Bijlage 4. Brief Bestuurlijk Zienswijze College aan Rekenkamer Alkmaar

Rekenkamercommissie van de gemeenteraad van Alkmaar T.a.v. de ambtelijk secretaris, de heer K.A. te Velde [Adres] [Postcode en woonplaats]

Onderwerp Bestuurlijk wederhoor

Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlagen

- - - Uw brief van Behandeld door Datum

28 november 2023 M. Koster en D. Overgaauw 9 januari 2024

Geachte leden van de Rekenkamercommissie,

In opdracht van de gemeenteraad van Alkmaar heeft de Rekenkamercommissie een onderzoek uitgevoerd naar de invulling van de Digitale Veiligheidsagenda in de gemeente Alkmaar. Op 28 november 2023 heeft u ons het onderzoeksrapport toegestuurd en gevraagd om een bestuurlijke zienswijze.

De hoofdvraag van het onderzoek, dat namens u door onderzoeksbureau PBLQ is uitgevoerd, heeft zich gericht op:

‘Hoe wordt binnen de gemeente Alkmaar invulling gegeven aan de Digitale Veiligheidsagenda?’

Om tot beantwoording van deze hoofdvraag te komen zijn vier deelvragen geformuleerd. De beantwoording van deze vier deelvragen in het onderzoeksrapport geeft ‘een overwegend positieve indruk van het beleid van de gemeente Alkmaar’. In het algemeen wordt geconcludeerd dat het benodigde beleid en de daarop gebaseerde richtlijnen en werkwijzen in de gemeente Alkmaar in voldoende mate beschikbaar zijn. Tegelijkertijd is er een aantal aanbevelingen met betrekking tot structuur en samenhang van het beleid. Tot slot geeft het onderzoek aan dat de raad dusdanig ver op afstand staat van dit beleid om zijn sturende en controlerende verantwoordelijkheid waar te kunnen maken.

In hoofdstuk 4 van het rapport wordt antwoord gegeven op elke van de vier deelvragen van het onderzoek. Onderstaand treft u onze zienswijze op respectievelijk de antwoorden van de deelvragen en de daaraan gekoppelde aanbevelingen en/of de voorgestelde verbeterslagen.

Bezoekadres postadres bank website telefoon Mallegatsplein 10 Postbus 53 NL78BNGH0285000179 www.alkmaar.nl 14 072 1815 AG Alkmaar 1800 BC Alkmaar

Deelvraag 1: Welke van de tien actielijnen uit de VNG-agenda digitale veiligheid zijn reeds opgepakt? Hoe zijn deze uitgewerkt en uitgevoerd? Welke resultaten/ effecten zijn bekend?

Antwoord Alle tien actielijnen uit de VNG-agenda worden in het beleid van Alkmaar onderzoek geadresseerd. Aanbeveling Niet elke actielijn heeft een herkenbare positie, noch in beleid noch in dagelijks handelen. Met betrekking tot de volgende actielijnen 1 kan een verbeterslag gemaakt worden: a. Digitale brandoefening b. Lokale vitale processen bepalen vanuit maatschappelijke taken c. Risicomanagement geeft focus Zienswijze Het college neemt bovenstaande verbeterslagen over. Het inzichtelijk maken van digitaal kwetsbare processen in relatie tot de maatschappelijke taken is essentieel aangezien dit een beeld creëert van de digitale risico’s die de gemeente direct of indirect kunnen raken. Het organiseren van digitale brandoefeningen op basis van bovenstaande ziet het college als belangrijk element in bewustwording van rollen en taken en draagt in hoge mate bij aan een digitaal weerbare organisatie.

Deelvraag 2: Welke rollen hebben Raad, College en Burgemeester bij het verder ontwikkelen en in uitvoering brengen van de digitale veiligheidsagenda? Hoe zijn deze beschreven en geïmplementeerd?

Antwoord De ‘governance’ van het beleid met betrekking tot digitale veiligheid in de onderzoek gemeente Alkmaar is tot in detail uitgewerkt. In dat verband zijn de rollen van het college en de burgemeester beschreven. De rol van de raad komt slechts in algemene termen aan de orde, maar het beleid vraagt op zichzelf niet om een uitgebreide uitwerking van de rol van de raad. Aanbeveling In het rapport wordt geen specifieke aanbeveling gegeven over de wijze waarop de raad meer betrokken kan dan wel moet worden om de controlerende en sturende verantwoordelijkheden in te kunnen vullen. Zienswijze Het college is van mening dat de rol van de raad essentieel is als het gaat om het controleren en kaderen van het beleid en vindt het belangrijk dat de raad in de gelegenheid wordt gesteld om deze rol in te vullen. Om de raad (meer) te betrekken bij de uitvoering van de digitale veiligheidsagenda zal jaarlijks een rapportage worden opgesteld. Deze rapportage, die elk jaar in kwartaal 3 door het college aan de raad zal worden aangeboden, wordt aan de hand van de tien actielijnen van de VNG-agenda opgesteld. Het college zegt daarnaast

1 In het rapport op pagina 20/26 worden deze drie actielijnen beoordeeld als neutraal. Geen van de tien actielijnen wordt als

negatief of sterk negatief beoordeeld.

2/4

toe dat de raad separaat wordt geïnformeerd indien er sprake is van incidenten met niet geringe impact.

Deelvraag 3: Op welke manier zijn bestuurders (Raad, College, Burgemeester) op het moment van het onderzoek betrokken bij het tot uitvoering brengen van de digitale veiligheidsagenda? In hoeverre zijn ze geïnformeerd? Welk belang hechten zij eraan? Op welke wijze implementeren zij onderdelen van de agenda in beleid en sturing?

Antwoord College en burgemeester geven conform de uitgangspunten van het beleid onderzoek invulling aan hun verantwoordelijkheden. Zij worden daarover voldoende geïnformeerd. Zij erkennen het belang van het beleid en geven sturing aan de implementatie. Aanbeveling In de rapportage is ten aanzien van dit punt geen concrete aanbeveling opgenomen. Zienswijze De specifieke rol van de raad is in de beantwoording van deze deelvraag door de onderzoekers niet meegenomen. Zoals bij deelvraag 2 beantwoord, vindt het college dat het betrekken van de raad op dit dossier belangrijk is.

Deelvraag 4: Op welke manier zijn ambtenaren op dit moment betrokken bij de digitale veiligheidsagenda? In hoeverre zijn ze geïnformeerd? Welk belang hechten zij eraan? Is hun werkwijze ervan doordrongen?

Antwoord In lijn met de uitgangspunten en de sturing op de implementatie van het beleid onderzoek vanuit het college zijn ambtenaren actief met het versterken van de digitale veiligheid van de gemeente Alkmaar. Voor het gros van de betrokken ambtenaren geldt dat zij in algemene zin invulling geven aan de digitale veiligheid, zonder daarbij expliciet de actielijnen van de digitale veiligheidsagenda als uitgangspunt te nemen. Niet in alle situaties in de praktijk zijn ambtenaren ‘doordrongen’ van het belang van digitale veiligheid. Aanbeveling In het rapport wordt aandacht gevraagd voor structurele aandacht bij medewerkers voor digitale veiligheid. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor het structureel invullen van essentiële functies zoals de CISO en de FG. Zienswijze Het college ziet dat er binnen de gemeentelijke organisatie veel aandacht is voor digitale veiligheid en dat er mede door recente incidenten zoals de CEO fraude al veel inspanningen zijn geweest om de digitale veiligheid te verbeteren en te borgen. Tegelijkertijd ziet het college dat ‘awareness’ structurele aandacht vraagt. Zowel bij nieuwe medewerkers als bij medewerkers die al onderdeel zijn van team Alkmaar. Het college vraagt de directie om in activiteiten voor de ambtelijke organisatie structurele aandacht te hebben voor digitale veiligheid.

Een overzicht van activiteiten in dit kader (onder meer specifieke trainingen, oefeningen, etc.) wordt opgenomen in de jaarlijkse rapportage digitale veiligheid. Daarnaast vraagt het college om

3/4

functies die in het kader van digitale veiligheid binnen de ambtelijke organisatie essentieel zijn invulling te geven.

Het college dankt de rekenkamer voor de uitvoering van het onderzoek en de conclusies en aanbevelingen. De conclusies die u ten aanzien van dit onderzoekt trekt, zien we als college als waardering van de inspanningen die de afgelopen jaren op het dossier van ‘digitale veiligheid’ zijn gezet. De verbeterslagen die u in het rapport als aanbevelingen heeft opgenomen, beschouwen we als aanmoediging om de uitvoering van het beleid door te zetten. Incidenten in andere gemeenten laten zien dat de maatschappelijke én financiële impact van digitale aanvallen zeer groot is. De onderzoeksresultaten geven richting om de gemeente Alkmaar (nog) digitaal weerbaarder te maken en daar alle betrokken actoren (inwoners, raad, medewerkers, etc.) bij te betrekken.

Met vriendelijke groet,

Het college van burgemeester en wethouders van Alkmaar,

mw. drs. A.M.C.G. (Anja) Schouten, burgemeester

dhr. R.M. (Robert) Reus, gemeentesecretaris

4/4