Bijlage 2. Dorpsoverstijgende agenda

Dorpsagenda Overstijgend Versie april ‘25

Inhoud 1. Ieder dorp een eigen identiteit, elk dorp een eigen kracht

3

2. Waarom een dorpsagenda

4

3. Het proces van de dorpsagenda

5

4. Verkeer

6

5. Wonen

9

6. Voorzieningen

11

4.1 Onderzoek naar landbouwverkeer 4.2 Onderzoek naar vrachtverkeer 4.3 Parkeerplekken 4.4 Openbaar vervoer

6 6 7 7

5.1 Mogelijkheden voor starters en ouderen om in eigen dorp te blijven wonen

6.1 Behouden van lokale voorzieningen 6.2 Bereikbaarheid van voorzieningen 6.3 Woningbouw

9

11 11 12

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

2

1. Ieder dorp een eigen identiteit, elk dorp een eigen kracht Dit is een belangrijk uitgangspunt dat sinds de fusie van de gemeenten Schermer, Graft-De Rijp en Alkmaar centraal staat. Elk dorp heeft specifieke uitdagingen en kansen en daarom maken we voor elk dorp een eigen dorpsagenda. Deze agenda’s zijn het resultaat van intensieve samenwerking tussen de dorpsbewoners, ondernemers, andere belanghebbenden en de gemeente met als doel de leefbaar­ heid en vitaliteit van elk dorp te behouden en te versterken. Uit de input die is opgehaald blijkt dat er thema’s en vraagstukken zijn die de grenzen van één dorp overstijgen. Dit zijn onderwerpen die meerdere dorpen raken of die een bredere aanpak vereisen om oplossingen te vinden. Voor deze onderwerpen hebben we de dorpsoverstijgende agenda opgesteld. Deze agenda is een aanvulling op de dorps specifieke agenda’s en biedt een overkoepelend perspectief op thema’s die van belang zijn voor alle dorpen.

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

3

2. Waarom een dorpsagenda Alkmaar is trots op de dorpen. Daarom werken we aan de leefbaarheid en vitaliteit van de dorpen. Dat doen we sámen. Als gemeente vinden we het belangrijk om te weten wat er speelt en leeft in de dorpen van landelijk Alkmaar. Het leven en de dynamiek in een dorp is anders dan in een stad. Zo hebben de dorpen veel zelf organiserend vermogen, er heerst een hoge mate van sociale controle, kennen mensen elkaar en doen inwoners dingen graag zelf. De dorpen willen niet worden belast met stadse regels. Enerzijds is er daarom een behoefte om de gemeente wat op afstand te houden. Aan de andere kant kan de impact van maatschappelijke ontwikkelingen in een dorp anders zijn dan in een stad. Dit brengt uitdagingen met zich mee op het gebied van leefbaarheid. Voor die zaken is de gemeente nodig en is het belangrijk dat de lijntjes kort zijn en we elkaar weten te vinden. De dorpsagenda laat zien welke onderwerpen voor het dorp van belang zijn om het dorp leefbaar en vitaal te houden. Het laat zien wie waarvoor aan de lat staan. We werken samen aan de leefbaarheid van het dorp. Door met elkaar het gesprek te blijven voeren weten we elkaar te vinden en is en blijft de gemeente Alkmaar betrokken.

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

4

3. Het proces van de dorpsagenda In het voorjaar van 2024 heeft de gemeente met verschillende dorpsraden en sleutelfiguren gesprekken gevoerd om in kaart te brengen welke thema’s van belang zijn voor de leefbaarheid en vitaliteit van het dorp. Hieruit zijn vijf hoofdthema’s voortgekomen die de basis vormen voor de dorpsagenda. In maart 2024 is een online vragenlijst uitgezet waarin inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden hun tevredenheid over deze thema’s konden delen evenals specifieke aandachtspunten. Ongeveer 1.100 mensen vanuit alle dorpen in heel landelijk Alkmaar hebben de vragenlijst ingevuld, wat waardevolle inzichten en informatie opleverde. Op basis van deze input heeft de gemeente Alkmaar voor elk dorp een voorstel voor de dorpsagenda opgesteld waarin de plannen en acties per thema zijn uitgewerkt. Dit voorstel is vervolgens gedeeld en besproken tijdens een dorpsbijeenkomst en via de website en nieuwsbrieven, waarna het verder is aangescherpt met de opgehaalde reacties. De onderwerpen die op de dorpsoverstijgende agenda staan hebben ook een plek gekregen tijdens de bijeenkomsten en in de communicatie. In deze agenda staan de onderwerpen verder uitgeschreven en toegelicht. De dorpsagenda wordt jaarlijks herijkt: de gemeente gaat opnieuw in gesprek met het dorp over de benoemde thema’s en past waar nodig de acties aan.

Tussentijds wordt de voortgang gecommuni­ ceerd via nieuwsbrieven en de website en is er contact over de uitvoering van concrete acties. Zo blijft de dorpsagenda een levend document, blijven de lijntjes tussen het dorp en de gemeente kort en werken we samen aan de leefbaarheid en vitaliteit van het dorp.

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

5

4. Verkeer Een belangrijk thema dat in elk dorp terug komt is het thema verkeer. Met veel van de opgehaalde input kunnen we binnen de dorpen zelf aan de slag. Deze onderwerpen zijn terug te vinden op de dorpsspecifieke agenda’s. Er zijn echter ook een aantal punten opgenoemd die in grotere samenhang moeten worden bekeken. Het gaat hierbij om de onderwerpen vrachtverkeer, landbouwverkeer, parkeren en openbaar vervoer.

4.1 Onderzoek naar landbouwverkeer Veel dorpen binnen landelijk Alkmaar zijn histo­ risch en dateren van eeuwen terug. Door de jaren heen is het verkeer en de wereld eromheen sterk veranderd. Er is een grote toename van het aantal auto’s geweest in de loop der jaren. Boeren moeten vaak per tractor naar landerijen die verder van het dorp liggen wat tot een aanzienlij­ ke toename in verkeersbewegingen leidt. Bovendien zijn de voertuigen veel groter gewor­ den dan waar het dorp oorspronkelijk op is ingericht. Dit zorgt voor flinke uitdagingen op het gebied van verkeer en verkeersveiligheid. Om de druk op de dorpen te verminderen wordt onderzocht of het mogelijk is om rondom de dorpen alternatieve routes te openen die het landbouwverkeer om het dorp heen kunnen leiden. Zo is de gemeente Alkmaar met de provin­ cie in gesprek over het openstellen van stukken van de provinciale wegen voor landbouwverkeer zoals de N244 tussen West-Graftdijk en De Rijp. In de zomer van 2024 zijn er door het gemeente­

bestuur gesprekken gevoerd met de provincie over dit onderwerp. Hieruit is gebleken dat het een complex probleem is waar ook intern bij de provincie tegenovergestelde belangen spelen. Enerzijds wil de provincie geen landbouwverkeer op de provinciale wegen toestaan omdat de druk op deze wegen al groot is en het toevoegen van zwaar verkeer zal leiden tot veel ongeduld en gevaarlijke inhaalmanoeuvres. Anderzijds ziet de provincie in dat er in de huidige situatie ook onwenselijke situaties in de dorpen veroorzaakt. In maart 2025 zal het onderzoek dat door de provincie wordt uitgevoerd over dit onderwerp van start gaan.

4.2 Onderzoek naar vrachtverkeer In sommige dorpen ondervinden inwoners niet alleen hinder van landbouwverkeer maar ook van vrachtwagens die door het dorp rijden. Hoewel vrachtverkeer tot op zekere hoogte noodzakelijk is zoals bij bestemmingsverkeer wordt er door inwoners aangegeven dat een deel van de vracht­wagens het dorp als sluiproute gebruikt

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

6

en niet uitsluitend voor lokale leveringen komt. In een ander dorp wordt aangegeven dat er vrijwel alleen bestemmingsverkeer is maar dat dit alsnog voor aanzienlijke overlast zorgt. Om beter inzicht te krijgen in de herkomst en routes van het vrachtverkeer wordt er voor een aantal dorpen een kentekenonderzoek uitge­ voerd. Langs de in- en uitvalswegen van het gebied worden tijdelijk camera’s geplaatst die de kentekens van vrachtwagens registreren. Op basis van deze gegevens kan worden vastgesteld of het verkeer bestemmingsverkeer betreft en welke routes het meest worden gebruikt. De verzamelde gegevens worden vervolgens ge­ visualiseerd op kaarten om een duidelijk beeld van de verkeersstromen te creëren. Omdat dit probleem in meerdere dorpen speelt wordt er één integraal onderzoek uitgevoerd om de situatie in een groter gebied goed in kaart te brengen. Aan de hand van de verkregen inzichten kunnen passende vervolgstappen worden bepaald. In Graft- De Rijp en Driehuizen lopen daarnaast al gesprekken over het verkeer.

4.3 Parkeerplekken Onderzoek extra parkeerplekken In veel dorpen is de parkeerdruk op bepaalde plekken sterk toegenomen. In de loop der tijd zijn er steeds meer auto’s in het dorp bijgekomen terwijl de straten hier van oudsher niet altijd op zijn ingericht. Omdat deze situatie veel dorpen speelt wordt er één opdracht uitgezet om mogelijk­ heden voor extra parkeerplaatsen in de plekken in de dorpen met hoge parkeerdruk te onderzoeken. In Markenbinnen is onlangs het riool vervangen. In West-Graftdijk en Schermerhorn gaat dit binnenkort plaatsvinden. Dit brengt een her­ inrichting van de straat met zich mee. Daarbij wordt ook bekeken of extra parkeerplaatsen nodig zijn en kunnen worden toegevoegd. In Oost-Graftdijk, Starnmeer en Noordeinde is geen sprake van parkeerproblematiek. Daarom geldt het betreffende onderzoek niet voor deze dorpen. In De Rijp is op meerdere locaties in het dorp een hoge parkeerdruk geconstateerd. In Graft is deze druk vooral hoog in het zuidoosten rondom de Baanbreker. In Stompetoren speelt dit pro­ bleem vooral rondom de nieuwbouwwijk De Buitenkruier. In Driehuizen doet zich een piek in de parkeerdruk voor tijdens het brengen en halen

van kinderen bij school. In Oterleek is met name het noordoosten van het dorp (rond de Burgemeester S. Schagenstraat) het meest belast. In Grootschermer is de parkeerdruk het hoogst in het noordelijke deel, bij Noordeinde. Het onderzoek naar extra parkeerplekken zal zich dan ook richten op deze gebieden. Het realiseren van extra parkeerruimte betekent echter vaak dat openbaar groen moet wijken terwijl juist ook de wens voor meer groen uit de dorpen komt. De beschikbare ruimte is beperkt waardoor er een voortdurende afweging nodig is tussen parkeerplekken en openbaar groen. Extra parkeernorm voor de dorpen In dorpen wordt de auto steeds belangrijker voor de bereikbaarheid van voorzieningen en daarmee voor de leefbaarheid. Naast het verkennen van mogelijkheden voor extra parkeerplaatsen is het van belang dit vraagstuk structureel op te nemen in het gemeentebeleid. Concreet betekent dit dat er wordt gewerkt aan een hogere parkeernorm speciaal voor dorpen. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt hiermee gezorgd dat er voldoende parkeer­ ruimte beschikbaar is waardoor de druk op de openbare ruimte niet verder toeneemt. Het voorstel voor een speciale parkeernorm voor dorpen wordt in het tweede kwartaal ter besluit­ vorming voorgelegd aan het bestuur en de gemeenteraad.

4.4 Openbaar vervoer In alle dorpen is de beschikbaarheid en de betrouwbaarheid van het openbaar vervoer als bespreekpunt naar voren gekomen. In sommige dorpen is er helemaal geen verbinding met het openbaar vervoer en in andere dorpen rijden er wel bussen maar is de dienstregeling niet altijd even betrouwbaar. De provincie is verantwoordelijk voor de vervoers­ maatschappijen en de gemeente heeft regelma­ tig overleg met de provincie om aandachtspunten door te geven. In 2028 vindt de volgende aan­ besteding plaats vanuit de provincie voor de vervoersdiensten. De gemeente Alkmaar levert hiervoor input door aan te geven wat voor onze gemeente van belang is. De verzamelde infor­ matie over de bereikbaarheid van de dorpen worden hierin meegenomen. Daarnaast worden in periodieke overleggen met de provincie knelpunten in de dienstregeling besproken.

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

7

De gemeente Alkmaar speelt bij dit onderwerp vooral een verbindende rol door het signaleren en doorgeven van de behoeften en knelpunten rond OV-bereikbaarheid in de dorpen. De provincie Noord-Holland is uiteindelijk de partij die op­ dracht geeft aan de vervoersdiensten. Agendapunt

Actie

Actiehouder

Verantwoordelijk

Termijn

Vrachtverkeer

Verkeersstromen vrachtverkeer in kaart brengen

Gemeente Alkmaar

Gemeente Alkmaar

2025

Onderzoek land­ bouwverkeer

In gesprek met provincie over onderzoek om landbouwverkeer meer via provinciale wegen te laten rijden.

Provincie NoordHolland

Provincie NoordHolland

2025+

Parkeren

Voor elk dorp (waar nodig en waar niet door Gemeente herinrichtingsprojecten parkeerplekken worden Alkmaar toegevoegd) onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om extra parkeerplekken toe te voegen

Gemeente Alkmaar

2025

Extra parkeernorm voor de dorpen

Gemeente Alkmaar

Gemeente Alkmaar

Voorjaar 2025

Signaal behoefte aan beter openbaar vervoer bij de provincie neerleggen

Gemeente Alkmaar

Provincie NoordHolland

2025+

Openbaar vervoer

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

8

5. Wonen Wonen en leven in de dorpen van Alkmaar is wezenlijk anders dan in de stad. Door de kleinschaligheid in de dorpen zijn niet alle woonvormen en voorzieningen zoals in de stad beschikbaar. De fysieke ruimte en de draagkracht voor voorzieningen van de dorpen is immers beperkt. Het voordeel van de nabijheid van de stad is dat diverse voorzieningen wel binnen handbereik zijn; stadse gemakken om de hoek.

5.1 Mogelijkheden voor starters en ouderen om in eigen dorp te blijven wonen Actualiseren van het ervenhandboek De gemeente Alkmaar wil in het landelijk gebied ruimte bieden aan bewonersinitiatieven en innovatieve oplossingen die bijdragen aan betaalbaar wonen voor starters, langer zelf­ standig wonen en de leefbaarheid in de kernen. Om dit te ondersteunen wordt het ervenhand­ boek geactualiseerd. Een ervenhandboek biedt handvatten voor de ruimtelijke ontwikkeling van agrarische erven waaronder het toevoegen van woningen achter stolpboerderijen. Een belangrijk uitgangspunt is dat ontwikkelingen in de stijl van het erf moeten passen om er extra woningen toe te kunnen voegen. Een aandachtspunt hierbij is dat veel gronden in het landelijk gebied door de provincie zijn aan­ gemerkt als Bijzonder Landschap. Hier gelden extra provinciale regels over de mogelijkheden en beperkingen van het toevoegen van woningen. Over eventuele ontwikkelingen moeten daarom gesprekken met de provincie worden gevoerd.

In gesprek met de provincie over mogelijke uitbreidingen Stompetoren, Schermerhorn en De Rijp De beperkte ruimte in de dorpen roept de vraag op hoe jong en oud in de dorpen kunnen blijven wonen en leven. Binnen de dorpen is er weinig ruimte, het gebied buiten de dorpen heeft een beschermde status (Natura2000, weidevogel­ leefgebied of is door de provincie aangemerkt als beschermd landschap) waardoor ontwikkeling beperkt mogelijk is. Het is dan ook van belang dat de ontwikkelruimte binnen de dorpen en waar de gemeente ruimte ziet buiten de dorpen goed wordt benut en de invulling daarvan aansluit bij de kwalitatieve woonvraag van met name jongeren en ouderen vanuit het dorp. Binnen de dorpen gaat het doorgaans om kleinschalige woningbouwprojecten zoals de transformatie van agrarisch vastgoed, het splitsen van stolpboerderijen of de uitbreiding van bestaande woningen. Denk hierbij aan woonunits voor mantelzorg of eigen kinderen. Voor meer grootschalige ontwikkelingen aan­ sluitend op de bestaande dorpsstructuren is niet overal ruimte. Het uitgangspunt is dat de dorpen

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

9

compact blijven. Bij alle dorpen is er ruimte voor relatief kleinere projecten (tot en met 25 woningen, straatje erbij). Bij Stompetoren, Schermerhorn en De Rijp, de drie grootste dorpen, ziet de gemeente Alkmaar onder bepaalde voor­ waarden kansen voor grotere uitbreidingen (meer dan 25 woningen). In deze drie dorpen zijn op dit moment de meeste voorzieningen die ook voor de andere dorpen een functie hebben. Daarnaast staat de gemeente Alkmaar positief tegenover een grotere ontwikkeling in Grootschermer.

Het is in die zin logisch om deze kernen te versterken met woningbouw om de leefbaarheid en vitaliteit van zowel het dorp zelf als ook de andere dorpen te stimuleren. Voor alle dorpen geldt dat de oorspronkelijke dorpsstructuur leidend is als ruimtelijk uitgangs­ punt voor nieuwe ontwikkelingen. De nut en noodzaak van woningbouw moet regionaal onderbouwd en afgestemd worden.

Agendapunt

Actie

Actiehouder

Verantwoordelijk

Termijn

Mogelijkheden voor starters en ouderen om in eigen dorp te blijven wonen

Actualiseren van het ervenhandboek

Gemeente Alkmaar

Gemeente Alkmaar

2025/ 2026

In gesprek met de provincie over mogelijke grotere uitbreidingen in Stompetoren, Schermerhorn en De Rijp

Gemeente Gemeente Alkmaar, Alkmaar, provincie Noordprovincie Holland Noord Holland

2025+

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

10

6. Voorzieningen Voor veel dorpen binnen de gemeente Alkmaar is het behoud en de versterking van lokale voorzieningen essentieel voor de leefbaarheid en vitaliteit van het dorp. Inwoners geven aan dat voorzieningen zoals scholen, kerken, dorpshuizen, zorginstellingen, winkels, (sport)verenigingen en andere sociale en maatschap­ pelijke voorzieningen van groot belang zijn om hun dorpen aantrekkelijk en leefbaar te houden.

6.1 Behouden van lokale voorzieningen In de dorpsagenda’s staan de specifieke uitdagin­ gen en knelpunten voor elk dorp beschreven op het gebied van voorzieningen. De uitdaging voor het in stand houden van (lokale) voorzieningen in dorpen komt vaak voort uit grotere maatschap­ pelijke ontwikkelingen. Zoals schaalvergroting, woningtekort, vergrijzing, lerarentekort en bezuinigingen. Deze vraagstukken overstijgen de grenzen van individuele dorpen en kunnen vaak niet op dorpsniveau worden opgelost. Daarbij is het belangrijk om te erkennen dat de gemeente een beperkte rol heeft in het behouden van veel van deze voorzieningen. Om voorzie­ ningen in stand te kunnen houden is allereerst voldoende draagkracht vanuit het dorp zelf nodig; wanneer inwoners hun boodschappen elders doen verdwijnt de buurtsuper. Als iedereen kiest voor de sportschool dan komt de voetbal­ vereniging in gevaar. Wanneer de kerk niet meer bezocht wordt dan kan deze uit de eredienst worden onttrokken. Inwoners spelen dus een

belangrijke rol bij het in stand houden van hun eigen voorzieningen. Wel is de gemeente Alkmaar medeverantwoordelijk voor het behouden van een ontmoetingsplek in het dorp en gespreks­ partner om te verkennen wat hiertoe de mogelijk­ heden zijn. Daarnaast kan de gemeente bijdragen door het beïnvloeden van belangrijke voorwaar­ den die de instandhouding van voorzieningen of alternatieve oplossingen mogelijk maken. Denk aan het verbeteren van de bereikbaarheid of woningbouw.

6.2 Bereikbaarheid van voorzieningen Een belangrijke factor voor het behouden van de leefbaarheid van dorpen waar niet alle voor­ zieningen aanwezig zijn is de bereikbaarheid van voorzieningen die verder weg liggen. Openbaar vervoer speelt hierbij een belangrijke rol en de provincie is verantwoordelijk voor het openbaar vervoersnetwerk.

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

11

Uit gesprekken met dorpsbewoners blijkt dat het openbaar vervoer in veel dorpen niet altijd goed geregeld is. Dit maakt voorzieningen zoals zorginstellingen, scholen of grotere winkels lastiger bereikbaar zonder bijvoorbeeld een auto. Zoals aangegeven onder het thema verkeer is openbaar vervoer een onderwerp waarin de gemeente Alkmaar een verbindende rol speelt richting de Provincie Noord-Holland. De opge­ haalde signalen worden daar neergelegd.

6.3 Woningbouw Het bouwen van nieuwe woningen in dorpen heeft vaak direct invloed op het behouden van voorzieningen. Meer inwoners zorgen voor een grotere vraag naar voorzieningen, zoals winkels, scholen en zorginstellingen. En meer draag­ kracht. Dit helpt bij het behouden en uitbreiden van deze voorzieningen.

Zoals onder het thema ‘wonen’ beschreven, is het van belang om de beschikbare ruimte binnen de dorpskernen te benutten voor de invulling van de woonvraag. Daarnaast ziet de gemeente Alkmaar mogelijkheden voor grootschaligere ontwikkelin­ gen in de dorpen Stompetoren, Schermerhorn, en De Rijp. En staat de gemeente Alkmaar positief tegenover een grotere ontwikkeling in Grootschermer. Door ruimte te geven voor woningbouw in deze dorpen, kunnen ze aan­ trekkelijk blijven voor nieuwe bewoners door te zorgen voor meer basis en draagkracht voor het behouden van voorzieningen. De grootschaligere ontwikkelingen vallen onder het gezag van de provincie Noord-Holland. Wet en regelgeving op het gebied van natuur en milieu zorgt ervoor dat deze ontwikkelingen niet zonder meer plaats kunnen vinden. Door als gemeente een beeld te vormen van waar grootschaligere ontwikkelingen het meest nodig zijn, kan het goede gesprek met de provincie worden gevoerd. Dit vergroot de kans op meer woningbouw in de dorpen en helpt de leefbaarheid van de dorpen te verbeteren.

Agendapunt

Actie

Actiehouder

Verantwoordelijk

Termijn

Behouden van lokale voor­ zieningen

Gebruik maken van de eigen voorzieningen, en in gesprek over de zorgen

Gemeente Alkmaar, inwoners

Gemeente Alkmaar, inwoners

2025+

Bereikbaarheid van voorzieningen

In gesprek met de provincie over openbaar vervoer

Gemeente Alkmaar, Provincie NoordHolland

Provincie NoordHolland

2025+

Woningbouw

In gesprek over de woningbouwstrategie

Gemeente Gemeente Alkmaar, provincie NoordAlkmaar, Holland Provincie Noord Holland

2025+

Dorpsagenda overstijgend / versie april 2025

12