Bijlage 2 projectplan beleid op recreatief varen in Alkmaar

v •

PROJECTPLAN Beleid op recreatief varen in de gemeente Alkmaar

1

Aanleiding Wie de gemeente Alkmaar kent, weet welke belangrijke rol en functie de waterwegen hebben. Ze zijn niet alleen beeldbepalend, maar bovendien een bron van vermaak en recreatie. Tijdens Corona is het gebruik van het vaarwater gestegen. Dit heeft geleid tot levendige en gezellig mengeling van wateractiviteiten op het Alkmaarse vaarwater, maar heeft ook een keerzijde gehad voor de openbare ruimte en de leefbaarheid. In 2021 is de visie op Alkmaarse binnenwateren vastgesteld. Hierin staan acties omschreven voor de korte- middellange- en lange termijn. Met deze aanpak borduren we daarop voort. In dit projectplan staat beschreven welke stappen er tot nu toe zijn ondernomen en hoe we verder kunnen gaan.

Doelstelling Het doel is om de gebruikers van het vaarwater en de inwoners van de gemeente Alkmaar duidelijkheid te geven over het gebruik van het water, de veiligheid te borgen, de overlast tegen te gaan en de openbare ruimte mooi en schoon te houden. Daarbij is het uitganspunt alleen te regelen wat nodig is en het water toegankelijk te houden voor iedereen. De Alkmaarse waterwegen zijn niet alleen beeldbepalend maar ook een bron van vermaak en recreatie, dat moet behouden worden.

Wat is er tot nu toe gebeurd? De afgelopen periode zijn een aantal onderzoeken, zoals genoemd in de visie, verder uitgewerkt. • We hebben in kaart gebracht waar momenteel in Alkmaar boten, steigers en afmeerconstructies liggen, welke vergund zijn en welke niet. • We hebben een onderzoek naar ligplaatsenregistratie gedaan en of dit passend is bij de situatie in Alkmaar. • We hebben een marktruimteverkenning (verhuurmarkt) gedaan naar de commerciële wateractiviteiten. • We hebben een ligkaart criterialijst gemaakt en deze vertaald naar een kaart waarop is aangegeven waar wel en geen bootjes, ligplaatsen en afmeerconstructies zijn toegestaan. • We zijn met het Hoogheemraadschap en de Provincie NH in gesprek over taken, rollen en verantwoordelijkheden. • Er wordt onderzocht welke Noord-Zuid vaarverbinding mogelijk is, wat daarvoor nodig is en welke investering dit vraagt.

Situatieschets Uit een analyse uit 2023 blijkt dat er 1.485 bouwsels (steigers en afmeerconstructies) geplaatst zijn in het openbare water waar geen vergunning voor is afgegeven. Er zijn 982 recreatievaartuigen (exclusief de verhuur) in Alkmaar aanwezig. Een deel van deze boten en steigers zijn netjes onderhouden en liggen op een plek waar een ander weinig hinder van zal ervaren. Er liggen echter ook bootjes en steigers op plekken waar de vaarweg krap is, onder of vlakbij bruggen en andere kunstwerken, aan een natuurlijke oever of ecologische zone of/en in een stuk beschermd stadsgezicht/dorpsgezicht. Daarnaast worden sommige bootjes en steigers slecht onderhouden en zijn op eigen initiatief vastgemaakt aan de kades, bomen en paaltjes in de openbare ruimte. Dit leidt tot gevaarlijke situaties, opstopping van de doorvaart en gaat ten koste van het plezier en het schoon, heel en veilig houden van de openbare ruimte. Daarnaast wordt er ook een mate van overlast ervaren op het water maar ook door inwoners die aan het water wonen. Dit zit hem voornamelijk in gedrag en soms onwetendheid van mensen die op het water varen. Dit is door de drukte op het water toegenomen.

Participatie Op 13 en 14 november 2023 zijn inloopmomenten georganiseerd. Parallel daaraan is een vragenlijst uitgezet. De resultaten zijn verwerkt in een participatieverslag.

2

Wat doen we al- inzet team handhaving openbare ruimte op recreatief varen 2020-2023 In 2020 werd het recreëren op de Alkmaarse wateren, mede vanwege de Coronapandemie steeds populairder. Vanwege de toenemende drukte hebben handhaving en de politie de handen ineengeslagen om tot een gezamenlijke aanpak te komen. Daar zijn onder andere meer “gezamenlijke” controles uit voortgekomen. Daarnaast kreeg team handhaving openbare ruimte van de gemeente Alkmaar in september 2020 beschikking over twee waterscooters en de daarbij behorende trainingen. Ook deed Alkmaar mee aan de pilot Domein Overstijgend Handhaven op het Water van het Openbaar Ministerie. Wat betekende dat onze handhavers een extra opleiding hebben gehad voor TRGB/IBT. (Verdachten aanhouden en bootjes meenemen en aanmeren).

Het vaarseizoen 2021 was het eerste seizoen dat de waterscooters zijn ingezet. Daarnaast is de boot ingezet en de lijn van gezamenlijk handhaven doorgetrokken en zijn er gezamenlijke acties gedaan met Staatsbosbeheer en Landschap Noord-Holland. In 2021 is er meer ingezet op een combinatie tussen handhaven, voorlichting en bewustwording creëren over gedrag op het water. Er is een communicatiecampagne gelanceerd met spandoeken, flyers, sociale media en reguliere media. Ook is het idee van de vaarpromotiedagen ontstaan. Tot slot zijn de verhuurbedrijven van bootjes benaderd over voorlichting aan huurders.

In 2022 vonden de eerste vaarpromotiedagen en voorlichtingsdagen in samenwerking met de politie plaats, om bewustwording te creëren over de vaarregels. Ook werd dit vaarseizoen de lijn uit 2021 verder voortgezet.

In 2023 team handhaving openbare ruimte heeft drie tot vier dagen per week controles uitgevoerd op het water in samenwerking met andere partners. Daarnaast hebben we samengewerkt met bureau Halt. Jongeren die een strafbaar feit hadden gepleegd werden met toestemming van de ouders doorverwezen naar Halt om meer bewustwording te creëren rondom hun gedrag. Ook is er een extra boot aangeschaft voor landelijk Alkmaar om de surveillance makkelijker te kunnen uitvoeren en te combineren in één dienst met stedelijk Alkmaar. Daarnaast is er een nieuwe communicatiecampagne gelanceerd over gedrag op het water waarbij we de samenwerking hebben opgezocht met de lokale pers en Alkmaar Marketing.

Aanpak 2024 en verder Gebaseerd op de uitkomsten van de participatie, de onderzoeken, de visie van de gemeente Alkmaar en het coalitieakkoord 2023-2026 zijn we tot de volgende uitwerking gekomen met onderstaande uitgangspunten in het achterhoofd.

Belangrijke uitgangspunten uit het coalitieakkoord 2023-2026 • Er komt meer duidelijkheid over waar er geparkeerd mag worden door scooters, fietsen en boten en over waar en tot hoe laat er gereden/gevaren mag worden in de openbare ruimte • Een prettige, schone en veilige leefomgeving en een kwalitatief openbaar gebied moet voor de gehele gemeente Alkmaar gelden. • De pleziervaart is welkom in Alkmaar, het is immers sfeer verhogend al deze bootjes door de grachten. De kleine groep die overlast veroorzaakt kan rekenen op handhaving • Het verhuren van bootjes is toegestaan. We stimuleren het verduurzamen van de vloot. We onderzoeken hierbij ook de subsidiemogelijkheden. • Als ondernemers met ideeën komen voor vervoer over water denken we actief mee.

Overige uitgangspunten: • We bieden inwoners en bezoekers duidelijkheid en regelen alleen wat nodig is. • Het water blijft toegankelijk voor iedereen.

3

Aanpak

2024 Algemeen 1. We stellen als Alkmaar bestuurlijk de ligkaart criterialijst vast waarop staat waar we wel en geen bootjes, steigers en afmeerconstructies willen hebben. Deze ligkaart criterialijst is gericht om de veiligheid en het plezier op het water te borgen. Er is gekeken naar hoe we zoveel mogelijk vrijheid kunnen bieden zonder dat het ten koste gaat van de veiligheid en de leefbaarheid. De ligkaart criterialijst dient als basis en biedt duidelijkheid aan inwoners welke plekken wel en niet geschikt zijn. Het geeft het Hoogheemraadschap een Alkmaars kader om vergunningen te verlenen voor steigers en afmeerconstructies. 2. Het onderzoek, kleine commerciële recreatievaart Alkmaar, wordt gebruikt als deskundigheidsonderzoek voor het vergunningverleningsproces. We handelen hiernaar tijdens de vergunningverlening van nieuwe aanvragen. Dit betekent dat: nieuwe aanvragen in behandeling worden genomen en vanuit de gemeente wordt gekeken hoe we deze mogelijk kunnen maken (coalitieakkoord). Nieuwe opstapplaatsen in de binnenstad en de Eilandspolder zijn niet zo snel meer mogelijk. Deze gebieden zijn vol. Hier wordt het principe eentje weg eentje erbij gehanteerd. Uitbereiding van bestaande commerciële waterrecreatie is ook niet mogelijk in deze gebieden.

Nieuwe aanvragen die meer spreiding geven van de waterrecreatie elders dan de binnenstad en de Eilandspolder staan meer in gunst. 3. HHNK steiger- en afmeerconstructievergunning natuurvriendelijke oevers en ecologische zones. Nieuwe aanvragen steigers en afmeerconstructies in een ecologische zone of aan een natuurvriendelijke oever worden door HHNK meteen getoetst op basis van de bovengenoemde ligkaart criterialijst. Dat wil zeggen dat het is toegestaan om een steiger of afmeerconstructie te plaatsen alleen als gebruik wordt gemaakt van een natuurvriendelijke constructie. De al bestaande steigers en afmeerconstructies krijgen een transitieperiode om uiterlijk in 2026 te komen tot een natuurvriendelijke constructie. 4. Uitwerken beleid • Uitgangspunten komen terug in het beleid en vormen de basis voor het schrijven 5. Ook in 2024 zetten we actief in op communicatie via diverse kanalen om: • De omgangsvormen op het water uit te leggen • Bewustwording te creëren • Er wordt gekeken naar hoe we (basis)scholen actiever kunnen betrekken

2024 Stedelijk Alkmaar 1. Communicatie over transitie binnenstad We gaan voor het vaarseizoen 2025 een pilot ligplaatsenregistratie invoeren in de binnenstad. (Zie bijlage 1 voor kaart pilotgebied). Dit is één van de gebieden waar de pleziervaart het meest geconcentreerd is op een relatief klein stuk openbare ruimte. We doen dit omdat we willen borgen dat iedereen kan blijven genieten van het water in de binnenstad. Door het bewaken van de veiligheid en kwaliteit van de openbare ruimte stimuleren we de doorvaart en verbeteren we het vaarplezier.

2024 is een transitiejaar. We gaan actief communiceren en stickeren om eigenaren van boot- en afmeerconstructie bewust te maken van de pilot die in 2025 gaat starten.

2. Opschonen binnenstad We gaan inzetten op veiligheid op het water in de binnenstad. Bootjes onder bruggen, bij reddingstrappen, weesbootjes en wrakken worden aangepakt. In principe geven we eigenaren eerst zelf de kans om hun bootje, afmeerconstructie en/of steiger te verplaatsen. Er wordt gekeken naar alternatieve manieren van handhaven. Denk hierbij aan Stadswerk072 en HHNK. Zodat onze handhavers zich kunnen richten op de veiligheid op straat en toezicht en handhaving op het water.

4

2024 Landelijk Alkmaar 1. In landelijk Alkmaar zijn de problematiek en behoeften anders, we passen onze aanpak hierop aan. Dit is gebleken uit de participatie. Zij hebben vooral last van gedrag op het water, denk aan geluid, snelheid en ander asociaal vaargedrag. Voor specifieke aanpak voor handhaving en toezicht op het water in landelijk- en stedelijk Alkmaar zie handhaving uitvoeringsprogramma 2024. 2. We gaan met HHNK in gesprek over het uitbaggerbeleid en invulling van nautisch beheer Het dichtslibben van vaarroutes is een duidelijk signaal vanuit de participatie.

2025 Algemeen 1. We gaan onderzoeken of het mogelijk is om meer voorzieningen te creëren voor de pleziervaart. Tijdens de participatie zijn er veel suggesties en vragen gekomen over het creëren van voorzieningen voor de pleziervaart. Denk hierbij aan op- en afstapplekken voor kano’s en sups, picknicktafels, prullenbakken en openbare toiletten. 2. Haalbaarheidsonderzoek naar het beschikbaar stellen van subsidie voor emissieloos varen en het faciliteren van oplaadmogelijkheden. De geluiden tijdens de participatie waren heel wisselend over dit onderwerp. Een grote groep staat open voor emissieloos varen en juichen dit toe. Andere mensen willen het niet en weer andere maken zich zorgen over de kosten die het met zich meebrengt. Het uitgangspunt is dan ook dat we het niet verplichten voor de particulieren maar wel onderzoeken of het mogelijk is om subsidie beschikbaar te stellen voor degene die dit graag willen. Voor nieuwkomers op de verhuurmarkt willen we wel verplichten dat zij emissieloos varen en voor de bestaande bootverhuurders hanteren wij een transitieperiode tot 2030 naar duurzamer varen. Advies vanuit de ambtelijke organisatie: 1. Tweetaktmotoren verbieden op kortere termijn in delen van Alkmaar zoals op de wateren in de stad en in de natura-2000 gebieden. In verband met vervuiling, stank- en geluidsoverlast. 2.

Onderzoek doen naar beschikbaar stellen subsidie emissieloos varen + meenemen ervaringen andere gemeenten 3. Overwegen om tweetaktmotoren te verbieden in de gehele gemeente Alkmaar 3. Ook in 2025 zetten we actief in op communicatie via diverse kanalen om: • De omgangsvormen op het water uit te leggen • Bewustwording te creëren • Er wordt gekeken naar hoe we (basis)scholen actiever kunnen betrekken

2025 Stedelijk Alkmaar 1. 2024 en Q1 en Q2 2025 opmaak naar en invoeren van pilot ligplaatsenregistratie • Uitwerken van de ligplaatsregistratie (soort voorziening, systeem, administratie, capaciteit pilot etc.) 2. Q4 evaluatie pilot ligplaatsenregistratie en evalueren waterbedeffect van boten en steigers naar de omliggende wateren in de stedelijk Alkmaar. Mocht de pilot nog onvoldoende effect hebben op de kwaliteit van de openbare ruimte, de doorvaart en de veiligheid kan ervoor gekozen worden om aanvullende maatregelen te nemen zoals: • Eenrichtingsverkeer op bepaalde plekken • Plaatsen extra (verkeers)borden • Ligplaatsenregistratie invoeren in andere delen (bij waterbedeffect).

2026 Algemeen 1. Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek stellen we subsidie voor emissieloos varen beschikbaar en creëren we oplaadpunten zowel in stedelijk als landelijk Alkmaar. 2. 2026 staat in het teken van monitoren en bijschaven waar nodig. 3. We blijven actief inzetten op communicatie over de omgangsvormen op het water.

5

Resultaten De aanpak moet leiden tot: • Het vaarwater toegankelijk houden voor iedereen • Het verhogen van het vaarplezier en de doorvaarbaarheid • Het borgen van de veiligheid op het Alkmaarse vaarwater • Het tegengaan van de overlast op het water veroorzaakt door de pleziervaart • Het schoon, heel en veilig houden van de openbare ruimte • Gebruikers van het vaarwater en inwoners van de gemeente duidelijkheid bieden over het gebruik van het vaarwater • Bijdragen aan de doelstellingen zoals beschreven in het coalitieakkoord 2023-2026

Buiten scope opdracht Dit project gaat alleen over de pleziervaart, kleine recreatievaart, in de gemeente Alkmaar. Buiten de scope vallen cruiseschepen, chartervaart, woonboten, vrachtschepen en alles wat buiten de kadastrale grenzen van de gemeente Alkmaar valt.

Randvoorwaarden • Bestuurlijk draagvlak • Capaciteit en financiële middelen om de aanpak uit te voeren

Communicatie Gedurende het gehele traject willen we de booteigenaren, verhuurbedrijven, inwoners aan het water en andere belanghebbenden bereiken en op de hoogte houden. Dit doen we door in te zetten op meerdere communicatiekanalen en manieren van communicatie: - Stadskrant en de Uitkomst - Persberichten - Projectpagina Alkmaar.nl/denkmeeovervaren - Sociale media - Betrekken van belangrijke bewonersgroepen zoals de dorpsraden, Hart van Alkmaar en Team Waterfront - Actief samenwerken met gebiedsregisseurs, havenmeester, KCC, Stadswerk, HHNK en team handhaving - Als er behoefte is kunnen we tussentijds inloopmomenten organiseren om de belanghebbende mee te nemen in de aanpak en de voortgang

Daarnaast willen we het college en de gemeenteraad ook op de hoogte houden door middel van: • Raadsinformatiebrief • Memo

Begroting De ligkaart criterialijst is bekostigd uit het projectgeld 2023. De totale kosten van de pilot bedragen €193.000,-. Hiervan wordt ongeveer €43.000,- gedekt uit bestaande budgetten. Daarnaast kan er €100.000,- uit de reserve van het kanaal beschikbaar worden gesteld. De eindgebruiker betaalt een relatief klein bedrag, 8,33 per kademeter per kalenderjaar, deze is niet hoger dan een parkeervergunning. Daarvoor ontvangt de gemeente ongeveer €16.000,- inkomsten. Er blijft dan een tekort van €34.000,-. Deze wordt in combinatie met het onderzoek subsidieregeling verduurzamen vloot welke in het coalitieakkoord staat aangevraagd in de begroting 2025. Dit leidt wel tot een begrotingswijziging. Voor het overige in dit projectplan is nog onvoldoende zicht op de kosten en/of de uitwerking. Additionele financiën worden met de wethouder besproken waarbij het uitgangspunt is om eerst binnen de bestaande middelen ruimte te vinden.

Risico’s: • Uitvoering is afhankelijk van samenwerking HHNK • Bestuurlijk draagvlak in Alkmaar • Teleurstelling in de politiek als er niets gebeurt na de participatie • Momenteel geen capaciteit bij units zoals OOV en Leefgebied voor additionele taken

6

Bijlage 1

Pilotgebied:

Locaties Handhaving vaartuig Handhaving constructie Oudegracht 9 5 Verdronkenoord 11 0 Kooltuin 6 1

Totaal 26 8

Toelichting: Een gedeelte van Verdronkenoord valt onder Havengebied, die is niet meegenomen in bovenstaande tabel.

7