Bijlage 7. Beleidskader Maatschappelijke Opvang 2019

Beleidskader Maatschappelijke Opvang Alkmaar, 07-11-2019

Inhoudsopgave

1. Inleiding

Inhoudsopgave

2

4

1.1 Aanleiding

5

1.2 Leeswijzer

6

2. Visie

7

3. Doelgroep

9

4. Trends en ontwikkelingen

11

4.1 Ambulantisering GGZ

12

4.2 Toename zwerfjongeren en dakloze gezinnen

12

4.3 Beschikbaarheid van woningen en beperkte doorstroom

14

5. De actielijnen

15

5.1 Inzetten op preventie van dak- en thuisloosheid

16

5.2 Versnellen van de doorstroom

16

5.3 Voorkomen dat jongeren in de opvang terecht komen

18

5.4 Speciale huisvesting voor mensen met complexe problematiek

18

6. Communicatie en uitvoering

20

7. Bijlages

21

7.1 Netwerken

22

7.2 Voorzieningen maatschappelijke opvang

23

7.3 Plan van aanpak: Actieprogramma dak- en thuisloze jongeren

27

Beleidskader maatschappelijke opvang

3

1. Inleiding

E

r gebeurt veel binnen de maatschappelijke

sinds die tijd veranderd; meer mensen hebben

opvang en het is daarom van belang dat de

tijdelijk hulp en opvang nodig om daarna weer mee

raad een overzicht heeft van de trends en

te kunnen doen in de maatschappij. We zien dat de

ontwikkelingen zodat ze haar controlerende

vraag uit verschillende doelgroepen toeneemt. On-

taak kan uitvoeren. In 2019 spraken we af dat we

dertussen is de manier waarop we de opvang geor-

hiermee aan de slag zouden gaan. Aan de hand van

ganiseerd hebben sinds de invoering van de Wmo

de Alkmaarse visie presenteren we in dit beleids-

2015 niet bijgesteld. Met de invoering van de Wmo

kader 4 actielijnen. Die vormen de basis voor een

2015 dragen gemeenten meer verantwoordelijkheid

toekomstbestendige maatschappelijke opvang. De

voor het organiseren van passende ondersteuning

focus ligt hierbij op vernieuwing door middel van

voor kwetsbare burgers. Zorg en ondersteuning zijn

kwalitatieve oplossingen.

sinds deze decentralisatie sterk in beweging waarbij de focus ligt op investeren in herstel.

In de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (hierna; Wmo 2015) wordt maatschappelijke opvang

Cliënten van de maatschappelijke opvang hebben

als volgt omschreven. ‘Onderdak en begeleiding

vaak te maken met verschillende instanties en

voor personen die de thuissituatie hebben ver-

hulpverleners uit verschillende maatschappelijke

laten en niet in staat zijn zich op eigen kracht te

sectoren. Bijvoorbeeld de jeugdzorg, de geestelijke

handhaven in de samenleving’. De kerntaak van de

gezondheidszorg, de verslavingszorg, de somati-

maatschappelijke opvang is het bieden van tijdelijk

sche zorg en de justitiële zorg. De samenwerking

verblijf aan deze mensen, gekoppeld aan zorg en

tussen de verschillende ketenpartners is van belang

begeleiding en/of het verhelpen van een crisis. Uit-

Om dakloosheid te voorkomen en dak- en thuislo-

gangspunt hierbij is: ‘Opvang is in een aantal geval-

zen goed te ondersteunen.

len noodzakelijk, maar moet zo kort mogelijk duren

1. Inleiding

en gericht zijn op herstel door middel van het be-

Alkmaar heeft als centrumgemeente de regierol

vorderen van de zelfredzaamheid en het ondersteu-

bij het faciliteren van maatschappelijke opvang en

nen van de eigen regie over het leven.’ De maat-

beschermd wonen in regio Alkmaar. Ook dit is in

schappelijke opvang is landelijk toegankelijk. Dit is

beweging. Het kabinet wil vanaf 2021 starten met

in de Wmo 2015 vastgelegd. Voor dat doel heeft het

de decentralisatie van de middelen van beschermd

rijk met de gemeente een convenant afgesloten.

wonen. Die gaan van de 43 centrumgemeenten

Ingezetenen van Nederland kunnen zich daardoor

naar de 355 individuele gemeenten. In 2024 zal er

wenden tot elke gemeente voor opvang. De cliën-

op basis van de evaluatie van deze decentralisatie

ten die zich melden bij de maatschappelijke opvang

een besluit worden genomen over de decentrali-

verschillen van elkaar wat betreft de aard van de

satie van de middelen voor de maatschappelijke

problematiek en het herstelvermogen van de cliënt

opvang. De doorcentralisatie van de middelen be-

zelf. We onderscheiden de volgende doelgroepen:

schermd wonen heeft tot gevolg dat gemeenten

zwerfjongeren, dakloze gezinnen, economisch dak-

nog meer moeten samenwerken en duidelijke af-

lozen en zorgwekkende zorgmijders.

spraken moeten maken. Hier zal de komende jaren aan moeten worden gewerkt.

1.1 Aanleiding

Door de (landelijke) toename van het aantal daken thuislozen neemt de druk op de nachtopvang

4

In 2012 is in de heroriëntatie maatschappelijke op-

toe. Er is een beperkt aantal betaalbare woningen

vang de basis gelegd voor de huidige maatschap-

en daardoor stagneert de doorstroom binnen de

pelijke opvang in Alkmaar. De samenleving is echter

maatschappelijke opvang. In 2018 heeft de raad

Beleidskader maatschappelijke opvang

5

de woonzorgopgave vastgesteld; een belangrijke

ten deze motie te gaan uitvoeren.



Æ



Financiën



Æ



Systemen / processen

verplaatst. Het college heeft op 4 december beslo-



Maatwerk

nachtopvang aan de Jan De Heemstraat zal worden

 Innovatie

op 18 oktober 2018 een motie aangenomen dat de

Æ

Æ Cliëntparticipatie

maat­schappelijke opvang. Hiernaast heeft de raad

Ketensamenwerking

Æ Gedrag en Bejegening

wonen en uitstromen uit beschermd wonen of de

Æ

Æ Integraal werken

ruimte creëren voor cliënten die zelfstandig kunnen

Cliënt en Maatschappelijke waarde

Æ

doelstelling hierin is voldoende passende woon-



Visie, doelstellingen en uitgangspunten

Naar aanleiding van de motie van het verplaatsen

zorg. In de bijlage vindt u een overzicht van de ke-

van de nachtopvang en de ontwikkelingen binnen

tenpartners en de huidige voorzieningen binnen de

de maatschappelijke opvang, heeft het college met

maatschappelijke opvang.

de raad afgesproken om een integrale visie op de maatschappelijke opvang te ontwikkelen. Dit heb-

Bij de evaluatie van de huidige situatie zijn we uit-

ben we opgepakt met onze ketenpartners waarbij

gegaan van het denkkader ‘Wmo Huis’. Het Wmo

we ons naast opvang gericht hebben op wonen,

Huis van Alkmaar vormt het uitgangspunt voor de

veiligheid, zorg en schuldhulpverlening. Op basis

beleidsvisie Wmo; Alkmaar groeit, zorgt en doet

van deze visie en de trends en ontwikkelingen bin-

mee, die in september 2019 is vastgesteld. Het

nen de maatschappelijk opvang zijn wij gekomen

Wmo Huis wordt ook als uitgangspunt gebruikt

tot 4 actielijnen. De visie en de actielijnen vormen

voor het beleidskader maatschappelijke opvang.

samen het nieuwe beleidskader maatschappelijke

Met behulp van de verschillende pijlers kijken we

opvang.

zo integraal mogelijk naar een vraagstuk en bepalen we via welke pijler vooral een beter resultaat

1.2 Leeswijzer

mogelijk is. De ene keer gaat dit via de innovatie, de andere keer door aanpassingen door te voeren in de samenwerking; soms gaat dit door middel

Het beleidskader maatschappelijke opvang bouwt

van een combinatie. Bij behandeling van de huidige

voort op het rijksbeleid en de door de raad vastge-

situatie, de trends en ontwikkelingen is dit denk-

stelde beleidsvisie Wmo; in hoofdstuk 2 formuleren

kader leidend geweest. Belangrijke vragen zijn;

we de visie maatschappelijke opvang. In hoofdstuk 3

‘Is de opgave slim en innovatief georganiseerd en

geven we vervolgens een beschrijving van de doel-

gaat de opgave uit van een integrale benadering en

groep die gebruikt maakt van de maatschappelijke

samenwerking binnen de keten?’ In de gesprekken

opvang.

kwamen verschillende kansen en knelpunten naar

2. Visie

voren, maar ook mogelijke oplossingsrichtingen. Om te komen tot de actielijnen voor een toekomstbestendige maatschappelijke opvang hebben we in

Naar aanleiding van de trends en ontwikkelingen

hoofdstuk 4 de trends en ontwikkelingen binnen de

in hoofdstuk 4 zijn we gekomen tot 4 actielijnen.

maatschappelijke opvang in kaart gebracht en ge-

In hoofdstuk 5 formuleren we de actielijnen die de

ëvalueerd. Om de huidige situatie goed in kaart te

basis vormen voor dit beleidskader.

brengen zijn er gesprekken gevoerd met de ketenpartners in de maatschappelijke opvang: dnoDoen, GGZ Noord Holland Noord, GGD Hollands Noorden (Team Vangnet en Advies) en Brijder verslavings-

6

Beleidskader maatschappelijke opvang

7

K

wetsbare mensen moeten we op een goe-

en deelname aan de maatschappij. Er zal echter een

de manier ondersteunen en begeleiden

klein percentage burgers zijn, dat niet in staat is om

naar herstel, zodat zij op eigen

op eigen kracht te participeren in de maatschappij.

wijze deel kunnen nemen aan de samen-

Voor deze groep moet goede opvang en ondersteu-

leving. Dit is een belangrijk uitgangspunt waarvoor

ning beschikbaar zijn. Ook moet, in het verlengde

het rijk, gemeenten, zorgaanbieders, ervaringsdes-

daarvan, zoveel mogelijk perspectief worden ge-

kundigen en andere partijen zich samen inspannen.

boden op maatschappelijk herstel. De Alkmaarse

1.

visie maatschappelijke opvang bouwt voort op de

Rijksbeleid en Commissie Dannenberg

beleidsvisie Wmo;

In 2015 bracht de commissie Dannenberg in opdracht van de Vereniging van Nederlandse Ge-

Een kleine groep burgers is niet in staat om volledig

meenten (VNG) een rapport uit over de toekomst

op eigen kracht deel te nemen aan de samenleving,

van beschermd wonen. Sociale inclusie is een

in een aantal gevallen is opvang voor deze groep

kernelement in de visie van de commissie. Dat be-

noodzakelijk. Uitgangspunt hierbij is dat opvang zo

tekent dat ondersteuning, bescherming en begelei-

kort mogelijk duurt en gericht is op herstel, door de

ding zoveel mogelijk plaatsvindt in de eigen sociale

zelfredzaamheid te bevorderen. Zelfstandigheid en

omgeving van mensen en gericht is op herstel en

inclusie zijn van belang bij het herstel van kwetsba-

zelfredzaamheid. Een eigen thuis is een voorwaar-

re mensen. We zetten zoveel mogelijk in op voorko-

de daarvoor. Telkens zal opnieuw bekeken moeten

men van instroom in de maatschappelijke opvang;

worden wat er nodig is om mensen te voorzien van

als opvang toch noodzakelijk is, zetten we in op

de juiste opvang en begeleiding. Er is daarom altijd

het versnellen van de doorstroom naar zelfstandig

een goede samenwerking nodig met en tussen ver-

wonen met begeleiding. Opvang moet daarom zo

schillende maatschappelijke partners en domeinen.

kort mogelijk duren en begeleiding moet zo snel

Persoonlijke aanpak en maatwerk zijn leidend.

mogelijk starten vanachter een eigen voordeur. Om dit te behalen is een optimale samenwerking tussen

Vanuit het ministerie zijn er projecten gestart om de

de ketenpartners van belang. We gaan uit van een

problemen rondom dak- en thuisloosheid concreet

persoonsgerichte benadering, waarbij maatwerk

aan te pakken: de staatssecretaris van VWS heeft

essentieel is. Hieruit volgt dat wij de verschillende

naar aanleiding van de toename van het aantal

doelgroepen binnen de opvangvoorzieningen zo

zwerfjongeren een Actieprogramma gelanceerd,

veel mogelijk scheiden, zodat zorg en ondersteu-

waar Alkmaar aan meedoet. Hiernaast is met de

ning kan worden afgestemd op de hulpvraag van de

VNG onlangs een start gemaakt met de verkenning

doelgroep.

3. Doelgroep

“Vernieuwing van de opvang”. Alkmaar werkt mee aan deze verkenning met negen andere gemeenten.

Beleidsvisie Wmo gemeente Almaar In de door de raad vastgestelde beleidsvisie Wmo gaan we in veld 3, waar de maatschappelijke opvang onder valt, uit van de pijlers innovatie, maatwerk, ketensamenwerking en financiën. Uitgangspunt in deze beleidsvisie is de zelfredzaamheid van de burger. Beleid en uitvoering zijn gericht op het verbeteren van het zelfstandig functioneren

8

Beleidskader maatschappelijke opvang

9

D

e maatschappelijke opvang is landelijk

Dak- en thuisloze gezinnen

toegankelijk; dit is in de Wmo 2015 vast-

Bij de dak- en thuisloze gezinnen gaat het om een

gelegd. Hiervoor heeft het rijk een con-

groep van (alleenstaande) ouders met kinderen die

venant afgesloten met de gemeente. Dat

zich melden bij de maatschappelijke opvang. Finan-

betekent dat de gemeente waar iemand zich meldt,

ciële problemen zijn vaak de reden van dakloosheid

verantwoordelijk is voor het bieden van de eerste

onder deze groep.

1.

opvang. Als er geen plaats in de maatschappelijke opvang is, zoekt de gemeente met de cliënt naar

Zorgwekkende zorgmijders

een tijdelijk passend alternatief. Vervolgens wordt

Zorgwekkende zorgmijders zijn mensen met ern-

er samen met de cliënt gekeken waar een traject

stige psychiatrische, psychosociale of verslavings-

de meeste kans van slagen heeft. Hierbij wegen de

problemen, Voor deze groep heeft het reguliere

wens van de cliënt zelf mee en de aanwezigheid

zorgaanbod vaak geen afdoende hulpaanbod. Als

van een sociaal netwerk. Wanneer de kans van sla-

gevolg hiervan ontstaat een vicieuze cirkel, waarin

gen van een traject in een andere gemeente/regio

de gezondheidstoestand van de groep steeds slech-

groter is, neemt de gemeente contact op met deze

ter wordt. Zorgwekkende zorgmijders zijn chroni-

andere gemeente. Beide gemeenten zorgen vervol-

sche zorgcliënten die zich niet goed kunnen voegen

gens voor een ‘warme overdracht’.

in een groep. Een groot deel van deze groep veroorzaakt overlast en weet zich niet aan te passen in

De doelgroep van de maatschappelijke opvang

de woonwijk of in opvangvoorzieningen als er geen

bestaat uit mensen die al dan niet gedwongen de

adequate begeleiding wordt geboden. Hierdoor lei-

thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn

den zorgwekkende zorgmijders vaak een zwervend

zich op eigen kracht te handhaven in de samen-

bestaan.

leving. Cliënten in de maatschappelijke opvang kampen vaak met meerdere, elkaar beïnvloe-

Economisch daklozen

dende problemen. Bijvoorbeeld een combinatie

Economisch daklozen zijn mensen die vanwege een

van dak- en thuisloosheid, geweldsproblematiek,

financiële tegenslag op straat komen te staan. Deze

schulden, opvoedingsproblemen, psychiatrische-,

groep kan niet terugvallen op hun eigen netwerk en

somatische- en/of verslavingsproblemen en/of

is daardoor aangewezen op crisisopvang. Bij deze

werkloosheid of het ontbreken van een zinvolle

groep is er meestal geen sprake van verslavings-

dagbesteding. De cliënten van de maatschappelijke

problemen of psychiatrische problematiek. Het uit-

opvang verschillen van elkaar wat betreft de aard

gebreide aanbod van de maatschappelijke opvang

van de problematiek en het herstelvermogen van

is daardoor vaak voor deze groep niet nodig. Lichte

de cliënt zelf. In de praktijk onderscheiden we de

begeleiding is echter wel nodig om een start te ma-

volgende doelgroepen: zwerfjongeren, gezinnen,

ken richting herstel. Het sociale vangnet ontbreekt

economisch daklozen en zorgwekkende zorgmij-

bij deze mensen. Daarom is ondersteuning nodig

ders.

op het gebied van huisvesting, inkomen, briefadres,

4. Trends en ontwikkelingen

schuldhulpverlening en het verkrijgen/behouden

Zwerfjongeren

van werk.

Zwerfjongeren zijn dakloze jongeren van 18 tot 27 jaar. Hun problematiek is complex en meervoudig.

De beschreven doelgroepen overlappen elkaar. Ver-

Het gaat bijvoorbeeld om psychische problemen,

der zien we dat bepaalde problematiek binnen alle

schulden, verslaving, huiselijk geweld, tienermoe-

doelgroepen voorkomt. Binnen alle vier de beschre-

derschap en/of aanraking met politie en justitie.

ven groepen zijn bijvoorbeeld middelengebruik en

Belangrijke doelen voor deze jongeren zijn vooral

schulden een veelvoorkomende problemen.

het verkrijgen en behouden van werk of het behalen van een startkwalificatie.

10

Beleidskader maatschappelijke opvang

11

4. Trends en ontwikkelingen

S

inds de invoering van de Wmo 2015 is het

straat belanden of in de nachtopvang. Deze cliënten

Het aantal jongeren van tussen de 18 en 27 jaar dat

ten, geselecteerd om deel te nemen aan dit Actie-

zorglandschap aan het veranderen. Daar-

slapen nu regelmatig op ongewenste locaties zoals

zich meldt bij de maatschappelijke opvang en de

programma. Met dit Actieprogramma van (de regio)

naast zijn er verschillende ontwikkelingen

parkeergarages en bouwcontainers, met bijbeho-

inloopvoorzieningen is de laatste jaren toegenomen

Alkmaar geven we aan hoe we de ambities van het

die invloed hebben op de toekomst van de

rende overlast. Zorgwekkende zorgmijders leiden

(in 2017 hebben 120 jongeren zich aangemeld voor

Ministerie van VWS en de gemeente Alkmaar in de

een traject, in 2018 130).

komende twee jaar willen invullen. Het college in-

maatschappelijke opvang. De trends en ontwikke-

vaak een zwervend bestaan. Om de vicieuze cirkels

lingen in de maatschappelijke opvang beschrijven

te doorbreken zetten we nu in op outreachende

we in dit hoofdstuk.

hulp en ervaringswerkers. Dankzij de inzet van

Op dit moment verblijven zowel jongeren tot 27 jaar

ervaringsdeskundigen op het Bolwerk maakten in

als volwassen dak- en thuislozen in de nachtopvang

Naast een toename van het aantal zwerfjongeren

2018 steeds meer zorgwekkende zorgmijders ge-

aan de Jan de Heemstraat. Voor jongeren is er een

zien we ook een groeiende groep ouders met kin-

bruik van de inloopvoorzieningen. Deze groep komt

aparte gang met kamers zodat de verschillende

deren zonder eigen plek. Dit zorgt voor druk op de

4.1 Ambulantisering GGZ

hierdoor steeds beter bij de hulpverlening in beeld.

doelgroepen niet dezelfde gemeenschappelijke

maatschappelijke opvang. Om deze mensen op te

Door de ambulantisering van de zorg is het aantal

Voor deze groep (circa 25 personen) moet echter

ruimte gebruiken. Wel maken de jongeren gebruik

vangen moeten er namelijk grote kamers of zelfs

bedden in de geestelijke gezondheidszorg in een

ook een passende woon- of opvangplek worden

van dezelfde ingang en gelden voor jongeren de-

meerdere kamers vrijgemaakt worden. De toena-

hoog tempo afgebouwd. Hierdoor is er een groep

gevonden buiten de nachtopvang. Deze personen

zelfde openingstijden en regels. Dit geldt ook voor

me is vooral te zien in de vraag naar gezinsopvang

ontstaan van mensen met een psychiatrische aan-

worden regelmatig besproken binnen het Team

de inloopvoorzieningen; in Alkmaar is er geen

vanuit remigranten. Het is vaak niet duidelijk of deze

doening die voorheen in beschermde woonvoor-

Complexe Casuïstiek. Binnen dit team gaat de ge-

speciale inloopvoorziening voor jongeren. Over het

gezinnen recht op maatschappelijke opvang hebben.

zieningen terecht kon, maar nu is aangewezen op

meente met zorg en veiligheidspartners aan de slag

algemeen wordt afgeraden om zwerfjongeren op te

Dat legt extra druk op de schaarse opvangcapaci-

ambulante begeleiding1. Zij krijgen niet meer de

om deze groep binnen een passend zorgaanbod te

vangen in algemene voorzieningen voor daklozen.

teit. Als het recht toch toegekend wordt, leidt tot

intensieve begeleiding die zij eerst wel kregen.

krijgen.

Bij deze jonge groep bestaat het risico dat zij zich

dat extra hoge kosten. Dat komt doordat de huidi-

Door deze ontwikkeling lijkt er een grotere groep te

gaan identificeren met de overige groepen binnen

ge voorzieningen niet voldoen of omdat er lange

ontstaan die (dreigend) dak- of thuisloos is. Een be-

de maatschappelijke opvang; de problemen die cli-

wachttijden zijn vanwege te weinig doorstroom. Als

ënten daar ervaren kan hen negatief beïnvloeden.

uitgangspunt hanteren we ook voor deze groep de

Daarnaast zijn zeker voor jongeren het behalen van

landelijke toegankelijkheid, mits aangetoond wordt

een starterskwalificatie en het behoud van werk

dat de dakloosheid in Nederland onvoorzienbaar

tere en tijdige regie op de uitstroom uit beschermd wonen-voorzieningen is van belang om dakloosheid te voorkomen. Hetzelfde geldt voor begeleiding van

4.2 Toename zwerfjongeren & dakloze gezinnen

mensen die uitstromen uit detentie ; de regie hier-

Een goede overgang van de jeugdwet naar de Wmo

belangrijke doelstellingen. De toename van zwerf-

was. Dat vereist extra toetsing bij de intake. Hier-

van ligt bij Halte Werk.

is van belang om dak- en thuisloosheid onder jon-

jongeren vraagt om een specialistische aanpak en

naast beschikken de opvangvoorzieningen van dno-

geren vanaf 18 jaar te voorkomen. Het team rond 18

maatwerk in de voorzieningen.

Doen niet over kind-werkers en is de omgeving van

2

de opvangvoorziening niet geschikt voor kinderen.

De ambulantisering van de GGZ heeft invloed op het

bespreekt de casuïstiek vanuit de verschillende dis-

aantal dak- en thuislozen met psychiatrische proble-

ciplines (Wmo, jeugd en werk en inkomen) om de

Naar aanleiding van de landelijke toename van het

Het is daarom onwenselijk dat ouders met kinderen

men. Een groep binnen de maatschappelijke opvang

beste integrale oplossing te vinden. Toch verloopt

aantal zwerfjongeren kondigde de staatssecretaris

terecht komen in reguliere opvangvoorzieningen. De

die hierbij de aandacht vraagt, zijn de zorgwekken-

de overgang van de Jeugdwet naar Wmo nog niet

van VWS in oktober 2018 het Actieplan Zwerfjon-

toename van het aantal gezinnen zorgt voor druk op

de zorgmijders (zie ook ‘Doelgroep’ hiervoor). Zorg-

voor iedere jongere optimaal; dit biedt ruimte voor

geren aan . Met het actieprogramma willen lokale

de maatschappelijke opvang. Deze gezinnen worden

wekkende zorgmijders kampen vaak met ernstige

verbetering. Vaak is de overdracht van de Jeugd-

ketenpartners en gemeenten, maar ook andere

opgevangen in gezinshuizen van dnoDoen. Door de

psychische problemen en/of verslavingsproblema-

wet naar de Wmo niet op tijd op gang; daarnaast

verantwoordelijke ministeries, samen de knelpun-

toename van het aantal gezinnen en een beperkte

tiek. Met het standaard aanbod kunnen we deze

ontbreekt vaak een goed plan voor de jongere voor

ten aanpakken waar zwerfjongeren tegenaan lopen.

doorstroom ontstaat er een tekort aan deze voor-

groep moeilijk opvangen en daardoor is het voor-

wanneer die de leeftijd van 18 jaar bereiken. De

Het Actieprogramma streeft naar een continu ver-

zieningen. Dat heeft tot gevolg dat de gemeente

komen van overlast in de woonomgeving lastig.

ondersteuning van de Wmo is meer gericht op vol-

beterende uitvoeringspraktijk met een forse ver-

steeds vaker moet bemiddelen bij het vinden van

Ondanks verschillende trajecten blijft deze groep op

wassenen en minder op de ontwikkelingsfase van

mindering van het aantal dak- en thuisloze jongeren

geschikte tijdelijke opvang voor deze gezinnen.

jongeren van 18-23 jaar. Dit heeft als gevolg dat jon-

in Nederland. Nadrukkelijk wordt ingezet op het

geren uit beeld dreigen te raken van hulpverlening

voorkomen van nieuwe dak- en thuisloze jongeren.

wanneer zij de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt.

Alkmaar is, samen met 13 andere centrumgemeen-

1 Momenteel vindt er een beweging plaats van beschermd wonen naar beschermd thuis. Mensen die voorheen in een beschermd wonen voorziening woonden maar geen 24 uur toezicht nodig hebben, worden hierbij verplaatst naar een zelfstandige woning waarbij begeleiding direct oproepbaar is. Bij beschermd wonen krijgt de cliënt 16 tot 24 uur toezicht, bij beschermd thuis gaat het om begeleiding tot 20 uur per week met daarnaast zorg direct oproepbaar. 2 In 2018 zijn in totaal 157 mensen vanuit detentie teruggekeerd in Alkmaar.

12

formeert de raad daarover apart.

Beleidskader maatschappelijke opvang

3

Er bestaat een vergrote kans op dakloosheid als er niet tijdig wordt voorzien in een natraject.

3

Link naar het complete Actieprogramma; https://www.binnenlandsbestuur.nl/Uploads/2019/3/ ActieprogrammaDakenThuislozeJongeren20192021.pdf

Beleidskader maatschappelijke opvang

13

4.3 Beschikbaarheid van woningen en beperkte doorstroom

plaatsen. In het onderzoek naar de mogelijkheden

1.

daarvoor wordt ook een uitbreiding van het aantal bedden meegenomen.

Een groot knelpunt binnen de Maatschappelijke Opvang is de geringe beschikbaarheid van betaalbare sociale woningen. Door het gebrek aan woonvoorzieningen zijn er beperkte doorstroommogelijkheden en slibt de maatschappelijke opvang dicht. Hierdoor neemt de wachttijd voor de voorzieningen van de maatschappelijke opvang toe. Het tekort aan doorstroommogelijkheden heeft daarnaast tot gevolg dat de slagingskans van de trajecten omlaag gaat. Doordat er geen perspectief is op een woning zijn cliënten minder gemotiveerd een traject te doorlopen. De problemen nemen tijdens het wachten toe en groeien de cliënt nog meer boven het hoofd. Het gemiddeld aantal dagen dat cliënten moesten wachten totdat zij in aanmerking kwamen voor een structurele opvangplek (geen nachtopvang) is de afgelopen jaren fors gestegen. In 2015 was de gemiddelde wachttijd voor een structurele opvangplek nog 39 dagen. `Dit steeg in 2016 naar 54 dagen, in 2017 naar 66 dagen en in 2018 naar 71 dagen. Uitbreiding van het aantal uitstroomvoorzieningen is dan ook gewenst, maar hiervoor zijn ook passende woningen nodig. In 2018 heeft de raad de woonzorgopgave vastgesteld. Een belangrijke doel-

5. De actielijnen

stelling hierin is voldoende passende woonruimte creëren voor cliënten die zelfstandig kunnen wonen en die uitstromen uit beschermd wonen of de maatschappelijke opvang. Ook de druk op de nachtopvang is de afgelopen jaren toegenomen. In de nachtopvang aan de Jan de Heemstraat zijn 26 bedden voor nachtopvang. Daklozen kunnen daar elke nacht terecht tussen 19:00 en 09:00 uur. Helaas moet dnoDoen mensen weigeren omdat de opvang vol is. Er wordt gewerkt met een roulatielijst. Dit betekent dat mensen die wel in de nachtopvang willen slapen soms toch gedwongen zijn de nacht door te brengen in de openbare ruimte. Dit is een ongewenste situatie uit het oogpunt van zorg & veiligheid. De raad heeft eind 2018 een motie aangenomen om de nachtopvang te ver-

14

Beleidskader maatschappelijke opvang

15

5. De actielijnen

U

5.2 Actielijn: Versnellen van de doorstroom

In samenwerking met de regiogemeenten moeten

We kunnen dakloosheid zoveel mogelijk voorkomen

Een goede en veilige woonplek is een basisbehoefte

zeer complexe opgave, is het van belang om struc-

maatschappelijke opvang. Dit beleidskader sluit aan

door goed samen te werken met schuldhulpver-

van iedere burger en een voorwaarde voor maat-

tureel te blijven zoeken naar passende huisvesting

bij de Wmo-beleidsvisie die dit jaar is vastgesteld.

lening4 en woningcorporaties en door tijdig am-

schappelijke participatie. Dat geldt dus ook voor de

voor de uitstoom van de maatschappelijke opvang.

Uitgangspunt in deze beleidsvisie is de zelfredzaam-

bulante hulp te bieden. Daarbij moet de cliënt zo

cliënten van de maatschappelijke opvang. Uit de

Op 25 januari 2018 heeft de gemeenteraad de Woon-

heid van de burger. Beleid en uitvoering zijn gericht

veel mogelijk worden aangesproken op de eigen

praktijk blijkt dat hulpverlening, met als doel zoveel

zorgopgave 2018-2023 vastgesteld. De uitvoering van

op verbetering van het zelfstandig functioneren en

verantwoordelijkheid; ook biedt het herstellen en/

mogelijk meedoen in de maatschappij, de grootste

het Woonzorgprogramma heeft een horizon van 2018

deelname aan de maatschappij. Er zal echter een

of inschakelen van het sociale netwerk van de cli-

kans van slagen heeft wanneer die hulp wordt ge-

tot 2023. Een van de projecten uit de woonzorgop-

klein percentage burgers zijn dat niet in staat is om

ënt goede mogelijkheden. Belangrijk is dat we de

boden vanachter de eigen voordeur. Uitgangspunt

gave is uitbreiding van Housing First. Naast het uit-

op eigen kracht te participeren in de maatschappij.

instroom in de voorzieningen beperken door pre-

moet zijn dat de nachtopvang een uiterste redmiddel

breiden van zulke initiatieven moeten we structureel

Voor deze groep moet goede opvang en ondersteu-

ventie. Een outreachende ketenaanpak kan bijdra-

is. Deze opvang bestaat uit een kortdurend verblijf

zoeken naar passende huisvesting voor de uitstroom

ning beschikbaar zijn. Ook moet, in het verlengde

gen aan een vermindering van het aantal nieuwe

om problemen te kunnen inventariseren en een

van de maatschappelijke opvang. Nagenoeg parallel

daarvan, zoveel mogelijk perspectief geboden

aanmeldingen van dak- en thuislozen. Een goed

eigen voordeur te vinden. Daarna volgt trajectbege-

aan de lokale uitvoering van de Woonzorgopgaven,

worden op maatschappelijk herstel. De vier onder-

voorbeeld zijn Eropaf-teams. Dit zijn teams die be-

leiding vanachter een eigen voordeur. De werkwijze

hebben de regiogemeenten, zorgaanbieders en cor-

staande actielijnen vormen de uitgangspunten om de

staan uit buurtbewoners en professionals die zowel

van projecten zoals Wonen in de Wijk en Housing

poraties op 22 februari 2018 het Pact ‘Wonen met

maatschappelijke opvang toekomstbestendig te ma-

gevraagd als ongevraagd aanbellen bij kwetsbare

First sluit hier goed bij aan. De nachtopvang vormt

ondersteuning, commitment op leefbaarheid’ onder-

ken. De Actielijnen zijn integraal en richten zich naast

buurtbewoners. De Eropaf-teams leggen de verbin-

een centrale opvangplek; hierna moet de cliënt zo

tekend. Met het Pact wordt ingezet op uitbreiding

opvang en wonen ook op andere leefgebieden.

ding tussen hulpvragers en hulpverleners, de teams

snel mogelijk uitstromen naar een andere voorzie-

van passende woningen voor kwetsbare inwoners.

werken samen met de loketten Jeugdhulp, Wmo en

ning. De capaciteit moet daarbij worden gedifferen-

Bij het bevorderen van de doorstroom moet we niet

Halte Werk en met de gebiedsteams op het snijvlak

tieerd per doelgroep. Ook het landelijke programma

alleen maar denken aan stenen. Hierbij zal ook juist

van zorg en veiligheid.

‘Vernieuwing van de maatschappelijke opvang’ legt

moeten worden geïnvesteerd in andere oplossingen.

de focus op zoveel mogelijk bieden van hulpverle-

Bijvoorbeeld het wegnemen van belemmeringen

ning vanachter de eigen voordeur, en niet vanuit de

zoals kostendelersregelingen (Participatiewet).

it de trends en ontwikkelingen binnen het

van ondersteuning. Op deze manier kan de Wmo

huidige stelsel van de maatschappelijke

kwalitatief goed en betaalbaar worden gehouden.

opvang in Alkmaar volgen vier actielijnen die bijdragen aan het verbeteren van de

5

5.1 Actielijn: Inzetten op preventie van dak- en thuisloosheid Dakloosheid is vaak het gevolg van een opeensta-

Doel: Dak- en thuisloosheid voorkomen.

maatschappelijke opvang. Hoewel het gaat om een

nachtopvang. Als het gaat om vernieuwing van de huidige opvang streven we naar kleinschalige op-

peling aan problemen. De meeste dak- en thuislozen hebben voorafgaand aan de dakloosheid al proble-

Wat gaan we doen?;

vang met individuele plekken en trajecten, snellere

Doel: Opvang zo veel mogelijk bieden van-

men op het gebied van psychische gezondheid, mid-

• In samenwerking met ketenpartners stellen

doorstroom en het afschaffen van de slaapzalen.

achter een eigen voordeur.

delengebruik en financiën. Door de ambulantisering

wij het plan Daklozenpreventie op.

Een kwalitatief goede eerste intake bij de centrale

van de zorg is er een grote groep ontstaan die niet

• In samenwerking met meldpunt vangnet en

voordeur is daarbij belangrijk, net als een doorver-

Wat gaan we doen?;

meer de intensieve begeleiding krijgt van voorheen.

advies richten wij ons op het voorkomen

wijzing naar de juiste partijen. De samenwerking

• Met onze deelname aan het programma

Door meer outreachend te werk te gaan krijgen

van dakloosheid.

binnen de keten zal hiervoor moeten worden ver-

Vernieuwing in de maatschappelijke opvang

sterkt, een te verkennen optie is de mogelijkheid

werken we uit hoe we de doelgroep van de

we mensen die dreigen dakloos te worden eerder

• In samenwerking met onze ketenpartners

van een doorontwikkeling van de huidige centrale

maatschappelijke opvang zo veel mogelijk

de inzet van ervaringsmedewerkers en vrijwilligers

• In samenwerking met de regio ontwikkelen

voordeur bij dnoDoen. Steeds meer gemeenten wer-

vanachter eigen voordeur kunnen helpen.

voor contactmomenten en ondersteuning. Het afge-

wij het communicatieprogramma “voorko-

ken met zo’n brede centrale voordeur, waarbij alle

• In samenwerking met het PACT zetten we

lopen jaar zijn er steeds vaker ervaringsmedewer-

men van dakloosheid.”

organisaties betrokken zijn die samenwerken voor

in op het creëren van uitbreiding van pas-

kers ingezet; deze ontwikkeling moeten we voort-

de doelgroep dak- en thuislozen. Vanuit de centrale

sende woningen.

zetten. Dakloosheid voorkomen is minder kostbaar

voordeur wordt bepaald hoe cliënten het best te

in beeld. Een goed voorbeeld van deze outreach is

richten wij “Eropaf-teams” op.

dan opvang en hulpverlening bieden in een later stadium. Dit is in lijn met de Wmo-beleidsvisie: zware en dure vormen van ondersteuning zoveel mogelijk transformeren naar preventie en lichtere vormen

16

we inzetten op bevordering van de doorstroom uit de

Beleidskader maatschappelijke opvang

4 In oktober 2018 heeft de raad het beleidskader schuldhulpverlening 2019-2023 vastgesteld.

• De uitbreiding van Housing First wordt

helpen zijn. Op die manier wordt de samenwerking

doorgezet, dit vormt een onderdeel van de

verbeterd, en daarmee de efficiëntie en effectiviteit.

woonzorgopgave.

5 De gebiedsteams in Alkmaar zijn nog in ontwikkeling en bestaan uit gebiedsregiseur, woningcorporatie, wijkagent, handhaving en stadswerk.

Beleidskader maatschappelijke opvang

17

5. De actielijnen

5.3 Actielijn: Voorkomen dat jongeren in de opvang terechtkomen

Doel: Het aantal dak- en thuisloze jongeren

neer zij zouden kunnen wonen op een plek waar zij

in de opvang terug dringen en waar mogelijk

geen overlast veroorzaken en goede begeleiding

voorkomen.

krijgen, kan dit hun situatie aanzienlijk verbeteren. Hierbij is te denken aan sobere eenpersoons woon-

Het aantal dak- en thuisloze jongeren is de laatste jaren toegenomen. Een van onze actielijnen is dan

Wat gaan we doen?;

eenheden (‘units’) buiten een woonwijk, met da-

ook om dit aantal terug te dringen. Een integra-

• Wij stellen in samenwerking met onze

gelijks sociaal beheer. We kijken daarvoor ook naar

le aanpak is daarbij vereist. Het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren sluit mooi aan bij deze

ketenpartners en het ministerie een aanpak

mogelijke combinaties met andere voorzieningen

zwerfjongeren op.

en huisvestingsopties.

doelstelling. Met dit Actieprogramma van (de re-

• We ontwikkelen een Team 16+ voor een be-

gio) Alkmaar geven we aan hoe we de ambities

tere overgang van Jeugdhulp naar Wmo (zie

We beschouwen deze woningen als laatste redmid-

van het Ministerie van VWS en de gemeente Alk-

bijlage: plan van aanpak Actieprogramma).

del voor zorgwekkende zorgmijders met een zeer

maar in de komende twee jaar willen invullen. We

• We starten een pilot voor 5 zwerfjongeren

problematische woonhistorie, bij wie een andere

willen hardnekkige knelpunten doorbreken en de

waarbij verschillende oplossingen voor

aanpak niet heeft geholpen. Door deze mensen in

samenwerking met en tussen ketenpartners verbe-

daken thuisloosheid onder jongeren worden

een aparte woonvoorziening te plaatsen met wei-

teren. Maar het allerbelangrijkste is: adequate hulp

verkend (zie bijlage: plan van aanpak Actie-

nig prikkels van buitenaf en goed toezicht - waarbij

bieden voor de dak- en thuisloze jongeren en hun

programma).

ook ambulante zorg geboden wordt - gaan we de

helpen een goede toekomst op te bouwen. Vanuit

• Bij de verplaatsing van de nachtopvang

woonoverlast tegen. De (soms tijdelijke) woningen

de praktijk worden de knelpunten opgespoord en

houden we rekening met de specifieke

worden onder voorwaarden beschikbaar gesteld.

vervolgens aangepakt. Een voorbeeld: vanuit het

behoefte van de groep jonge dak- en thuis-

Deze woningen zijn een oplossing voor zowel

Actieprogramma kijken we naar de mogelijkheid om

lozen.

buurten die kampen met overlast als voor de over-

een team 16 tot 23 jaar op te zetten, om de over-

lastgever. In het Team Complexe Casussen zijn er

gang van Jeugdhulp naar Wmo beter te organiseren.

6 mensen aangewezen die in aanmerking zouden

Hiernaast worden de afspraken met ketenpartners aangescherpt over de aanpak van dak- en thuisloze jongeren. Het plan van aanpak van het Actieprogramma is te vinden in de bijlage.

5.4 Actielijn: Speciale huisvesting voor mensen met complexe problematiek

Doel: Voldoende maatwerkwoningen voor

Voor de kleine groep mensen met zeer complexe

dak-en thuislozen met complexe problema-

Op dit moment is er in Alkmaar geen speciale in-

problematiek heeft de maatschappelijke opvang

tiek.

loopvoorziening voor jongeren. Dat betekent dat

geen geschikt aanbod. Zij zijn niet in staat zich te

jongeren zijn aangewezen op algemene voorzie-

handhaven in een ‘normale’ woonomgeving. Deze

Wat gaan we doen?;

ningen. Voor jongeren is maatwerk vereist zodat

groep wordt geregeld besproken binnen het Team

• We maken een voorstel voor de opvang van

zij aan hun toekomst kunnen werken. Door een

Complexe Casuïstiek (TCC). Het lukt de gemeente

mensen met complexe problemen, mogelijk

speciale plek voor jongeren te creëren is er voor

en zorg- en veiligheidspartners niet om deze groep

in samenwerking met de regio.

hen een veilige basis van waaruit contact kan

binnen een zorgaanbod te krijgen (behandeling,

worden gelegd en gewerkt kan worden aan hun

ondersteuning met verblijf). Zij hebben een speciale

zelfredzaamheid. Ook met de verplaatsing van de

woonvorm nodig voor hun bijzondere leefwijze,

nachtopvang moeten we inspelen op de behoeften

waarmee niet alleen begeleiding naar zorg mogelijk

en hulpvraag van jongeren. Jongeren horen niet

wordt maar ook overlast- en veiligheidsproblemen

thuis in een reguliere nachtopvang. Investeren in

worden voorkomen. De bijzondere woonvorm is

voldoende gespecialiseerde plekken voor opvang

bedoeld voor personen die nu zonder succes als

is dan ook van belang. Bij de verplaatsing van de

draaideurklant in zorginstellingen vertoeven (vaak

nachtopvang houden we rekening met differentiatie

een dure voorziening) of die als ernstige zorgmijder

per doelgroep.

kiezen voor overnachting in de buitenlucht of in parkeergarages. Veelal zijn ze al lang dakloos. Wan-

18

komen voor een dergelijke woning6.

Beleidskader maatschappelijke opvang

6 In de projectgroep ‘Aanpak 1% verwarde personen met een veiligheidsrisico’ is het creëren van een woonvoorziening voor mensen met complexe problematiek de belangrijkste uitkomst van het onderzoek dat op de schaal van Noord-Holland Noord gedaan is om de veiligheidsproblemen met de top 10 van mensen aan te pakken. Zes van deze personen komen uit de regio Alkmaar.

Beleidskader maatschappelijke opvang

19

1.

6. Communicatie en Uitvoering

7. Bijlages

De actielijnen zullen in samenwerking met de betrokken hoofdrolspelers verder worden uitgewerkt. We informeren de raad over de voortgang van de uitvoering in jaarlijkse voortgangsrapportages.

20

21

7. Bijlages

Bijlage 7.1 Netwerken

Bijlage 7.2 Voorzieningen maatschappelijke opvang

Alkmaar heeft een aantal belangrijke samenwerkingspartners die zorg en hulpverlening bieden aan dak- en thuisloze inwoners. De grootste spelers op het gebied van maatschappelijke opvang zijn dnoDoen, Brijder

a. De centrale voordeur (dnoDoen)

verslavingszorg, REAKT, GGZ Noord Holland Noord en GGD team Vangnet & Advies.

Mensen die dakloos zijn of op korte termijn dreigen dakloos te worden kunnen zich aanmelden voor opvang en/of begeleiding bij de centrale voordeur van dnoDoen. Aanmelding gebeurt op eigen initiatief, door familie

a. dnoDoen

of vrienden of door een hulpverlenende instantie. Tijdens de aanmelding bij de centrale voordeur wordt ge-

In de regio Alkmaar is dnoDoen hoofdzakelijk verantwoordelijk voor de maatschappelijke opvang. dnoDoen is

keken welke verblijfsvorm geschikt is.

actief in de regio’s Noord-Kennemerland, West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. In de regio Alkmaar organiseert dnoDoen de centrale voordeur, de nachtopvang, briefadressen, trajectbegeleiding, het Trainings-

De centrale voordeur van Alkmaar is, samen met de nachtopvang en het trainingshuis, gelegen aan de Jan de

huis, Wonen in de wijk en Housing First. De maatschappelijke opvang wordt jaarlijks gesubsidieerd; zwerfjon-

Heemstraat. Elke werkdag kunnen cliënten hier terecht voor persoonlijk contact tot 15:00 uur. Tot 17:00 uur

geren en jongeren met indicatie bij een gecontracteerde Jeugdzorgaanbieder maken meer en meer gebruik

is de centrale voordeur telefonisch bereikbaar. In 2018 bedroeg het aantal geregistreerde aanmeldingen voor

van de organisatie; dnoDoen is te beschouwen als een vangnetvoorziening.

een traject bij de centrale voordeur 424 personen. Ter vergelijking: in 2017 waren er 407 aanmeldingen, in 2016 424 en in 2015 400.

b. GGD Hollands Noorden team Vangnet & Advies Meldpunt Vangnet & Advies is actief in de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) en opereert regionaal. De centrumgemeente Alkmaar subsidieert de OGGZ-taken van GGD Hollands Noorden. Team Vangnet &

Jaar

2015

2016

2017

2018

Advies draagt zorg voor mensen die daar meestal zelf niet om vragen maar die deze zorg wel nodig hebben.

Aantal aanmeldingen

400

424

407

424

Het team leidt de cliënt toe naar passende hulpverlening of kan hierover adviseren. Het meldpunt is er voor iedereen die zich zorgen maakt over mensen in zijn of haar omgeving: buren, familie, vrienden en bekenden. Professionals kunnen contact opnemen voor overleg of advies over complexe zorgsituaties. Als het nodig is,

b. Trajectbegeleiding (dnoDoen)

kan Vangnet & Advies tijdelijk de regie overnemen.

Na aanmelding bij de centrale voordeur krijgt een cliënt zo spoedig mogelijk een trajectbegeleider toegewezen. Trajectbegeleiding bij dnoDoen is een vorm van begeleiding waarin alle elementen georganiseerd

In 2018 heeft Vangnet & Advies 747 nieuwe meldingen aangenomen. De helft van deze meldingen (51%)

worden met betrekking tot het maatschappelijk herstel van de cliënt, in samenspraak met de keten van zorg.

wordt binnen twee weken opgepakt, 18% binnen vier weken en 29% na zes weken of langer. Van de 747

Allereerst maakt de trajectbegeleider in samenspraak met de cliënt een beschrijving van zijn of haar situatie.

meldingen die Vangnet & Advies in 2018 heeft binnengekregen waren 309 meldingen nieuw, de overige 438

Op basis hiervan wordt een plan voor herstel opgesteld. De duur van de trajecten kan verschillen omdat de

meldingen waren al eerder gemeld. Naast meldpunt Vangnet en Advies, wordt de GGD sinds dit jaar ook in-

trajecten uit verschillende vormen van opvang en begeleiding bestaan. De gemiddelde duur van een traject

gezet bij de aanpak voor personen met verward gedrag.

ligt rond de acht maanden. Wanneer de cliënt het traject heeft afgerond, volgt een goede afronding en - indien van toepassing - een warme overdracht.

c. Brijder verslavingszorg, REAKT en GGZ Brijder biedt hulpverlening die gericht is op verslavingsproblemen inclusief activiteiten in het kader van over-

Het aantal trajecten is in 2018 afgenomen. Dit komt doordat trajecten bij het Trainingshuis en Begeleid Wonen

lastbestrijding door verslaving (individuele OGGZ, Maatschappelijk Herstel, medisch-verpleegkundige zorg).

een aantal weken langer zijn gaan duren door de bemoeilijkte uitstroom.

Tot eind 2018 was Brijder tevens verantwoordelijk voor de inloopvoorziening in Alkmaar. REAKT, verantwoordelijk voor de inloop in Castricum, heeft in 2018 de inloop Alkmaar overgenomen van Brijder. Sinds de overname door REAKT wordt er geen intake meer gedaan bij binnenkomst op de inloop; iedereen is welkom en op

Jaar

2016

2017

2018

deze manier is de voorziening laagdrempeliger. Hiernaast zet REAKT ervaringsdeskundigen in op het Bolwerk.

Aantal trajecten

245

307

261

Aantal personen

nb

210

182

De GGZ is verantwoordelijk voor inloopvoorzieningen en dagbesteding in Alkmaar, Heerhugowaard en Heiloo. Mensen met een psychiatrische achtergrond kunnen de inloopvoorzieningen zonder indicatie bezoeken.

c. Nachtopvang (dnoDoen) Binnen de nachtopvang zijn 26 plekken waar dak- en thuislozen tegen een kleine vergoeding kunnen overnachten. Op deze plek kunnen cliënten een maaltijd krijgen en gebruik maken van het sanitair. Er is een aparte afdeling (gang met slaapkamers en woonkamer) voor mannen en een aparte afdeling voor vrouwen en jongeren tot 27 jaar. Tien bedden zijn bestemd voor vrouwen en/of jongeren, en de overige zestien bedden

22

Beleidskader maatschappelijke opvang

Beleidskader maatschappelijke opvang

23

7. Bijlages

zijn bestemd voor mannen. Wanneer een van de twee afdelingen vol is, wordt er van de andere afdeling ge-

Een doorstroomwoning is een opvangplek met minimale begeleiding. Cliënten hebben ieder een eigen slaap-

bruik gemaakt (indien daar nog lege plaatsen zijn). De nachtopvang is gesitueerd in een pand met meerdere

kamer en delen keuken, douche, toilet en berging. De maximale verblijfsduur binnen een doorstroomwoning

functies: trainingshuis, centrale voordeur/briefadressen, gespreksruimten voor trajectbegeleiders en CV, Wo-

is twaalf maanden, waarna cliënten uitstromen uit de opvang. Doorstroomwoningen zijn bedoeld voor dak-

nen Extra en Technische Dienst.

lozen die verder geen psychosociale begeleiding nodig hebben maar die wel behoefte hebben aan een plek om op adem te komen. In 2014 zijn er zeven doorstroomwoningen gerealiseerd vanwege de grote toestroom

De gemiddelde bezetting van de nachtopvang in 2018 was 92%; in 2017 lag de gemiddelde bezetting nog op

aan economische daklozen. Op deze zeven plekken zijn in 2017 19 trajecten doorlopen. In 2018 waren dit nog

86%. De nachtopvang is regelmatig vol. Het gevolg daarvan is dat daklozen worden geweigerd. Dit heeft in

maar 10 trajecten. Deze plaatsen zijn steeds lastiger op te vullen met de oorspronkelijke doelgroep, omdat de

de zomer van 2018 gezorgd voor overlast in de buurt. De gemeenteraad heeft daarom in 2018 besloten dat

meeste mensen die zich bij dnoDoen aanmelden voor een traject meer begeleiding nodig hebben. De cliënten

de nachtopvang wordt verplaatst en dat er voor 01-01-2021 een nieuwe locatie moet zijn aangewezen. Om

in deze voorziening hebben zwaardere problematiek hebben, wat meer druk geeft op de cliënten onderling

overlast zoveel mogelijk te voorkomen heeft het college eerder al maatregelen getroffen. De openingstijden

én op de vorm van trajectbegeleiding die dat vraagt.

van de nachtopvang zijn verruimd, er zijn beheermaatregelen getroffen in de openbare ruimte, het overleg met omwonenden is geïntensiveerd en er zijn onorthodoxe maatregelen getroffen met partners om de ergste

De derde doorstroomvoorziening is Housing First. Housing First biedt dak- en thuislozen een dak boven hun

overlastgevers een andere plek te bieden en beter in zorg te krijgen.

hoofd zonder dat daaraan vooraf eisen worden gesteld. Bij de overige opvangvoorzieningen moeten cliënten eerst aan een aantal voorwaarden voldoen, zoals het hebben van een inkomen en dagbesteding. Een groep

Aan de cijfers van de afgelopen jaren is te zien dat het bezettingspercentage in de nachtopvang toeneemt.

daklozen heeft hiervoor voorafgaand aan een traject geen motivatie. Housing First biedt hen eerst een wo-

Het aantal unieke personen in de nachtopvang is echter in 2018 afgenomen ten opzichte van 2017. Dit heeft

ning, zodat als eerste aan de basisbehoefte wordt voldaan. Vanuit hier werkt dnoDoen aan overige probleem-

te maken met het gebrek aan vrije plaatsen in de doorstroomvoorzieningen. Doordat er weinig uitstroomper-

gebieden. Cliënten van Housing First waren voorheen langdurig dakloos. Na de aanmelding bij Housing First

spectief is, zitten dak- en thuislozen vaak langer in de nachtopvang.

vindt er een intakegesprek plaats met de woningcorporatie. De begeleiding van Housing First varieert van zeer intensief (dagelijks contact, met name gedurende de eerste maanden en bij terugval) tot eens per week

Jaar

2016

2017

2018

Bezettingspercentage

73%

86%

92%

Aantal unieke personen

165

185

179

ambulante begeleiding. Uit ervaring is gebleken dat de meeste cliënten uit Housing First gezien hun problematiek intensieve begeleiding nodig hebben. In 2016 is dnoDoen gestart met Housing First, in totaal zijn er nu elf cliënten begeleid. De methodiek van Housing First sluit goed aan bij de hulpvraag van de cliënten. Tot nu toe hebben er nog geen uithuiszettingen plaatsgevonden in een Housing First-traject. Daarnaast heeft de eerste cliënt het huurcontract via een verdi-

d. Trainingshuis (dnoDoen)

enconstructie al op eigen naam gekregen. Vanwege het tekort aan woningaanbod zijn de wachttijden voor

Het trainingshuis is gericht op het geven van begeleiding aan mensen die tijdelijk niet zelfstandig kunnen

een Housing First traject erg lang en heeft dnoDoen in 2018 niet het gewenste aantal plekken kunnen realise-

wonen en dak- of thuisloos zijn. Het trainingshuis is qua begeleiding de meest intensieve vorm van opvang

ren. Hiernaast is de benodigde begeleiding voor deze groep cliënten intensiever dan vooraf werd verwacht.

die dnoDoen biedt binnen de reguliere opvang. Tijdens het verblijf kunnen cliënten tussen 08:00 en 23:00

Hierdoor vraag Housing First veel van de capaciteit van dnoDoen en vallen de kosten per traject hoger uit dan

een beroep doen op een medewerker van dnoDoen. Daarnaast biedt het trainingshuis psychosociale begelei-

verwacht.

ding die gericht is op het aanleren van noodzakelijke vaardigheden om zelfstandig te wonen. Samen met de woonbegeleider maakt de cliënt een begeleidingsplan. Zo nodig worden externe partners ingeschakeld. De

f. Sociaal Pension (De Opvang BV)

begeleiding duurt maximaal vijftien weken. De focus van het trainingshuis ligt op de doelgroep zwerfjonge-

Het sociaal pension De Opvang BV huisvest momenteel 34 kwetsbare burgers met veelal een psychiatrische

ren. Zij worden begeleid met praktische zaken zoals het vinden van werk en een woning. Het is de bedoeling

stoornis, soms in combinatie met verslaving. De diensten van De Opvang BV bestaan uit het bieden van on-

dat zij hierna doorstromen naar een (meer) zelfstandige woonvorm.

derdak, voeding, lichte ADL-ondersteuning en bewindvoering. Als de cliënten de kamerhuurprijs niet kunnen betalen, wordt bijzondere bijstand in de lasten verstrekt. De burgers houden een bedrag aan zak- en kleed-

e. Doorstroomvoorzieningen (dnoDoen)

geld over.

Om de doorstroom vanuit maatschappelijke opvang te bevorderen, biedt dnoDoen verschillende voorzieningen. Deze voorzieningen zijn Wonen in de Wijk, doorstroomwoningen en Housing First. Wonen in de

Op dit moment is het sociaal pension in een minimale staat van onderhoud. Daarom werken we het komend

Wijk biedt begeleiding aan mensen die door verschillende omstandigheden tijdelijk niet zelfstandig kunnen

jaar aan een verbetering en/of verplaatsing van het sociaal pension. De verbetering van het sociaal pension

wonen en dak- of thuisloos zijn. De begeleiding is gericht op het behoud en de verdere ontwikkeling van

maakt deel uit van de projecten uit de woonzorgnota die het college op 25 januari 2018 heeft vastgesteld.

vaardigheden om zelfstandig te kunnen wonen. De duur van Wonen in de Wijk is maximaal een jaar. In de

Voor de verbetering van het sociaal pension is een projectplan gemaakt dat het college op 2 april 2019 heeft

gemeente Alkmaar zijn er 60 plaatsen Wonen in de Wijk. Hier zijn in 2017 209 trajecten doorlopen en in

vastgesteld.

2018 173 trajecten.

24

Beleidskader maatschappelijke opvang

Beleidskader maatschappelijke opvang

25

7. Bijlages

g. Inloopvoorzieningen

Bijlage 7.3 Plan van aanpak: Actieprogramma dak- en thuisloze jongeren

De Inloop is een laagdrempelige voorziening voor een kwetsbare groep mensen met een psychiatrische achtergrond. In regio Alkmaar kunnen dak- en thuislozen gebruik maken van inloopvoorziening De Zwaan en Inloopvoorziening De Steiger in het centrum van de stad, de inloopvoorziening van REAKT aan de Helderseweg

Het doel van het Actieprogramma is het aantal dak- en thuisloze jongeren fors terugdringen. Hierbij wordt de

en de inloopvoorzieningen van GGZ NHN in Alkmaar, Heiloo en Heerhugowaard. Mensen kunnen hier overdag

uitvoeringspraktijk als uitgangspunt genomen. Vanuit de praktijk worden de knelpunten opgespoord om deze

terecht voor een kop koffie en een praatje. Hiernaast vormen inloopvoorzieningen een brug naar hulpverle-

vervolgens aan te pakken en te doen wat nodig is. De uitvoering van het Actieprogramma heeft een horizon

ning. Door de laagdrempeligheid van de inloopvoorzieningen wordt hier volop gebruik van gemaakt.

van 2019 tot en met 2021. In het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren van Alkmaar gaan we bottom-up te werk. We starten met het maken van een goede analyse van de huidige aanpak en pakken knelpunten meteen aan. Door een goede analyse te maken worden oorzaken van dak- en thuisloosheid in kaart gebracht, deze kennis kunnen we gebruiken voor de preventie van dak- en thuisloosheid onder jongeren. De lokale acties bestaan uit drie thema’s; doorpakken, leren & onderzoeken en afspraken maken met ketenpartnest. Medio 2020 worden deze acties geëvalueerd. De acties worden hieronder kort toegelicht.

Onze Acties: 1. Doorpakken • Pilot 5 zwerfjongeren Er moeten doorbraken komen op het gebied van wonen, zorg, inkomen en schulden om dak- en thuisloze jongeren weer te kunnen laten werken aan zelfstandigheid. Instelling voor Publieke Waarden begeleidt de gemeenten hierbij en stelt voor vijf Alkmaarse jongeren €10.000,- ‘bureaucratievrij geld’ beschikbaar. De vijf jongeren worden zelf in staat gesteld om mee te denken over hun eigen maatwerk plan. Hierbij kijken we over de belemmerende regels heen. Als een doorbraak of uitzondering goed voor iemand werkt, gaan we kijken of we deze oplossing voor alle soortgelijke gevallen kunnen toepassen. Vanuit het ministerie zal er in samenwerking met de deelnemende gemeenten een overzicht van goede voorbeelden worden gemaakt waardoor we van elkaar kunnen leren. • Team 16+ (één aanspreekpunt Jeugd/ Wmo) Een goede overgang van 18- naar 18+ is van belang om dakloosheid onder jongeren te voorkomen. Met behulp van een perspectiefplan wordt de overgang voor de jongeren zo goed mogelijk georganiseerd. In de praktijk is echter gebleken dat de overgang van jeugdhulp naar Wmo niet altijd zonder problemen verloopt. Om deze overgang beter te laten verlopen zijn er ideeën over een Team 16+ dat deze jongeren begeleid.

Door de invoering van dit team krijgt de jongere geen nieuwe regievoerder op het moment dat hij of zij 18 jaar wordt, maar wordt er gewerkt met één aanspraakpunt dat gespecialiseerd is in beide wetten. Vanuit het actieprogramma onderzoeken we de mogelijkheden voor deze nieuwe aanpak. Hiervoor kunnen we gebruik maken van goede voorbeelden uit andere gemeenten en Aanpak 16-27 van VNG. In Q4 van 2019 en in 2020 vindt in Alkmaar een doorontwikkeling plaats van interventies op het terrein van de doelgroep 16-27 jaar: doorontwikkeling jeugd- en jongerenwerk en doorontwikkeling van Jongerenloket 2.0. Van belang bij de ontwikkeling van een dergelijk team is de verbinding met deze lopende projecten

26

Beleidskader maatschappelijke opvang

Beleidskader maatschappelijke opvang

27

• Aansprekende informatievoorziening voor jongeren De overgang van 18- naar 18+ brengt veel veranderingen in het leven van jongeren met zich mee. Vooral voor jongeren die onder de jeugdwet vallen zal er veel veranderen. Tijdens het Actieprogramma kijken we of we een aansprekende informatievoorziening kunnen ontwikkelen voor deze doelgroep. • Eerste opvang Tijdens het Actieprogramma wordt gezocht naar oplossingen op het gebied van eerste opvang voor (zwerf) jongeren. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij het Pact wonen (werkgroep jeugd). Bij huisvesting voor jongeren moet niet alleen worden gedacht aan stenen maar ook aan andere oplossingen zoals het maken van een uitzondering op de kostendelersnorm.

2. Leren en onderzoeken: Kennisloket • Analyse jongeren Bolwerk De eerste fase van het Actieprogramma zal worden benut om een goede analyse te maken van de huidige situatie. De situatie van een aantal jongeren, die in beeld zijn gekomen door het presentiewerk op het Bolwerk, zal in samenwerking met de ketenpartners in beeld worden gebracht. Dit biedt handvatten om eventuele knelpunten op te sporen en te komen tot nieuwe Actielijnen. De kennis die we opdoen door te leren van de jongeren kunnen we inzetten om in de toekomst dak- en thuisloosheid onder jongeren te voorkomen. • Goede monitor van zwerfjongeren in Alkmaar In samenwerking met het ministerie van VWS wordt er tijdens het Actieprogramma een verbeterde monitor opgezet.

3. Afspraken maken • Afspraken maken met ketenpartners In 2009 is het convenant Zwerfjongeren ondertekend door verschillende ketenpartners. Er zijn toen verschillende afspraken gemaakt om dak- en thuisloosheid onder jongeren zo veel mogelijk te voorkomen. Tijdens het Actieprogramma worden deze afspraken geëvalueerd en waar nodig aangescherpt.

Participatie Tijdens het Actieprogramma wordt nauw samengewerkt met de ketenpartners en de uitvoeringspraktijk. Vanuit de praktijk worden de knelpunten opgespoord. Hiernaast wordt er door Up To Us een landelijke ‘Werkplaats’ opgestart waar dak- en thuisloze jongeren samen meedenken over de aanpak van dak- en thuisloosheid. Iedere gemeente kan vragen inbrengen waarmee deze jongeren vervolgens aan de slag gaan. Bij de aanpak van het actieprogramma zal echt centraal staan wat de jongere nodig heeft, niet wat de regels voorschrijven.

28

Beleidskader maatschappelijke opvang