Bijlage 2. Eindrapport evaluatie focusagenda Alkmaar

EVALUATIE FOCUSAGENDA REGIO ALKMAAR Februari 2023

1

Evaluatie focusagenda Auteur(s): Joost Hagens Jaap Meijs regio Alkmaar Miles Copping

Projectnummer: 1830

Aangeboden aan: Regio Alkmaar 27 Februari 2023

2

Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 1.1 Doel evaluatie 4 1.2 Aanpak evaluatie 4 1.3 Leeswijzer 4

2 Conclusies en aanbevelingen 5 2.1 Conclusies 5 2.2 Aanbevelingen 9

3 Terugblik en governance Focusagenda 14 3.1 Totstandkoming 14 3.2 Governance 14 3.3 Inhoudelijk 18

4 Bevindingen doelen en resultaten 19 4.1 Wonen 19 4.2 Duurzame bereikbaarheid 21 4.3 Energie-innovatie 25 4.4 Overkoepelende doelen en resultaten 29

Bijlage 1: Overzicht gesprekspartners 30

Bijlage 2: Lijst geraadpleegde bronnen 31

3

1.2 Aanpak evaluatie 1 Inleiding Voor de evaluatie voerden we deskresearch uit, voerden we individuele gesprekken en groepsgesprekken en discussies met o.a. de focus- Eind 2019 is in de verschillende raden van de Regio Alkmaar de overleggen, de regio raadswerkgroep en de GS6. In bijlage 1 is een Focusagenda 2019-2022 vastgesteld. Met deze agenda wil de overzicht van alle gesproken partijen opgenomen; in bijlage 2 een Regio Alkmaar de bestaande strategische samenwerking overzicht van de geraadpleegde documenten. versterken. Van een brede ambitie en visie naar een bundeling 1.3 Leeswijzer van krachten om de regio sterker te positioneren. Dit vraagt Hoofdstuk 2 begint met de conclusies en aanbevelingen. In hoofdstuk 3 om intensivering van de samenwerking en om focus, zodat de wordt vervolgens teruggeblikt op het ontstaan en functioneren van de schaarse tijd en capaciteit gericht kunnen worden ingezet om focusagenda. Daarbij is een onderscheid gemaakt tussen proces en resultaten te boeken. De Focusagenda liep van 2019 tot en inhoud. Hoofdstuk 4 gaat in op de bevindingen wat betreft de doelen en met 2022. Nu het einde van de looptijd is bereikt, is het behaalde resultaten per thema. belangrijk terug te kijken naar wat de Focusagenda heeft opgeleverd en vooruit te kijken naar de toekomst ervan.

1.1 Doel evaluatie In deze evaluatie worden twee hoofdvragen beantwoord: 1. Dragen de nu behaalde resultaten ten aanzien van de regionale samenwerking in de Focusagenda bij aan de beoogde versterking van de strategische samenwerking binnen de regio Alkmaar? 2. Welke (concrete) aanbevelingen kunnen, op basis van het antwoord op 1, worden gegeven op inhoud en governance voor het vervolg (Focusagenda 2.0)?

Onderdeel van de evaluatie zijn zowel de inhoud van de Focusagenda, de gekozen governance als de gekozen thema’s.

4

beantwoorden of die doelen bereikt zijn, of er – ten aanzien van de 2 Conclusies en aanbevelingen doelen – de juiste activiteiten zijn uitgevoerd en hoe de ingezette middelen zich daartoe verhouden. Daarnaast is de doorlooptijd Op basis van de terugblik en bevindingen formuleren we de natuurlijk beperkt, waardoor effecten van de inzet waarschijnlijk nog volgende conclusies en aanbevelingen. niet zichtbaar zijn. Wel zijn er in de evaluatie conclusies te trekken over het proces.

2.1 Conclusies Focusthema’s verschillen qua insteek en startpunt De focusthema’s hebben elk een soortgelijke opdracht meegekregen Focusagenda weinig richtinggevend vanuit de Focusagenda: één specifiek inhoudelijk speerpunt, met daarbij De Focusagenda is bedoeld om focus aan te brengen en richting te geven inzet op lobby en netwerk en het maken van een strategisch uitvoerings- aan de regionale samenwerking voor de periode 2019-2022. De agenda plan om dit inhoudelijke speerpunt te bereiken. bevat vanwege de korte doorlooptijd, per focuspunt een beperkt aantal projecten/agendapunten. De Focusagenda diende als inhoudelijk De Focusagenda was weliswaar een nieuw document, maar ook vóór de startpunt voor de regio-organisatie. We concluderen over de agenda de vaststelling van de Focusagenda in april 2019 vond er regionale volgende punten: samenwerking plaats op verschillende thema’s, waaronder wonen en • De Focusagenda bevat alleen hoofdlijnen, en geen concrete doel- bereikbaarheid. De inzet op deze twee thema’s onder de Focusagenda stellingen over wat wanneer te bereiken. Omdat de Focusagenda 1- was vooral een continuering van bestaande regionale structuur, maar dan op-1 als opdracht heeft gediend voor de programmamanagers, is hun beter afgebakend, in een heldere structuur en met ‘dedicated’ opdracht ook vrij open geformuleerd. programmamanagers.

• In de Focusagenda is een concretiseringsslag voorzien met een ‘strategisch uitvoeringsplan’ per focusthema. Voor energie-innovatie Voor energie-innovatie lag dat anders. Het proces richting de (concept)- is in 2020 een plan van aanpak uitgewerkt dat een aantal elementen RES van in april 2020 liep al ten tijde van de vaststelling van de van een programmaplan bevat. Het in dit plan omschreven Focusagenda. Dit was echter de eerste keer dat er regionaal werd programma heeft uiteindelijk geen doorgang gevonden. Ook voor samengewerkt op het thema energie en had specifiek tot doel te komen bereikbaarheid is, voordat de programmamanager van start ging, een tot een concept-RES. Na vaststelling van de Focusagenda is besloten de overzicht opgesteld van de projecten waarop ingezet zou worden. Dat RES toch buiten de Focusagenda te laten vallen. Voor energie-innovatie is voor zover wij weten niet verder uitgewerkt tot een ‘strategisch betekende dit dat op ambtelijk niveau de samenwerking nog moest uitvoeringsplan’. Voor wonen is geen strategisch programmaplan worden opgezet. Energie-innovatie verschilt daarom sterk qua insteek van opgesteld. De concretiseringsslag heeft dus maar ten dele wonen en bereikbaarheid. Daarmee is de voortgang op de thema’s niet te plaatsgevonden. vergelijken.

Omdat de thema’s op verschillende geografische en • De Focusagenda geeft daarmee inhoudelijk weinig houvast voor een abstractieniveaus opereren, is het ook lastiger verbinding te zoeken. evaluatie. Omdat er geen concrete doelen zijn gesteld, is ook niet te

5

Op elk thema voortgang geboekt door de (projectmatige) inzet op energie-innovatie zijn de contacten Hoewel de uitgangspositie van de focusthema’s verschilt en de aanpak tussen bedrijven, overheden en andere organisaties wel verbeterd. min of meer organisch tot stand is gekomen, kunnen we concluderen dat er op elk thema nuttige stappen zijn gezet. Vanwege de korte Naast de lobby binnen de thema’s, is er bovenregionaal (NHN) specifiek doorlooptijd kunnen we nog niets concluderen over het effect van de ingezet op lobby richting provincie en Rijk. In opdracht van de drie inzet onder de Focusagenda, maar wel over de output van de inzet. De centrumgemeenten Alkmaar, Den Helder en Hoorn is een lobbykantoor meest in het oog springende output is: ingeschakeld, onder aansturing van ONHN. Uiteindelijk heeft dat volgens • Het opstellen en coördineren van de Woondeal en het addendum de betrokkenen niet tot het gewenste resultaat geleid. In opdracht van daarop (op NHN-niveau), vanuit de thema’s wonen en álle NHN-gemeenten is in 2022 een nieuw lobbybureau ingeschakeld bereikbaarheid, dat bij heeft gedragen aan de propositie bereik- vanuit ONHN.

De opdracht is in te zetten op de economische speerpunten baarheid én het proactief woningbouwbeleid van regio Alkmaar; van NHN (water, energie en agri & food) in nauwe afstemming met de • De inzet van het subsidieteam (STEAM) en succesvolle aanvraag van overige speerpunten van NHN: wonen en mobiliteit. Doel is ook dat het de CEF-subsidie; nieuwe lobbybureau (beter) aansluiting vindt met de provincie en de MRA • Het opstellen en coördineren van de bereikbaarheidsvisie NHN; en daarmee gericht samen kan optrekken. Omdat de lobby • De geplande ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst bovenregionaal is georganiseerd, is het de vraag of de lobby hiermee voor voor het Centrum voor Verduurzaming. de regio Alkmaar voldoende en gericht plaatsvindt.

Inzet op lobby (nog) niet voldoende succesvol/efficiënt Daarnaast is er vanuit onder ander het Economisch Forum NHN kritiek op In de Focusagenda is per thema het agendapunt ‘Lobby en netwerken’ de effectiviteit van de lobby op gebied van wonen en mobiliteit, specifiek opgenomen, bestaande uit het opstellen van een netwerkanalyse om te over het mislopen van onder andere infrastructurele gelden. bepalen waar de regio invloed kan uitoefenen en hoe de regio het beste kan acteren in bestaande netwerken. Ook is voor de thema’s wonen en Wij concluderen dat de lobby inderdaad beter en gerichter had gekund, bereikbaarheid aangegeven binnen welke netwerken en op welke schaal- en zien dat als aandachtspunt voor de toekomst. Mogelijk dat dat met het niveaus sowieso samengewerkt moet worden. Voor energie-innovatie is aanstellen van een nieuw lobbybureau, met een gerichtere opdracht en dat nog open gelaten. betere sturing hierop, al (deels) is ondervangen.

Op NHN-niveau zijn er op de thema’s wonen en bereikbaarheid Winst dat samenwerking nu gestructureerd en verankerd is regelmatig contacten met provincie en Rijk. Voor bereikbaarheid is in De belangrijkste winst van de Focusagenda tot nu toe zit in het 2021 het lobbydocument ‘Bereikbaar in Noord-Holland Noord’ opgesteld. structurerende effect van de agenda en achterliggende organisatie. Ten Vanuit wonen is er gewerkt aan de woondeal, het addendum daarop en opzichte van de situatie vóór de agenda is er een heldere het bijbehorende position paper. Er is geen duidelijk beeld van in overlegstructuur, is de onderlinge relatie en samenwerkingscultuur sterk hoeverre er een lobby op gebied van energie-innovatie is opgezet, maar verbeterd, is er gericht overleg en zijn er duidelijke afspraken over de beschikbare capaciteit op regionaal niveau. Belangrijk is ook dat er geen

6

continue discussie meer is over welke thema’s wel en niet mee te nemen, verhelderd worden. Dit zit met name in de rol van de stuurgroep en het en hoe de capaciteit geregeld moet worden. Bovendien is er bij de gezamenlijke focusoverleg. De stuurgroep is formeel verantwoordelijk betrokkenen waardering voor het feit dat de Focusagenda en voor de interne werking (proces en geld) en de externe bijbehorende structuur langjarig is vastgelegd en niet afhankelijk is van vertegenwoordiging van de Focusagenda. In de stuurgroep hebben politieke wisselingen. (formeel) de burgemeester van Alkmaar, de burgemeester van D&W en twee burgemeesters uit de BUCH plaats; maar in de praktijk sluiten alle Dit werkt intern de regio goed en zorgt er ook voor dat er op de burgemeesters aan. De bestuurlijk trekkers zijn agendalid; veelal sluit(en) Focusthema’s eenvoudig gezamenlijk richting provincie en andere partijen ook één of enkele van hen aan. Aan het overkoepelend focusoverleg kan worden geacteerd. De regio is daarmee op de Focusthema’s een nemen alle bestuurlijk trekkers van de focusoverleggen wonen, betere gesprekspartner voor de provincie. bereikbaarheid en energie-innovatie deel. Dit overleg is vooral bedoeld om de verbinding tussen de drie thema’s te leggen.

In de praktijk Opvolging regionaal gemaakte afspraken soms lastig overlappen de deelnemers van deze twee overleggen veelal en is niet De regionale organisatie is met het regioteam (secretaris, 3 altijd duidelijk welke zaken op de ene tafel thuis horen, en welke op de programmamanagers, subsidiespecialist en ondersteuners) en de andere tafel. In onze gesprekken met betrokkenen kwam ook naar voren focusoverleggen goed op orde. Het regioteam heeft de capaciteit en dat de stuurgroep met name in de beginfase van de Focusagenda, waarin middelen om regionaal opvolging te geven aan de gemaakte afspraken in de inhoudelijke en organisatorische lijnen voor de agenda zijn uitgezet, de focusoverleggen. Daar is echter ook lokale inzet voor nodig. De een belangrijke rol heeft gehad. Wat de rol van de stuurgroep nu is, is niet ambtelijke capaciteit die nodig is voor uitvoering van de regionale voor iedereen helder. afspraken is niet geformaliseerd Per regionale prioriteit, moet er via de GS6 lokaal capaciteit worden geregeld voor uitvoering ervan. Naast het gezamenlijke overleg en de stuurgroep vindt er 2 tot 4x per jaar een strategische bijeenkomst plaats voor alle colleges van de regio: de C6. Lokale ambtenaren moeten de regionale samenwerking ‘erbij’ doen. Zij De voorzitter van de stuurgroep is ook de voorzitter van de C6.

De agenda hebben soms onvoldoende zicht op hoe prioriteiten en besluiten tot stand voor de C6 wisselt op basis van de actualiteit. De meerwaarde van de C6- zijn gekomen. Ze zijn zo onvoldoende betrokken bij wat waarom moet bijeenkomsten bovenop de focusoverleggen, het gezamenlijke gebeuren en hoe dat samenhangt met andere prioriteiten. focusoverleg en de stuurgroep is niet helder, en het nut en de noodzaak van de bijeenkomsten wordt – afhankelijk van de agenda – niet altijd Deze situatie levert soms problemen op in de vorm van vertraging, gezien door de betrokkenen. discussie, onduidelijkheid over de prioritering, of frustratie. Focus heeft een keerzijde Enige overlap tussen gezamenlijk focusoverleg, stuurgroep en C6 Naast de focusthema’s wonen, bereikbaarheid en energie-innovatie Er is veel waardering voor de structuur, heldere afspraken en de sterk wordt er ook regionaal samengewerkt op andere thema’s, buiten de verbeterde onderlinge samenwerking en verhoudingen door het werken Focusagenda. We zien in elk geval de volgende thema’s: onder de Focusagenda. De overlegstructuur kan op een aantal punten nog

7

• Economie: Net als bij wonen en duurzame bereikbaarheid wordt verbinding met de thema’s in de Focusagenda vooral op gebied van hierbij het nodige op bovenregionaal, NHN-niveau aangepakt (zoals levensloopbestendig wonen. de behoefteraming werklocaties). Maar ook op regionaal niveau is er • Regionale Energiestrategie (RES): de RES Noord-Holland Noord wordt samenwerking op dit thema. Zo is de behoefteraming werklocaties op per deelregio uitgewerkt. Daarin wordt gekeken naar de (zoek)loca- NHN-niveau regionaal uitgewerkt in een bedrijventerreinenstrategie. ties voor zon- en windenergie, in hoeverre en wanneer deze In de Focusagenda is regionale economie wel genoemd als thema, gerealiseerd kunnen worden en het bijbehorende (participatie)- maar dan vanuit het idee dat dat met de inzet op de thema’s wonen, proces. Hier liggen verbanden met het focusthema energie-innovatie, duurzame bereikbaarheid en energie-innovatie ook het economisch maar ook met wonen en duurzame bereikbaarheid als het gaat om profiel van de regio (toerisme/vrijetijdseconomie – energie b.v. locaties en energievraag. (energycluster)- agribusiness) sterker wordt. De verbinding tussen de • Klimaatadaptatie: regionaal is een klimaatadaptatiestrategie en Focusagenda en het thema economie is er dus expliciet. Afstemming uitvoeringsagenda vastgesteld.

Er functioneert een projectgroep die met wat er op het thema economie buiten de Focusagenda gebeurt de uitvoering van de agenda coördineert. Ook op dit thema zijn kan echter beter, omdat ook in bijvoorbeeld de strategie werklocaties raakvlakken met de focusthema’s. Denk aan het klimaatadaptief ambities staan over het verduurzamen van bedrijventerreinen (en inrichten van woningbouwlocaties en klimaatadaptatie die nodig is toepassen van energie-innovaties), over gemengde woon- om de continuïteit van bereikbaarheid te bewaken. werkgebieden en over het verbeteren van de bereikbaarheid van de • Ruimtelijke ordening en/in het landelijk gebied: naast economische, werklocaties. Overigens verlangt de provincie Noord-Holland ook duurzaamheids-, energie-, woon- en bereikbaarheidsopgaven spelen regionale afstemming op dit thema. er nog meer opgaven op gebied van RO die regionaal opgepakt Vanuit de beleidsafdelingen economie is erop gewezen dat de (moeten) worden. Denk aan water (beschikbaarheid, veiligheid), bestuurlijke keuze om economie geen onderdeel te laten zijn van de stikstof (verminderen uitstoot, PAS), natuur en recreatie, Focusagenda betrekkelijk ad hoc tot stand is gekomen en daarmee voorzieningen en de leefbaarheid in het landelijk gebied. Deze enigszins arbitrair kan worden gevonden.

Niettemin is in het kader vraagstukken zijn per definitie regionaal en er wordt dan ook op van deze evaluatie bestuurlijk expliciet bevestigd dat er voorkeur is regionaal niveau samengewerkt. De Provincie Noord-Holland is bezig om de Focus in enigszins bijgestelde vorm te behouden. Ook zijn er met de planontwikkeling/planuitwerking voor provinciaal programma ambtelijk kanttekeningen geplaatst bij de kwaliteit van de landelijk gebied. Hierbij wordt een (gemeentegrensoverstijgende) samenwerking tussen de regio-organisatie enerzijds en de gemeenten gebiedsgerichte aanpak gekozen. Regionale samenwerking op vlak anderzijds. Die kanttekeningen zijn echter naar het oordeel van van RO neemt daarmee in belang toe. Bureau BUITEN niet dusdanig dat die op zichzelf een aanpassing van focus of organisatie noodzakelijk maken. Op deze thema’s functioneren óók regionale overleggen, die dus naast de • Sociaal domein: naast centrale inkoop van Wmo-hulpmiddelen wordt focusoverleggen plaatsvinden. Het feit dat voor (elk van) deze thema’s ook hier regionaal naar innovaties gezocht, bijvoorbeeld om een andere governance-structuur functioneert, maakt het lastiger efficiënter samen te werken, kostenefficiënter te werken of inhoudelijke afstemming te vinden tussen de focusthema’s en de thema’s digitalisering en automatisering toe te passen. Inhoudelijk ligt de buiten de Focusagenda.

Uiteraard is het wel zo dat voor een deel dezelfde

8

wethouders zijn betrokken. Doordat op verschillende thema’s verschillend 2.2 Aanbevelingen wordt samengewerkt, verloopt afstemming met de provincie ook niet altijd soepel. De Focus heeft dus een keerzijde. Continueer huidige samenwerking, indeling en thematische focus We adviseren de huidige samenwerking te continueren met dezelfde Raden onvoldoende aangehaakt organisatie en thematische focus, maar waarbij wél: In de oorspronkelijke governance-structuur van de Focusagenda is niet • Voor alle betrokkenen duidelijk is waarom welke thema’s en voorzien in een rol voor de raadsleden. De raden zijn betrokken bij de activiteiten wél en níet onder de structuur van de Focusagenda vallen; totstandkoming van de Focusagenda. In de agenda wordt verder vermeld • Hoe de thema’s en activiteiten binnen de Focusagenda samenhangen dat de betrokkenheid van de raden bij de Focusagenda nog nader wordt met de thema’s en activiteiten daarbuiten; uitgewerkt. • De thema’s inhoudelijk meer aan elkaar verknoopt worden; • Het thema energie-innovatie een andere insteek krijgt. De raden constateerden de afgelopen periode dat er – binnen en buiten de Focusagenda – steeds meer regionaal wordt samengewerkt. Daarom is In onderstaande aanbevelingen gaan we daar nader op in. in 2021 de regio raadswerkgroep ingericht, die gaat over alle regionale samenwerking.

De werkgroep heeft als doel om de lokale gemeenteraden We adviseren daarbij de huidige structuur en bijbehorende focus te beter te laten samenwerken. behouden. Immers, het heeft heel wat voeten in de aarde gehad voor de regio om tot de huidige samenwerking, inhoudelijke consensus en De werkgroep constateert dat veel raadsleden de Focusagenda verankering van de regio-organisatie te komen. Bestuurders en waarderen, maar onvoldoende weten hoe die tot stand is gekomen, ambtenaren weten elkaar goed te vinden, en dat moet behouden blijven. waarom die er is, waarom de agenda op deze thema’s inzet, en hoe het Bovendien is het een expliciete wens van veel betrokkenen om geen grote zich verhoudt tot de overige thema’s waarop regionaal wordt wijzigingen aan te brengen in de organisatie zoals die er nu staat, ook samengewerkt. De betrokkenheid bij de Focusagenda is laag, omdat de omdat het belangrijk is juist nu inhoudelijk stappen te zetten, in plaats raadsleden druk genoeg zijn met de lokale aandachtspunten in de raad, van een tijdrovende herinrichting van de organisatie. We adviseren wel maar ook omdat de Focusagenda te globaal is voor raadsleden om een twee kleinere aanpassingen te doen in de overlegstructuur: goed oordeel over te vormen. • Formaliseer het overkoepelende focusoverleg en integreer het met de stuurgroep.

Bespreek daarin de samenhang tussen de thema’s, Wij concluderen dat de Focusagenda aan effect kan winnen als organisatorische aanpassingen, en verantwoording van het raadsleden beter geïnformeerd zijn over de plek, rol en voortgang ervan. regioteam. • Zorg dat de C6-bijeenkomsten een inhoudelijk, verdiepend karakter Financiën en verantwoording krijgen. Organiseer deze maximaal 3x per jaar, voor elk focusthema Er zijn goede afspraken gemaakt over de bijdrage van de regiogemeenten één keer. per inwoner. In de jaren 2020 en 2021 was de begroting voor de Focusagenda (ruim € 900.000) ruimschoots toereikend.

9

De aanpassingen zorgen voor meer inhoudelijke diepgang, dat het Afbeelding 1: Redenatie focusagenda: door inzet op thema’s eenvoudiger wordt meer samenhang tussen de thema’s te bereiken op bereikbaarheid, wonen en energie-innovatie wordt het economisch profiel bestuurlijk niveau en voor minder dubbelingen; en zorgt ervoor dat de versterkt en dat draagt bij aan het omgevingsbeeld ‘Diversiteit als troef’ organisatie klaar is voor een nieuwe periode van de Focusagenda.

Verbeter de afstemming onderwerpen buiten de Focusagenda Naast de thema’s wonen, duurzame bereikbaarheid en energie(- innovatie) binnen de Focusagenda vindt er regionale afstemming plaats tussen de zes gemeenten op verschillende andere thema’s zoals economie, sociaal domein, RES, klimaatadaptatie en ruimtelijke ordening.

Praktisch gezien zorgen de verschillende afstemmingsmomenten en -overleggen op bovenstaande thema’s soms voor dubbele overleggen tussen nagenoeg dezelfde bestuurders; waarbij voor het ene overleg wél binnen de Focusagenda valt, en het andere overleg niet. De overleggen binnen en buiten de focusagenda kennen een verschillende werkwijze als het gaat om het regionaal oppakken van acties en de doorwerking richting ambtelijke organisaties. Overweeg op termijn verbreding Wij begrijpen en herkennen de geluiden van verschillende betrokkenen Bij de totstandkoming van de Focusagenda is er veel discussie geweest voor verbreding van de Focusagenda. Omdat de organisatie en de over welke thema’s wel en niet onder de Focusagenda vallen. We inhoudelijke activiteiten van de Focusagenda nog maar een korte adviseren helderder te maken waarom sommige zaken wel, en andere geschiedenis kennen, kan er inhoudelijk nog weinig gezegd worden over zaken niet zijn meegenomen in de Focusagenda en hoe de verschillende het succes van de agenda. Het is daarom ons inziens te vroeg nu een overleggen en thema’s zich tot elkaar verhouden én om hier afspraken besluit te nemen over het inhoudelijk verbreden van de Focusagenda. We over te maken.

Dit voorkomt onnodige discussie hierover, zorgt voor een adviseren wel om op termijn die verbreding te overwegen met betere afstemming tussen thema’s, en biedt een mooi startpunt voor een bijvoorbeeld één of meerdere van de volgende thema’s: volgende evaluatie, waarin ons inziens verbreding van de Focusagenda • Economie. De Focusagenda moet een vliegwielfunctie vervullen: door opnieuw aan de orde moet komen. Net als de betrokkenen realiseren wij op de drie huidige thema’s stappen te zetten zou de economie van de ons overigens dat elke keuze enigszins discutabel zal blijven. regio opgestuwd worden. Dit is in de Focusagenda schematisch weergegeven middels de afbeelding hiernaast. Afstemming van wat er op economisch vlak gebeurt op gebied van o.a. bedrijventerreinen, stimuleren van innovatie, netwerken en arbeidsmarkt met wonen,

10

bereikbaarheid en energie is echter van groot belang om de • Buiten de Focusagenda: met de RES/ het RES-proces; vliegwielfunctie goed te laten werken. • Buiten de Focusagenda: met o.a. ruimte (ruimtebehoefte • Klimaat(adaptatie). De samenhang met energie(-innovatie), wonen en netcapaciteit), economie (energiebehoefte en –productie bereikbaarheid maar ook met economie en overige ruimtelijke bedrijven(terreinen)), klimaatadaptatie. ordeningsvraagstukken is groot; en de regio is veelal een logische schaal om dit vraagstuk aan te pakken. 2. Regionale thema’s op energiegebied uit lokale • Landschap, landelijk gebied en andere RO-afwegingen, vanwege de duurzaamheidsagenda’s steeds complexer wordende ruimtelijke opgaven, met thema’s die nu Verschillende gemeenten hebben een lokale agenda op gebied van binnen (bereikbaarheid, wonen) en búiten de Focusagenda (RES, duurzaamheid die inzet op energie, duurzame mobiliteit, stikstof, klimaatadaptatie, programma landelijk gebied) vallen. klimaat(adaptatie), circulaire economie en verduurzamen van de eigen organisatie/bedrijfsvoering. Verschillende acties en ambities die Herijking van (de positie van) het thema energie daarin staan (m.u.v. de verduurzaming van de eigen organisatie) Sinds het opstellen van de Focusagenda is er door de energiecrisis, het hebben in zekere zin een regionale component.

Niet alleen voor vormgeven van de RESsen, klimaatambities en technologische onderwerpen die gemeentegrensoverschrijdend zijn (zoals ontwikkelingen meer en meer aandacht gekomen voor energie. In die netcapaciteit), maar bijvoorbeeld ook omdat meerdere gemeenten periode is ook duidelijk geworden dat de netcapaciteit in de regio soortgelijke kennisvragen of ambities hebben, waardoor onderzoek, Alkmaar niet toereikend is voor veel van de voorziene ontwikkelingen kennisdeling, aanbesteding of aanpak op regionaal effectiever of zoals meer lokale energieproductie, het toevoegen van woningen, de efficiënter kan zijn. ontsluiting van de (ver)nieuwbouw van het ziekenhuis en capaciteit die nodig is voor het laden van elektrische vervoersmiddelen. Energie is en Vanwege het grote(re) maatschappelijke en economische belang van blijft een zeer belangrijke factor voor het woon- en vestigingsklimaat, energie adviseren we goed te kijken of een regionale aanpak logisch maar de beschikbaarheid ervan is onzekerder geworden. Opgaven op het is. Dat begint met te achterhalen en te ontrafelen: gebied van energie zijn bovendien veelal regionaal. We adviseren daarom • Welke lokaal geformuleerde thema’s en ambities in welke mate de inzet binnen het thema energie te verbreden en te verhelderen, door een regionale component hebben.

in te zetten op: • In hoeverre deze al regionaal worden opgepakt, in welk samenwerkingsverband en bestuurlijk gremium. 1. Netcapaciteit • Te bepalen in hoeverre er thema’s zijn die baat hebben bij een Vanwege het strategisch belang en het gemeentegrensoverschrij- regionale aanpak onder de Focusagenda. Doordat het dende karakter van het elektriciteitsnet, adviseren we het thema bijvoorbeeld integraler, efficiënter of effectiever kan. netcapaciteit regionaal op te pakken binnen de Focusagenda. • Hier de stuurgroep over te adviseren. Vanwege de wederzijdse afhankelijkheden moet er daarover continu afstemming zijn: • Binnen de Focusagenda: met wonen en bereikbaarheid;

11

Op basis van de duurzaamheidsagenda’s van BUCH en Alkmaar Bij de herijking van de inzet langs bovenstaande lijn hoort ook het denken we dat in elk geval de thema’s (publieke) laadinfrastructuur, opstellen van een (beknopt) programmaplan met scherpere kennis en ervaring over de wijkaanpak aardgasvrije wijken, programmadoelen voor het thema energie. subsidieregelingen en voorlichting en bewustwording mogelijk interessant zijn om regionaal op te pakken. Stel scherpere overkoepelende en thematische programmadoelen De huidige Focusagenda bevat geen scherpe programmadoelen. Onze Ook andere regionale, strategische energie-gerelateerde zaken aanbeveling is dit scherper te formuleren. Zo wordt duidelijk wat wordt (buiten de RES) kunnen opgepakt worden binnen de Focusagenda. beoogd met de programmalijnen, waar wel of niet op wordt ingezet en Het (overkoepelende) focusoverleg is bijvoorbeeld een logische plek hoe de inzet kan worden gewaardeerd. Het zorgt voor een helderder om kansen voor toelevering of afname van warmte van/aan het beeld bij de betrokkenen en buitenstaanders van wat de regio doet en warmtenet te signaleren. Mocht er op bepaalde (sub)thema’s waarom. Bovendien biedt dit een betere basis voor volgende evaluaties.

behoefte zijn aan afstemming tussen de RES en wonen, bereikbaarheid of energie-(innovatie), dan is de overlegstructuur van Een voorstel voor de programmadoelen, planning en benodigde capaciteit de Focusagenda daar ons inziens ook een logische plek voor. en budget moet uit de regio-organisatie (de programmasecretaris en programmanagers) komen, en worden voorgelegd aan de focus- Doel moet daarbij niet zijn zoveel mogelijk regionaal te doen, maar overleggen en stuurgroep. Ook hierin moet duidelijk aandacht zijn voor wél onderwerpen en activiteiten op het effectiefste en meest logische wat regionaal wordt opgepakt en wat niet en hoe de samenhang met schaalniveau aan te pakken. andere onderwerpen is. Mocht uit deze aanscherpingen blijken dat extra capaciteit nodig is, dan biedt de begroting hier nog ruimte voor. 3. Inzet op de reeds opgestarte concrete projecten De concrete projecten waar de afgelopen periode inzet op is Verbeter samenhang tussen de thema’s gepleegd, zoals data & monitoring en het centrum voor Bovenstaande aanbevelingen moeten ook leiden tot een betere verduurzaming van bedrijven kunnen op veel steun rekenen van de samenhang tussen de focusthema’s. Wonen, bereikbaarheid en energie betrokkenen. Deze moeten vooral doorgezet worden. zijn op verschillende manieren met elkaar verknoopt.

Er is recent wel meer aandacht voor de verbinding tussen de investeringsstrategie wonen 4. Sterkere verbinding met thema’s wonen en bereikbaarheid en bereikbaarheid. Dit kan echter nog sterker. De verbinding tussen Bestaande en mogelijk nieuwe onderwerpen op gebied van energie energie en wonen en energie en bereikbaarheid is nog te weinig gelegd. vragen om een betere afstemming met de twee andere focusthema’s De samenhang tussen de thema’s kan in beginsel verbeterd worden door wonen en bereikbaarheid. Denk aan (netcapaciteit voor) de realisatie in de scherpere overkoepelende en thematische programmadoelen hier van woningen, verduurzaming van de woningvoorraad en duurzame meer aandacht voor te hebben. De inhoudelijker ingestoken C6- mobiliteit; maar ook de blijvende inzet op Rijksmiddelen voor zowel bijeenkomsten en integratie van stuurgroep en overkoepelend wonen, als bereikbaarheid, als energie(infrastrucctuur). Zie hiervoor focusoverleg faciliteren ook een meer integrale aanpak tussen de ook een volgende aanbeveling. thema’s.

12

Blijf inzetten op aanspraak Rijksgelden Verbeter de verbinding met de raden De huidige inzet voor wonen en bereikbaarheid is vooral bovenregionaal, De gemeenteraad heeft een volksvertegenwoordigende, kaderstellende maar dat is ook logisch gezien de vraagstukken die centraal staan. Het en controlerende taak. Met het vaststellen van de Focusagenda in de versterken van de lobby richting Rijk op beide thema’s moet ons inziens (destijds 7) raden in 2019 is aan de regio-organisatie een set kaders centraal staan. Er zijn landelijk veel gelden beschikbaar die de regionale meegegeven. Landelijk is de controlerende taak van raden ten opzichte mogelijkheden om de bereikbaarheid te verbeteren of de woningbouw te van een regionale samenwerking een veelbesproken onderwerp2. versnellen serieus kunnen vergroten. Dat geldt ook voor energie- Daarvoor moet in eerste instantie duidelijk zijn bij raadsleden wat er infrastructuur. Het Subsidieteam (STEAM) kan samen met de programma- regionaal plaatsvindt om de gestelde kaders (de doelen van de managers een belangrijke rol spelen bij het indienen van voorstellen om Focusagenda) te bereiken. De informatiepositie van de raden moet aanspraak te maken op de middelen. We noemen de belangrijkste: daarom goed zijn.

Onze aanbeveling is vooral in te zetten op het • Woningbouwimpuls: binnenkort start de vijfde ronde van de verbeteren van die informatiepositie, en met de regio raadswerkgroep in Woningbouwimpuls à € 250 mln. Dit is met name bedoeld om de gesprek te gaan over hoe dat beter kan. In onze rondgang werd duidelijk bouw van betaalbare woningen voor starters en mensen met een laag dat het simpelweg vaker versturen van een digitale nieuwsbrief te weinig of middeninkomen te stimuleren. zoden aan de dijk zet. Er is een pro-actievere communicatie nodig om • Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport; raadsleden voldoende op de hoogte te stellen. • Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK), bijvoorbeeld relevant in het kader van de landelijke waterstofinfrastructuur. Het MIEK richtte zich voorheen op deze infrastructuur voor de industrie, maar wordt in de toekomst verbreed naar andere sectoren1. Ook wordt in 2023 door elke provincie i.s.m. de Rijksoverheid gewerkt aan een provinciaal MIEK (P-MIEK). Op dit moment is ons niet duidelijk wat de status is van het provinciale MIEK Noord-Holland, wat daarin de speerpunten zijn, en in hoeverre daarover al contacten zijn tussen de regio Alkmaar en de provincie. We verwachten dat op nationaal of provinciaal niveau zeker kansen liggen voor financiering van opgaven in de regio Alkmaar. • Stikstofmiddelen.

2 Zie bijvoorbeeld https://tijdschriften.boombestuurskunde.nl/tijdschrift/bw/2020/2/Bw_0165- 1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/12/02/ezk-miek- 7194_2020_074_002_003 en https://vng.nl/nieuws/gemeenschappelijke- overzicht-2022-meerjarenprogramma-infrastructuur-energie-en-klimaat regelingen-hollen-positie-raad-uit

13

3.2 Governance 3 Terugblik en governance Onderstaand figuur geeft de organisatiestructuur weer. De organisatie- Focusagenda structuur is vastgelegd in het bestuursconvenant van de Regio Alkmaar, dd april 2022. 3.1 Totstandkoming

De Focusagenda is tot stand gekomen in de periode 2018-2019. Op dat moment werd er al op veel verschillende vlakken regionaal samengewerkt. Dat kwam bestuurlijk samen in het PORA: het PortefeuillehoudersOverleg Regio Alkmaar. Dit werd als een nuttige, maar te veelomvattende, weinig gefocuste en onvoldoende ingebedde regionale samenwerking gezien.

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 is in verschillende inhoudelijke sessies over het (economisch) profiel van de regio en de bijbehorende randvoorwaarden uiteindelijk gekozen om te gaan voor een beperkte regionale agenda, op drie onderwerpen: bereikbaarheid, wonen en energie-innovatie. Er werd eind 2018 een coördinatieteam ingesteld met de opdracht om op basis van de input uit de sessies, de Focusagenda inhoudelijk en qua governance uit te werken. In april 2019 is de Focusagenda vastgesteld.

Betrokkenheid raadsleden bij totstandkoming Raadsleden zijn tijdens raadsavonden en door individuele colleges geïnformeerd over het totstandkomingsproces. Ook vond er een Regioteam raadsconferentie plaats waarin de drie focuspunten zijn toegelicht. In Centraal staat het regioteam, dat verantwoordelijk is voor de uitvoering 2019 is een tijdelijke raadsledenwerkgroep ingericht die de rol en van de Focusagenda. Het team ondersteunt de bestuurlijke tafels en leidt betrokkenheid van de raadsleden uit moest werken. de programma’s en projecten, voert het programmasecretariaat, organiseert (C6-)bijeenkomsten en levert procesondersteuning in algemene zin. Het team kan medewerkers en derden inhuren als dat nodig is. Het regioteam onderhoudt en bouwt een netwerk op in de

14

gemeenten en met maatschappelijke platforms. Met het instellen van het Focusoverleggen wonen, bereikbaarheid en energie-innovatie regioteam is het coördinatieteam, dat de uitwerking van de Focusagenda In het thematische focusoverleg bespreken de bestuurders (twee op zich nam, opgeheven. Het regioteam bestaat uit 7 fte, waarvan er nu 5 bestuurlijk trekkers, en een bestuurlijke vertegenwoordiging van elke worden ingevuld: gemeente) en programmamanager de inhoudelijke voortgang op het • de regiosecretaris à 1 fte, met de volgende taken: focusthema, en eventuele issues die daarbij naar voren komen. De – het programmasecretariaat voeren, o.a. financiële huishouding, focusoverleggen vinden één keer per maand plaats, opeenvolgend op personeelsbeleid regioteam, etc. woensdagochtend. Indien nodig sluiten ambtenaren uit de individuele – coördinatie van de inzet op en onderlinge samenhang tussen de gemeenten aan. Voor sommige bestuurders geldt dat zij bij meerdere drie focusthema’s focusoverleggen aansluiten. – voorbereiding en terugkoppeling van stuurgroepvergaderingen – 1e adviseur van de stuurgroep op de focusthema’s Overkoepelend focusoverleg • 3 programmamanagers à 1 fte, één voor elk focusthema.

Zij zijn Omdat regionale vraagstukken en besluiten rond energie-innovatie, inhoudelijk verantwoordelijk voor de programma’s bereikbaarheid, bereikbaarheid en wonen in sommige gevallen samenhangen, en om wonen en energie-innovatie en bereiden de focusoverleggen voor op samenwerking tussen de focusthema’s te bevorderen, functioneert er een dat thema. overkoepelend focusoverleg. Dit vindt plaats nadat de drie thematische focusoverleggen hebben plaatsgevonden. In principe sluiten hier alle • ondersteuning à 1 fte (hiervoor is 2 fte ingeraamd) bestuurlijk trekkers, programmamanagers en de regiosecretaris bij aan. • communicatieadviseur (externe inhuur à 6u/wk, hiervoor is 1 fte Afhankelijk van de bespreekpunten sluiten ook andere betrokken ingeraamd) bestuurders aan. Het overleg is niet geformaliseerd in het bestuursconvenant, maar organisch tot stand gekomen. Op de vaste ‘regiodag’ op woensdag vergadert het regioteam officieus in het stadhuis van Alkmaar. Op die dag vinden ook de andere overleggen Stuurgroep plaats. Het team is organisatorisch (rechtspositioneel) ondergebracht bij De stuurgroep is verantwoordelijk voor de regie op de samenwerking, de de gemeente Alkmaar en het team wordt bekostigd vanuit het interne processen en financiën en de externe vertegenwoordiging van de regiobudget. Regio Alkmaar richting NHN, provincie, Rijk en andere regio’s.

Het regioteam legt op financiën verantwoording af aan de stuurgroep. Binnen de thema’s werken de programmamanagers intensief samen met ambtelijke capaciteit vanuit de verschillende gemeenten. De inzet van Overleg gemeentesecretarissen: GS6 deze personen valt niet binnen de regio-organisatie, maar is wel van groot De GS6 is ambtelijk opdrachtgever voor het regioteam. Deze groep zorgt belang. Het gaat b.v. om beleidsmedewerkers wonen, bereikbaarheid, gezamenlijk ervoor dat het regioteam haar taken kan uitvoeren, duurzaamheid en een subsidie-adviseur. bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat er voldoende capaciteit is bij de gemeenten voor deelname aan de ambtelijke werkgroep en het opvolgen van de acties die daaruit voortkomen. De GS6 kiest onderling een

15

voorzitter. Hij/zij wordt ondersteund door het regioteam in zijn/haar Verhouding governance Focusagenda tot andere regionale overleggen taken. De GS6 adviseert vanuit haar functie de stuurgroep. en provinciale overleggen Er zijn geen afspraken over hoe de Focusagenda (en overleggen Betrokkenheid raden daarbinnen) zich verhouden tot andere regionale, bovenregionale of De bij de totstandkoming betrokken raadsledenwerkgroep is in provinciale overleggen. 2020/2021 geformaliseerd in de regio raadswerkgroep. De werkgroep bestaat uit raadsleden van de verschillende gemeenten. De samen- Op niveau van NHN wordt samengewerkt en met de provincie overlegd in werking en samenhang tussen de Focusagenda en de raadsleden is nog in het IBAO (Integraal Bestuurlijk AfstemmingsOverleg), op de thema’s ontwikkeling. De regio raadswerkgroep heeft dan ook als opdracht om economie, mobiliteit en wonen. Qua thematiek sluit dit dus niet volledig samen met o.a. het regioteam te bezien wat de rol en betrokkenheid van aan op de Focusagenda. de raden moet zijn. De bedoeling is dat er twee keer per jaar een bijeenkomst van de werkgroep is. De werkgroep kan via de stuurgroep Financiën onderwerpen agenderen die regionale aandacht nodig hebben. De regio-organisatie wordt gefinancierd door de zes gemeenten. Iedere gemeente betaalt per inwoner een bijdrage; dat vormt het regiobudget.

In het bestuursconvenant is afgesproken dat de colleges individueel De colleges kunnen unaniem besluiten dit bedrag aan te passen of te verantwoordelijk zijn voor het meenemen van de raden. De raden worden indexeren. De regiosecretaris stelt jaarlijks een begroting en wel 4x per jaar worden geïnformeerd met een nieuwsbrief vanuit het verantwoording op, en de stuurgroep stelt deze vast. Hij heeft het regioteam. mandaat over het regiobudget. De gemeente Dijk en Waard is verantwoordelijk voor de administratieve afhandeling. Zij int het Betrokkenheid individuele colleges regiobudget en betaalt de kosten. Voor uitvoeringskosten kunnen op In het bestuursconvenant is een aantal afspraken gemaakt hierover: programma- of projectniveau budgetvoorstellen worden gedaan aan de • De voorstellen van de stuurgroep worden ter besluitvorming stuurgroep. voorgelegd aan de colleges. • Colleges spannen zich in om regionale voorstellen en beslispunten De begroting ligt op zo’n 900.000 euro per jaar. Het grootste deel daarvan uniform en gelijktijdig voor te leggen aan de gemeenteraden. Een (ca 750.000) is voorzien voor kosten van het regioteam. In 2020 en 2021 college of gemeenteraad kan een vertegenwoordiging van het bleek overigens het hiervoor geraamde bedrag ruim voldoende. Tabel 1 Regioteam ter ondersteuning uitnodigen. geeft hiervan een overzicht.

16

Tabel 1: begroting en realisatie 2020, 2021 en begroting 2022, in € 2020 Begroting Realisatie Restant 2022* Begroting Realisatie Restant Kosten regioteam 700.000 415.958 284.042 Kosten regioteam 740.000 Ntb ntb Procesgeld Focusagenda 100.000 48.150 51.850 Procesgeld Focusagenda 100.000 Procesgeld overige onderwerpen 50.000 0 50.000 Procesgeld overige onderwerpen 50.000 Bijeenkomsten 10.000 4.263 5.737 Bijeenkomsten 10.000

Opleiding regioteam 5.000 5.812 -812 Opleiding regioteam 5.000 Communicatie 10.000 Communicatie 10.000 5.135 4.865 Onvoorzien 10.000 Onvoorzien 10.000 -5.000 15.000 Totaal 925.000 Ntb Ntb Totaal 885.000 474.318 410.682 Bron: memo’s verantwoording 2020 en memo verantwoording 2021 van regiosecretaris aan stuurgroep 2021 Begroting Realisatie Restant * De financiële verantwoording over 2022 was bij het opstellen van dit Kosten regioteam 770.000 601.712 118.288 document nog niet gereed. Overheveling 2020 50.000 0 50.000 Procesgeld Focusagenda 100.000 95.787 4.213 Procesgeld overige onderwerpen 50.000 5.680 44.320 Bijeenkomsten 10.000 8.082 1.918 Opleiding regioteam 5.000 4.995 5 Communicatie 10.000 2.319 7.681 Onvoorzien 10.000 0 10.000 Totaal 955.000 718.575 236.425

17

3.3 Inhoudelijk

Vóór het opstellen van de Focusagenda is er regionaal gewerkt aan een integraal omgevingsbeeld. Dit geeft een perspectief op de toekomst (2030) voor de regio Alkmaar op allerlei vlakken: samenleving, duurzaamheid, economie, gezondheid, wonen, leefbaarheid en bereikbaarheid. Het economisch profiel is vervolgens nader uitgewerkt in de economische visie voor 2026.

De Focusagenda is gericht op het creëren van de juiste randvoorwaarden om deze ambities te realiseren. Het idee is dat een goede bereikbaarheid, een divers en voldoende aanbod van woningen en energie-innovaties bijdragen aan het versterken van de economie en de aantrekkelijkheid van de regio voor inwoners en bedrijven om zich te vestigen.

Met de Focusagenda wordt juist op deze randvoorwaarden (extra) ingezet omdat deze nauw samenhangen, én een positief effect hebben op het realiseren van andere ambities uit de economische visie en het omgevingsbeeld. In het volgende hoofdstuk gaan we in op de resultaten per focusthema.

18

• Op basis van het kwalitatieve RAP en de woningbouwpropositie 4 Bevindingen doelen en komen tot een proactief woningbouwbeleid en een woningbouw- programma resultaten Activiteiten 4.1 Wonen De volgende activiteiten hebben plaatsgevonden: • Continue monitoring, wegnemen knelpunten en periodieke herijking Hoofddoel van de woningbouwprogrammering Het hoofddoel van het thema wonen in de Focusagenda is: • Daarbinnen (ook) specifieke aandacht voor urgente opgaven en We bouwen aan een aantrekkelijk, gevarieerd woonklimaat, waarbij kansen die er liggen om die op te lossen, met name flexwonen/- iedere kern zijn eigen woonkwaliteit heeft. woningen voor arbeidsmigranten en woningen voor statushouders • Penvoerderschap en (boven)regionale coördinatie woondeal, In de Focusagenda zijn drie agendapunten opgenomen onder het thema addendum en woonakkoord. wonen: proactief woningbouwbeleid, lobby en netwerken en strategisch • Voorbereiding geactualiseerde / nieuwe Woondeal 2023 uitvoeringsplan. Resultaten 4.1.1 Proactief woningbouwbeleid • Overeenstemming van Egmond (2019), in samenwerking met andere Doel NHN-gemeenten • Woondeal Noord - Holland Noord (2020), in samenwerking met andere NHN-gemeenten We ontwikkelen een proactief woningbouwbeleid.

• Addendum op de Woondeal (september 2022), in samenwerking met andere NHN-gemeenten • Woonakkoord Regio Alkmaar (2021) Acties die zijn opgenomen onder dit agendapunt: • Deal Ministerie van Binnenlandse Zaken – regio Alkmaar over • Afronden van het kwalitatief Regionaal Actie Programma (RAP) toevoeging 1.000 flexwoningen (2022) wonen voor de Regio Alkmaar • De woningbouwpropositie Holland Boven Amsterdam 2040 verder uitwerken in 2019 • Gebruik maken van data om onze inzichten in de vraag naar en het aanbod van woningen te vergroten, zodat we daadwerkelijk proactief aan de slag kunnen. Hiervoor sluiten we aan op de Praktijkleerstoel Gebiedsontwikkeling van de TU Delft.

19

4.1.2 Lobby en netwerken 4.1.3 Strategisch uitvoeringsplan Doel Doel

Het in lobby en netwerken uitdragen en met lobby en Een strategisch uitvoeringsplan opstellen dat netwerken ondersteunen van het proactief uitvoering geeft aan de onderdelen uit het proactief woningbouwbeleid woningbouwbeleid.

Onderdelen van het agendapunt ‘lobby en netwerken’ zijn: Activiteiten • een netwerkanalyse maken om zo te bepalen waar wij invloed • Er is geen strategisch uitvoeringsplan opgesteld hebben en op welke manier wij daarin het beste kunnen acteren in het netwerk Resultaten: • deelnemen aan overleggen en/of samenwerken met Provincie, Rijk, Geen concrete resultaten HbA, MRA en de Woningmakers (samenwerkende marktpartijen) 4.1.4 Overige activiteiten Wonen Activiteiten De volgende activiteiten hebben plaatsgevonden: Naast acties die concreet te maken hebben met de drie agendapunten uit • Deelname aan (boven)regionale overleggen de Focusagenda, zijn ook de volgende activiteiten ondernomen. • Deelname aan bestuurlijke overleggen met het Rijk over de woningbouwproductie in Noord-Holland Noord, waaronder een Activiteiten overleg met (destijds) minister Ollongren • Continue inzet voor afstemming met duurzame bereikbaarheid • Samenwerking met Woningmarkers opgezet en bekrachtigd • Uitwerkingen van regionale woningbouwafspraken, onderbouwingen en het doen/begeleiden van onderzoeken om aanspraak te maken op Resultaten Rijks- en provinciale gelden voor wonen • Samenwerking met Woningmarkers bekrachtigd, door o.a.

• Reguliere regionale ‘lijn’-activiteiten, zoals prestatieafspraken met de ondertekening Woondeal en Overeenkomst van Egmond corporaties en het vernieuwen van de 6 huisvestingsverordeningen in de regio

Resultaten • Regionale prestatieafspraken met de corporaties • Bijdrage vanuit mobiliteit aan het Addendum op de Woondeal.

20

4.2 Duurzame bereikbaarheid 4.2.2 Lobby en netwerken Doel Hoofddoel Het hoofddoel van het thema bereikbaarheid in de Focusagenda is: we zetten in op een duurzaam bereikbare regio. Het in lobby en netwerken uitdragen van de In de Focusagenda is dit uitgewerkt in drie agendapunten: propositie bereikbaarheidspropositie. bereikbaarheid, lobby en netwerken en strategisch uitvoeringsplan.

4.2.1 Propositie bereikbaarheid regio Alkmaar Onderdelen van het agendapunt ‘lobby en netwerken’ zijn: • een netwerkanalyse maken om zo te bepalen waar wij invloed Doel hebben en op welke manier wij het beste kunnen acteren in het netwerk • deelnemen aan overleggen (HbA/provincie); Stel een bereikbaarheidspropositie op voor de Regio • samenwerken met de MRA Alkmaar, waarin de thema’s openbaar vervoer, weg-, • verkennen waar de mogelijkheden liggen tot ‘wisselgeld’ tussen water- en fietsverkeer zijn opgenomen. De propositie is regio’s (juist ook in relatie tot de andere thema’s, energie-innovatie integraal afgestemd op en houdt rekenschap met de en wonen) ontwikkelingen op de andere thema’s wonen en energie-innovatie. Activiteiten, in combinatie met het onderdeel ‘subsidies’ (zie hieronder) • Inhuur lobbyist/subsidie-adviseur • Oprichting subsidieteam Activiteiten • Lobby voor 376 miljoen euro bij rijk voor benodigde investeringen Op bovenregionaal niveau is gewerkt met het opstellen van de bereikbaarheid bereikbaarheidsvisie “Een bereikbaar Noord-Holland Noord”. De regio Alkmaar was hiervoor penvoerder. Resultaten • EU-subsidie van € 3 mln voor planvorming onderdoorgangen spoor in Resultaten het kader van hoogfrequent spoor • Bereikbaarheidsvisie “Een bereikbaar Noord-Holland Noord”, april 2021, in samenwerking met andere NHN-gemeenten

21

4.2.3 Strategisch uitvoeringsplan 4.2.3.1 Doorfietsroutes Doel Doel

Een strategisch uitvoeringsplan opstellen, dat Met doorfietsroutes (tussen Heerhugowaard, uitvoering geeft aan de onderdelen uit de propositie. Castricum, Uitgeest, Alkmaar, Heiloo en Limmen) komen fietsers sneller op hun bestemming, rijden ze over comfortabele fietsroutes en wordt er naar Activiteiten gestreefd om zoveel mogelijk ongelijkvloerse • In een regionale projectgroep een is een zevental projecten kruisingen te maken met overige soorten van verkeer. geformuleerd, op dit thema Met deze duurzame manier van transport wordt geprobeerd een alternatief te bieden voor de auto en Resultaten per project het openbaar vervoer ok korte én middellange De inzet heeft zich geconcentreerd op onderstaande projecten. We geven afstanden (tot circa 15 km). per project de doelen, activiteiten en resultaten.

Activiteiten • Inventarisatie opsporen van ontbrekende schakels en probleempunten • Maken van een prioriteitenlijst • Uitvoeren van deelprojecten • Naast al beoogde noord-zuid verbindingen ook lobby voor en uitwerking van oost-westverbindingen

Resultaten • Voorkeurstracé is door alle betrokkenen vastgesteld: vaststelling van de doorfietsroutes en hoofdinfrastructuur • Gezamenlijke uitvraag voor de uitvoering van het onderzoek voor ruimtelijke inpassing van de fietsstructuur, het oplossen van knelpunten, het nader uitwerken van ontbrekende schakels en de kosten

22

4.2.3.2 Openbaar vervoer Doel 4.2.3.3 Ontwikkelingen stationsgebieden/OV knooppunten

Doel Met een goed dekkend openbaarvervoerssyteem is de regio goed bereikbaar voor haar inwoners en wordt een alternatief geboden voor de auto. Door stationsomgevingen te verdichten en er meer functies toe te voegen worden het centrale punten in gemeenten. Hierdoor ontstaat naar verwachting een Activiteiten beter gebruik van het openbaar vervoer. • Activiteiten gericht op ontwikkeling ongelijkvloerse (spoor)kruising op Beverwijkerstraatweg Castricum • Activiteiten rondom uitwerking van OV Toekomstbeeld (OVT) Activiteiten • Activiteiten rondom OV-dienstregelingen, waaronder: • De gemeente Dijk en Waard werkt aan de verdere ontwikkeling van o Tweejaarlijks overleg met NS in kader van het stationsgebied waarvoor diverse projecten lopen. Zo zijn er (trein)dienstregeling gesprekken met diverse projectontwikkelaars over woningbouw en o Periodieke gesprekken met concessiehouder Connexxion en bedrijven. provincie Noord-Holland. • Activiteiten gericht op ontwikkeling Ov-knooppunten waaronder Resultaten o samenwerking/overleg met provincie over ontwikkelagenda • Duurzame bereikbaarheid afgedwongen in Woondeal NHN. Kennemerlijn. • Bereikbaarheidsvisie NHN opgesteld. • Lobby richting concessiehouder over dienstregelingen NS en • Uitvoeringsprogramma bereikbaarheid NHN opgesteld. Connexxion.

Resultaten • Spoorwegovergangen vervangen door ongelijkvloerse kruisingen in het kader van het programma hoogfrequent spoor

23

4.2.3.6 Ring Alkmaar 4.2.3.4 Regionaal mobiliteitsplan Doel Doel

Door verstoppingen op de ring te voorkomen zodat er Reduceren van CO2-uitstoot geen files ontstaan met veel tijdverlies en emissies, wordt bijgedragen aan een goed woon, werk en leefklimaat.

Activiteiten • Gesprek met gedeputeerde Olthof over Regionale Activiteiten Mobiliteitsprogramma (RMP) • Inzet op digitale systemen als smart stoplichten • Aanleveren van (sub)regionale programma’s in Regionale • Opzetten van een programma met de verbeterpunten Mobiliteitsprogramma (RMP) Resultaten Resultaten • Ongelijkvloerse kruising ontwikkeld om doorstroom op Ring Alkmaar • Rapporteren CO2-besparingen in RMP te verbeteren • Prognose van knelpunten laten opstellen op basis een 4.2.3.5 Bereikbaarheid kust verkeerssimulatie in 2030 (uitgevoerd door Sweco) Doel 4.2.3.7 Lobby en subsidie

Verbetering van de Oost – West verbindingen Zie paragraaf 4.2.2 waardoor er meer plaatsen sneller bereikt kunnen worden.

Activiteiten Onbekend

Resultaten • Recreatieve Hubs ontwikkeld in Egmond Binnen (geïnitieerd door BUCH) en Bergen.

24

4.3 Energie-innovatie 4.3.2 Lobby en netwerken Doel Hoofddoel Het hoofddoel van het thema energie-innovatie in de Focusagenda is: we zetten in op duurzame energie, vanuit de noodzaak én de kans Het in lobby en netwerken uitdragen van de ambities om in 2050 energieneutraal te zijn. uit de RES en het versterken van de samenwerking tussen onderwijs, overheid en ondernemers, om In de Focusagenda is dit uitgewerkt in drie agendapunten: Regionale gezamenlijk als innovatief energiecluster onze ambities Energiestrategie Noord-Holland Noord, Lobby en netwerken en een waar te maken. strategisch uitvoeringsplan gericht op de RES en innovatie in de regio.

4.3.1 Regionale Energiestrategie Noord-Holland Noord Activiteiten Doel • Onder dit focusthema is ingezet op het werven van fondsen en subsidies. Dit wordt getrokken door een subsidie-expert vanuit de gemeente Dijk & Waard Opstellen van een Regionale Energiestrategie met de • Er is ook een strategisch partnerschap aangegaan met een onderwerpen gebouwde omgeving (elektriciteit) en subsidiebureau opwek. Bij het opstellen hiervan houden we rekening met het verleidelijk perspectief van de regio. Resultaten • Strategisch partnerschap met subsidiebureau • Samenwerking in het STEAM (subsidieteam( Activiteiten • CEF-aanvraag op gebied van duurzame mobiliteit ingediend Kort na vaststelling van de Focusagenda is besloten het opstellen van de RES te beleggen bij het regionale RES-team dat buiten de Focusagenda functioneert.

Resultaten Het RES proces is buiten de Focusagenda opgepakt en heeft geleid tot het uitvoeringsprogramma NHN. Daarom geen activiteiten en resultaten vanuit Focusagenda.

25

4.3.3 Strategisch uitvoeringsplan Doel 4.3.3.1 Data & monitoring Doel

We stellen een strategisch uitvoeringsplan op en geven uitvoering aan de Regionale Energiestrategie. Iedere Ontwikkelen van een tool die ambtenaren en gemeente pakt daarin haar rol. bestuurders inzicht geeft in de effecten van gezamenlijke inspanningen en bestedingen op gebied van energietransitie Activiteiten • Na besluit dat de RES buiten de Focusagenda zou worden opgepakt, is een plan van aanpak opgesteld voor Kansenkaarten Energie-innovatie Activiteiten • Bespreken en aanpassen plan van aanpak Kansenkaarten in • Ontwikkelen prototype tool/dashboard focusoverleg en stuurgroep • Doorontwikkelen prototype • Herijken aanpak • Samenwerking opgezet met Data Science Alkmaar

Resultaten Resultaten In de regionale projectgroep zijn uiteindelijk zes projecten/subthema’s • Prototype tool/dashboard om bestedingen en resultaten op gebied geformuleerd waarmee aan de slag is gegaan. van duurzaamheid zichtbaar te maken • Realisatie D-team: datateam dat data-ontwikkelingen in de regio op Resultaten per project gebied van duurzaamheid faciliteert en organiseert. De inzet heeft zich geconcentreerd op onderstaande projecten. We geven per project de doelen, activiteiten en resultaten.

26

4.3.3.3 Nieuwe energiedragers: groen gas en waterstof 4.3.3.2 Energie-innovatie bedrijfsleven Doel Doel

Als regio participeren en kansen pakken op gebied van Opzetten van een centrale plek waar onafhankelijk (infrastructuur voor) waterstof en groen gas informatie, kennis en support op gebied van de verduurzaming van bedrijven(terreinen) wordt verstrekt Activiteiten • Deelname aan het bovenregionale overleg waterstof voor zware mobiliteit Activiteiten • Met Investa verkennen van kansen en mogelijkheden voor de regio • Verkennen behoefte ondernemers samenwerking op gebied van Alkmaar om voorloper te worden op gebied van groen gas duurzaamheid • Werk- en inspiratiesessie met regiopartijen en ondernemers Resultaten • Opstellen voorstel Centrum voor Verduurzaming (nog) geen concrete resultaten • Samenwerking met ondernemersverenigingen opgezocht/versterkt op dit vlak • Voorbereidingen treffen voor samenwerkingsovereenkomst ondernemers en budgetaanvraag bij regio

Resultaten • Uitgewerkt voorstel Centrum voor Verduurzaming regio Alkmaar

27

4.3.3.4 Slim besparen Doel 4.3.3.5 Netcongestie Doel

Nieuwe methodes verkennen om energiebesparing bij bedrijven te realiseren, de besparing inzichtelijk te Aanhaken bij taskforce energie-infrastructuur maken en (andere) bedrijven daarmee te inspireren. provincie Noord-Holland

Activiteiten Activiteiten • In samenwerking met ONHN, Provincie Noord-Holland aanpak • Deelname aan taskforce netcongestie provincie Noord-Holland opstellen Resultaten • Opzetten 2 pilotrondes ‘Slim en aantoonbaar besparen’ (nog) geen concrete resultaten op regionaal niveau • Communicatie over de resultaten

Resultaten • 2 pilotrondes ‘Slim en aantoonbaar besparen’ • Positieve bijdrage aan het besluit van de gemeente Alkmaar voor aanschaf van een op waterstof rijdende vuilophaalwagen.

28

4.4 Overkoepelende doelen en resultaten We concluderen dat de resultaten op gebied van lobby en netwerken, hoewel de beoogde resultaten in de Focusagenda niet erg specifiek zijn De Focusagenda zet in op drie thema’s, die samen moeten zorgen voor de omschreven, achter blijven. Dat komt doordat de lobby op een ander juiste randvoorwaarden om de in het omgevingsbeeld en de economische schaalniveau en op (deels) andere thema’s is georganiseerd dan in de visie omschreven ambities te realiseren. Om die reden zijn in de Focusagenda beoogd. Ook betrokkenen trekken de effectiviteit van de Focusagenda geen overkoepelende ambities, doelen of acties als zodanig lobby in twijfel. geformuleerd. Onder elk focusthema is het agendapunt ‘lobby en netwerken’ opgenomen. Netwerken en contacten richting provincie, andere gemeenten en het Rijk zijn van groot belang geweest voor de resultaten op gebied van wonen, zoals de Woondeal en afspraken over flexwoningen. Vanuit bereikbaarheid is er lobby gevoerd om o.a. invloed uit te oefenen op de dienstregeling van het OV. Lobby en netwerkontwikkeling was voor het overige ook duidelijk onderdeel van diverse inhoudelijke activiteiten.

Specifieke inzet op gebied van lobby en netwerken is centraal opgepakt op NHN-niveau. In opdracht van de drie centrumgemeenten Alkmaar, Den Helder en Hoorn is een lobbykantoor ingeschakeld, onder aansturing van ONHN. Uiteindelijk heeft dat niet tot het gewenste resultaat geleid. In opdracht van álle NHN-gemeenten is in 2022 een nieuw lobbybureau ingeschakeld. De opdracht is in te zetten op de economische speerpunten van NHN (water, energie en agri & food) in nauwe afstemming met de overige speerpunten van NHN: wonen en mobiliteit. Doel is ook dat het nieuwe lobbybureau (beter) aansluiting vindt met de provincie en de MRA en daarmee gericht samen kan optrekken. Er functioneert daarvoor een bestuurlijk lobby-overleg op NHN-niveau waarin de provincie, drie burgemeesters, het economisch forum en LTO plaats hebben. De lobby- agenda is in het (i)BAO vastgesteld, dat ook op NHN-niveau functioneert. Vanuit onder ander het Economisch Forum NHN is er kritiek op de effectiviteit van de lobby op gebied van wonen en mobiliteit. Meer specifiek gaat het over het mislopen van onder andere infrastructurele gelden.