Bijlage 8.1. Vier business cases in tekst versie 9-4-2-25

Businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding De stad Alkmaar zal in de komende jaren aanzienlijk groeien. Het is de ambitie van de gemeente om ervoor te zorgen dat het culturele voorzieningenniveau in de stad blijft aansluiten op die groei. Daartoe is de Ontwikkelagenda Cultuur 2040 opgesteld. Onderdeel van deze agenda is de (beoogde) schaalvergroting van het ABC Huis, het Stadsmuseum Alkmaar, Theater de Vest en podium Victorie. Voor deze instellingen zijn ruimtelijke programma’s opgesteld in twee varianten: een ‘Brede agenda’ en een ‘Groei-agenda’ . Deze varianten zijn door BBN vertaald in investeringsramingen. Op basis van deze investeringsramingen heeft Duurzaam Vastgoed bv een kostprijsdekkende huur berekend per instelling en per variant. Vraag is nu welke effecten de schaalvergroting heeft op de (toekomstige) exploitatie als geheel van de betreffende instelling en per variant, rekening houdende met de nieuwe jaarhuur, en in het bijzonder op het nieuwe exploitatiesaldo voor subsidie, inzichtelijk te maken in een globale businesscase.

1.2 Vraagstelling De gemeente wenst inzicht te hebben in de (structurele) subsidiebehoeften van het ABC Huis, Stadsmuseum Alkmaar, Theater De Vest en podium Victorie na de (beoogde) ruimtelijke uitbreiding, c.q schaalvergroting per variant, uit te werken in een globale businesscase per instelling.

1.3 Verantwoording en werkwijze In de navolgende hoofdstukken gaan we allereerst in op de uitgangspunten die we hanteren bij het opstellen van de businesscases. Wat nemen we mee en wat laten we weg? Vervolgens zullen we per instelling en per variant globaal beschrijven wat de effecten zijn van ruimtelijke uitbreiding op het activiteitenaanbod en de bezoekaantallen. Daarna werken we het een en ander uit in een gecomprimeerde staat van baten en lasten, en in een exploitatiesaldo voor subsidie na de ruimtelijke uitbreiding, c.q schaalvergroting per instelling en per variant.

| 1 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

H2 | Uitgangspunten en grondslagen Voor het opstellen van de businesscases hanteren we de volgende uitgangspunten en grondslagen. 1. Als basis voor de businesscases gelden de aantallen en soorten activiteiten, en de staat van baten en lasten boekjaar 2023 (zie de respectievelijke inhoudelijke jaarverslagen en jaarrekeningen). Bijgevolg hanteren we voor zowel kosten als baten prijspeil 2023. 2. Bij het opstellen van de businesscases gaan we uit van het huidige activiteitenaanbod. Er wordt geen rekening gehouden met de ontwikkeling van nieuwe programma’s en/of producten. Dat laatste rekenen we tot “nieuw beleid”. Dit valt buiten de scope van ons onderzoek. 3. De geraamde toename van het aantal activiteiten en bezoeken na uitbreiding/schaalvergroting is op basis van een eigen opgave door de instellingen. Indien er geen opgave is gedaan, maken we zelf een inschatting op basis van eigen ervaringsgegevens. 4. We houden geen rekening met mogelijk “achterstallig onderhoud” bij de betreffende instelling. Dat geldt zowel voor de ‘materiële’ component (gebouw, middelen) als voor de 'immateriële' component (programma, organisatie). Ook dit rekenen we tot “nieuw beleid”. 5. De investeringen in de vaste inrichting en de toekomstige vervangingen daarvan zijn verdisconteerd in de ‘kostprijsdekkende huur’, zoals berekend door Duurzaam Vastgoed bv.

Dit is met name een aandachtspunt waar het gaat om de theatertechnische inrichtingen van Theater De Vest en poppodium Victorie, en de museale (vaste) inrichting van het Stadsmuseum Alkmaar. 6. In de businesscases zijn niet de kosten meegenomen die voortvloeien uit de noodzakelijke investeringen in de losse inrichting/inventaris na uitbreiding. 7. In de businesscases is geen rekening gehouden met de inkomstenderving en/of extra kosten die voortvloeien uit een gehele of gedeeltelijke sluiting van de instelling tijdens de verbouwing en/of uitbreiding. 8. Binnen de ‘huisvestingslasten’ van de betrokken instellingen wordt een onderscheid gemaakt tussen de huurlasten (jaarlijkse kapitaal- en instandhoudingslasten eigenaar) en de overige huisvestingslasten van de gebruiker/huurder. Deze betreffen de kosten van het huurderdeel onderhoud en kleine vervangingen, verzekeringen, schoonmaakkosten, kosten energie, belastingen/heffingen en beveiliging. De nieuwe huurlasten zijn opgebouwd uit de huidige huurlasten en de huurlasten die voortvloeien uit de uitbreiding/schaalvergroting (zie berekening Duurzaam Vastgoed bv). Voor de berekening van de overige huisvestingslasten voor het totaal aantal toekomstige m2 is de huidige kostprijs per m2 gebruikt. De huidige overige huisvestingslasten zijn vermeerderd met overige huisvestingslasten van de nieuwe m2.

| 2 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

H3 | Uitwerking businesscases 3.1 Victorie 3.1.1 Ambitie Poppodium Victorie omvat een grote zaal voor maximaal 900 bezoekers en een kleine zaal, annex café met een maximale capaciteit van 240 bezoekers. Het podium is succesvol. De bezoekaantallen zijn in de afgelopen jaren (de Corona-periode vanzelfsprekend uitgezonderd) fors toegenomen. In 2023 werden met totaal 442 activiteiten ruim 106.000 bezoeken gerealiseerd. Ook in het afgelopen jaar zette de groei door. Dit jaar worden 120.000 bezoeken verwacht. Om aan de groeiende vraag te kunnen voldoen wenst Victorie haar capaciteit uit te breiden. Het podium heeft plannen gemaakt voor de uitbreiding van de huidige grote zaal van 900 naar 1.500 (staanplaatsen) en de realisatie van een ‘middenzaal’ met een capaciteit van 400 (staanplaatsen). Deze uitbreiding maakt het mogelijk om: a. grotere acts te boeken b. een (eigen) keten te creëren waarin talent kan doorgroeien (cafe - middenzaal - grote zaal) c. gelijktijdig te kunnen programmeren in twee zalen d. gemakkelijker te kunnen op- en/afschalen qua capaciteit 3.1.2 Ruimtelijke varianten Voor Victorie is een ruimtelijk scenario uitgewerkt: huidige zaal vergroten naar 1.500 (met balkon) + realisatie nieuwe middenzaal met capaciteit 400 + cafe uitbreiding in aantal m2

investering

huur

1.200

17.851.656

878.160

3.1.3 Relevante kengetallen Voor het opstellen van de businesscases Victorie voor beide ruimtelijke varianten zijn met name de volgende kengetallen/grondslagen van belang. 2023

Na

| 3 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

toelichting

uitbreiding aantal culturele activiteiten

401

563

aantal bezoeken culturele activiteiten

99.214

144.197

aantal verhuringen

41

62

aantal deelnemers verhuringen

7.202

10.803

gemiddelde besteding per bezoek entree culturele activiteit

15,19

15,19

gemiddelde opbrengst ticketing per bezoek

1,97

1,97

gemiddelde horecabesteding per bezoek

13,12

13,12

gemiddelde overige opbrengst per bezoek

1,47

1,47

gemiddelde netto opbrengst per verhuring

3.934

3.934

dekking recetttes / directe activiteitenkosten

0.75

0.85

inkoop als

0.21

0,21

| 4 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

Capaciteitsuitbreiding zal in beginsel leiden tot een hogere bezettingsgraad per activiteit in de grote zaal en in een verbeterde dekking van de activiteitenkosten,

percentage van de bruto horeca-omzet m2 bvo extra

plus 1.200

huur

417.196

1.295.356

overige huisvestingskosten

404.310

660.300

totaal

821.506

1.955.656

NB. We zijn er vanuit gegaan dat het huidige aantal m2 1.900 bedraagt en hier hebben we ook onze berekening van de overige huisvestingskosten op gebaseerd. Mogelijk is in de werkelijkheid het feitelijk aantal m2 bvo groter. Dit was nog niet duidelijk toen we de berekeningen maakten. Hierdoor kunnen de overige huisvestingskosten in de nieuwe situatie wat lager uitvallen. 3.1.4 Businesscase Zie Excel in bijlage. Voor de beoogde uitbreiding heeft Victorie een extra subsidie van € 820.538 per jaar nodig nodig. 3.1.5 Economische en maatschappelijke waarden De muziekindustrie is aanbodgestuurd. Dat wil zeggen dat er meer vraag is naar interessante optredens dan dat er aanbod is. Artiesten bepalen zelf waar ze spelen. Om die reden is het belangrijk dat de stad beschikt over podiumfaciliteiten die in capaciteit en kwaliteit ook in de toekomst voldoende concurrerend zijn met voorzieningen in de grotere regio (en dus voldoende aantrekkelijk voor artiesten om op te treden). Een (nieuwe) investering in het poppodium is ook een investering in het vestigingsklimaat. Met een grotere capaciteit kan Victorie. Met een grotere capaciteit, inclusief een tweede zaal, kan Victorie niet alleen grotere acts boeken, die ook landelijk publiek trekken, maar ook gelijktijdig twee programma’s draaien.Deze ontwikkeling zal leiden tot meer bestedingen stadsbreed.

| 5 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

3.2 Stedelijk Museum Alkmaar 3.2.1 Ambitie In 2023 boekte het Stedelijk Museum Alkmaar in zijn bijna 150-jarige bestaan een record aantal bezoeken: 82.816. Daarmee zette de groei van het museum verder door. Vorige maand werd de tentoonstelling ‘De Kremer Collectie: een gedeelde liefde’ geopend. In deze tentoonstelling zijn 50 Nederlandse en Vlaamse 17e eeuwse meesterwerken te zien uit de privéverzameling van George en Ilone Kremer. De collectie omvat werken van Rembrandt, Frans Hals, Pieter de Hooch en Caesar van Everdingen. Er wordt een grote toeloop van bezoekers verwacht. Door de groei (en het succes) van het museum gaat de huidige behuizing steeds meer knellen. Er is behoefte aan meer ruimte en betere faciliteiten om de ambities van het museum waar te maken en/of om ervoor te zorgen dat de huisvesting meer toekomstbestendig wordt. Een en ander betreft met name a. het realiseren van meer tentoonstellingsruimte en educatieve ruimten b. het creëren van faciliteiten voor presentaties, randprogrammering, ontvangsten c. het verbeteren van de mogelijkheden voor verhuringen d. het verbeteren van de interne logistiek (o.a. laden en lossen, en beveiliging) 3.2.2 Ruimtelijke varianten Voor het Stedelijk Museum Alkmaar zijn twee ruimtelijke scenario’s uitgewerkt.

Brede agenda: uitbreiding van het museum met circa 2.800 m2 binnen de huidige ruimten van de Bibliotheek en Artiance Groei-agenda: aanpassen van de huidige ruimten van het museum + uitbreiding 2.500 m2 in extra verdieping op het ABC Huis uitbreiding in aantal m2

investering

huur

Brede agenda

2.800

11.354.123

571.457

Groei-agenda

2.500

17.775.230

873.993

3.2.3 Relevante kengetallen Het Stedelijk Museum Alkmaar had al voor start van dit onderzoek (proactief) een meerjarige raming 2025 - 2028 + perspectief 2037 opgesteld, rekening houdende met een schaalvergroting. Deze meerjarige raming beschouwen we als de ‘businesscase’ en in die hoedanigheid hebben we deze raming getoetst en valide bevonden.

| 6 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

3.2.4 Businesscase Brede Agenda Zie Excel in bijlage. Om de Brede Agenda voor het Stadsmuseum Alkmaar te kunnen uitvoeren is een extra subsidie van € 1.231.550 nodig. 3.2.5 Businesscase Groei-agenda Zie Excel bijlage. Om de Groei-agenda voor het Stadsmuseum Alkmaar te kunnen uitvoeren is een extra subsidie van € 1.509.950 nodig. 3.2.6 Economische en maatschappelijke waarden Musea hebben meer dan podiumkunstenvoorzieningen een bovenregionale en/of landelijke aantrekkingskracht. Daarmee bevorderen musea (toeristische) bezoeken met een een- of meerdaagse verblijfsduur. Dat heeft een aantoonbaar positief effect op de stedelijke economie. Tegelijkertijd hebben ook musea te maken met een toenemende concurrentie van andere initiatieven in de cultuur-, erfgoeden (breder) leisuresector. Een succesvol museum is onderscheidend in aansprekende, unieke tentoonstellingen, interessante (rand)-programmering en in de kwaliteit van de voorzieningen. Ook worden er steeds hogere eisen gesteld aan collectiebeheer, een van de kerntaken van een museum. Dit vraagt periodiek om nieuwe investeringen. 3.2.7 Kanttekeningen BMC De benodigde subsidie is in de Groei-agenda, afwijkend van de andere betrokken instellingen, substantieel hoger dan bij de Brede Agenda. Dit heeft te maken met de hoge investeringslasten vanwege de nieuwbouw van een verdieping op het ABC Huis.

Uitbreiding van het museum in de huidige ruimten van de Bibliotheek en Artiance is aanzienlijk goedkoper, maar leidt tot zeer hoge investeringskosten voor nieuwbouw van de Bibliotheek en Artiance in Overstad. Beide ontwikkelingen dienen dus in samenhang met elkaar te worden gezien. Het Stadsmuseum Alkmaar rekent in haar meerjarenperspectief met een bezoekaantal van 90.000 per jaar. Dit lijkt voor de businesscase na uitbreiding erg defensief begroot, aangezien er in 2023 (al) ruim 80.000 bezoeken werden gerealiseerd. Maar er moet worden bedacht dat het bezoekaantal in 2023 zeer uitzonderlijk was vanwege twee bijzondere tentoonstellingen, een situatie die niet vaak zal voorkomen.

| 7 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

3.3 ABC Huis 3.3.1 Ambitie Bibliotheken en kunstencentra zijn in de afgelopen jaren een steeds grotere maatschappelijke rol gaan spelen, zo ook in het geval van het ABC Huis. Met name in relatie tot de groei van Alkmaar en de steeds grotere betekenis die het ABC Huis heeft voor het Sociaal Domein betekent dit dat er behoefte is aan meer activiteitenruimten: ruimten voor cursussen, trainingen, bijeenkomsten, consults et cetera. De eigen ambities van het ABC Huis hebben betrekking op een negental punten: ● verdubbeling van bezoekers en deelnemers tegen 2040 ● het bereiken van 90% van de inwoners met kunst en cultuurervaring ● expertisecentrum zijn voor kunst, onderwijs en samenleving ● drie keer zoveel kunstlessen- en cursussen in 2040 ● digitaal innovatielab met 3D-printers, VR en AI-tools, et cetera ● halvering van de laaggeletterdheid in de regio ● faciliteren van amateurkunstenaars en groepen/gezelschappen ● impactvolle kunstprojecten in de zorg via de Kunstschool ● het jaarlijks organiseren van 100 evenementen, zoals debatten en dialoogavonden

3.3.2 Ruimtelijke varianten Voor het ABC-Huis zijn twee ruimtelijke varianten uitgewerkt. Brede agenda: Inloopfunctie Bibliotheek in het ABC-gebouw en een nieuw ABC Huis in Overstad. Groei-agenda: Aanpassen huidige ruimten Bibliotheek en uitbreiden in Achter de Vest 1. uitbreiding in aantal m2

investering

huur

Brede agenda

3.100

32.399.342

1.702.020

Groei-agenda

2.400

6.779.673

622.975

3.3.3 Relevante kengetallen Het ABC Huis is een bestuurlijke fusie tussen Bibliotheek Kennemerland en Centrum voor de Kunsten Artiance. Omdat beide organisatie in Alkmaar gebruik maken van hetzelfde gebouw, er sprake is van een grote diversiteit aan activiteiten, waarvan een deel gratis toegankelijk is, en de Bibliotheek Kennemerland meerdere vestigingen heeft is het moeilijk om een valide businesscase op te stellen voor de situatie na

| 8 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

uitbreiding in beide scenario’s. Er is een meerjarig beleidsplan, maar dat is inhoudelijk. Er is geen lange termijn financieel perspectief geschetst. We stellen dan ook voor om de businesscase op basis van een beperkt aantal variabelen door te rekenen. a. Er zijn zowel bij de Bibliotheek als bij Artiance opbrengsten uit dienstverlening (o.a. cursusgelden deelnemersbijdragen). Daar staan kosten tegenover. De Bibliotheek realiseert een dekkingspercentage opbrengsten uit dienstverlening / kosten dienstverlening van 0.91, voor Artiance is dat 4.6. b. De Bibliotheek heeft daarnaast gebruikersopbrengsten (o.a. lidmaatschappen). Daar staan kosten van middelen tegenover (o.a. collectie en media). De Bibliotheek realiseert een dekkingspercentage gebruikersopbrengsten / kosten middelen van 1.24. c. Schaalvergroting leidt in beide varianten tot meer leden, deelnemers en activiteiten, dus tot meer opbrengsten uit dienstverlening en gebruikersopbrengsten, maar ook tot hogere kosten (zie verhoudingen onder a. en b.) d. We gaan voor de Bibliotheek uit van 20% hogere gebruikersopbrengsten. Tevens gaan we uit van hogere dienstverleningopbrengsten: 20% en 40% voor respectievelijk de Bibliotheek en Artiance. e. We gaan uit van jaarlijkse overige huisvestingslasten per m2, dus niet zijnde huur, van € 95 per m2. f.

Voor de toename van de vaste kosten, uitgezonderd de huisvestingslasten, hebben we in het geval van de Bibliotheek voor de Brede Agenda en voor de Groei-agenda gerekend met respectievelijk een factor 1,2 en een factor 1.1. Voor Artiance hebben we gerekend met respectievelijk een factor 1.3 en een factor 1.2. 3.3.4 Businesscase Brede Agenda Zie Excel in bijlage. In de businesscase Brede Agenda is voor het ABC Huis een extra subsidie van € 3.388.799 nodig. 3.3.5 Businesscase Groei-agenda Zie Excel in bijlage. Uitvoering van de Groei-agenda leidt in het geval van het ABC Huis tot een extra subsidiebehoefte € 1.439.962. 3.3.6 Economische en maatschappelijke waarden Het ABC Huis heeft met de wettelijke taken van de Bibliotheek en met cultuur-educatieve activiteiten van Artiance een groeiende impact op meerdere maatschappelijke domeinen. Denk aan het sociaal domein, het onderwijsveld en de gezondheidszorg. Bestrijding van ‘laaggeletterdheid’, het voorkomen van eenzaamheid, gezondheidspreventie en inburgering zijn zaken waarvan het ‘economisch rendement’ niet gemakkelijk is vast te stellen, voor zover we dat zouden willen, maar waarvan de waarde voor de samenleving middels diverse onderzoeken onomstotelijk is vastgesteld.

| 9 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

3.3.7 Kanttekeningen BMC Het ABC Huis heeft bij de validatie van de businesscase aangegeven dat zij het belangrijk vindt dat bij de verdere besluitvorming over de Ontwikkelagenda Cultuur ook het overige vastgoed dat de Bibliotheek in gebruik heeft, wordt betrokken.

| 10 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

3.4 Theater De Vest 3.4.1 Ambitie TAQA Theater De Vest kan qua capaciteit steeds minder goed voldoen aan de groeiende vraag naar professionele podiumkunstenvoorstellingen. In 2023 was 25% van de voorstellingen uitverkocht met wachtlijsten van gemiddeld 50 - 70 personen, wat betekent dat het theater 4.700 potentiële kaartverkopers moest teleurstellen. Daarmee komt ook de concurrentiepositie van De Vest meer onder druk te staan. Vergeleken met de grote theaters in de regio (Hoorn, Zaandam, Haarlem en Den Helder) heeft De Vest de kleinste grootste zaal. Dit gegeven en de toekomstige groei van de stad vragen om een uitbreiding van de capaciteit van de grote theaterzaal naar 1.000 zitplaatsen. Daarnaast heeft Theater De Vest de ambitie om meer mogelijkheden te creëren voor talentontwikkeling. Door een nieuwe kleine zaal met 100 stoelen te ontwikkelen kan de zogenoemde ‘culturele keten’ (kleine zaal middenzaal - grote zaal) in Alkmaar worden versterkt. Ook biedt schaalvergroting zicht op een gunstiger financieel rendement op de voorstellingen en op meer mogelijkheden voor maatschappelijke en commerciële verhuur. 3.4.2 Ruimtelijke varianten Voor Theater De Vest zijn twee ruimtelijke varianten uitgewerkt. Brede agenda: uitbreiding capaciteit grote zaal van 694 stoelen naar 1.000 stoelen + toevoeging van een nieuwe kleine zaal met 100 stoelen.

Groei-agenda: uitbreiding capaciteit grote zaal van 694 stoelen naar 1.000 stoelen (zonder toevoeging van een nieuwe kleine zaal) uitbreiding in aantal m2

investering

huur

Brede agenda

2.800

34.456.056

1.672.666

Groei-agenda

2.400

30.718.572

1.480.037

3.4.3 Relevante kengetallen Voor het opstellen van de businesscases Theater De Vest voor beide ruimtelijke varianten zijn met name de volgende kengetallen/grondslagen van belang.

| 11 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

2023

Brede Agenda

Groei-agenda

aantal bezoeken professioneel aanbod

101.219

153.500

148.000

gemiddelde besteding entree per bezoek professioneel aanbod

22,51

22,51

22,51

gemiddelde besteding horeca professioneel aanbod

5,50

5,50

5,50

dekking recette / directe voorstellingskosten

1.18

1.18

1.18

inkooppercentage horeca

37%

37%

37%

m2 bvo extra

2.800

2.400

extra huur

1.672.666

1.480.037

overige huisvestingslasten

266.000

228.000

totaal extra huisvestingslasten

1.938.666

1.708.037

stijging overige vaste kosten

1.05

1.05

toelichting

aantal verhuringen netto resultaat per verhuring theater

| 12 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar

basis: 95 p/m2

3.4.4 Businesscase Brede Agenda Zie Excel in bijlage. Voor uitvoering van de Brede Agenda is in het geval van De Vest een extra subsidie van € 1.779.168 nodig. 3.4.5 Businesscase Groei-agenda Zie Excel in bijlage. Om de Groei-agenda te kunnen uitvoeren, behoeft De Vest een extra subsidie van € 1.481.225. 3.4.6 Economische en maatschappelijke waarden De Vest kan door de beperkte capaciteit van de grote zaal in toenemende mate niet voldoen aan de vraag naar kaarten. Daarmee verliest Alkmaar (eigen) publiek aan (concurrerende) instellingen in de regio. Verder heeft economisch onderzoek (o.a. Marlet) aangetoond dat met name podiumkunsteninstellingen, zoals De Vest, een positief effect hebben op het vestigingsklimaat, omdat mensen graag wonen in steden met goede voorzieningen voor podiumkunsten, zelfs al maken zij niet tot weinig gebruik van deze voorzieningen (het fenomeen ‘optiewaarde’).

9 april 2025

| 13 | businesscases Ontwikkelagenda Cultuur gemeente Alkmaar