Bijlage 3 onderzoek bootregistratie Alkmaar

Advies bootregistratie Alkmaar eindadvies

Vrolijks Blue Progress| Breda | 4 oktober 2023

Inhoudsopgave

Opgave en aanpak Advies Uitwerking advies

3 7 11 Bijlagen, analyse en praktische info

16 Advies bootregistratie Alkmaar 2

Opgave en aanpak Opgave Aanpak De gemeente Alkmaar kent op dit moment behalve voor passanten geen • De problematiek in Alkmaar is niet uniek en speelt ook elders. Wij registratie van vaartuigen en ligplaatsen binnen de gemeente. kijken naar de ontwikkelingen en opties vanuit andere steden en Particulieren maken gebruik van het openbaar gemeentelijk vaarwater kijken wat er landelijk en provinciaal speelt dat invloed heeft op het om te varen of om ligplaats in te nemen als vaste plek. advies rond een lokaal registratiesysteem. • Elders zijn ervaringen opgedaan en onderzoeken uitgevoerd naar de Daarvoor zijn er geen voorzieningen beschikbaar of locaties mogelijkheden en moeilijkheden bij invoering van bootregistratie. We aangewezen. Ook is er geen systeem om te bepalen wie waar een trekken lessen uit deze voorbeelden voor Alkmaar. ligplaats mag nemen en hoe die inrichting uitgevoerd kan worden. Dit • We bekijken goed wat het probleem is en hebben dit samen met de heeft in een groot aantal jaren geleid tot een geleidelijke groei van het medewerkers van de gemeente in kaart gebracht. Aan de hand aantal boten en bootjes in de stad en in de kernen. daarvan maken we een analyse van de oplosbaarheid en van de werking van een ‘oplossing’ bij het betreffende probleem.

Tijdens de Coronapandemie werd varen een belangrijke • We werken scenario’s uit voor verschillende vormen van vrijetijdsbesteding voor veel mensen in steden. Er werd meer gevaren bootregistratie. Daarbij brengen we aspecten als uitvoerbaarheid, en het aantal bootjes nam toe. Gecombineerd met de toename van kosten, verwacht resultaat, omvang van de ‘operatie’ en dergelijke in actieve buitenrecreatie als Suppen, kanovaren en spelevaren met beeld. Op basis daarvan geven we advies over één of meerdere opblaasbootjes nam de druk op het water toe. Daarmee groeide ook de passende systemen in Alkmaar. onvrede over de veiligheid, over de beeldkwaliteit en over het gebrek aan handvatten. Alkmaar wil graag duidelijkheid geven over het gebruik Onderscheidende vormen van ‘registratie’: van het water en wil de overlast tegengaan. Daarbij is het streven alleen We onderscheiden in dit advies meerdere vormen van registratie: te regelen wat nodig is en het zo voor iedereen leuk te houden op het • Bootregistratie voor alle varende en liggende boten in Alkmaar; water. • Ligplaatsregistratie voor boten die voor langere tijd op een locatie afgemeerd worden binnen de gemeente; Één van de opties is te komen tot registratie van boten.

Dit onderzoek • Passantenregistratie voor boten die de gemeente voor een nacht voert een verkenning uit naar mogelijkheden, opties, varianten, bezoeken met overnachting aan boord; voordelen en nadelen en geeft advies over bootregistratie in de • Ligplaatsabonnement voor boten die voor een specifiek water recht gemeente Alkmaar. hebben op een vaste ligplaats op basis van een jaarabonnement.

Advies bootregistratie Alkmaar 3

Knelpunten in woord & beeld In de hiernaast afgebeelde beeldanalyse staan de zorgen en knelpunten op een rij: • Er zijn ligplaatsen ingenomen bij beweegbare bruggen en andere kunstwerken. • Het is op mooie dagen bijzonder druk op het water, waardoor onveilige situaties kunnen ontstaan. • Mensen richten zelf hun ‘ligplaats’ in met banden, steigers en andere constructies. • Er is geen maximale breedte van vaartuigen en geen minimale breedte van de vrij te houden vaarweg. Soms worden er ook twee vaartuigen tegen elkaar geknoopt. • Er is sprake van ‘claim-gedrag’ waardoor het recht van de brutaalste geldt. • Er liggen vaartuigen en steigers bij ecologische oevers waardoor natuurwaarden kunnen verdwijnen. • In meerdere situaties is sprake van privé tuinen en privé woningen direct aan het water, waardoor er feitelijk geen zeggenschap is over de kade (wel over het water). • Door de eigen gebouwde constructies is het lastiger voor Stadswerk072 om de openbare ruimte te onderhouden.

Advies bootregistratie Alkmaar 4

Soorten gebruikers en situaties in Alkmaar De analyses en vergelijkingen tot nu toe zijn steeds uitgegaan van de wens om te komen tot bootregistratie als generiek systeem voor alle vaartuigen. Daarmee heeft een systeem dat voor één groep terecht en van meerwaarde is voor de andere groep grote nadelen of beperkingen.

Wij adviseren als start onderscheid te maken tussen de soorten gebruikers die er zijn en hun situatie. In de hiernaast afgebeelde infographic brengen we zo goed als mogelijk alle ‘situaties’ in beeld. Op basis daarvan zijn keuzes te maken voor specifieke regelingen voor specifieke gebruikers.

Op basis van dit onderscheid beschrijven we vier mogelijke systemen voor vier doelgroepen of situaties 1. Alle vaartuigen die gebruik maken van het Alkmaarse vaarwater worden verplicht geregistreerd (bootregistratie). 2. Alle vaartuigen die een vaste ligplaats hebben in Alkmaar worden geregistreerd (ligplaatsregistratie, met varianten). 3. Bezoekende vaartuigen registreren zich als passant via een daartoe passend online systeem (passantenregistratie). Aan dit systeem wordt ook een ‘jaarkaart’ gekoppeld voor de vaste ligplaatsen (ligplaatsabonnement). 4. De situatie blijft vooralsnog ongewijzigd, in afwachting van een landelijk of provinciaal systeem. Inzet op de doelstellingen beperkt zich tot handhaving. Voor de commerciële vloot geldt in gemeentelijk water al deels) een ligplaatsregistratie. Deze blijft voor dit advies buiten beschouwing.

Advies bootregistratie Alkmaar 5

Eerste schematische vergelijking Scenario Bijdrage Bijdrage Eerlijkheid Bijdrage Draagvlak Juridisch Eenvoudig in te Kosten effectief minder minder voor gastvrijheid bij inwoners houdbaar voeren (kosten overlast overlast gebruikers van de stad verwacht en moeite) gedrag beeld Bootregistratie alle 0 ++ +/- -- -- -- -- -- vaartuigen (1)

Bootregistratie boten met 0 + +/- -- - - -- -- motor (1 variant) Ligplaatsregistratie alle 0 - +/- 0 - 0 - 0 vaste ligplaatsen en boten in gemeente (2)

Ligplaatsregistratie vaste 0 ++ + + ++ ++ - + ligplaatsen aan openbare kades (2 variant)

Ligplaatsabonnement per + ++ + + + + 0 ++ segment (3) Wachten op breder 0 0 0/- 0 + ++ ++ ++ systeem (4)

Op basis van de vier geschetste mogelijkheden is een eenvoudige analyse gemaakt aan de hand van verschillende aspecten. Daarin worden voor vaartuigregistratie en ligplaatsregistratie 2 varianten uitgewerkt. Op basis daarvan wordt vooralsnog gekozen voor nadere beschouwing van de opties 1, 2 (variant), 3 en 4.

Advies bootregistratie Alkmaar 6

1. Bootregistratie voor alle vaartuigen in Alkmaar Uitgangspunt / concept Bij bootregistratie voor alle vaartuigen moeten alle vaartuigen die in Alkmaar komen herkenbaar worden met een registratiekenmerk of nummer. Dit is gekoppeld aan NAW gegevens van de gebruiker en kenmerken van de boot. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen boten die van binnen of buiten de gemeente komen, boten die permanent of alleen bij gebruik in het water liggen en grote en kleine boten.

Overwegingen Het invoeren van een dergelijk systeem is bijzonder omvangrijk, kostbaar en in meerdere gevallen ook juridisch lastig houdbaar. De koppeling aan persoonsgegevens stuit op bezwaren vanuit de AVG wetgeving. Planken, opblaasboten en andere af en toe gebruikte worden hiermee ontmoedigt. Dat geldt ook voor gastschepen en bezoekers die ook elders mogelijk met een (ander) registratiesysteem worden geconfronteerd. Dit systeem is nu alleen van toepassing in Wij ontraden registratie van alle vaartuigen Amsterdam, waarbij ook daar ervaringen uit de praktijk nog De kosten voor de uitvoering zijn bijzonder hoog. Bovendien zal het ontbreken. Op andere plaatsen zijn andere keuzes gemaakt (Haarlem, draagvlak beperkt zijn en zullen mensen niet eenvoudig vrijwillig (allemaal) kiezen voor registratie. Het dwingend optreden bij het niet registreren is Leiden), blijkt het moeilijk handhaafbaar (Wormerland) en werd een bijzonder omslachtig wegens toepassing van bestuursdwang met pilot gestopt omdat het doel er onvoldoende mee gediend is. aanschrijving en opvolging.

Het doel (terugdringen overlast) wordt hiermee Bovendien wordt daarmee ambtelijke capaciteit en handhaving niet direct gediend, registratie staat los van ongewenst gedrag en geeft ingezet op een administratief ‘delict’ (niet registreren) en niet op een vooral inzet van capaciteit op het verkeerde onderwerp (bezit en verplichte overlast gevend delict (snelheid, verkeerd aanleggen). registratie). Op lokaal niveau een systeem uitwerken heeft onvoldoende meerwaarde en leidt tot een lappendeken aan regelingen voor bootbezitters die in meerdere gemeenten of gebieden varen.

Advies bootregistratie Alkmaar 7

2. Ligplaatsregistratie met varianten Uitgangspunt / concept Ligplaatsregistratie beperkt zich tot het vastleggen van gegevens (boot en eigenaar) van díe boten die een vaste ligplaats in Alkmaar innemen. Daarbij zijn er meerdere varianten: • Al dan niet ook registratie van boten aan particuliere woningen of tuinen • Toekenning van ligplaatsen op locatie (specifiek per plek), per segment (singel / gracht) of algemeen voor de hele stad. • Registratie zichtbaar ( met nummer) of op afstand leesbaar (tag).

Overwegingen Het organiseren van een registratie voor vaste ligplaatsen wordt veel toegepast ten gunste van de beeldkwaliteit, handhaafbaarheid en maximale capaciteit van een gebied of vaarwater. Daarbij is de koppeling van een ligplaats(recht) aan een boot en mens eenvoudiger, omdat er sprake is van een vrijwillige aanvraag voor een Wij adviseren een vorm van ligplaatsregistratie in te voeren ligplaats. Het niet organiseren van ligplaatsen en boten leidt tot Het invoeren van registratie van boten met een vaste ligplaats aan toename van weesboten, ongewenste drukte en gebruik van een openbare kade draagt bij aan de doelstelling rond beeldkwaliteit ongewenste plekken en oneigenlijk gebruik. en handhaafbaarheid van wrakken en ongewenste ligplaatslocaties. • Registratie van boten en ligplaatsen direct bij particuliere De ligplaatsen die worden vergund door het Hoogheemraadschap en woningen heeft minder toegevoegde waarde, de eigenaar mag eventueel de Provincie kunnen in hetzelfde systeem worden ingepast. (binnen te stellen kaders) zelf bepalen of er een boot ligt en is Bij kades adviseren wij een totaal aantal registraties per segment, bij herleidbaar (want aan eigen woning). groene oevers een ligplaats op naam op locatie. Het is dan ook • Toekenning van ligplaatsen op locatie of per segment kan gemixt mogelijk bouwwerken op een locatie toe te staan.

De keuze voor een worden toegepast. Aan kades in stedelijk gebied is een maximum herkenbaar nummer (sticker) of een tag is afhankelijk van de beoogde aantal per segment goed toepasbaar. handhavingsmethode en provinciale of landelijke ontwikkelingen. • Een zichtbaar nummer maakt ongewenst gedrag herkenbaar.

Advies bootregistratie Alkmaar 8

3. ligplaatsabonnementen vaartuigen Uitgangspunt / concept Voor bezoekende vaartuigen die voor een nachtje in Alkmaar blijven bestaan er online systemen met online betaling. Daarmee heeft een beheerder of toezichthouder zicht op de vraag of een gebruiker betaald heeft. Dit systeem kan per nacht, maar ook voor een seizoen worden toegepast, met koppeling van scheepsgegevens aan locatiegegevens. Daarmee neemt de eigenaar van een bootje feitelijke een abonnement af voor het innemen van een ligplaats in een specifiek gebied of segment van het vaarwater. De hoogte van het bedrag wordt bepaald door de gemeente. Per segment of specifieke ligplaats kan dit anders worden ingericht. Hierdoor is geleidelijke invoering mogelijk.

Overwegingen Het laagdrempelig organiseren van ligplaatsen via een online systeem is aantrekkelijk, mits er voldoende kenmerken van de boot (foto’s, lengte) en gegevens van de gebruiker / eigenaar worden vastgelegd. Wij adviseren dit systeem als eerste stap verder uit te werken Het afnemen van een abonnement kan zo per segment verplicht De koppeling van een abonnement aan een boot en een eigenaar en worden waarna handhaving kan zien (via een fotoboek van een segment biedt een laagdrempelige vorm van ’registratie light’. Met abonnementhouders en bootgegevens) welke boten wel en niet op een dit systeem is het mogelijk per segment een geregistreerd regime in te bepaalde ligplaats mogen liggen. Met QR codes kunnen bootjes voeren zonder het uitwerken van een vergunningensysteem met eigen herkenbaar worden gemaakt. Handhaving op wrakken en verkeerd registratie binnen de gemeente. Met de ontwikkelaar van het systeem afmeren is mogelijk doordat de handhavers en havenmeesters via de kan afgestemd worden wat er wordt vastgelegd, voor welk deelgebied, backoffice van het systeem kunnen zien welke bootjes een met welk aantal maximum jaarkaarten en met welke opties om abonnement hebben, met gekoppelde NAW gegevens. Verkeerd gegevens van boten en gebruikers in te zien. Nader uitgewerkt moet afgemeerde boten kunnen dan (na procedure) verwijderd worden.

Er worden welke handhavers op basis van welke toegang inzage krijgen in zijn meerdere online systemen beschikbaar om dit mogelijk te maken het abonnementensysteem, de toegelaten boten en de eigenaars. (I-Marina, Easy2Pay / AanUit.net en Blue Water App.

Advies bootregistratie Alkmaar 9

4. Wachten op landelijk of provinciaal systeem Uitgangspunt / concept Er loopt landelijk een initiatief om te komen tot centrale bootregistratie. Provinciaal wordt een onderzoek voorbereid. Het aanhaken bij deze systemen (als die er zouden komen) zorgt voor eenheid voor de gebruikers en onderlinge samenwerking bij de uitwerking van registratiesystemen.

Overwegingen Het afwachten tot andere overheden met systemen komen is aantrekkelijk als er goed zicht is op een dekkend systeem dat de mogelijkheden biedt om vaartuigen, ligplaatsen, mensen en adressen aan elkaar te koppelen. Het voordeel is dat niet iedereen het wiel zelf uit gaat vinden en dat er eenheid is in de basisregistratie, zodat verplaatsen en gebruik van de boot in andere gemeenten (en andersom) eenvoudig mogelijk is. De landelijke aanpak is nog onduidelijk over de termijn van invoering en de grens van registratie. Wij adviseren rekening te houden met landelijke registratie Mogelijk wordt er een minimale lengte gesteld voor registratie, of De verwachtingen rond en behoefte aan een landelijk wordt het beperkt tot vaartuigen met een motor. Indien Alkmaar de registratiesysteem groeit sterk. Invoering van een systeem en totale beeldkwaliteit en het gedrag op het water beter in de hand wil landelijke verankering in wetgeving (met bijvoorbeeld delictcode bij krijgen is het erg relevant welke keuzes gemaakt worden. niet registreren) borgt de wettelijke basis en zorgt voor een systeem Afhankelijkheid van een nog nader in te vullen systeem zal de dat gebruikt kan worden bij verkeerde ligplaatsen, verkeerd gedrag en komende jaren geen verbetering geven. Bovendien is er dan maar zeer onjuiste informatie over vaartuig en eigenaar.

Voor bootregistratie beperkt grip op de soorten informatie die wordt vastgelegd. Wel zal er adviseren we te wachten op andere overheden en te pleiten voor sprake zijn van een juridisch houdbaar, controleerbaar en generiek landelijke aanpak. Voor ligplaatsregistratie adviseren we het systeem toepasbaar systeem dat extern door een overheid wordt bijgehouden. zo in te richten dat dit straks ‘gebruik’ kan gaan maken van een landelijk systeem.

Advies bootregistratie Alkmaar 10

Uitwerking advies

Advies bootregistratie Alkmaar 11

Uitwerking variant ligplaatsregistratie (2), vaste plek De ligplaatsregistratie op een specifieke plek gaat uit van een vergunning Kostensoorten en uitzoekpunten: of huurovereenkomst die gekoppeld is aan een specifieke plek, een • Borden havens, waar wel en niet aanleggen; specifieke boot en een eigenaar. Deze worden in vergunning of • Inrichting kades met ringen, bolders, nummers; overeenkomst aan elkaar gekoppeld. In deze variant gaan we er van uit • Inrichten administratie, uitwerken procedure, doorlopen inschrijving; dat ligplaatsen aan eigen kavel of woning (maximaal 1) mogelijk is en • Aanschrijven mensen die geen ligplaats hebben gekregen (brief op getoetst wordt aan een (op te stellen) ligplaatsenkaart. boot, krant, aanplakken, waarschuwen, alternatieven bieden etc.); • Opruimen weesboten waarvan eigenaar onbekend blijft; Het volgende is daarvoor nodig (werkzaamheden en investeringen) • Strak handhaven op aanliggende boten, regelmatig toezicht; • Indelen van het vaarwater in zones waar wel en waar geen ligplaatsen zijn toegestaan (inclusief maximale maatvoering). • Juridisch: wat is procedure om boten te verwijderen en vernietigen? • Uitwerken van de openbare kades waar ligplaatsen voorzien worden • Politiek: hoe om te gaan met grotere vraag dan aanbod? met een specifieke indeling en nummering van de ligplaatsen.

Dit kan • Jaarlijkse en eenmalige kosten en opbrengsten tags of stickers. gekoppeld zijn aan huisadres (Turfsingel t.o. huisnummer 4) of een eigen nummering, Turfsingel 1 tot en met X. • Inrichten van de ligplaatsen met ringen of bolders of steigers op of aan de openbare kade en nummers voor de ligplaatsen. Voorzien in de mogelijkheid een slot aan te brengen is gewenst. • Inrichten van een administratie waarin ligplaatsen en gebruikers aan elkaar gekoppeld kunnen worden. • Uitwerken van een procedure met inschrijving (wie mag? Hoe doe je dat?), toekenning, eventuele tijdelijkheid, tarief, voorwaarden • Openstellen van een inschrijfregister voor wie in aanmerking wil komen. • Uitvoeren van toekenningsprocedure, waarbij ligplaatsen worden toegekend. Verstrekken vergunning of sluiten huurovereenkomst. Voorbeeld Breda, nummer ligplaats en nummer (op sticker) boot aan elkaar gekoppeld Inzet: Maarssen, ring aan kade met nummer

Advies bootregistratie Alkmaar 12

Uitwerking variant ligplaatsregistratie (2), per segment De ligplaatsregistratie op basis van segmenten wordt een vergunning of Kostensoorten en uitzoekpunten: huurovereenkomst afgegeven die gekoppeld is aan een specifiek stuk • Borden havens, waar wel en niet aanleggen; vaarwater of kade, zonder dat bínnen die zone de exacte plek vastligt. • Inrichting kades met ringen, bolders; Het segment wordt gekoppeld aan een specifieke boot en een eigenaar. • Inrichten administratie, uitwerken procedure, doorlopen inschrijving; In deze variant gaan we er van uit dat ligplaatsen aan eigen kavel of • Aanschrijven mensen die geen ligplaats hebben gekregen (brief op woning (maximaal 1) mogelijk is en getoetst wordt aan een (op te boot, krant, aanplakken, waarschuwen, alternatieven bieden etc.); stellen) ligplaatsenkaart. • Opruimen weesboten waarvan eigenaar onbekend blijft; • Strak handhaven op aanliggende boten, regelmatig toezicht. Het volgende is daarvoor nodig (werkzaamheden en investeringen) • Indelen van het vaarwater in zones waar wel en waar geen ligplaatsen • Juridisch: wat is procedure om boten te verwijderen en vernietigen? zijn toegestaan (inclusief maximale maatvoering).

• Politiek: hoe om te gaan met grotere vraag dan aanbod? • Uitwerken van de openbare kades waar ligplaatsen voorzien worden • Handhaving: Hoe wordt zuinig ruimtegebruik / kadegebruike en bepalen van de maximale maatvoering bootjes en de maximale afgedwongen? capaciteit. Rekening houden met een beperkte marge is gewenst. • Inrichten van de kade met voldoende ringen of bolders of steigers op of aan de openbare kade voor het totaal aantal ligplaatsen. Extra ringen zorgen bij verschillende maten boten voor flexibiliteit. Voorzien in de mogelijkheid een slot aan te brengen is gewenst. • Inrichten van een administratie waarin ligplaatssegmenten en gebruikers aan elkaar gekoppeld kunnen worden. • Uitwerken van een procedure met inschrijving (wie mag? Hoe doe je dat?), toekenning, eventuele tijdelijkheid, tarief, voorwaarden. • Openstellen van een inschrijfregister voor wie in aanmerking wil komen. • Uitvoeren van toekenningsprocedure, waarbij ligplaatsen worden toegekend. Verstrekken vergunning of sluiten huurovereenkomst. Amsterdam, vignet gekoppeld aan een ligplaats, niet locatie specifiek

Advies bootregistratie Alkmaar 13

Uitwerking ligplaatsabonnement (3) In dit systeem wordt via een externe app of webtoepassing een Kostensoorten en uitzoekpunten: abonnement afgesloten voor een ligplaats in de gemeente. Dit kan per • Borden havens, waar wel en niet aanleggen; deelgebied verschillen. Momenteel wordt voor de passantenhaven al • Inrichting kades met ringen, bolders; voorgesteld over te schakelen op een app voor betaling, gekoppeld aan • Uitwerken keuze voor te gebruiken extern systeem op basis van bediening van elektravoorzieningen en toegang. Soortgelijke systemen Programma van Eisen; kunnen ook benut worden voor jaarabonnementen, waarbij gegevens • Inrichten administratie, uitwerken procedure, doorlopen inschrijving; van ligplaats, vaartuig en eigenaar aan elkaar gekoppeld worden • Aanschrijven mensen die geen ligplaats hebben gekregen (brief op (gebeurt al op de Grevelingen). Het is mogelijk daarin per specifieke boot, krant, aanplakken, waarschuwen, alternatieven bieden etc.); ligplaats of per segment een abonnement te nemen (in plaats van een • Opruimen weesboten waarvan eigenaar onbekend blijft; specifieke plek). • Strak handhaven op aanliggende boten, regelmatig toezicht.

Het volgende is daarvoor nodig (werkzaamheden en investeringen) • Juridisch: wat mag worden vastgelegd, wat mag worden gedeeld? • Indelen van het vaarwater in zones waar wel en waar geen ligplaatsen • Juridisch: is externe opslag van ‘overheidsgegevens’ toelaatbaar? zijn toegestaan (inclusief maximale maatvoering) • Politiek: hoe om te gaan met grotere vraag dan aanbod? • Uitwerken van de openbare kades waar ligplaatsen voorzien worden • Commercieel: welk systeem is het beste toepasbaar met de juiste en bepalen maximale maatvoering bootjes en maximale capaciteit. verhouding omzet en kosten? • Inrichten van de kade met voldoende ringen of bolders of steigers op of aan de openbare kade voor het totaal aantal ligplaatsen. Extra ringen zorgen bij verschillende maten boten voor flexibiliteit. Voorzien in de mogelijkheid een slot aan te brengen is gewenst. • Maken van afspraken met een web-of app eigenaar voor de externe administratie, de betaling, de maximale aantallen per segment, de vast te leggen gegevens en de wijze waarop deze gedeeld worden met de havendienst. • Uitwerken van een procedure met inschrijving (wie mag? Hoe doe je dat?), toekenning, eventuele tijdelijkheid, tarief, voorwaarden. • Openstellen van een inschrijfregister, toekenningsprocedure, waarbij ligplaatsen worden toegekend. Sneek: ligplaats online vastleggen en betalen met QR code

Advies bootregistratie Alkmaar 14

Vervolgstappen en keuzes In voorgaande advies, analyse en uitwerking van het advies is in beeld Voor bedrijven die gebruik maken van ligplaatsen voor hun gebracht welke mogelijkheden er zijn rond bootregistratie en bedrijfsuitoefening (rondvaarten, verhuur, drijvend terras) bestaat er een ligplaatsregistratie, welke doelen daarmee gediend worden, welke vergunningensysteem (bij ligplaatsen in stedelijk gemeentelijk water) met ervaringen er elders zijn en welk advies wij geven aan de gemeente tijdelijke vergunningen en vastlegging van de boten en de functie. Alkmaar rond bootregistratie. Afstemming van dit systeem binnen de ligplaatsenkaart is al voorzien, goede afstemming met de ligplaatsregistratie of ligplaatsabonnementen Uitgangspunt is het geven van duidelijkheid en het tegengaan van is nog een aandachtspunt. overlast voor bezoekers en bewoners, zodat het voor iedereen leuk kan blijven op het water. Naast eventuele registratie is handhaving (van liggende boten, van varende boten en van gedrag) essentieel. In de analyse (bijlage) is Gelijktijdig met dit advies wordt onderzocht welke situaties hoe vaak en uitgewerkt welke mogelijkheden er zijn om handhaving op het water te waar voorkomen. Er wordt een ligplaatsenkaart voorbereid met zones optimaliseren. Daarbij gaan capaciteit, bevoegdheid en hulpmiddelen die wel en niet gebruikt kunnen worden voor ligplaatsen.

Inzicht in het hand in hand. Zonder handhaving zal ligplaatsregistratie weinig effect aantal niet goed afgemeerde vaartuigen en niet toelaatbare constructies hebben en de overlast voortduren. geeft straks samen met het advies bootregistratie inzicht in hoe omvangrijk de operatie is. Alkmaar staat voor de volgende keuzes: • Is invoering van algehele bootregistratie gewenst? Een mogelijke tussenstap is om per segment of deelgebied in de • Welke vorm van ligplaatsregistratie of ligplaatsabonnement past goed? gemeente de ligplaatsregistratie en/of bootregistratie geleidelijk in te • Geldt dit ook voor ligplaatsen bij woningen? voeren. Wij zien de beste mogelijkheden om dit met behulp van een app • Voor welke openbare kades in deelgebieden / grachten / singels? of web applicatie te doen, waarbij nadere uitwerking van vast te leggen • Op basis van welk toewijzingsbeleid en met welke tarieven? gegevens en inzage vanuit handhaving nodig is. • Welke eenmalige en doorlopende kosten worden gemaakt? • Welke termijnen voor invoering worden gehanteerd en waar? De gemeente onderzoekt welke kosten gepaard gaan met de invoering • Welke handhaving borgt de doelstellingen van het beleid? en inrichting. Dit zijn deels administratieve kosten. Vanuit onze expertise zullen wij de inrichtingskosten nog nader specificeren. Rob Vrolijks 19 september 2023, eindadvies

Advies bootregistratie Alkmaar 15

Bijlagen: Analyse en praktische info

Advies bootregistratie Alkmaar 16

Relevante trends in de waterrecreatie Vanuit onze trendbank watersporttrends zijn de meest relevante voor de waterrecreatie in Alkmaar geselecteerd.

Advies bootregistratie Alkmaar 17

Corona en waterrecreatie In de corona-periode werd het aantal recreatiemogelijkheden sterk beperkt, met gesloten horeca, sportaccommodaties, afgelaste evenementen en beperking op sociale bijeenkomsten. In de zoektocht naar alternatieven bleek de waterrecreatie een aantrekkelijke ‘vluchtheuvel’. De natuurlijke afstand tussen boten, de buitenlucht, de grote vrijheid en ‘ongrijpbaarheid’ en de eenvoudige beschikbaarheid voor veel Nederlanders zorgde samen met de warme zomer van 2020 voor een sterke toename van het gebruik van water.

Op basis van de trendmatige ontwikkeling deden wij in 2020 kwalitatief onderzoek naar ‘de nieuwe waterrecreanten’. We werkten deze uit in vier verschillende persona’s, waarin type recreatie, motief, leefstijl en activiteit samenkomen. Deze zijn hiernaast grafisch uitgewerkt.

Er is geen kwantitatief onderzoek dat zicht geeft op de watersporters die blijven en zij die weer hun standaard vakantiepatroon oppakken. Uit de trends in 2022 en 2023 bij sluizen en passantenhavens blijkt er weer een afname van het gebruik van bootjes en minder drukte op het water. Ook is de tweedehands markt weer stabiel, er kunnen weer voor redelijke prijzen bootjes worden gekocht.

Door corona hebben wel veel mensen kennis gemaakt met waterrecreatie. Daardoor is de belangstelling gegroeid. De verhuursector (zeker van sloepjes) zal dit blijvend merken. Het bezit zal naar verwachting weer stabiliseren en niet (erg veel) groeien.

Advies bootregistratie Alkmaar 18

Ligplaatsen in Alkmaar Door bureau Eiffel is parallel aan dit onderzoek een feitenonderzoek uitgevoerd naar ligplaatsen, bootjes en steigerconstructies in de gemeente Alkmaar. Daarbij is uitgewerkt waar welke situaties voorkomen en welke situaties op basis van luchtfoto’s herkenbaar en herleidbaar zijn. De studie is uitgewerkt in zeer gedetailleerde kaarten met aanduiding van de situaties. Samen met het beleid rond bootregistratie ontstaat hiermee een beeld van de opgave.

Voor het onderzoek bootregistratie zijn de volgende gegevens relevant: • Er liggen 982 vaartuigen in openbaar vaarwater. • Daarvan liggen er 519 aan een eigen tuin of woning vast. • 463 vaartuigen liggen aan een openbare kade. • Er zijn 1485 bouwsels in het water geplaatst waarvoor geen vergunning werd verleend. • Daarvan zin er 279 die in de toekomst niet meer zouden passen (verkeerde locatie). • Er is voor 382 bouwsels in het water wel een vergunning verleend door HHNK.

Door Eiffel wordt samen met de gemeente ook gewerkt aan mogelijke criteria voor plekken waar ligplaatsen en bouwsels wel en niet toelaatbaar zouden zijn. Een eerste analyse van bovenstaande situaties en de toelaatbare situatie geeft ruim 450 gevallen waar aanpassing of handhaving nodig is.

Advies bootregistratie Alkmaar 19

Vooronderzoek en beleid Memorandum bootregistratie Alkmaar Visie Alkmaarse Binnenwateren 2021-2026 In de zomer van 2022 werd een vooronderzoek / verkenning afgerond. De gemeente Alkmaar heeft de beleidsvisie voor de Alkmaarse Daarbij werden de argumenten voor registratie en de risico’s verkend en Binnenwateren vastgesteld. De visie is gericht op het aanpakken van werden vier registratievormen verkend: acute overlast, het behouden van aantrekkelijk vaarwater en het 1. Verplichten van een aansprakelijkheidsverzekering; bevorderen van duurzaamheid en leefbaarheid. 2. Registratie alle vaartuigen verplicht (zoals gemeente Dijk en Waard); 3. Vaartuig registratiesysteem zoals betaald parkeren (bijvoorbeeld I- Voor de aanpak van acute overlast wordt het volgende voorgesteld: Marina); 1. Verduidelijken en vereenvoudigen huidige regels; 4. Vaarvignetten met chip, zoals in Amsterdam. 2. Slimmer handhaven en samenwerken met partners; 3. Communiceren over regels en omgangsvormen. De voordelen en nadelen van de verschillende systemen werden verkend, evenals de kosten. Beperking van dit vooronderzoek is dat het Uitgangspunt van de visie is ‘aantrekkelijke wateren voor bewoners en uitgangspunt is dat alle vaartuigen in Alkmaar (varend, doorvarend en bezoekers op de middellange termijn’. Deze ambitie wordt vertaald in liggend) geregistreerd zouden moeten worden.

Aan alle geschetste drie ambities: opties kleven beperkingen en nadelen, die deels gepaard gaan met 1. Registreren van boten; privacywetgeving en de vrije toegankelijkheid van openbaar vaarwater. 2. Samenwerken met partijen rondom waterbeheer; Onderstaande infographic vormt de samenvatting van de analyse die 3. Verbeteren van waterrecreatie voor jongeren en bezoekers. leidt tot het advies te kiezen voor registratievorm 3 of 4. Ons advies zet een stapje terug en zoekt een combinatie met de toepasbaarheid van Met het oog op duurzaamheid en leefbaarheid luiden de ambities: registratie en voor wie. 1. Stimuleren elektrisch varen voor bewoners; 2. Vanaf 2025 alle dagverhuur boten elektrisch; 3. Ligplaatsenbeleid voor alle boten in de gemeente Alkmaar.

Advies bootregistratie Alkmaar 20

Ontwikkeling bootregistratie Landelijke ontwikkeling Provinciaal initiatief Op landelijk niveau is registratie van vaartuigen al meer dan 25 jaar een Ook de Provincie Noord-Holland verkend de mogelijkheden voor issue. Er is een registratie voor snelvarende vaartuigen (bij RDW), er is bootregistratie. Aanleiding voor een verkenning komt grotendeels een vrijwillige registratie bij het Kadaster (vaak alleen grote schepen) en overeen met de lokale en landelijke issues. verdere systemen ontbreken. In Noord-Holland is in Amsterdam, Haarlem en Zaandam inmiddels De laatste jaren neemt de consensus over de wenselijkheid van sprake van een eenduidig digitaal systeem (Port-Pay) waardoor er op registratie toe. Ondermijning, weesboten, wildgroei van lokale automatische wijze registratie van doorvaart, ligplaats en betaalde systemen, internationale bewijslast van ‘eigendom’, fiscale status van bijdrage mogelijk is. In Amsterdam geldt vanaf 2023 voor het eerst een boten en behoefte aan goede data maken dat landelijke partijen als verplichte registratie voor alle vaartuigen, doorvaart en ligplaats. HISWA-RECRON pleiten voor bootregistratie. Issues rond bredere invoering van het systeem zijn er rond privacy, De wildgroei aan documenten nu vraagt om een eenduidig systeem.

houdbaarheid van de verplichting (bij doorvaart), koppeling van Meerwaarde wordt gezien in naleving van de regels, beperking van systemen en vastleggen van bootkenmerken. Noord-Holland is diefstal en heling en traceerbaarheid van weesboten bij ‘end of life’. voornemens een onderzoek uit te voeren naar een provinciaal systeem, mogelijk gebaseerd op Port-Pay. Momenteel is er een interdepartementale werkgroep ingesteld (I&W, J&V, Financiën) die samen met de brancheorganisatie en RDW een systeem uitwerkt. Discussiepunten zijn nog welk soort vaartuigen allemaal geregistreerd moeten worden (van sup’s tot motorboten of beperking?) en of er sprake zal zijn van een vergoeding of watersportbijdrage. De inschatting van bracheorganisatie Hiswa-Recron is dat het zeer waarschijnlijk is dat bootregistratie binnen enkele jaren wordt ingevoerd.

Advies bootregistratie Alkmaar 21

Lokale ontwikkeling bootregistratie ‘varend’ Lokale initiatieven Pilot bootregistratie Dijk en Waard beëindigd Onderstaande gemeenten en gebieden hebben een vorm van De gemeente Dijk en Waard voerde in 2022 een pilot in met verplichte bootregistratie. Specifieke kenmerken zijn kort weergegeven als input registratie van alle vaartuigen (dus ook bezoekende) in het pilotgebied voor de situatie in Alkmaar Rijk der 1000 Eilanden. Doelstelling van de pilot was: • De Reeuwijkse Plassen kennen een vaarvergunning met beperkte • Positieve gedragsverandering bestuurders pleziervaartuigen aantallen. De plassen zijn nagenoeg geheel particulier eigendom en • Eenvoudiger maken (achteraf) te handhaven, door aanspreken de situatie wordt afgedwongen door de overkoepelende stichting booteigenaar op basis van registratienummer boot namens de eigenaren • Eenvoudiger maken contact eigenaar bij wrakken of onderhoud • De gemeente Wormerland kent verplichte bootregistratie. De kosten • Meer informatie over gebruik van water en oevers tbv beleid. zijn laag en er is een sticker. Er is geen handhaving en geen actief beleid op basis van de registratie Na evaluatie werd de pilot na één jaar gestaakt om de volgende reden: • De Nieuwkoopse Plassen kennen voor een deel van de plassen een • Uit een evaluatie middels enquête blijkt het draagvlak beperkt en de beperkt aantal vergunningen.

Doorvaart is vrij, bewoners zijn ervaren invloed op overlast beperkt uitgezonderd • Het registratienummer wordt bijna niet gebruikt om overlast te • Haarlem en Amsterdam kennen doorvaartrechten, deels ook melden gekoppeld aan de bediening van bruggen (Haarlem). Haarlem zag af • De boten die het meeste overlast geven hebben (express) geen van doorvaartrecht waarbij geen brugopening nodig was. registratie of hebben deze niet zichtbaar • Het handhaven op het ontbreken van een registratie is zeer Ook in andere gebieden speelt een soortgelijke discussie. De toename omslachtig (bestuursdwang, uitgebreide procedure) van vaarverkeer en overlast in de coronatijd heeft de behoefte aan • De inzet van handhaving en capaciteit beter gericht kan zijn op de registratie en regelgeving bevorderd. Er is nog geen goed werkend lokaal overlastgevers en toenemende aanwezigheid dan op administratieve systeem bekend voor bootregistratie. afhandeling.

Belangrijkste conclusie is dat het beperken van overlast (hoofddoelstelling) niet wordt bereikt door een verplichte registratie.

Advies bootregistratie Alkmaar 22

Bootregistratie ‘ligplaatsen’ In tegenstelling tot bootregistratie voor alle varende vaartuigen kennen veel steden wel een systeem voor de registratie van boten die een vaste ligplaats innemen binnen gemeentelijk water. In bijna alle gevallen is er daarbij sprake van een grotere vraag dan aanbod aan ligplaatsen. Gemeenten kennen systemen met loting, met wachtlijsten en met ligplaatsen zonder een specifieke locatie. Enkele voorbeelden voor Alkmaar: • Haarlem heeft 2000 ligplaatsen in de stad, met vaste ringen aan de kade, genummerde plaatsen en een vergunning op naam voor bewoners (wachtlijst 1000 bootjes). Registratie is met een tag voor eenvoudige handhaving ligplaatsen. • Leiden kent 1850 ligplaatsen op specifieke locaties met een nummersysteem aan de kade. Met 1450 mensen op de wachtlijst is de wachttijd meer dan 25 jaar. • ‘s-Hertogenbosch heeft geen regeling, waardoor er met name aan de Aa sprake is van wildgroei, wrakken en een nauwelijks te handhaven situatie. • Gemeente De Fryske Marren kent (ook) stickerligplaatsen in specifieke kernen, waarbij er een maximum aantal stickers per kern is, maar geen specifieke ligplaats (eerst komt eerste keuze). • Utrecht heeft 400 ligplaatsen in singels en aan de grachten, 200 wachtenden en jaarlijks ca 30 nieuwe vergunningen.

• Breda heeft 350 ligplaatsen, allemaal met een identiek aanlegsysteem aan palen (zie foto) en nummers die overeenkomen met (verplichte) nummers op de boot.

Advies bootregistratie Alkmaar 23

Aanvullende mogelijkheden handhaving Eenduidige regelgeving op het water Inzicht in systemen ligplaatsen De basis voor handhaving is eenduidige regelgeving voor varende, Om te kunnen handhaven op ligplaatsen en afgemeerde vaartuigen is liggende en bezoekende boten. De ligplaatsenkaart (welke functie inzicht in ligplaatshouders of abonnementhouders essentieel. Deze inzage waar?), een eventueel verkeersbesluit (snelheid, toegang), de APV moet goed ingeregeld worden. Dit is in het advies aangeduid als één van (gedrag, geluid), de Verordening Openbaar Vaarwater en een regeling de vervolgstappen en uitzoekpunten. voor ligplaatsen (welke boot waar?) vormen samen de set van regels voor de handhaving. Ondersteuning van de regels met bebording buiten Ogen en oren, vergroten betrokkenheid vergroot de bekendheid. Voor ligplaatsen bij woningen is soms ook het Handhavers kunnen nooit overal tegelijk zijn. Het melden van incidenten is bestemmingsplan bepalend. Eenduidigheid van deze regels bepaalt het vaak een tijdrovende klus en een officiële ‘klacht’ vraagt ook om feedback succes van handhaving. en directe actie, die niet altijd direct mogelijk is.

Introductie van een app (of gebruik van een bestaande app) om misstanden te melden, met foto Handhaving, capaciteit en organisatie en locatie, geeft handhavers in het gebied veel extra ‘ogen en oren’ om Handhaving is in alle waterrijke regio’s in Nederland een zorgenpunt. gericht te kunnen optreden en geeft ook een hulpmiddel om lokaal vaker Daarbij gaat het om de capaciteit van de handhaving in combinatie met voorkomende misstanden te kunnen vastleggen en waar nodig het beleid het soms bijzonder asociaal gedrag van enkelen. Handhaving is soms erg aan te passen. versnipperd. Er zijn mensen met opsporingsbevoegdheid die ook proces verbaal kunnen maken, maar deze zijn dan maar bevoegd voor een klein Alkmaar kent een eigen app (Stadswerk072) voor het melden van overlast gedeelte van de te handhaven regels. Hierdoor is er geen mogelijkheid en ongewenste situaties in de openbare ruimte. Daarnaast kan op de alle handhavers in te zetten op en rond het water. Het uitbreiden van de website van de gemeente overlast gemeld worden. Het expliciet maken bevoegdheid (domein 2) en (vaar)opleiding vergroot de van overlast op en rond het water in beide kanalen en het doorsluizen van handhavingcapaciteit op en rond het water. Aandachtspunt is de deze informatie naar bevoegde handhavers maakt de handhaving beschikbare capaciteit in het vaarseizoen (=vakantieseizoen) en de extra doelgerichter.

Ook kan er gebeld worden naar het KCC. inzet op andere specialisaties zoals jeugd.

Samenwerking tussen provincie, Hoogheemraadschap en de gemeente kan de capaciteit vergroten. Een convenant om toezichthouders gezamenlijk bevoegd te maken kan deze situatie verbeteren.

Advies bootregistratie Alkmaar 24

Conclusies analyse In voorgaande analyse zijn wensen, mogelijkheden, ervaringen, ontwikkelingen en vergelijkingen uitgewerkt ten behoeve va het advies bootregistratie Alkmaar. Dit geeft de volgende tussenconclusies: 1. Alkmaar wil duidelijkheid bieden aan watersporters en de beeldkwaliteit van het openbaar water en de openbare ruimte borgen, de veiligheid verbeteren en daarmee op een duurzame wijze de waterrecreatie aantrekkelijk houden voor bewoners en bezoekers 2. Alkmaar heeft op dit moment geen zicht op welke vaartuigen van wie zijn en heeft daarmee ook geen instrument om te handhaven en te verbeteren 3. Het registreren van alle vaartuigen die doorvaren of soms varen (planken) is lastig, indien dit gekoppeld wordt aan persoonsregistratie 4. Pilots en analyses in andere gebieden leidt tot beperkingen of stopzetting van initiatieven, omdat doelbereik en maatregel niet in evenwicht zijn 5. Registratie van ligplaatsen voor bewoners is eenvoudiger en wordt in veel steden gedaan. Beperking van het aantal beschikbare plaatsen leidt tot schaarste en vraagt om keuzes rond tijdelijkheid, loting, wachtlijst of andere oplossingen 6. De werkwijze nu leidt tot een ongewenste situatie, waarbij ‘het recht van de brutaalste’ geldt met wildgroei 7. Voor een passend systeem is onderscheid in soorten vaartuigen en soorten situaties nodig. 8.

Voor handhaving is optimalisatie van de capaciteit, bevoegdheid en inzet van meldingen en app’s essentieel.

Advies bootregistratie Alkmaar 25

Bijlagen en praktische informatie

Advies bootregistratie Alkmaar 26

Bijlagen en informatie

Advies bootregistratie Alkmaar 27

Bijlagen en informatie

Advies bootregistratie Alkmaar 28