Bijlage 2. Boekwerk B - Toelichting Financiële mutaties Kadernota 2026
Tekst van het document
Toelichting op financiële mutaties Boekwerk B
Inhoud Toelichting op financiële mutaties
3
Ombuigingsscenario’s
4
Uitkomst meicirculaire 2025
5
Mutaties kadernota
6
Bijlage 1: Overzicht ombuigingen
7
Bijlage 2: Mutaties Kadernota
16
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
2
Toelichting op financiële mutaties In dit deel worden de financiële mutaties gepresenteerd en toegelicht. Gestart wordt met een toelichting op de 3 posten die in het kader gepresenteerd worden, met aandacht voor de hoofdlijnen. Vervolgens worden in de bijlage alle mutaties getoond en toelicht.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
3
1
Ombuigingsscenario’s Bedrag x € 1.000 - = lasten, tekort of nadeel + = baten, overschot of voordeel
2026
2027
2028
2029
Saldo begroting 2025 (inclusief ravijn)
-12.001
-14.560
-14.958
-14.958
1. Ombuigingsscenario's
11.088
11.397
11.408
11.324
2. Uitkomst Meicirculaire 2025
20.402
20.883
14.830
15.992
3. Mutaties Kadernota
-19.490
-18.529
-18.846
-21.355
Voorlopig kader 2026
0
-809
-7.565
-8.996
In bijlage 1 zijn de ombuigingsvoorstellen opgenomen, die bij elkaar opgeteld uitkomen op structureel zo’n € 11,5 mln. Onderstaand een korte toelichting op de grootste wijzigingen (> 1 mln). • BUIG lasten scherper begroten. De gemeente Alkmaar is al een aantal jaar een voordeelgemeente voor het zogenaamde BUIG budget (gebundelde uitkering voor o.a. Participatiewet). Onze jaarlijkse inkomsten vanuit het Rijk waren de afgelopen 5 jaren structureel hoger dan de lasten. We stellen de lasten met € 2,6 mln naar beneden bij op basis van het gemiddelde over de afgelopen 5 jaren. • Wmo: voor een aantal Wmo voorzieningen worden maatregelen voorgesteld om dit anders te organiseren dan wel te beheersen. Deze voorstellen leveren € 1,2 mln aan besparingen op.
• Stadswerk: toegezegd aan de raad is om onderzoek te doen naar de staat van de openbare ruimte en de daarvoor beschikbare middelen. Tevens is opdracht gegeven om verlaging van de huidige beeldkwaliteit te onderzoeken. Vooruitlopend hierop wordt ingezet op kwaliteitsniveau “C” voor het wegenonderhoud en wordt voorgesteld hiervoor een stelpost van € 2 mln op te nemen. Daarnaast is de afspraak gemaakt om 1% (€ 0,4 mln) structureel te bezuinigen op de Dienstverleningsovereenkomst en de incidentele groengelden ter hoogte van € 1,1 mln af te ramen. • Gemeenschappelijke regelingen: de gemeenschappelijke regelingen hebben in hun conceptbegrotingen ombuigingsscenario’s verwerkt. De conceptbegrotingen zijn inclusief de ombuigingsscenario’s behandeld in de raad op 26 juni 2025.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
4
2
Uitkomst meicirculaire 2025 Het grootste deel van onze inkomsten ontvangen we uit het gemeentefonds. Deze inkomsten worden driemaal per jaar door het rijk bijgewerkt met actuele ontwikkelingen, zoals beleidsimpulsen, indexatie en aanpassing van de maatstaven. Het rijk licht deze ontwikkelingen toe in circulaires (de meicirculaire, de septembercirculaire en de decembercirculaire). Op basis van deze circulaires wordt duidelijk wat de gevolgen zijn voor de uitkering die Alkmaar ontvangt uit het gemeentefonds. In deze kadernota verwerken wij de effecten van de meicirculaire. Onderstaand een korte toelichting op de grootste mutaties in deze circulaire: Bijstelling accres De jaarlijkse toe- en afname van het gemeentefonds wordt het accres genoemd. Het accres wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (prijsindexatie en volume). Het accres levert ongeveer € 14 mln structureel aan extra algemene uitkering op. Hierin is ook de verhoogde prijsindexatie over het jaar 2025 opgenomen. Demping ravijn Het Rijk stelt landelijk zo’n € 400 mln beschikbaar voor de terugval in het gemeentefonds. Hiermee daalt het ravijn naar € 1,9 mrd. Voor de gemeente Alkmaar betekent dit structureel € 2,5 mln extra algemene uitkering.
Minder ruimte btw-compensatiefonds Gemeenten mogen de door hen betaalde BTW, onder voorwaarden, declareren bij het btw-compensatiefonds (BCF). Het BCF kent jaarlijks een plafond. Wanneer er aan het eind van het jaar meer gedeclareerd is dan het vastgestelde plafond, dan wordt de overschrijding naar rato in mindering gebracht op het gemeentefonds. Gemeenten hebben meer gedeclareerd dan geraamd. Daarom wordt een bedrag van € 1,4 mln structureel in mindering gebracht op het gemeentefonds. Overige mutaties De overige mutaties bestaan uit een oplopende reeks voor indexatie Wmo demografie (vergrijzing). Deze extra indexatie is opgenomen vooruitlopend op de afspraak tussen het Rijk en de VNG dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van) de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het Gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Daarnaast bestaat de overige mutaties uit een korting (€ 1,6 mln) op de algemene uitkering vanwege de WOZ waardeontwikkeling (belastingcapaciteit).
Hervormingsagenda jeugd / Commissie Van Ark De commissie Van Ark heeft in januari 2025 een advies uitgebracht over de hervormingsagenda jeugd. In de meicirculaire is dit advies grotendeels opgevolgd en financieel vertaald. Per saldo levert de Hervormingsagenda jeugd de gemeente Alkmaar de volgende bedragen op: € 4,7 mln (2026), € 5,9 mln (2027), € 0,3 mln (2028) en € 0,6 mln (2029).
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
5
3
Mutaties Kadernota In de mutaties van de kadernota zijn de huidige (autonome) ontwikkelingen verwerkt. Onderstaand een korte toelichting op de grootste wijzigingen (> 1 mln). • Een jaarlijks grote mutatie is het actualiseren van de begroting met de gevolgen van de loon- en prijsindexatie. Dit is gebaseerd op de actuele indexen vanuit het Centraal Planbureau en zijn opgenomen in de bijlage (rekenkundige uitgangspunten). Het netto-effect hiervan is ongeveer € 9 mln nadelig. • De structurele doorwerking vanuit de jaarrekening zorgt met name voor jeugdzorg (€ 3,5 mln) en Wmo (€ 1,2 mln) tot een verhoging van de lasten. • De verwachte besparing van het programma ‘Grip op jeugd’ is in deze kadernota verwerkt. Deze besparing loopt op naar € 7,7 mln in 2028. Om te komen tot deze besparing is wel een investering nodig van structureel € 2,7 mln. De netto-opbrengst van dit programma is in 2028 voldoende om de stelpost inspanningsverplichting van € 5 mln volledig in te vullen. • De rentelasten stijgen met € 1,2 mln in 2026 en lopen verder op naar € 6,4 mln in 2029. Deze stijging wordt veroorzaakt door het hogere rentepercentage voor herfinanciering van de bestaande leningen en een toename van de schuld door het gestegen investeringsvolume. In de bijlage 2 zijn alle mutaties opgenomen met een toelichting.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
6
Bijlage 1: Overzicht ombuigingen Hieronder volgen de ombuigingsvoorstellen die ingezet worden om de korting op het gemeentefonds te dekken. Onder de tabel volgt een toelichting per voorstel (bedragen x1.000): Nr
Prog. Omschrijving voorstel
2026
2027
2028
2029
1
1
Verhogen van de huwelijksleges
10
25
25
25
2
1
Minder budget voor stadskrant
30
30
30
30
3
1
Eigen personeel inzetten inzetten op de stembureaus
25
25
25
25
4
1
Versobering representatie college
16
16
16
16
5
1
Minder budget voor uitvoering Woo-taken
30
30
30
30
6
2
Verlagen budget nadere regels subsidie bewonersorganisaties
15
15
15
15
7
2
Verlagen budget nadere regels subsidie bewonersinitiatieven
50
50
50
50
8
2
BUIG lasten scherper begroten
2.653
2.653
2.653
2.653
9
2
Verlagen werkbudget Alkmaarse Onderwijsagenda
25
25
25
25
10
2
Verlagen budget voor Brede School, Rijke Schooldag en gezonde maaltijden
100
100
100
100
11
2
Herverdeling Innovatiebudget Wmo
180
180
180
180
12
2
Sturen op toekomstbestendigheid Wmo maatwerk
1.241
1.241
1.241
1.241
13
2
Verlagen waardering mantelzorgers
110
110
110
110
14
2
Verminderen kinderopvang met sociaal medische indicatie ouder
55
55
55
55
15
3
Verlagen budget voor het vormen en uitvoeren van economisch beleid
46
46
46
46
16
3
Verlagen subsidies/bijdragen om economische ontwikkeling te stimuleren
35
35
35
35
17
3
Realistisch begroten projecten toekomstbestendig centrum en Prachtstraatjes
120
120
120
120
18
3
Verlagen projectenbudget agrarische sector en toeristisch beleid
5
5
5
5
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
7
Nr
Prog. Omschrijving voorstel
2026
2027
2028
2029
19
3
Verlagen subsidie Alkmaar Marketing
22
22
22
22
20
4
Behouden pleinstewards voor 3 dagen per week
100
100
100
100
21
4
Mogelijkheid geweldsdetectie opnemen in bestaand systeem
40
40
40
40
22
4
Minder handhaving op grond van de Omgevingswet
100
100
100
100
23
4
Verlaging algemene post beleidsuitvoering
64
55
55
55
24
4
Verlaging algemene post lokaal planologisch beleid
270
58
58
58
25
4
Verlaging post wijzigen Omgevingsplan
50
50
50
50
26
4
Versoberen veiligheidsmaatregelen (o.a. crowdcontrol, inhuur cameratoezicht, communicatie)
50
50
50
50
27
4
Verlaging van de bijdrage aan Mooi NH voor commissie Omgevingskwaliteit
50
50
50
50
28
4
Aanvraagprocedure gehandicaptenparkeerkaart kostendekkend maken
84
84
84
0
29
4
Behouden van het eurokaartje (bus) voor 2026
0
500
500
500
30
4
Aanvullende stelpost Stadswerk kwaliteit buitenruimte
2.000
2.000
2.000
2.000
31
4 & 5 Ombuigingsscenario's Stadswerk
1.400
1.400
1.400
1.400
32
5
Technische correctie warmte- en energietransitie
50
50
50
50
33
5
Samenwerking met maatschappelijke partners
20
20
20
20
34
5
Verminderen duurzaamheidssubsidie
50
50
50
50
35
5
Vertraging klimaatadaptieve inrichting van wijken
9
17
17
17
36
5
Verlagen opzet en inrichting van wijkuitvoeringsplannen vanaf 2027
0
50
50
50
37
5
Stoppen meten CO2 uitstoot via CO2 prestatieladder
25
25
25
25
38
5
Verlaging budget uitvoering Wet geluidhinder
0
0
12
12
39
5
Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing naar 100%
491
491
491
491
40
5
Bezuinigingen circulaire economie
300
300
300
300
41
5
Verlaging budget uitvoering Bodemonderzoek en -sanering
7
7
7
7
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
8
Nr
Prog. Omschrijving voorstel
2026
2027
2028
2029
42
6
Doorrekening concept CAO
100
100
100
100
43
6
Post onvoorzien verlagen naar minimum
49
49
49
49
44
6
Bijstelling precario inkomsten
75
75
75
75
45
6
Bijstelling toeristenbelasting inkomsten obv realisatie
90
90
90
90
46
6
Verhoging toeristenbelasting
80
80
80
80
47
6
Invoeren forensenbelasting
244
244
244
244
Subtotaal ombuigingen 48
11.565 10.874 10.885 10.801
Ombuigingsscenario's Gemeenschappelijke regelingen:
a
2
GGD
300
300
300
300
b
2
Regionaal Archief
20
20
20
20
c
2
Zaffier
1.798
1.798
1.798
1.798
d
4
Veiligheidsregio
300
300
300
300
e
5
Raum
4
4
4
4
f
5
Geestmerambacht
16
16
16
16
g
5
Omgevingsdienst
85
85
85
85
h
Div
Cocensus
0
0
0
0
Subtotaal GR-en
2.523
2.523
2.523
2.523
Invulling stelpost oud voor nieuw
-2.000 -2.000 -2.000 -2.000
Totaal ombuigingen
11.088 11.397 11.408 11.324
52
Div
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties |
9
Toelichting per post 1. Verhogen van de huwelijksleges Alkmaar is een populaire stad om te trouwen. Door het verhogen van de huwelijksleges kunnen we structureel extra inkomsten genereren. Bij het bepalen van de hoogte is gekeken naar de leges van omliggende gemeenten. 2. Minder budget voor stadskrant Gemeente Alkmaar heeft structureel geld voor de communicatie via de Stadskrant. Door scherp te zijn in de wijze van publiceren kunnen wij een besparing doorvoeren. Daarnaast maken we gebruik van andere communicatiekanalen met minder kosten. 3. Eigen personeel inzetten op de stembureaus Het voorstel is om zoveel mogelijk ambtenaren inzetten op de stembureaus in plaats van externe leden en voorzitters. Hiermee besparen we op de vergoedingen die we betalen aan externe leden en voorzitters. 4. Versobering representatie college Het voorstel is om de representatie vanuit het college te versoberen. 5. Minder budget voor uitvoering Woo-taken Gemeente Alkmaar heeft structureel geld voor de uitvoering van de Wet Open Overheid (WOO). Alkmaar werkt binnen de beschikbare middelen voor de uitvoering van de WOO en kan structureel met minder geld toe. 6. Verlagen budget nadere regels subsidie bewonersorganisaties De nadere regels Bewonersorganisatiesubsidie is bedoeld voor bewonersorganisaties zonder pand, om een deel van de organisatiekosten te subsidiëren.
Voor deze regeling is een subsidieplafond ingesteld, waarvan jaarlijks een bedrag overblijft dat niet wordt aangevraagd.
7. Verlagen budget nadere regels subsidie bewonersinitiatieven Elke wijk heeft een Regiegroep (groep bewoners) die advies geven over aanvragen subsidie Bewonersinitiatieven die de leefbaarheid en de cohesie in een wijk versterken. Ieder jaar blijft er een bedrag over dat niet wordt besteed. 8. BUIG lasten scherper begroten Gemeente Alkmaar is al een aantal jaar een voordeelgemeente voor het zogenaamde BUIG budget (gebundelde uitkering voor o.a. Participatiewet). Dat betekent dat de aan Alkmaar toegekende BUIG middelen (inkomsten) hoger zijn dan de jaarlijkse lasten. Hierbij is teruggekeken naar het gemiddeld exploitatieresultaat Iin de periode 2019 – 2023. Deze berekeningen zijn gemaakt op basis van het huidige BUIG verdeelmodel. Dit verdeelmodel wordt met enige regelmaat herzien. Herziening kan ertoe leiden dat gemeente Alkmaar een kleiner deel van de totale BUIG middelen zal krijgen. Dit zou betekenen dat het BUIG surplus kleiner wordt. 9. Verlagen werkbudget Alkmaarse Onderwijsagenda In de begroting 2025 is een bedrag van € 50.000 opgenomen voor de uitvoering van de Alkmaarse Onderwijsagenda. Dit budget om bijeenkomsten en daaropvolgende activiteiten wordt verlaagd met € 25.000. 10. Verlagen budget voor Brede School, Rijke Schooldag en gezonde maaltijden In de begroting is een bedrag van € 400.000 opgenomen voor bovenstaande activiteiten.
In de praktijk blijken de brede schoolactiviteiten minder te kosten dan begroot en voor de gezonde maaltijd op school is minder animo dan verwacht. Het budget wordt verlaagd met € 100.000. 11. Herverdeling Innovatiebudget Wmo Het huidige innovatiebudget bedraagt € 680.000. Dit budget wordt besteed aan eenmalige investeringen gericht op innovatie, daarnaast wordt het benut voor onvoorziene kosten bij met name gesubsidieerde maatschappelijke organisaties. Dit herverdelingsvoorstel is erop gericht om een kleiner budget te behouden voor innovatie, waarmee € 180.000 wordt bespaard.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 10
12. Sturen op toekomstbestendigheid Wmo maatwerk • De WMO is een medebewindstaak, waarbij het verder beheersen van de kosten van Wmo maatwerk noodzakelijk is en kan ook, mits dit vanuit visie en een meerjarige aanpak wordt gedaan. Het vraagt om een andere kijk op onze voorzieningen. Meer inzetten op collectieve voorzieningen, het versterken van de sociale basis en inwoners die draagkrachtig zijn stimuleren om zelf ondersteuning te organiseren. Hiermee houden we grip op kosten en blijft Wmo maatwerk beschikbaar voor inwoners die een beroep doen op de Wmo. Dit is nodig om ook de autonome ontwikkelingen op te vangen (zoals volumegroei door vergrijzing en het langer zelfstandig wonen). • In 2026 betreft het een inspanningsverplichting. Het jaar 2025 en 2026 zijn nodig om sturingsmaatregelen verder uit te werken en nader onderzoek te doen naar het besparingspotentieel binnen wettelijke kaders. Verder is inzet nodig om algemene (gesubsidieerde) voorzieningen sterker te positioneren, waar nodig het beleid/verordening hierop aan te passen en de implementatie bij de Wmo uitvoering te realiseren. Vanaf 2027 worden maatregelen structureel geeffectueerd. In 2026 is het een inspanningsverplichting die wel alvast als taakstelling wordt ingeboekt.
Bij de risico’s wordt vermeld dat het een taakstellende inspanningsverplichting is waarvan niet zeker is of deze (geheel) wordt gerealiseerd in 2026. 13. Verlagen waardering mantelzorgers De bijstelling bestaat enerzijds uit een structurele onderbesteding van € 30.000 en anderzijds een verlaging van het mantelzorgcompliment naar € 150 euro i.p.v. € 200. Dit levert een besparing op van € 80.000.
14. Maximaliseren budget kinderopvang met sociaal medische indicatie ouder De inzet van een Sociaal Medische Indicatie (SMI) voor kinderopvang kan een aanzienlijk besparingspotentieel hebben, zowel voor gezinnen als voor de gemeente. SMI zorgt voor tijdelijke financiële ondersteuning bij kinderopvangkosten voor gezinnen die door medische of sociale omstandigheden geen kinderopvangtoeslag ontvangen. SMI helpt schulden en ontwikkelingsachterstanden te voorkomen en kan een goedkopere oplossing zijn dan hulp vanuit de Jeugdwet of maatschappelijke opvang. Besparing op de SMI is mogelijk door strenger toe te kennen. Risico van strenger indiceren is dat jeugdhulp gebruik, schuldhulp of andere vormen van dienstverlening op termijn kunnen gaan stijgen, omdat gezinnen niet worden ondersteund door de SMI. Kosten van deze vormen van hulp zijn hoger dan de kosten van SMI. 15. Verlagen budget voor het vormen en uitvoeren van economisch beleid. Dit betreft budget om economisch beleid te ontwikkelen. De afgelopen jaren hebben we dit niet volledig gebruikt, waardoor gekozen wordt het budget te verlagen. Het schrappen van dit deel van het budget heeft mogelijk in de toekomst tot gevolg dat er geen budget is voor economisch onderzoek of niet actief kan worden ingespeeld op de actualiteit (zoals laten opstellen van een bidbook). 16.
Verlagen subsidies/bijdragen om economische ontwikkeling te stimuleren Het inleveren van ruimte voor subsidies houdt in dat er in de toekomst minder ruimte is voor het stimuleren van economische activiteiten en ontwikkelingen. De afgelopen jaren is dit budget niet volledig benut. 17. Realistisch begroten projecten toekomstbestendig centrum en Prachtstraatjes In de binnenstad zijn diverse langlopende projecten gericht op het verbeteren van de verblijfskwaliteit en uitstraling. Een mooie binnenstad zorgt voor een goede uitstraling en verbeterde verblijfskwaliteit. Door het realistisch begroten van deze budgetten drukken de taken op de bestaande formatiecapaciteit en is er minder budget om in te springen op actuele initiatieven in de binnenstad. De mogelijkheid om een nieuwe regeling ten behoeve van het centrum in het leven te roepen kan hierdoor beperkt worden.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 11
18. Verlagen projectenbudget agrarische sector en toeristisch beleid De projectbudgetten voor de agrarische sector en toeristisch beleid zijn de afgelopen jaren niet volledig benut en voorgesteld wordt om deze met 3% te verlagen. 19. Verlagen subsidie Alkmaar Marketing Een verlaging van 5% op het budget voor de subsidie aan Stichting Hart van Noord-Holland: Alkmaar Marketing merkontwikkeling/merkbewaking, promotie/productontwikkeling en stimuleren/ondersteunen initiatieven citymarketing, productontwikkeling en promotie en evenementendesk. Dit zal ten kosten gaan op de inzet om (inter)nationale bezoekers en (regio) bewoners naar Alkmaar te trekken (offline en online campagnes, de website AlkmaarPrachtstad.nl, sociale media, citydressing en hulp aan evenementen organisatoren (de Evenementendesk).
23. Verlaging algemene post beleidsuitvoering Ruimtelijke plannen Door het projectmatig werken, ligt de verantwoordelijkheid voor beleid en de uitvoering daarvan, vaker bij projectleiders. Waar nodig vragen projectleiders of programmaleiders hun eigen budgetten aan via de reguliere P&C-cyclus. Het budget voor dit jaar wordt met € 100.000 verlaagd naar ruim € 165.000, voor de jaren daarna wordt het budget structureel naar € 90.000 gebracht. 24. Verlaging algemene post lokaal planologisch beleid Door het projectmatig werken, ligt de verantwoordelijkheid voor beleid vaker bij projectleiders of vakspecialisten uit andere teams. Zij vragen waar nodig budget aan via de reguliere P&C-cyclus. Het budget voor dit subproduct wordt dit jaar met € 300.000 verlaagd en voor de jaren daarna wordt het budget structureel naar € 150.000 gebracht.
20. Behouden pleinstewards voor 3 dagen per week Pleinstewards worden ingezet om overlast op o.a. Paardenmarkt en Bolwerk te signaleren en passende interventies in te zetten. We kiezen, gelet op de positieve evaluatie, er voor om de inzet van pleinstewards voor 3 dagen per week voort te zetten.
25. Verlaging post wijzigen Omgevingsplan Tot 2031 wordt het tijdelijk deel van het Omgevingsplan omgebouwd naar het Omgevingsplan conform Omgevingswet. Eventuele gemeentelijke initiatieven kunnen in de transitie worden meegenomen. Dit levert tot en met 2031 een besparing van € 50.000 op.
21. Mogelijkheid geweldsdetectie opnemen in bestaand systeem In een pilot worden de observanten bij cameratoezicht ondersteund met een op algoritme gebaseerde applicatie die geweld (vroegtijdig) detecteert. Op basis van deze detectie worden teams op staat (boa’s en/of politie) de juiste interventie doen. In 2025 is door een aanbesteding mogelijk geworden om binnen bestaande systemen een soortgelijke applicatie te gebruiken waardoor toepassing van de applicatie vanuit de pilot niet meer van toegevoegde waarde is.
26. Versoberen veiligheidsmaatregelen (o.a. crowdcontrol, inhuur cameratoezicht, communicatie) Alkmaarse evenementen zijn feestelijk en veilig. Door goede afstemming en verantwoordelijkheidsverdeling tussen organisatoren, hulpdiensten en gemeente zijn we in staat om veiligheidsmaatregelen te versoberen zonder dat de veiligheid van bezoekers in gedrang komt. Daarnaast zetten we in toenemende mate eigen expertise en middelen in waardoor externe inhuur niet langer noodzakelijk is.
22. Minder handhaving op grond van de Omgevingswet De gemeente is wettelijk verplicht tot handhaving op grond van de Omgevingswet. Daartoe stelt de gemeente beleids- en uitvoeringsprogramma’s vast. Op verzoek van de provincie heeft de gemeente vanaf 2023 extra controles op brandveiligheid uitgevoerd. Gebleken is dat de brandveiligheid van een aanzienlijk deel van onderzochte gebouwen op orde is, zodat daar geen extra controle meer nodig is. Daarmee blijft de gemeente voldoen aan wet- en regelgeving.
27. Verlaging van de bijdrage aan Mooi NH voor commissie Omgevingskwaliteit Op 1 oktober 2024 heeft B en W besloten om de werkzaamheden van de commissie omgevingskwaliteit te beperken als uitvoering van de afspraak in het coalitieakkoord om de welstandsregeling en - commissie te evalueren en waar nodig aan te passen. Dit is nog niet verwerkt in de begroting. Aanname bij dit voorstel is dat de evaluatie van deze beperking eind 2025 leidt tot definitieve doorvoering van de ingezette aanpassingen.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 12
28. Aanvraagprocedure gehandicaptenparkeerkaart kostendekkend maken De kosten voor de aanvraagprocedure van de gehandicaptenparkeerkaart (GPK) zijn hoger dan de inwoner nu dient te betalen. Alleen de inwoners die een GPK toegekend krijgen betalen een kleine bijdrage maar dit is niet dekkend voor de kosten van - onder andere -de medische keuringen die gemaakt worden. Door ook inwoners die worden afgewezen een bijdrage te vragen wordt de kostendekkendheid verhoogd. 29. Behouden van het eurokaartje (bus) voor 2026 Alkmaar kent een eurokaartje voor de bus in de daluren. Het kaartje maakt het reizen met het openbaar vervoer aantrekkelijker buiten de spits. Dit kaartje wordt door de gemeente gesubsidieerd en is door gebruikers aan te schaffen bij de buschauffeur. Het college heeft ervoor gekozen om voor 2026 incidenteel het eurokaartje (OV) te handhaven, ondanks dat het eurokaartje geen speerpunt uit het coalitieakkoord is. Vanaf 2027 is het voorstel om te stoppen met het eurokaartje. Dit voorstel heeft geen gevolgen voor het eurokaartje via de Alkmaarpas. 30. Aanvullende stelpost Stadswerk kwaliteit onderhoudsniveau wegen Vooruitlopend op het onderzoek naar de staat van de openbare ruimte en de daarvoor beschikbare middelen kiezen wij ervoor om gedurende de ravijns periode het onderhoudsniveau van wegen tijdelijk terug te brengen van B naar C (met uitzondering van het centrum).
Wanneer het Ravijn gecompenseerd wordt, wordt niveau B weer de norm. 31. Ombuigingsscenario’s Stadswerk Vooruitlopend op het onderzoek naar de staat van de openbare ruimte en de daarvoor beschikbare middelen is gekozen om 1% (€360.000) structureel te bezuinigen op de Dienstverleningsovereenkomst en de incidentele groengelden van 2025 van €1.100.000 te reserveren ter dekking van het Ravijn. 32. Technische correctie warmte- en energietransitie Binnen het budget van warmte- en energietransitie is abusievelijk een bedrag van € 50.000 dubbel in de begroting opgenomen. Dit wordt voor dit bedrag gecorrigeerd.
33. Samenwerking met maatschappelijke partners Maatschappelijke organisaties spelen een belangrijke rol bij het bereiken van moeilijke doelgroepen, maar de inzet en het bereik daarvan is vaak incidenteel en fragmentarisch. We richten ons op meer continuïteit en efficiëntie door met beproefde maatschappelijke partners samen te werken. Hiermee kunnen we een besparing realiseren. 34. Verminderen duurzaamheidssubsidie Er komt naar verwachting een raadsvoorstel in Q4 2025 om een bedrag (wat structureel niet werd gebruikt) toe te voegen aan een andere bestaande subsidie. Deze samenvoeging is een onderdeel van het raadsvoorstel subsidieduurzaamheid. 35. Vertraging klimaatadaptieve inrichting van wijken Investeringsgelden ten behoeve van klimaatadaptief maken van wijken (€250.000) worden met 25% verlaagd. Dit vertaalt zich in de verlaging van de kapitaallasten. Het zal daarmee langer duren voordat alle wijken klimaatadaptief zijn. 36. Verlagen opzet en inrichting van wijkuitvoeringsplannen vanaf 2027 Wijkuitvoeringsplannen (WUP) maken onderdeel uit van de uitvoering van het warmteprogramma. De WUP’s zijn niet wettelijk verplicht, maar maken wel de effectiviteit en efficiency van het realiseren van het warmteprogramma (wettelijke taak) mogelijk. In de periode tot en met 2026 is voldoende ervaring opgedaan met het opstellen van WUP’s. De benodigde middelen kunnen worden verminderd. 37.
Stoppen meten CO2 uitstoot via CO2 prestatieladder Stoppen met meten van de CO2 uitstoot via de CO2 prestatieladder heeft effect op alle programma’s van de ADA en ook op onze partners Zaffier, Alkmaar Sport, Stadswerk072, het Regionaal Archief Alkmaar, recreatieschap Geestmerambacht. We maken de CO2-prestatieladder onderdeel van de duurzaamheidsmonitor en nodigen onze partners uit om hun data aan te leveren. Zo hebben wij een beeld van onze eigen uitstoot en de uitstoot van onze partners. Dit motiveert om tot een lagere CO2 uitstoot te komen.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 13
38. Verlaging budget uitvoering Wet geluidhinder Voor de uitvoering van de Wet geluidhinder wordt maatwerk adviesdiensten geleverd door de Omgevingsdienst en opgenomen in de jaarlijks vast te stellen uitvoeringsprogramma’s. Het beschikbare budget in de begroting wordt structureel niet volledig benut. Dit geeft ruimte voor verlaging vanaf 2028. Dit omdat in 2026 en 2027 het volledige budget benut gaat worden omdat aanvullend adviesdienst nodig is voor de Tweede tranche transitie Omgevingsplan waaronder het vaststellen van Geluidsproductieplafonds. 39. Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing naar 100% Bij de begroting 2025 was de kostendekkendheid lager dan 100%. Als we dit verhogen naar 100% levert dit voor de begroting 2026 ev. per saldo structureel € 491.000 op. 40. Bezuinigingen circulaire economie De voorgestelde ombuigingen omvatten versoberingen op bijdragen aan maatschappelijke initiatieven, bijeenkomsten, en communicatie binnen circulaire netwerken zoals bedrijven, consumptiegoederen, en voedsel- en biomassa. Verder worden bijdragen aan circulaire openbare ruimte en regionale samenwerkingen, zoals het biobased bouwlab, teruggeschroefd. Ook worden edu catieve campagnes, evenementen en ondersteuning aan horeca en composteringsprogramma’s beperkt.
De focus blijft op lopende projecten met directe impact, zoals circulaire (bedrijven) netwerken, circulair bouwen, zonnepanelen en accu’s, e-waste, kringloopwinkels, GFT- reductie, en het recycleplein. Desalniettemin kunnen we met het budget onze taken blijven doen zoals vastgelegd in de uitvoeringsagenda. 41. Verlaging budget uitvoering Bodemonderzoek en -sanering De uitvoering van de wettelijke bodemtaken is vanaf 2024 als basistaak bij de Omgevingsdienst belegd. Van het totaal beschikbare budget Bodemonderzoek en -sanering wordt hiervoor € 248.000 per 2026 overgeheveld als onderdeel van de jaarlijkse bijdrage aan de Omgevingsdienst. Het resterende budget wordt gebruikt voor bodemtaken die niet als basistaak bij de Omgevingsdienst liggen zoals periodiek monitoring van nazorglocaties. Dit resterende budget wordt structureel niet volledig benut en wordt daarom verlaagd vanaf 2026.
42. Doorrekening concept CAO In de begroting 2025 is met een hoger percentage loonstijging rekening gehouden dan in de nu afgesloten CAO is overeengekomen. Dit voordeel valt vrij naar de algemene middelen. 43. Post onvoorzien verlagen naar minimum De gemeente is verplicht om een post onvoorzien op te nemen in de begroting. Er is niet bepaald wat het minimum moet zijn van deze post. De afgelopen jaren is geen beroep gedaan op deze post. Voorgesteld wordt om de post onvoorzien te verlagen van € 50.000 naar € 1.000. 44. Bijstelling precario inkomsten De afgelopen jaren zijn de precariobaten meer toegenomen dan de indexatie van de inkomstenbegroting. Er zijn simpelweg meer aanvragen dan waar in de begroting rekening mee is gehouden. Het voorstel is om de begroting van de inkomsten bij te stellen naar de werkelijkheid. Dit vereist geen tariefverhoging van de precario. 45. Bijstelling toeristenbelasting inkomsten o.b.v. realisatie De afgelopen jaren zijn de baten uit de toeristenbelasting meer toegenomen dan de indexatie van de inkomstenbegroting. Er zijn simpelweg meer overnachtingen dan in de begroting rekening mee is gehouden. Het voorstel is om de begroting van de inkomsten bij te stellen naar de werkelijkheid. Dit vereist geen tariefverhoging van de toeristenbelasting. 46.
Verhoging toeristenbelasting Het tarief van de toeristenbelasting van de gemeente Alkmaar is 11% lager dan het gemiddelde van de referentiegroep (Zaanstad, ‘s Hertogenbosch, Amersfoort, Venlo, Deventer, Helmond, Hengelo). Om beter aan te sluiten bij de referentiegroep kan ervoor gekozen worden om de toeristenbelasting te verhogen met 11%.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 14
47. Invoeren forensenbelasting De gemeente Alkmaar heft momenteel geen forensenbelasting. De forensenbelasting dient ertoe om mensen die relatief veel in een gemeente verblijven, maar geen ingezetene zijn van deze gemeente, mee te laten betalen aan voorzieningen in die gemeente. Het doel is niet om kosten voor deze voorzieningen één op één te verhalen, maar juist om een bijdrage te vragen aan het algemene voorzieningenniveau van de gemeente. Een inschatting van Cocensus op basis van het aantal tweede woningen van niet-ingezetenen geeft aan dat de invoering van de forensenbelasting € 244.000 oplevert. Onderzocht wordt hoe andere gemeenten omgaan met de bepaling van de hoogte van de woonforensenbelasting en of deze bepaling voor Alkmaar zou kunnen leiden tot een hoger bedrag aan inkomsten. 48. Ombuigingsscenario’s gemeenschappelijke regelingen In de conceptbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen zijn zoals in de zienswijzen is gevraagd ombuigingsscenario’s verwerkt. De conceptbegrotingen zijn inclusief de ombuigingsscenario’s behandeld in de raad op 26 juni 2025. Voor een nadere toelichting op de ombuigingsscenario’s verwijzen we naar de betreffende raadsvergadering. 49. Invulling stelpost oud voor nieuw Bij het zoeken naar ombuigingen voor het ravijn is tevens een in de begroting opgenomen stelpost Oud voor Nieuw verwerkt (€ 2 mln).
Deze stelpost is t/m heden in het lopende begrotingsjaar incidenteel opgelost, maar wordt nu structureel verwerkt.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 15
Bijlage 2: Mutaties Kadernota (bedragen x1.000): Nr
Prog. Onderwerp
2026
2027
2028
2029
1
1
Een innovatieve gemeente
-100
0
0
0
2
1
Regionale samenwerking en lobby
-25
-25
-25
-25
3
2
Lagere baten eigen bijdrage maatwerk Wmo 2026
-939
0
0
0
4
2
Herstel indexatie subsidie Wijk- en buurtcentra en (nieuwe) buurtondernemingen in dorpen
-366
-366
-366
-366
5
2
Ontwikkelagenda Cultuur
0
0
-700
-700
6
2
Stimuleren jongerencultuur
-300
0
0
0
7
2
Uitvoeringsplan Cultuur
-100
0
0
0
8
2
Meerkosten energie Alkmaar Sport en Sportpaleis
-100
-100
-100
-100
9
2
Nieuwbouw van het Sportpaleis
0
0
0
-722
10
2
De doorwerking van de jaarrekening op Wmo-Maatwerk
-1.180
-1.180
-1.180
-1.180
11
2
Aanvraag jeugd herstel
-3.500
-3.500
-3.500
-3.500
12
2
Aanvraag Grip op jeugd (investering)
-2.000
-2.700
-2.700
-2.700
13
2
Aanvraag Grip op jeugd (opbrengst)
5.000
6.200
7.700
7.700
14
2
Mutatie stelpost jeugd
-5.000
-5.000
-5.000
-5.000
15
4
Personen met verward gedrag
-327
-327
0
0
16
4
Tijdelijke inzet afhandelen extra omgevingsvergunningen
-800
0
0
0
17
4
Extra leges omgevingsvergunningen
800
0
0
0
18
4
De gebiedsontwikkeling Stationsgebied
-150
0
0
0
19
4
Vergoeding plankosten Stationsgebied
150
0
0
0
20
4
Intensief onderhoud bestrating centrumgebied
-200
0
0
0
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 16
Nr
Prog. Onderwerp
21
4
22
2026
Veilig houden dijk en polderwegen
2027
2028
2029
-400
0
0
0
4 & 5 Areaalmutaties Stadswerk072 (groen, wegen etc.)
-369
-369
-369
-369
23
5
Areaalmutaties Stadswerk072 afval en riool
-24
-24
-24
-24
24
5
Dekking areaalmutaties uit riool- en afvalstoffenheffing
24
24
24
24
25
5
Herstelplan Storm Poly
-465
-140
-95
-45
26
6
Toename rente (financieringsbehoefte)
-1.200
-2.900
-4.400
-6.400
27
Div
Stijging afschrijvingslasten (excl HV & Sportpaleis)
0
0
0
-100
28
Div
Loon/prijs indexatie (netto)
-8.807
-8.621
-8.610
-8.347
29
Div
Bijstelling kapitaallasten
500
500
500
500
30
6
Onttrekking algemene reserve
389
0
0
0
Totaal aanvragen
Toelichting per post 1. Een innovatieve gemeente Vanuit het coalitieakkoord ‘Vertrouwen in Alkmaar, verschil mag er zijn’ heeft Smart City Alkmaar de afgelopen jaren haar koers bepaald. In 2026 worden ambtenaren van de operationele/tactische laag geacht update trainingen te volgen in het organisatielab om op de hoogte te blijven van de laatste iteratieve proceswijzigingen en innovaties in de bedrijfsvoering. 2. Regionale samenwerking en lobby In januari 2025 is de visie regionale samenwerking vastgesteld. Hiermee heeft de gemeenteraad aangegeven ambitie te hebben op regionale samenwerking en lobby. Dit wordt in 2025 en 2026 verder uitgewerkt en geborgd in de organisatie.
-19.490 -18.529 -18.846 -21.355
3. Lagere baten eigen bijdrage maatwerk Wmo 2026 Het wetsvoorstel t.b.v. het herintroduceren van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo zou aanvankelijk per 1 januari 2026 van kracht zijn. De verwachtte inkomsten uit de eigen bijdrage zijn daarop gebaseerd. Het wetvoorstel heeft een uitgestelde ingangsdatum (1 januari 2027). Door uitstel van de ingangsdatum vallen de inkomsten uit de eigen bijdrage lager uit dan begroot. De gemeente wordt hiervoor gecompenseerd door een hogere algemene uitkering. 4. Herstel indexatie subsidie Wijk- en buurtcentra en (nieuwe) buurtondernemingen in dorpen. De wijk- en buurtcentra blijven met dit voorstel financieel gezond en kunnen hun functie in en voor de wijk/dorp behouden. Het continueren, ondersteunen en versterken van wijk- en buurtcentra sluit aan bij de ambities uit het coalitieakkoord.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 17
5. Ontwikkelagenda Cultuur Om tot een realistische uitbreiding van de stedelijke cultuurvoorzieningen te komen staat in de Ontwikkelagenda de Groei-agenda centraal: de huisvesting van het ABC Huis, Stedelijk Museum Alkmaar, Theater De Vest en Podium Victorie. Deze instellingen hebben meer ruimte nodig (ABC Huis en Stedelijk Museum) of een grotere zaalcapaciteit (Theater De Vest en Podium Victorie). Eerste fase is de uitbreiding van het ABChuis. 6. Stimuleren jongerencultuur Vanaf 2026 vervalt de tijdelijke Spuk Impuls Jongerencultuur (2022-2025) die activiteiten en vormen van eigentijdse cultuurbeoefening door jongeren stimuleert. Gemeente Alkmaar benut het budget voor maatregelen die aansluiten bij het lopende beleid en de bestaande infrastructuur voor jongeren. We willen vanuit de gemeentebegroting € 300.000,- vrijmaken om deze succesvolle regeling in 2026 voort te zetten. 7. Uitvoeringsplan Cultuur We ondersteunen de Kunstuitleen Alkmaar, Filmhuis Alkmaar, Karavaan en museum In ‘t Houten Huis bij hun uitbreidingsplannen. Deze instellingen zijn uit de ontwikkelagenda gehaald. De rol van de gemeente hierin is faciliterend, adviserend en verbindend. 8. Meerkosten energie Alkmaar Sport en Sportpaleis De subsidie aan Alkmaar Sport en Sportpaleis verhogen om de exponentieel gestegen energiekosten te kunnen dekken.
Net zoals in 2023, 2024 en 2025 vergoed de gemeente in de toekomst structureel 85% van de meerkosten energie, door de prijsstijgingen. Dit wordt verwerkt in de jaarlijkse subsidie. 9. Nieuwbouw van het Sportpaleis De raad heeft op 27 februari 2025 besloten om het Sportpaleis opnieuw te bouwen. Als dit gebouw gerealiseerd is en in gebruik wordt genomen (2029) is de inschatting dat de exploitatiebijdrage € 1,522 mln per jaar zal zijn (zie rapport Synarchis 2025). Hiervan is € 722.000 nog niet gedekt. Middels dit voorstel wordt dekking van de exploitatielasten van het Sportpaleis geborgd.
10. Aanvraag WMO herstel Dit betreft de doorwerking van het nadelig resultaat jaarrekening 2024 van € 1.2 mln. 11. Aanvraag jeugd herstel Dit betreft de doorwerking van het nadelig resultaat jaarrekening 2024 van € 2 mln. Daarnaast wordt de incidentele verhoging van € 1,5 mln over 2025 bij de Kadernota 2025 structureel opgenomen om het budget op orde te brengen. 12. Aanvraag Grip op jeugd (investering) Voor de uitvoering van het programma Grip op jeugd is een structurele investering nodig om de gewenste besparingen te kunnen realiseren. 13. Aanvraag Grip op jeugd (opbrengst) Het programma Grip op jeugd laat een oplopend besparingsbedrag zien naar € 7,7 mln in 2028. 14. Mutatie stelpost jeugd Met het programma Grip op jeugd wordt de stelpost van € 5 mln geleidelijk ingevuld. In 2028 is de opbrengst van het programma Grip op jeugd op het niveau om de stelpost (€ 5 mln) en de investering (€ 2,7 mln) volledig te dekken. 15. Personen met verward gedrag De Veiligheidsregio NHN voert sinds 2022 werkzaamheden uit op het vlak van “mensen met onbegrepen gedrag” en brengt hiervoor kosten in rekening bij de gemeente Alkmaar als centrumgemeente. Het Rijk heeft hiervoor middelen beschikbaar gesteld tot en met 2027, welke de gemeente Alkmaar nog niet heeft vertaald naar een uitgavenbudget. 16.
Tijdelijke inzet afhandelen extra omgevingsvergunningen We verwachten in 2026 extra veel aanvragen voor omgevingsvergunningen met name door de blijvende vraag naar woonruimte; voor de benodigde vergunningverlening is tijdelijke extra inzet nodig is om deze binnen de wettelijke termijnen te verstrekken. Dit is een ‘flexibele schil’, waar naar behoefte gebruik van wordt gemaakt.
Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 18
17. Extra leges omgevingsvergunningen De extra aanvragen voor omgevingsvergunningen leiden tot extra leges. 18. De gebiedsontwikkeling Stationsgebied Het is de ambitie het Stationsgebied te transformeren naar een gemengd woon-werkgebied rond een optimaal OV-knooppunt. De voorbereiding van gebiedsontwikkeling vraagt om diverse onderzoeken. Daarnaast is projectleiding nodig om bouwinitiatieven van eigenaren te begeleiden met als doel het realiseren van woningen, kantoren en voorzieningen. 19. Vergoeding plankosten Stationsgebied Er worden afsprakenbrieven en anterieure overeenkomsten getekend, waarbij initiatiefnemers van bouwprojecten in het kader van het kostenverhaal een bijdrage leveren in de plankosten. 20. Intensief onderhoud bestrating centrumgebied Dit betreft een incidentele bijstelling van het onderhoudsbudget voor het intensief onderhoud bestrating centrumgebieden. Een groot deel van de oude gebakken bestrating (circa 25%) in het centrum van Alkmaar heeft het einde van de tech nische levensduur (40 - 60 jaar) bereikt en het voldoet niet meer aan de norm. 21. Veilig houden dijk en polderwegen Om de dijk- en polderwegen veilig te houden is het noodzakelijk om het onderhoudsbudget incidenteel te verhogen. De wegen zijn in 2019 overgenomen van HHNK en zijn in slechtere staat dan aangenomen.
Voorgesteld wordt om in ieder geval voor het jaar 2026 onderhoudsbudget beschikbaar te stellen. Voor het jaar 2027 en verder wordt dit meegenomen in het nieuwe beleidsplan Wegen. 22. Areaalmutaties Stadswerk072 (groen, wegen etc.) Deze mutatie is ter dekking van de areaaluitbreidingen zoals verwerkt in de DVO met Stadswerk072. 23. Areaalmutaties Stadswerk072 afval en riool Deze mutatie is ter dekking van de areaaluitbreidingen zoals verwerkt in de DVO met Stadswerk072. Dit deel heeft betrekking op afval en riool.
24. Dekking areaalmutaties uit riool- en afvalstoffenheffing Dekking van het deel areaaluitbreiding dat via riool- en afvalstoffenheffing loopt (zie ook nr 23.) 25. Herstelplan Storm Poly In 2024 is incidenteel opdracht verleend aan Stadswerk072 voor uitvoering van het Herstelplan Poly. Ter voltooiing van de dit plan wordt de financiële dekking geborgd. De raad is via een raadsinformatiebrief op de hoogte gesteld van dit plan en de bijbehorende kosten. 26. Toename rente (financieringsbehoefte) De rentelasten stijgen door het hogere rentepercentage, waarmee aflossingen op de bestaande leningen de komende jaren moeten worden geherfinancierd. Daarnaast nemen de rentelasten toe, doordat de komende jaren extra geleend moet worden vanwege de hogere investeringsvolumes. 27. Stijging afschrijvingslasten (excl HV & Sportpaleis) Op basis van het huidige meerjareninvesteringsplan (MIP 2025) stijgen de afschrijvingslasten voor de nieuwe jaarschijf 2029 met € 100.000. 28. Loon/prijs indexatie (netto) We indexeren de lasten in de begroting op basis van de verwachtingen van het Centraal Planbureau, de Financiële uitgangspunten Gemeenschappelijke regelingen en de gevolgen van de concept CAO. Voor de baten wordt als percentage een gewogen gemiddelde van de lasten gehanteerd en komt de tariefstijging uit op 2,8%. 29.
Bijstelling kapitaallasten De afgelopen jaren heeft de gemeente Alkmaar structureel een onderbesteding op de kapitaallasten. Dit komt doordat om diverse redenen de geplande investeringen niet volledig worden gerealiseerd en vervolgens deels doorschuiven naar latere jaren. Deze ruimte wordt nu benut om realistischer te begroten en daarmee een bijdrage te leveren aan een sluitend financieel kader. 30. Onttrekking algemene reserve Per saldo is een beperkte onttrekking (€ 389.000) vanuit de algemene reserve nodig om tot een sluitende begroting te komen. Boekwerk B: Toelichting op financiële mutaties | 19