Bijlage 1. Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Tekst van het document
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Omgevingsvisie Alkmaar 2040 2
3
Colofon Projectwethouder Jan Hoekzema/Anjo van de Ven Projectteam Gemeente Alkmaar Vormgeving en visualisaties RO-Visuals Anoula Voerman
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
INHOUDSOPGAVE
Voorwoord 7 Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
7
Samenvatting 9 Samen bouwen aan een duurzame en levendige toekomst
9
1. Inleiding 11 Inleiding 11 Strategisch beleidsdocument 11 Een visie voor een gemeente in ontwikkeling 11 Alkmaar maken we samen 11 Leeswijzer 11
2. Centrumgemeente in de regio
4
13
Inleiding 13 De kracht van stad en land 13 Gastvrije leefbare stad 13 Mooi en innovatief land 13 Alkmaar als scharnierpunt in de regio 14 Metropoolregio Amsterdam (MRA) 14 Noord Holland Noord 15 Regio Alkmaar 15
3. Leidende principes 17 Inleiding 17 Versterken omgevingskwaliteit 17 Zorgen voor een duurzame toekomst 17 Rekening houden met water, bodem en ondergrond 17
4. Algemene ambities
19
Inleiding 19 Klimaatadaptatie 19 In 2050 zijn we water robuurt en klimaatbestendig 19 Warmte en energietransitie 19 In 2050 zijn we een aardgasvrije gemeente 19 Groen 19 Groen is de bais voor onze ontwikkeling 19 Biodiversiteit 20 Een rijke biodiversiteit in stad en land 20 Wonen 20 Groei met behoud van Alkmaarse kwaliteiten 20 Economie 21 Een krachtige binnenstad 21 Horeca 21 Een evenwichtige woon-werkbalans en goed vestigingsklimaat 21 Mobiliteit 22 Duurzaam bereikbare stad in de regio 22 Kunst, cultuur en ontspanning 23 Alkmaar als dé culturele hoofdstad van de regio 23 Toerisme en recreatie 23 Toeristische hotspot in de regio 23 Erfgoed 23 Erfgoed vormt het DNA van de stad 23
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Gezondheid, veiligheid en welzijn 24 Een duurzaam gezonde en veilige leefomgeving 24 Toegankelijkheid 24 Alkmaar toegankelijk voor iedereen 24 Milieu 24 Aandacht voor milieukwaliteit om de leefbaarheid te vergroten 24
5. Gebiedsgerichte ambities
27
Inleiding 27 Ambitie I ALKMAARS KANAAL - Stroom van mogelijkheden 29 Inleiding 29 Bouwen aan nieuwe stedelijke leefomgevingen 31 Deelgebieden met eigenheid en identiteit 31 Sterke groenstructuur met KanaalPark als drager 33 Toekomstbestendige stad 35 Aantrekkelijk voor fietser en voetganger 35 Kansen voor transport over water 35 Ambitie II GASTVRIJE LEEFBARE STAD 37 Inleiding 37 Vitale dynamische binnenstad 39 Multifunctionele gemengde stationsgebieden 39 Versterken identiteit van de bestaande stad 39 Groen in de stad 41 Voldoende gevarieerd en divers woonaanbod 41 Goed vestigingsklimaat en ruimte voor bedrijven 41 Sterk onderwijs en sterke arbeidsmarkt voor lokale binding 42 Bereikbare stad 42 Toekomstbestendige stad 43 Gezonde stad met toekomstperspectie 43 Alkmaar Sportstad 45 Smart City Alkmaar 45 Ambitie III Toekomstbestendig en innovatief landelijk gebied 47 Inleiding 47 Vitale en leefbare dorpen 49 Sterke agrarische sector in balans met omgeving en natuur 49 Beleefbaar en kwalitatief landschap en erfgoed 51 Kwaliteit vrijkomende agrarische bouwvlakken 51 Multifunctionele landbouw 51 Stimuleren innovatieve landbouw 52 Passende inrichting voor landbouw- en vrachtverkeer 52 Aanpak toekomstige waterproblematiek 52
6. Uitvoering 55 Inleiding 55 Beleidsuitwerking 55 Financiële bijdrage gebiedsontwikkeling 55 Monitoring 55 Milieueffectrapportage Alkmaars Kanaal 55
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
5
VOORWOORD Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
6
Denkend aan Alkmaar in 2040 zie ik de kinderen die nu nog spelen in de speeltuinen zich voorbereiden op het leven als volwassenen. De vijftigers van nu – zelf opgegroeid in een heel andere tijd – wandelen als (bijna) gepensioneerden door hun buurt, groeten bekenden en genieten van het leven in een gemeente die met hen is meegegroeid. De wereld is veranderd. Maar Alkmaar? Alkmaar is herkenbaar gebleven. Vol karakter en nog altijd divers en menselijk.
De voor u liggende visie is tot stand gekomen met hulp van vele handen en hoofden. Inwoners, ondernemers, experts en organisaties dachten mee over de grote vragen van onze tijd: Hoe bouwen we voldoende woningen én houden we ruimte voor groen? Hoe verbinden we stad en dorp? Hoe waarborgen we de toekomst van erfgoed? En hoe zorgen we dat de inwoner zich gehoord en betrokken voelt?
Natuurlijk weten we niet precies hoe de toekomst eruitziet. Die laat zich niet voorspellen. Maar we hebben wél een kompas, en dat is deze Omgevingsvisie 2040. Het is een toekomstbeeld dat ons helpt om keuzes te maken. Om koers te houden in een tijd van verandering. En om vast te houden aan datgene wat Alkmaar zo bijzonder maakt: de diversiteit aan plekken, mensen en verhalen. Want Alkmaar is meer dan de stad alleen. Het is een gemeente met dorpen die ieder hun eigen uitstraling, geschiedenis en energie hebben. Het zijn de plekken waar ruimte is voor hoogwaardige agrarische bedrijvigheid, waar je de seizoenen nog goed kunt voelen en waar de gemeenschap sterk is. Alkmaar is een stad die zich ontwikkelt – met groene, leefbare woonwijken, ons levendig centrum, en ruimte voor kunst, cultuur en ontmoeting. En dan is er het kanaal. Ooit een scheiding tussen twee stadshelften, nu een krachtig middelpunt. We hebben het kanaal omarmd als stadsrivier, en met ontwikkelingen als het KanaalPark, Ringers, Pendorp en Nieuw Oudorp trekken we beide oevers dichter bij elkaar. Aan het water van het kanaal, zie je hoe Alkmaar verandert en tegelijkertijd zichzelf blijft.
Deze visie is dan ook geen blauwdruk. Het is een uitnodiging aan iedereen die met ons mee wil bouwen, die durft te denken in mogelijkheden, die wil bijdragen aan een Alkmaar dat klaar is voor de toekomst, zonder haar unieke kracht te verliezen. De gemeente neemt de regie, stelt kaders en bewaakt de kwaliteit – vooral op plekken waar veel verandert, zoals langs het kanaal. Maar we laten ons ook graag verrassen. Door frisse ideeën uit de samenleving en de markt. Door mensen die ons inspireren en uitdagen. Samen maken we Alkmaar. Vandaag, morgen, en in 2040. Met hartelijke groet, Jan Hoekzema Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling Gemeente Alkmaar
Deze visie is een actualisering van de eerdere visie die is vastgesteld in 2017. Met de invoering van de nieuwe Omgevingswet is het nodig onze eigen visie daarop aan te passen. Tegelijkertijd vragen ook andere ontwikkelingen, zoals de uitdagingen rond de energie- en gronstoffentransitie, en de grotere urgentie van klimaatadaptatie, en daarmee het belang van water en bodem om een aanscherping van de visie uit 2017.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
7
SAMENVATTING Samen bouwen aan een duurzame en levendige toekomst Alkmaar is een prachtstad met een mooie toekomst. De stad heeft een unieke combinatie van stedelijke en landelijke kwaliteiten, met een historische binnenstad en een waterrijk buitengebied als basis.
Scharnierpunt in de omgeving
De kracht van stad en land
In de Omgevingsvisie 2040 schetst de gemeente een inspirerend beeld van een stad die zich blijft ontwikkelen, met oog voor duurzaamheid, leefbaarheid en innovatie. De visie biedt een richtinggevend kader voor de fysieke leefomgeving en verbindt belangrijke thema’s zoals wonen, economie, mobiliteit, energie, water, landschap, natuur, cultureel erfgoed en sociale ontwikkelingen.
8
Alkmaar streeft naar een omgeving waar mensen prettig kunnen wonen, werken en recreëren. Door slim om te gaan met de ruimte boven en onder de grond, wordt ingezet op duurzame groei, waarin groen en biodiversiteit een centrale rol spelen. Klimaatadaptatie is een speerpunt: Alkmaar wil in 2050 water robuust en klimaatbestendig zijn, neemt maatregelen tegen hitte, droogte en wateroverlast, en zorgt voor vergroening voor een gezonde leefomgeving. De energietransitie zet door, met als doel in 2050 aardgasvrij te zijn. Dit vraagt om hernieuwbare energiebronnen en energie neutrale wijken.
Leidende principes
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Op het gebied van mobiliteit wordt de stad nog beter verbonden: vervoerswijzen (lopen, fietsen, auto/ motorrijden, openbaar vervoer) zijn gelijkwaardig aan elkaar, openbaar vervoer wordt versterkt en vervoersmiddelen worden steeds duurzamer. Keuzevrijheid van de reiziger staat centraal. De stedelijke bevolking groeit en woningbouwplannen groeien mee. Dit komt tot uiting in een, divers, betaalbaar, duurzaam en inclusief woningaanbod. Hierdoor kan iedereen een passende woning vinden. Daarnaast wordt de economische kracht van Alkmaar verder uitgebouwd, met voldoende ruimte voor bedrijven en focus op innovatie en een circulaire economie. Een evenwichtige woon-werkbalans en een uitnodigend vestigingsklimaat bieden hiervoor een goede basis. Kunst, cultuur en ontspanning krijgen een breder aanbod, en Alkmaar ontwikkelt zich verder als toeristische hotspot. Horeca levert een belangrijke bijdrage aan de aantrekkelijkheid van de stad en de stedelijke economie als geheel. Erfgoed krijgt een eigen plek binnen nieuwe ontwikkelingen en de stad heeft een duurzaam gezonde en veilige leefomgeving die toegankelijk is voor iedereen. Specifieke gebieden krijgen extra aandacht, zoals het Alkmaars Kanaal, dat zich ontwikkelt tot een bruisende stadszone vol kansen voor ondernemers en bewoners.
Ook het landelijke gebied blijft van grote waarde, waarbij natuur, landbouw en recreatie in balans blijven, en de dorpen vitaal en leefbaar zijn. Samenwerking staat centraal in de visie. De gemeente werkt actief samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om deze ambities te realiseren. Door gezamenlijke inspanning bouwen we aan een toekomstbestendig Alkmaar: een gemeente die groen, dynamisch en uitnodigend is voor iedereen!
Drie gebiedsgerichte ambities
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
9
1. INLEIDING
Inleiding
De stad en het land vormen samen de gemeente Alkmaar. Beide gebieden vertellen hun eigen verhaal, en zijn voortdurend in ontwikkeling. Om die ontwikkeling goed te laten verlopen, is het belangrijk om een duidelijke visie op de toekomst te maken. De omgevingsvisie vormt de basis voor de leefbare stad en het vitale buitengebied van de toekomst.
Strategisch beleidsdocument
In de omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving op de lange termijn vast. De omgevingsvisie gaat in op verschillende onderwerpen, zoals wonen, economie, mobiliteit, landschap, energie, water, cultureel erfgoed en sociale ontwikkelingen. Deze onderwerpen worden in de omgevingsvisie met elkaar verbonden. De keuze voor een horizon tot het jaar 2040 geeft het strategisch karakter van de visie aan. Het laat zien dat de strategische doelen niet op korte termijn worden bereikt, maar juist op langere termijn zichtbaar worden. De visie biedt een stevig handvat om op hoofdlijnen sturing te geven aan de ontwikkeling van de stad en het land.
10
Een visie voor een gemeente in ontwikkeling
In 2017 hebben we de koers bepaald in de Omgevingsvisie Alkmaar 2040. De centrale vraag was: ‘Hoe ziet Alkmaar er in 2040 uit?’. Dat is nog steeds de centrale vraag, maar de aard, omvang en urgentie van de (ruimtelijke) opgaven die op Alkmaar afkomen zijn veranderd. Nieuwe wetten en maatschappelijke ontwikkelingen zoals de energietransitie en klimaatverandering, vragen om een frisse blik op de toekomst van de gemeente. Daarom actualiseert de gemeente Alkmaar haar omgevingsvisie uit 2017: zo kan er nog beter worden ingespeeld op de ontwikkelingen. De actualisatie bouwt voort op de bestaande ambities uit de Omgevingsvisie Alkmaar 2040: dat vormt onze stevige uitgangspositie. De omgevingsvisie biedt aan iedereen die mee wil bouwen aan de toekomst van Alkmaar een kader om in gesprek te blijven met elkaar: inwoners, ondernemers en ontwikkelaars. De visie inspireert, brengt samen en laat zien waar Alkmaar voor staat. Alkmaar gebruikt de omgevingsvisie om als centrumgemeente in de regio een standpunt in te nemen en een dialoog te starten met regionale overheidspartners.
Alkmaar maken we samen
De gemeente heeft in de eerste plaats een regierol, maar het algemeen belang voor de gemeente vraagt soms ook een sturende of initiërende rol van de overheid, zeker als het gaat om onderwerpen die niet vanzelf door de markt of initiatiefnemers worden opgepakt. De gemeente geeft ruimte aan initiatieven vanuit inwoners, bedrijven en instellingen die de samenleving kunnen versterken. De gemeente houdt hierbij het overzicht over de meerwaarde van ontwikkelingen op structuren van de stad, de hoofdlijnen van de ambities en project-overstijgende belangen. Waar nodig zullen wij bewoners en andere partijen actief opzoeken en uitnodigen om een bijdrage te leveren. Ook de omgevingsvisie is tot stand gekomen in dialoog met verschillende partijen. Participatie is een belangrijke pijler onder de Omgevingswet. Gemeente Alkmaar wil niet opleggen, maar mogelijk maken. In een tijd waarin de samenleving steeds complexer wordt, is het belangrijk om inwoners actief te betrekken bij plannen in hun leefomgeving. Participatie is daarvoor de basis: het is een kans om de gemeente nog mooier te maken en geeft onze inwoners een stem. Bij de voorbereiding van de omgevingsvisie en uitvoeringsplannen betrekken we bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, experts, belangenorganisaties en de verschillende overheidspartners waar we mee samenwerken.
Leeswijzer
De omgevingsvisie is opgezet als een set ambities over de toekomst van de gemeente Alkmaar. Hoofdstuk 2: Vertrekpunt voor de visie zijn de Alkmaarse kwaliteiten: de kracht van stad en land en onze sterke regionale positie. Hoofdstuk 3: Vanuit die kwaliteit bouwen we verder. De visie gaat uit van een aantal leidende principes als basis voor de ruimtelijke inrichting en de keuzes die we maken. Hoofdstuk 4: Daarnaast maakt de visie onderscheid tussen algemene ambities die altijd en overal gelden. Hoofdstuk 5: Gebiedsgerichte ambities die laten zien hoe Alkmaar zich de komende jaren ontwikkelt en welke concrete stappen we willen zetten. Hoofdstuk 6: Vanuit het toekomstbeeld voor de langere termijn, kijken we wat er nodig is in de uitvoering.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
11
2. CENTRUMGEMEENTE IN DE REGIO
Inleiding
De aantrekkingskracht van Alkmaar om te wonen, te werken en te verblijven is groot. De stad heeft een centrale positie in de regio, is compact en kent een rijkdom aan erfgoed, voorzieningen, cultuur en groen. Deze bestaande kwaliteiten koesteren en versterken is een belangrijk uitgangspunt voor de ontwikkeling van onze gemeente. Onze ambities bepalen we daarom vanuit de kracht van stad en land, het versterken en verbinden van die gebiedsspecifieke kwaliteiten, en onze sterke regionale positie.
De kracht van stad en land
De gemeente Alkmaar heeft een rijke historie die op sommige plekken nog goed te zien is. Deze historie is een belangrijke identiteitsdrager. De historische binnenstad van Alkmaar vormt een prachtig decor voor toerisme, evenementen en recreatief winkelen. In het buitengebied is de historische kern van de Rijp een echte parel. De droogmakerijen en de grote hoeveelheid molens horen ook bij onze kwaliteiten. Zowel de stad als het buitengebied zorgt voor een aantrekkelijke leefomgeving met grote recreatieve en natuurwaarden. De kwaliteiten van het stedelijk en landelijk gebied vullen elkaar goed aan, en de aantrekkelijke ligging ten opzichte van duinen en strand draagt bij aan die kwaliteit. De grote diversiteit en sporen uit het verleden dragen in grote mate bij aan het karakter en de Alkmaarse identiteit. Dit vormt een sterke basis voor de toekomst.
12
Mooi en innovatief land
Het landschap heeft een belangrijke waarde en geeft identiteit aan het landelijk gebied. Met enerzijds de bijzondere natuurwaarde van de veenweidegebieden en anderzijds de openheid en weidsheid van de droogmakerijen als belangrijk agrarisch productielandschap, dat deel uitmaakt van de innovatieve Greenport Regio. Het waterrijke karakter van het gebied vormt een belangrijk recreatief en ecologisch netwerk, biedt een uniek perspectief op de omgeving en een aantrekkelijk woonmilieu. De dorpen in het landelijk gebied kennen elk hun eigen ontstaansgeschiedenis. We herkennen kenmerkende structuren van lintdorpen in het veenweidegebied en geografische kruisdorpen in de droogmakerijen. Mogelijke ontwikkelingen rondom de dorpen en boerenerven sluiten aan bij deze karakteristieke typologie en hebben een sterke relatie met het omringende landschap.
13
Gastvrije leefbare stad
Door alle jaren heen is Alkmaar gegroeid, maar toch ook compact gebleven. Een echte karakteristiek van Alkmaar is de grote hoeveelheid groene parken. Iedere wijk beschikt over een eigen park. Nieuwe parken worden toegevoegd op plekken waar nieuwe buurten ontstaan. Dit levert aangename groene ontmoetingsgebieden op en zorgt ervoor dat voorzieningen op een fietsafstand bereikbaar zijn. Dit willen wij behouden en voortzetten met de verdere ontwikkeling van de stad. De meest bekende economische drager van Alkmaar is natuurlijk de historische binnenstad. Maar naast deze toeristische trekker is Alkmaar ook een grote werkgever. Alkmaar is koploper als het gaat om kennis op duurzame energie en innovatie. Kennis is een belangrijke drager voor een diverse samenleving en arbeidsmarkt en dit blijft een groot streven voor de toekomst.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
De kracht van stad en land • Rijke historie en landschap als identiteitsdrager • Waterrijk en groen in en om de stad • Levendige binnenstad en belangrijk agrarisch productiegebied als economische kracht • Stad, landelijke gebied, duinen en strand binnen handbereik • Koploper in kennis op duurzame energie en innovatie
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
Alkmaar als scharnierpunt in de regio
Alkmaar heeft een belangrijke positie als centrumgemeente in de regio. De gemeente vervult een scharnierfunctie tussen de Metropoolregio Amsterdam en de regio Noord-Holland Noord. Alkmaar is ook de spil van de Regio Alkmaar. Dit biedt kansen, maar brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. Als centrale stad van de regio neemt Alkmaar het voortouw in ontwikkelingen die de regio aantrekkelijk maken. Dat is belangrijk, want een aantrekkelijke regio is de basis voor iedere succesvolle centrumgemeente.
14
De ruimtelijke ambities en opgaven vragen om een nauwere samenwerking. Belangrijke speerpunten zijn samenwerking, het opbouwen van een regionaal en landelijk netwerk, het bundelen van krachten om de regio herkenbaar te maken en het vergroten van de aantrekkingskracht van de regio. Thema’s die we regionaal oppakken zijn onder andere de woningbouwopgave, een goede bereikbaarheid, voldoende beschikbaarheid van duurzame energie, versterken van de economie en arbeidsmarkt, zorg, cultuur en gezondheid. Dit is belangrijk voor onze huidige en toekomstige inwoners, ondernemers, bezoekers en toeristen.
Metropoolregio Amsterdam (MRA)
Alkmaar is onderdeel van het Daily Urban System van de MRA. Door het intercitynetwerk en rijksweg A9 is de gemeente direct verbonden met de MRA en zijn Amsterdam en Schiphol vanuit Alkmaar makkelijk bereikbaar. Ook is er een directe busverbinding tussen De Rijp en Amsterdam Centraal. Alkmaar biedt een interessante stedelijke woon- en werkomgeving op de schaal van de aantrekkelijke middelgrote stad. Hoogtepunten hierin zijn de historische binnenstad, de vooroorlogse woongordel, het te ontwikkelen Alkmaars Kanaal en de aantrekkelijke ligging van de stad ten opzichte van polder, duinen en strand. De Alkmaarse stedelijke voorzieningen en evenementen maken het palet van de MRA compleet. De Alkmaarse toeristische en recreatieve hoogtepunten - en die van de kust - zijn waardevol en aantrekkelijk voor de stijgende stroom toeristen. Alkmaar raakt steeds meer verbonden met de MRA. We streven naar een intensievere economische samenwerking met de MRA voor het versterken van elkaars kwaliteiten.
Noord-Holland Noord
Op het gebied Noord-Holland Noord heeft Alkmaar een grote aantrekkingskracht. De woonmilieus in de stad met zijn voorzieningen vormen ook aantrekkelijke vestigingsplekken voor doelgroepen uit Noord-Holland Noord met een woonbehoefte in een stad met een hoog voorzieningenniveau en een bruisende binnenstad. Noord-Holland Noord positioneert zich als een gezonde regio met een krachtige uitgangssituatie. De mensen werken, wonen en recreëren in een regio die uitblinkt in agri & food (Greenport), water en (duurzame) energie. We werken samen met onze partners de komende jaren aan een Ontwikkelperspectief voor NoordHolland Noord. De ruimtelijke opgaven in NoordHolland Noord worden steeds groter en complexer. Zo is er behoefte aan ruimte voor bijvoorbeeld wonen, mobiliteit, landbouw, natuur, bedrijven, water, energie en defensie. Deze uitdagingen houden niet op bij de gemeentegrenzen of deelregio’s. Een integrale aanpak en samenwerking op het schaalniveau van Noord-Holland Noord biedt meer mogelijkheden om deze ontwikkelingen duurzaam en effectief in te passen.
Regio Alkmaar
Alkmaar en de omliggende gemeenten vormen samen de Regio Alkmaar, waarvan Alkmaar het centrum is. Inwoners van de regio maken gebruik van de regionale voorzieningen die Alkmaar biedt en profiteren daarmee van de schaalgrootte van de stad. Andersom biedt de regio inwoners van Alkmaar een duidelijke meerwaarde op recreatief gebied, waardoor wonen in Alkmaar nog aantrekkelijker wordt. De gezamenlijke verdeling van bedrijvigheid versterkt de regio verder. Een goed samenwerkende regio maakt van Alkmaar een sterke centrumgemeente.
Scharnierpunt in de regio • Centrumfunctie op het gebied van toerisme, recreatie, evenementen, cultuur, onderwijs, werkgelegenheid en zorg • Belangrijke regionale verkeersknoop en onderdeel Daily Urban System Metropoolregio Amsterdam • Krachten bundelen voor herkenbaarheid en aantrekkingskracht van de regio • Partnerschap en intensievere economische samenwerking met de Metropoolregio Amsterdam
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
15
3. LEIDENDE PRINCIPES
Inleiding
De omgevingsvisie gaat over verschillende schaalniveaus. Het is een verhaal dat past binnen het grotere perspectief van Nederland, de provincie en de regio. Maar het is vooral een verhaal op gemeentelijk niveau. De stad en het land vormen samen het grondgebied van de gemeente Alkmaar. Beide omgevingen vertellen elk hun eigen verhaal. Leidende principes voor de gehele gemeente zijn het versterken van de omgevingskwaliteit, het zorgen voor een duurzame toekomst, en rekening houden met de effecten op het water- en bodemsysteem.
Ook in de samenleving groeit de aandacht voor de gevolgen van klimaatverandering en het belang van klimaatadaptatie en duurzaamheidsmaatregelen. Bijvoorbeeld het zorgen voor schoon drinkwater, de omgang met hoge temperaturen in de zomer, het voorkomen van wateroverlast bij extreme regenbuien en het zorgen voor voldoende, schone elektriciteit voor inwoners en bedrijven. Vanuit economisch oogpunt zijn de ontwikkeling van de circulaire economie en de landbouwtransitie belangrijke onderwerpen die hierbij horen.
Versterken omgevingskwaliteit
Grote maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, landbouwtransitie en de woningbouwopgave hebben een impact op het water- en bodemsysteem. De ondergrond vormt een integraal onderdeel van de omgevingsvisie, en bij keuzes over de inrichting van de gemeente gaan we uit van het duurzaam benutten van het water en bodemsysteem.
Het versterken van de omgevingskwaliteit van Alkmaar is een belangrijk uitgangspunt van deze omgevingsvisie. Het zorgen voor een goede omgevingskwaliteit heeft zowel landelijk, regionaal als lokaal de aandacht. Omgevingskwaliteit gaat om de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van een gebied. Het gaat hierbij om zaken als de kwaliteit van de openbare ruimte en gebouwen, behoud van erfgoed, concurrentiekracht, milieukwaliteit en gezondheid. De algemene ambities in hoofdstuk 4 laten zien hoe de Alkmaarse omgevingskwaliteit kan toenemen en hoe we Alkmaar nog aantrekkelijker, leefbaarder en innovatiever maken.
16
Het gaat daarbij om keuzes die wij maken voor de inrichting van de fysieke leefomgeving en het effect op de gezondheid, veiligheid en het welzijn van onze inwoners. Vanwege de beperkte ruimte (zowel boven als onder de grond) wordt nadrukkelijk gekeken naar koppelkansen.
Zorgen voor een duurzame toekomst
Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van de 21ste eeuw. Om de verandering van het klimaat te beperken, moet er een energie- en grondstoffentransitie plaatsvinden. Tegelijkertijd verandert het klimaat al en neemt de soortenrijkdom af. Daarom zijn maatregelen nodig om de leefomgeving aan te passen aan het veranderend klimaat, de biodiversiteit te versterken, waterbewustzijn te vergroten, de kwaliteit van het drinkwater en de drinkwatervoorziening veilig te stellen, en het energie- en materiaalgebruik te verduurzamen.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Rekening houden met water, bodem en ondergrond
Als gemeente richten wij ons specifiek op een efficiënte ondergrondse ordening, het klimaat adaptief inrichten van de gemeente, het vitaal houden van de bodem en het beschermen van de cultuurhistorie. Aandacht voor grondwater en bodemkwaliteit is van belang, maar ook het beheer van alle aanwezige publieke voorzieningen, zoals riolering, gas, licht, elektra, drinkwater en bodemenergiesystemen. Bovengronds voldoende ruimte beschikbaar hebben voor een gezond leefklimaat betekent dan ook zorgvuldig en creatief omgaan met de schaarse ruimte in de ondergrond. Bij ontwikkelingen maken we inzichtelijk wat de gesteldheid en het gebruik van de ondergrond is, en houden rekening met het effect van die ontwikkeling op de ondergrond. We zorgen voor integrale coördinatie en samenwerking tussen de gemeente en alle betrokken partijen, zoals netbeheerders, het hoogheemraadschap HHNK, PWN, beheerders van de openbare ruimte en ontwikkelaars, en we sturen op het optimaal benutten van mee koppelkansen. Samen met onze partners zorgen we ervoor dat nadelige gevolgen van de grondwaterstand zoveel mogelijk worden voorkomen of beperkt.
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
17
4. ALGEMENE AMBITIES
Inleiding
De algemene ambities gelden altijd en overal, en zijn bedoeld om het integrale karakter van de omgevingsvisie te benadrukken. De omgevingsvisie maakt duidelijk wat de maatschappelijke opgaven zijn en welke uitgangspunten we hanteren voor de verschillende aspecten van de fysieke leefomgeving. Hieronder staan de belangrijkste algemene gemeentelijke ambities en beleidsdoelen vermeld.
Klimaatadaptatie In 2050 zijn we water robuust en klimaatbestendig
De impact van klimaatverandering wordt steeds duidelijker. De gemeente volgt de landelijke doelstelling om in 2050 water robuust en klimaatbestendig te zijn. De inrichting van de openbare en private ruimte draagt bij aan een duurzaam gezonde en veilige leefomgeving. Doel is om ons grondgebied zo in te richten dat we de gevolgen van de toenemende hitte, droogte, neerslag en overstromingen kunnen opvangen. We zorgen voor een klimaat adaptieve en natuur inclusieve omgeving, met ruimte voor groen, biodiversiteit en het vasthouden, bergen en afvoeren van water. We werken aan de verdere vergroening van de leefomgeving en een robuust grondwatersysteem. We richten de stad in als een spons, waardoor we (regen) water zoveel mogelijk vasthouden en we zo weinig mogelijk wateroverlast hebben en minder last van droogte. We houden hierbij rekening met de hoogte van het grondwater, bodemdaling en de effecten van ondergronds bouwen.
18
Voor het tegengaan van verdroging en het beperken van wateroverlast wordt uitgegaan van een drietrapsstrategie, bestaande uit vasthouden, bergen en afvoeren. Hiervoor maken wij waar mogelijke (kleine) reserveringen voor wateropslag. Particulieren, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties hebben op het eigen grondgebied een verantwoordelijkheid voor het vasthouden en bergen van (regen)water. De gemeente stimuleert deze partijen om zelf met klimaatadaptatie aan de slag te gaan. Bijvoorbeeld via subsidies, en waar nodig via het vaststellen van beleid en normering. Vanuit veiligheid en gezondheid kijkt de gemeente daarbij specifiek naar het bereikbaar houden van vitale en kwetsbare functies, de bescherming van kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen, chronisch zieken en mensen in wijken met de laagste inkomens, en de bescherming van mensen die veel buiten in de hitte of zon werken of actief zijn.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Warmte en energietransitie In 2050 zijn we een aardgasvrije gemeente
De gemeente Alkmaar heeft zich gecommitteerd om in 2030 een CO2 reductie te realiseren van 55% ten opzichte van 1990 en in 2050 klimaatneutraal te zijn. De gemeente Alkmaar sluit zich daarbij aan bij de landelijke doelstelling om aardgasvrij te zijn in 2050. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld door de eigen bedrijfsvoering te verduurzamen. In de provinciale energievisie is de Boekelermeer aangewezen als locatie voor groei van hernieuwbaar aanbod. De Boekelermeer vormt een belangrijk innovatief energieknooppunt in de regio voor toekomstige netuitbreiding en is een energieinnovatie hub. Ook de aanwezigheid van het warmtenet van HVC biedt kansen. Daarnaast sluit de gemeente aan bij de uitvoering van de Regionale Energiestrategie. Daarin is het bedrijventerrein Boekelermeer aangemerkt als zoekgebied voor de opwekking van windenergie. Binnen de gemeente Alkmaar is er ook potentie voor zonnepanelen op grote daken, parkeerplaatsen en geluidschermen. De energietransitie brengt uitdagingen met zich mee, zoals het zorgen voor voldoende energievoorzieningen en -infrastructuur (zoals trafohuisjes), de (beperkte) beschikbare capaciteit op het net en de inpassing in de beschikbare ruimte. Ook de ondergrond speelt hierbij een belangrijke rol.
Er is ondergronds ruimte nodig voor bijvoorbeeld een warmtenet, een warmtekoudeopslag [WKO] of de uitbreiding en verzwaring van het hoogspanningsnet.
Groen Groen is de basis voor onze ontwikkeling
We houden vast aan het motto ‘een goede leefomgeving is een groene leefomgeving’. Groen is belangrijk voor de gezondheid (welzijn, bewegen en ontmoeten) van onze inwoners en is essentieel bij het aanpakken van de klimaatopgave. Verder levert groen een belangrijke bijdrage aan de beleving van de leefomgeving en het behoud en de versterking van de biodiversiteit. Groen en natuur inclusief ontwerpen, bouwen en inrichten is de standaard. Door de verdichting en de druk op de ruimte is het steeds belangrijker om een aantrekkelijke groene openbare ruimte te creëren. Hierbij wordt rekening worden gehouden met de beschikbare ruimte in de ondergrond en het effect op de ondergrondse infrastructuur.
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
19
De gemeente versterkt met haar groenbeleid de groenblauwe structuren en zorgt voor een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van groen en natuur. Dat doen we door meer groen toe te voegen, door wandel- en fietsroutes nog beter aan elkaar te koppelen, en ruimte en faciliteiten te creëren voor ontmoeting, sport en spel. Samen met onze partners in de regio optimaliseren we de verbinding tussen de groenblauwe structuren en naar recreatiegebieden in de regio.
Biodiversiteit Een rijke biodiversiteit in stad en land
20
Stedelijk en landelijk groen worden zo ingericht dat ze met elkaar in verbinding staan en habitats bieden voor een verscheidenheid aan soorten. Een rijke biodiversiteit draagt bij aan een goede waterkwaliteit, biedt een gevarieerde beleving van het groen en draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Het verhogen van de biodiversiteit in het stedelijk gebied heeft veel potentie: er is een duidelijke behoefte aan (meer) groen en natuur dicht bij huis. Regionaal participeert Alkmaar in recreatiegebieden waarin zorg voor de biodiversiteit een belangrijk thema is. In onze gemeente liggen Natura 2000 gebieden die onderdeel uitmaken van het Natuurnetwerk Nederland. Deze gebieden dragen bij aan nationale natuurdoelen. In deze gebieden gaat het niet altijd om verhoging van de biodiversiteit van de polders zelf, maar ligt de focus op het bieden van habitats voor Europese of nationaal gekozen doelen. Ook in het kader van natuurwetgeving (beschermde soorten) en de Rode lijst (bedreigde soorten) is aandacht voor biodiversiteit van belang. Om de biodiversiteit te behouden en versterken, is de Basiskwaliteit Natuur (BKN) de norm.
Dit is een meetbare set van minimale condities (abiotisch, inrichting en beheer) op een bepaalde locatie. Het geeft aan of een bepaalde locatie voldoet aan de minimale condities die algemene soorten in hun leefgebied nodig hebben om te floreren. Zonder deze condities zullen de algemene soorten achteruitgaan en komen de biodiversiteit en het ecosysteem onder druk te staan. BKN richt zich met name op het landelijk en stedelijk gebied waar natuur niet de primaire functie is. Als in deze gebieden de kwaliteit van de leefomgeving op orde is, profiteert alle natuur daarvan mee.
Wonen Groei met behoud van Alkmaarse kwaliteiten
We stemmen het aanbod af in de regio en bieden ruimte aan bestaande inwoners en aan mensen die in onze gemeente willen wonen. Nieuwbouw en transformatie sluit aan op de woonbehoefte, en biedt mogelijkheden voor de huisvesting van doelgroepen die zorg nodig hebben.
Niet alleen als publiekstrekker voor toeristen en winkelend publiek, maar ook als belangrijke vestigingsfactor voor bedrijven en bewoners. Horeca levert daarmee, en als werkgever, een belangrijke bijdrage aan een goed functionerende leef- en werkomgeving en de stedelijke economie als geheel.
We ontwikkelen nieuwe woon-werkgebieden langs het Alkmaars Kanaal en we geven ruimte aan nieuwe woonvormen die aansluiten bij de veranderende maatschappij. Bij de groei van de stad hebben we oog voor omgevingskwaliteit en zorgen we voor balans in de groei van wonen, werken, voorzieningen en mobiliteit.
Een evenwichtige woon-werkbalans en goed vestigingsklimaat
Economie Een krachtige binnenstad
Onze cultuurhistorische binnenstad is een dynamische plek waar iedereen zich thuis voelt. Waar bewoners, bezoekers en ondernemers uit de hele regio elkaar ontmoeten, ervaringen en inspiratie opdoen, genieten van horeca, winkelen, werken, wonen en prettig verblijven. Samen met vastgoedeigenaren, winkeliers en ondernemers(verenigingen) werken wij aan het verder versterken en aantrekkelijk maken van de binnenstad.
Alkmaar is een aantrekkelijke gemeente om te wonen. De historische binnenstad en de monumentale dorpskernen dragen bij aan de sfeer en geven een extra dimensie aan de identiteit. De gemeente heeft een grote variëteit aan woonmogelijkheden. Wonen kan in de compacte binnenstad, de groene woonwijken met parken, in de dorpen met elk hun eigen sfeer en identiteit, en in het landelijk gebied, op bijvoorbeeld locaties met vrijkomende agrarische bebouwing.
De bouw van voldoende kwalitatieve woningen is belangrijk voor de groei van de stad. De toename van het aantal woningen loopt in de pas met de bevolkingsgroei en sluit aan bij de veranderende bevolkingssamenstelling en de behoefte van huishoudens. We sturen op een diversiteit aan woningtypen die aansluit op de vraag, met voldoende ruimte voor betaalbare woningen.
Horeca
Horeca is belangrijk omdat het verlevendigt, de aantrekkelijkheid verhoogt maakt, ontmoeting en kennisuitwisseling faciliteert, en andere voorzieningen ondersteund. Waar mogelijk bieden we ruimte aan horeca die past bij de identiteit en ontwikkeling van de gemeente. Een uitgebreid aanbod aan diverse horecagelegenheden is in de binnenstad te vinden. Dit is het visitekaartje van de gemeente.
Voor werkgelegenheid is Alkmaar een echte centrumgemeente. Dit is terug te zien in de woonwerkbalans, waarbij het aantal banen hoger is dan het aantal woningen. Voor een evenwichtige verhouding tussen het aantal woningen en het aantal banen houdt de groei van het aantal banen gelijke tred met de groei van het aantal woningen. In de transformatiegebieden brengen we wonen en werken dichter bij elkaar door functiemenging. Om te kunnen blijven voorzien in een goed vestigingsklimaat is het noodzakelijk om de bestaande bedrijventerreinen te behouden, beter te benutten en uit te breiden. Alkmaar heeft aantrekkelijke en gezonde bedrijventerreinen, we zorgen voor goede bereikbaarheid van bedrijventerreinen via verschillende vervoersmiddelen, en stimuleren kennisclustering en innovatiekracht op de diverse soorten werklocaties. Ook het buitengebied kent een uitnodigend vestigingsklimaat voor ondernemers om hier hun bedrijf te vestigen, uit te breiden en/of bedrijfsopvolging mogelijk te maken. Ons landelijk gebied is een belangrijk agrarisch productiegebied. Behoud van de agrarische sector is niet alleen economisch van belang, maar ook voor het behoud van de bijzondere landschappen en natuurwaarden.
Woon-werk balans
Ecocorridor
Parken
Van historische binnenstad tot vrijkomende agrarische bebouwing
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Horeca
Krachtige binnenstad Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
21
Naast de agrarische bedrijven zijn ook veel andere bedrijven en startups in het buitengebied (en in de kernen) gevestigd. We ondersteunen bedrijven in hun groei, innovatie en transformatie naar duurzamere en natuur inclusieve bedrijfsvoeringen, waarbij zowel schaalvergroting van het bouwvlak als multifunctionele landbouw zich kunnen voordoen. Dit vraagt om een flexibele en toekomstgerichte benadering van ruimtelijke ordening en infrastructuur. Samenwerking tussen bedrijven (waaronder ook zorg en andere maatschappelijke organisaties), overheid en onderwijs is tevens een belangrijk speerpunt dat we willen blijven versterken. Dit draagt bij aan een beter werkende arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door het bij/om/herscholen en behouden van het personeel en het inzetten op leerplekken waar onderwijs en werkgevers samenwerken.
22
In 2050 heeft Alkmaar een circulaire economie. De gemeente Alkmaar volgt de landelijke doelstelling om in 2050 over een circulaire economie te beschikken. Daarom streven wij ernaar dat er in 2030 50 % minder gebruik wordt gemaakt van primaire grondstoffen, zoals mineralen, fossiele brandstof en metalen. In 2050 zijn alle activiteiten binnen het grondgebied van de gemeente volledig circulair en klimaatneutraal. We stimuleren de transformatie naar een circulaire economie, met ruimte voor flexibiliteit en circulaire innovaties. We geven zelf het goede voorbeeld en werken samen met partners en organisaties om kennis en inzicht in circulair ondernemen te vergroten en circulariteit te bevorderen. Door circulaire bouw te stimuleren benutten we kansen om een van de grootste afvalstromen te verduurzamen.
Mobiliteit Duurzaam bereikbare stad in de regio
Een goede bereikbaarheid voor inwoners, bezoekers, ondernemers en logistiek is belangrijk voor de economische vitaliteit en aantrekkelijkheid van de stad. Het Alkmaarse verkeerssysteem is van regionaal belang en is essentieel voor de bereikbaarheid van regionale woningbouwplannen. De ringweg om Alkmaar is een belangrijk verdeelpunt. Uitgangspunt is dat er plaats is voor alle vervoerswijzen (fiets, auto, ov en voetgangers), en dat deze gelijkwaardig zijn aan elkaar met keuzevrijheid voor de reiziger. We willen de verkeersruimte beter benutten en de leefbaarheid en verkeersveiligheid in woonwijken garanderen. We verleiden doorgaand autoverkeer om gebruik te maken van de ring, en in de stad geven we ruimte aan bestemmings- en langzaam verkeer. Daarbij houden we rekening met een balans tussen verkeerstromen, woonkwaliteit en klimaatadaptatie. We zorgen voor snelle doorfietsroutes vanuit de regio, een fijnmazig netwerk in de stad en voldoende ruimte voor fietsparkeren. Bij ruimtelijke ontwikkelingen geven we prioriteit aan ruimte-efficiënte mobiliteit. We verduurzamen het mobiliteitssysteem en stimuleren P&R hubs bij treinstations en aan de stadsrand als overstap tussen vervoerswijzen.
Op het gebied van openbaar vervoer beschikt Alkmaar in 2040 over een duurzaam OV-net, hoogfrequente treinverbindingen naar de Metropoolregio Amsterdam en de regio door het verhogen van de vervoerswaarde rond OVknooppunten. We willen het openbaar vervoer versterken, als aantrekkelijk alternatief voor de auto, met korte reistijden op vooral de langere afstanden vanuit regio, buitenwijken en bedrijventerreinen.
Kunst, cultuur en ontspanning Alkmaar als dé culturele hoofdstad van de regio
Toerisme en recreatie Toeristische hotspot in de regio
Alkmaar en zijn inwoners groeien mét en door cultuur. Daarom zorgen we voor een breed en gevarieerd cultureel aanbod, een gevarieerd evenementenprogramma en een passend horeca en vermaak aanbod. Cultuur is voor iedereen bereikbaar. Initiatieven van culturele ondernemers die hieraan bijdragen worden positief ontvangen en obstakels worden zoveel mogelijk weggenomen. Alkmaar is dé culturele hoofdstad van de regio. De gemeente beschikt over een complete culturele infrastructuur en biedt ruimte om bijzondere kunstproducties mogelijk te maken. Het cultureel aanbod wordt uitgebreid, passend bij de groei van de stad en de vraag in de regio. De stedelijke voorzieningen worden zoveel mogelijk geconcentreerd in het centrum aan weerzijden van het kanaal. Daarnaast zorgen we voor spreiding van het cultuuraanbod over wijken en dorpen. Dat doen we door meer ruimte te creëren voor podia en exposities in Alkmaar Noord, en door het verbeteren van de faciliteiten voor podia en presentatie in de dorpen en in buurt- en dorpshuizen. Alkmaar speelt in op de behoefte aan hedendaagse beeldende kunst. Met meer kunstwerken in de openbare ruimte, met hotspots voor hedendaagse beeldende kunst in het centrum en met ruimte voor buitenexposities in de dorpen. We bieden een levendig vestigingsklimaat voor makers, en hebben aandacht voor jongerencultuur en aanbod van cultuureducatie en talentontwikkeling.
Alkmaar is een waterrijke stad met op veel plekken een zichtbare en aantrekkelijke koppeling met het water. Het maakt deel uit van een veel groter verbonden recreatief waternetwerk, waarbij Alkmaar de havenstad is met vaarroutes, aanlegplaatsen voor de pleziervaart en cruiseschepen. Andere toeristische hoogtepunten zijn de historische binnenstad, stedelijke voorzieningen en evenementen, het aantrekkelijk buitengebied en de ligging nabij de duinen en het strand. We versterken Alkmaar als regionale stad om te bezoeken, recreëren en verblijven, en optimaliseren het recreatieve routenetwerk (per boot, fiets of te voet) regionaal.
Erfgoed Erfgoed vormt het DNA van de stad
Alkmaar is een gemeente met een cultuurhistorische uitstraling, dit vormt het ‘DNA van de stad’. We willen de hoge kwaliteit van het erfgoed behouden en waar mogelijk versterken. Dit doen we onder meer door herbestemming en integratie van cultuurhistorie en erfgoed in de openbare ruimte. Ons erfgoed is een inspiratiebron voor de toekomst, en biedt kansen bij nieuwe ontwikkelingen. We zetten cultuurhistorische en archeologische waarden in om plannen beter te maken. Voor de historische binnenstad geldt dat de nieuwe ontwikkelingen afgestemd moeten zijn op de maat en schaal van de bestaande gebouwen in de binnenstad.
Erfgoed Bruggen en entrees
OV-net
Bereikbaarheid
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Sportstad
Lange lijnen
Culturele hoofdstad
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
23
Gezondheid, veiligheid en welzijn Een duurzaam gezonde en veilige leefomgeving
Toegankelijkheid Alkmaar toegankelijk voor iedereen
Alkmaar is een gemeente die uitnodigt tot gezond leven. Bij de keuzes die wij maken voor de inrichting van de fysieke leefomgeving houden we rekening met (het effect op de) gezondheid en het welzijn van de inwoners. Een duurzaam gezonde en veilige leefomgeving staat voorop.
24
Dit betekent dat ruimtelijke-, maatschappelijke-, en sociale veiligheid in samenhang zijn. We gaan hierbij uit van eigen verantwoordelijkheid en preventie, en kijken met name naar de inrichting van de (openbare) ruimte. Stimuleren van bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte heeft tal van fysieke en mentale gezondheidsvoordelen. Ontmoeten draagt bij aan sociale cohesie, leefbaarheid en het gevoel van veiligheid. Een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen nodigt ook uit om naar buiten te gaan. Om te spelen, ravotten, wandelen, sporten en te recreëren. We streven naar een openbare ruimte die sociaal en fysiek veilig, schoon en aantrekkelijk is. Al onze inwoners moeten zich overal in de openbare ruimte prettig voelen en deze zo goed mogelijk kunnen gebruiken. Een goed onderhouden en verlichte openbare ruimte kan bijdragen aan een groter gevoel van veiligheid. Ook veilige verkeerssituaties en toegankelijkheid zijn belangrijke aspecten. Daarbij houden we rekening met het perspectief van verschillende gebruikers. Want verschillende doelgroepen ervaren veiligheid in de openbare ruimte anders. We werken gebiedsgericht samen, betrekken onze inwoners en vergroten het gevoel van veiligheid door bijvoorbeeld de slimme toepassing van (energiezuinige en natuur inclusieve) verlichting en beplanting.
Ook hebben we aandacht voor de sociale aspecten die hierbij horen, zoals het versterken van de sociale cohesie en aandacht voor mensen in een kwetsbare woonsituatie. We werken eraan om de weerbaarheid en mentale veerkracht van inwoners en eigen regie te versterken. De gemeente faciliteert de transformatie in de zorgsector in ruimtelijke zin en streeft naar het bereikbaar houden van zorg in de buurt als onderdeel van een hoge omgevingskwaliteit.
We verbeteren de toegankelijkheid van openbare gebouwen en ook bij het inrichten van de openbare ruimte is dit het uitgangspunt. Onze gebouwen, de culturele sector, ons (sport)verenigingsleven, onze publieke sector en het onderwijs zijn toegankelijk voor iedereen. Senioren en mensen met een fysieke beperking hebben voldoende mogelijkheden om zich autonoom te bewegen. We nemen zichtbare en onzichtbare drempels zoveel mogelijk weg en zorgen dat hier bij nieuwbouwprojecten vanaf de ontwerpfase rekening mee wordt gehouden. We stimuleren het onderwijs, de culturele sector en het bedrijfsleven om hetzelfde te doen. Met onderzoek, beleidsvorming en een integrale aanpak maken we onze gemeente toegankelijker. Om te bepalen wat nodig is werken we samen met de WMO-Raad en andere belanghebbenden. Concrete maatregelen voor het verbeteren van de toegankelijkheid borgen we zo nodig juridisch in het omgevingsplan.
Gebiedsgerichte ambities 25
Milieu Aandacht voor milieukwaliteit om de leefbaarheid te vergroten
Gezondheidsbescherming is belangrijk om de leefbaarheid te vergroten. Dit betekent het voorkomen of verminderen van negatieve effecten zoals geluidbelasting en luchtverontreiniging. Europees en landelijk beleid stellen eisen aan bijvoorbeeld de luchtkwaliteit, geur, geluidbelasting en omgevingsveiligheid. Een goede luchtkwaliteit en een akoestisch prettig klimaat dragen bij aan een aangename leefomgeving. Ook zorgt een goede milieukwaliteit voor meer welzijn. Voor de verschillende milieuthema’s voldoen we aan de geldende eisen. Bij een evenwichtige toedeling van functies aan locaties in het omgevingsplan wordt rekening gehouden met milieuaspecten. Door nieuwe technologieën in de leefomgeving te gebruiken houden we grip op de milieukwaliteit.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
5. GEBIEDSGERICHTE AMBITIES
Inleiding
De omgevingsvisie kijkt ook gebiedsgericht naar de ambities voor de toekomstige ontwikkeling van Alkmaar. Alkmaar is voortdurend in ontwikkeling, en samen kijken we naar de toekomst van onze stad en haar omgeving. Wat maakt Alkmaar zo’n fijne plek om te wonen, werken en ontspannen? En hoe zorgen we ervoor dat de stad en het omliggende gebied nóg aantrekkelijker, duurzamer en leefbaarder wordt voor iedereen? Denk aan de inrichting van de openbare ruimte, het bouwen van woningen en de bereikbaarheid van onze stad. Maar het gaat vooral om de mensen die hier wonen, werken en verblijven. Een plek waar iedereen zich welkom voelt, waar ruimte is voor ontmoeting, en waar bestaanszekerheid en inclusiviteit hand in hand gaan met een fijne leefomgeving.
Vanuit die gedachte, de bestaande Alkmaarse kwaliteiten en ruimtelijke en maatschappelijke opgaven kijken we gebiedsgericht naar kansen die Alkmaar aantrekkelijker en unieker maken en de concurrentiepositie versterken. Voor de ontwikkeling van onze gemeente zien we drie hoofdambities die in dit hoofdstuk nader worden toegelicht. Deze ambities zijn een aanvulling op de algemene ambities die in het vorige hoofdstuk zijn benoemd. Deze ontwikkeldoelen komen voort uit de visie die in 2017 is vastgesteld. Sindsdien zijn er al stappen gemaakt in de ontwikkeling van Alkmaar. We actualiseren de gebiedsgerichte ambities, en waar nodig scherpen we ze aan.
27
Ambitie I: ALKMAARS KANAAL stroom van mogelijkheden
In 2017 is de basis gelegd voor de ontwikkeling van de stad langs het Noordhollandsch kanaal. Deze herontwikkeling biedt voor Alkmaar enorme kansen en de contouren van de verschillende deelgebieden en het kanaalpark krijgen steeds meer vorm.
Ambitie II: GASTVRIJE LEEFBARE STAD De ruimte in de stad is beperkt. Dat vraagt om slimme oplossingen en het benutten van kansen om de Alkmaarse kwaliteiten te behouden en de stad nog aantrekkelijker en leefbaarder te maken.
Ambitie III: TOEKOMSTBESTENDIG INNOVATIEF LANDELIJK GEBIED In het landelijk gebied richten we ons op het vitaal houden van de dorpen, de transitie naar een duurzame landbouw, met behoud van het landschap en de natuur.
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
AMBITIE I: ALKMAARS KANAAL Inleiding
Sinds 2017 bouwt Alkmaar aan een 21ste-eeuws stadsdeel met een (hoog)stedelijk woon-, werk- en leefmilieu. Het Alkmaars Kanaal. Het kanaal heeft een bijzondere kwaliteit als sterke herkenbare eenheid en als verbinder. Via het kanaal komt letterlijk lucht, ruimte en water de stad in, waarmee een aangename en groene verblijfskwaliteit ontstaat. En langs het kanaal wordt de stad op een prettige en verbonden wijze verder ontwikkeld. Dit komt tot uiting in de verschillende deelgebieden (voormalige bedrijfs- en kantoorlocaties) langs het kanaal, die allen een directe verbinding hebben met het kanaal. Langs het kanaal is de geschiedenis van de stad als een historische tijdlijn goed zichtbaar. Het kanaal wordt een uitnodigende stadsrivier met daarlangs het KanaalPark als verbindende factor tussen de verschillende deelgebieden. Het Alkmaars Kanaal wordt een gemengd woon-werkgebied, met een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven. Werklocaties worden getransformeerd naar eigentijdse leefen werkomgevingen waar wordt gebouwd voor iedereen. De deelgebieden worden onderscheidend van elkaar ontwikkeld. Voor alle locaties geldt dat de menselijke maat en schaal centraal staan bij het maken van ruimtelijke keuzen. Dit heeft betrekking op de inpassing van voldoende ontmoetingsruimten, de kwaliteit van verblijfsgebied en de relatie met de plinten van een gebouw.
Ook de massa opbouw van een gebouw speelt hierbij een rol. Een hogere massa vraagt om een gevel met een bepaalde dieptewerking en verspringende elementen. Gebouwen zijn in
28
onderlinge samenhang en verhouding, en worden zorgvuldig stedenbouwkundig ingepast. De grote verbindende factor van al deze nieuwe stukjes stad met nieuwe bewoners en gebruikers is het KanaalPark dat met een lengte van ruim 6,5 km alles aan elkaar rijgt. In het Alkmaars Kanaal staat de toekomstbestendige economie centraal: er wordt ingezet op gevestigde economie en op nieuwe sectoren, zoals de moderne maakindustrie, digitalisering en de circulaire economie. Daarbij is aandacht voor de verkeersafwikkeling, verkeersveiligheid en de toepassing van deelmobiliteit. Ook zorgen we voor goede fiets- en wandelroutes naar de stations. Daarnaast is het een zoveel mogelijk energie neutrale en circulaire ontwikkeling. Dit draagt bij aan de verbetering van de ecologische waarden en voorkomt de (indirecte) aantasting van de aanwezige natuurkwaliteiten. Het Alkmaars Kanaal is gericht op een klimaat adaptieve inrichting en bevordert een gezonde levensstijl en onderlinge sociale interactie. Er is sprake van een organische ontwikkeling, op basis van initiatieven van marktpartijen en zelfbouwers. Via ontwikkelkaders geeft de gemeente richting aan de ontwikkeling. Een ontwikkeling van deze omvang heeft impact op de omgeving. Met een Milieueffectrapportage zijn de effecten van de ontwikkeling en de belangrijke keuzes in relatie tot onze ambities in beeld gebracht.
De resultaten van het onderzoek zijn vastgelegd in een Milieueffectrapport (MER) en zijn gebruikt bij het bepalen van de inhoud van deze omgevingsvisie en recent vastgesteld (sectoraal) beleid. In hoofdstuk 6 (uitvoering) wordt nader ingegaan op de inhoud van het MER en wat we hier mee hebben gedaan.
AMBITIEPUNTEN • • • • • •
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Bouwen aan nieuwe stedelijke leefomgevingen Deelgebieden met eigenheid en identiteit Sterke groenstructuur met Kanaalpark als drager Toekomstbestendige stad Aantrekkelijk voor fietser en voetganger Kansen voor transport over water
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
29
Bouwen aan nieuwe stedelijke leefomgevingen
Dit betekent dat we niet langer traditionele woonwijken bouwen, maar inzetten op de ontwikkeling van complete stukjes stad: een combinatie van wonen, werken en recreëren. Het worden eigentijdse stedelijke leefomgevingen die de opmaat vormen naar de stad. Deze gebieden worden niet gedomineerd door grondgebonden woningen. maar bestaan uit een diverse stedelijke mix waarbij er verschillende functies in een gebouw kunnen zitten. De plinten spelen een belangrijke rol in de beleving en activering van het gebied. Stedelijke parkeeroplossingen dragen bij aan een voldoende groene uitstraling. De gebruiker staat centraal: er wordt voorzien in een netwerk van verblijfsruimten; pleinen, kleine parkjes, binnenhoven en groenzomen. De transformatiegebieden onderscheiden zich hiermee sterk van de bestaande stedelijke structuren en woonwijken van Alkmaar, al zijn ze daarnaast ook ‘gewoon’ op de Alkmaarse kwaliteiten gebaseerd.
30
Vanzelfsprekend zijn al deze leefgebieden altijd op het kanaal gericht. Er worden nieuwe kwaliteiten toegevoegd aan de gebieden die in de directe nabijheid van het kanaal liggen door (het zicht op) het water de gebieden in te trekken. Er wordt gezocht naar mogelijkheden om het water van het kanaal in te zetten als onderdeel van recreatieve waternetwerken en als transport-alternatief voor vervoer over de weg. De deelgebieden kennen allemaal een hogere stedelijkheid die nog steeds nieuw is voor Alkmaar en daarmee complementair aan de bestaande stad. Binnen deze nieuwe stedelijke mix is een breed scala aan woonmilieus en typologieën inpasbaar en ook de doelstelling. Het worden zeker niet alleen maar appartementen; ook grondgebonden of gedeeld programma krijgt een plek. De grote mate van functiemenging draagt bij aan een vitale leefomgeving waarbij voorzieningen en werkgelegenheid in de directe nabijheid van de woonomgeving te vinden zijn en hier ook doelbewust en nadrukkelijk onderdeel van zijn.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
De inpassing van een hogere mate van stedelijkheid vraagt specifieke aandacht voor het verblijfsklimaat. De inpassing van hogere gebouwen heeft effect op het windklimaat op maaiveld. De stedenbouwkundige inpassing van deze nieuwe stedelijkheid vraagt om inzicht in het toekomstig windklimaat. Een windstudie kan hierbij helpen. Met deze kennis kunnen de juiste afwegingen en ontwerpkeuzes worden gemaakt voor een goed verblijfs-en ontmoetingsklimaat.
Deelgebieden met eigenheid en identiteit
Bij het maken van grote nieuwe delen stad is het belangrijk om te werken aan een eigen identiteit die onderscheidend en herkenbaar is. De verschillende deelgebieden krijgen daarom elk een eigen sfeer en uitstraling. Op deze wijze ontstaat een diverse mix van woonmilieus, typologieën en sferen die elkaar niet beconcurreren maar juist iets toevoegen aan het areaal van de stad. Er valt wat te kiezen op basis van diverse voorkeuren. In de Viaanse Molen bouwen we een zachte stad: een moderne stad in een vertrouwd Hollands landschap van water, riet en polderbomen. Je kunt hier wonen en werken op een stedelijke compacte manier binnen eilanden in het groen. Aan het Kanaal ontmoet je elkaar. Er is ruimte voor experimentele woonvormen en nieuwe vormen van bouwen. Het terrein van de voormalige Gasfabriek aan de Helderseweg wordt in de toekomst meer stad. Ook hier geldt de zachte stad als toekomstige gebiedsidentiteit. Het oude pand van de gasfabriek is als beeldbepalend monument behouden en in gebruik als ontmoetingsplek en unieke eventlocatie Het omliggende terrein biedt op korte termijn kansen voor tijdelijke initiatieven en functies die bijdragen aan de ontwikkeling van de toekomst van de stad. Vanwege de nabijheid van het station is de plek interessant voor een tijdelijk werkprogramma, placemaking voor cultuur of broedplaatsen, en onderwijsfuncties.
Blik op de toekomst: Samen maken we Alkmaar
31
Overstad wordt een uniek stadsdeel met een bruisende woonomgeving te midden van een groot aanbod van cultuur, grootschalige winkels en perifere detailhandel vlakbij de historische binnenstad. Grootschalige detailhandel komt op een unieke locatie naast het centrum samen, en maken een combinatiebezoek met de binnenstad makkelijk en aantrekkelijk. Een gastvrij centrum met eigentijdse voorzieningen. Oudorp maakt samen met Overdie onderdeel uit van de sfeer ‘stoere stad’. Oudorp is een gebied waar creatieve makers, woon-werkcombinaties, stadsverzorgende bedrijvigheid en kleinschalige kantoren hun plek vinden in een groene omgeving. Uitgangspunten hier zijn: geborgen en industrieel wonen voor een brede doelgroep. Een stuk stad van robuuste bouw. Met markante gebouwen op bijzondere plekken, en de Westfriese Omringdijk als herkenbare structuur. De realisatie van de Bestevaerbrug als fietsstraat zorgt voor een directe verbinding tussen Oudorp en Overdie voor voetgangers en fietsers. Het is een belangrijke schakel in het doorfietsnetwerk en het openbaar vervoernetwerk, en draagt bij aan de bereikbaarheid van voorzieningen. Daarnaast fungeert de brug als secundaire toegang voor lokaal autoverkeer.
32
Aan de oever in Overdie maken we een stoer stuk stad waar gewerkt, gewoond en gerecreëerd wordt. Het industrieverleden klinkt door in de manier waarop we omgaan met gebouwen en openbare ruimte. Wonen en werken bevindt zich op of naast elkaar in een informeel landschap met veel bomen en met ruimte voor de natuur om haar eigen weg te gaan. In een brede groene parkstrook langs de oever ontstaan industriële erven waar gebouwen, bewoners en gebruikers elkaar ontmoeten. De transformatie richt zich op het gebied langs het kanaal tussen de Herculesstraat en het Zeglis, en de driehoek Bestevaerstraat, Herculesstraat en Strooijonkerstraat. De rest van het bedrijventerrein blijft behouden.
Omgevingsvisie Alkmaar 2040
Sterke groenstructuur met KanaalPark als drager
Alkmaar groeit de aankomende jaren flink als gevolg van de nieuwbouw. Daarom komt er een nieuw park: het KanaalPark. Dit park voegt lucht en ruimte toe aan de bestaande en nieuwe stad. In de bestaande stad vormt bijvoorbeeld het Victoriepark een integraal onderdeel van het park, en bij de Huiswaarderbrug wordt gestart met een nieuw stuk van het park. Het KanaalPark is straks circa 35 hectare groot en vormt een 6,5 kilometer lang groenblauw lint in de stad. Een plek voor inwoners en bezoekers om elkaar te ontmoeten, recreëren, sporten of spelen, kortom een fijne verblijfsplek. Maar het KanaalPark is ook een plek die verbindt. Het creëert volop kansen om recreatieve verbindingen in Alkmaar en die met het achterland en de duinen te versterken. Populaire groengebieden zoals de Binnenduinrand, het Geestmerambacht en het Land van Leeghwater. We kijken naar mogelijkheden voor groene verbindingen met het nieuwe KanaalPark in Dijk en Waard en het Park van Luna, en verbeteren de recreatieve vaarmogelijkheden. Het KanaalPark heeft ook een cruciale rol in de verbinding met de openbare ruimte in de nieuwe woon-werkgebieden. Bij de binnenstedelijke verdichting is het essentieel om te voorzien in een goede verblijfsruimte. De openbare ruimte biedt de basis voor ontmoeting en is daarmee de grondlegger voor de sociale cohesie in de wijk.