Beleidsuitgangspunten Skaeve Huse (inclusief bijlage 1) - oud
Tekst van het document
•
Skaeve Huse Beleidsuitgangspunten Alkmaar
Inhoud 1. Aanleiding en achtergrond
3
1.1 Aanleiding
3
1.2 Wat zijn Skaeve Huse?
3
2. Uitgangspunten voor Skaeve Huse in Alkmaar
4
2.1 Het doel van Skaeve Huse
5
2.2 De doelgroep van Skaeve Huse
5
2.3 Aantal plekken
5
2.4 De ruimtelijke kaders voor een locatie
5
2.5 Randvoorwaarden
6
3. Financiën
7
4. Participatie
8
Bijlage 1: Wonen met ondersteuning voor mensen met een psychische kwetsbaarheid
9
2
1. Aanleiding en achtergrond 1.1 Aanleiding Voor een kleine groep mensen met complexe problematiek is er binnen de maatschappelijke opvang en beschermd wonen geen geschikt aanbod. Het gaat om mensen die langere periodes op straat verblijven of van instelling naar instelling verhuizen. Voor de groep waarvoor regulier wonen of bestaande voorzieningen niet geschikt zijn, is er dringende behoefte aan passende woonplekken. Hoewel op verschillende overlegtafels wordt gesproken over maatwerkoplossingen voor deze mensen, lukt het de gemeente en de zorg- en veiligheidspartners niet altijd om deze groep binnen een zorgaanbod te krijgen. Vanuit verschillende partners die ondersteuning bieden aan daklozen is aangeven dat er een grote behoefte is aan passende plekken voor deze groep. In de Uitvoeringsagenda Woonzorg 2024-2025 is deze doelgroep meegenomen en wordt onderstreept dat er inzet nodig is om geschikte plekken voor deze groep in regio Alkmaar te creëren. Daarnaast verscheen in 2023 het rekenkamerrapport ''aanpak personen met verward gedrag in Alkmaar''. Ook dit rapport bevestigt het belang van geschikte huisvesting voor mensen met een complexe hulpvraag.
Dit sluit ook aan bij de eerdere beweging die in Noord-Holland Noord reeds werd ingezet, waarbij in het kader van het verbeteren van de aanpak van mensen met verward of onbegrepen gedrag ook volop wordt ingezet op de ontwikkeling van passende huisvesting. In december 2024 heeft de gemeenteraad van Alkmaar de motie Skaeve Huse aangenomen. In deze motie wordt gesteld dat op verschillende plekken in Nederland Skaeve Huse bijdragen aan de zorg en ondersteuning voor zorgmijdende daklozen. De motie verzoekt het college om tot een beleidsvoorstel inclusief mogelijke locaties voor Skaeve Huse te komen. In dit beleidsstuk worden de uitgangspunten voor Skaeve Huse in Alkmaar geformuleerd. Deze vormen de basis bij het zoeken naar een geschikte locatie en de verdere uitwerking van Skaeve Huse in Alkmaar. 1.2 Wat zijn Skaeve Huse? Skaeve Huse zijn woonplekken buiten de reguliere woonkernen voor mensen die niet in een reguliere wijk of opvang kunnen wonen vanwege hun problematiek of gedrag. Op verschillende plekken in Nederland staan Skaeve Huse bijvoorbeeld in Heiloo, Hilversum, Rotterdam en Terneuzen. In de meeste gevallen gaat het om eenvoudige eenpersoonswoningen van circa 30 tot 50 m2 op een terrein buiten een woonwijk. Op deze plek wonen mensen zelfstandig en krijgen de bewoners begeleiding gericht op stabilisatie.
Door op deze woonvorm in te zetten krijgt de doelgroep een stabiele verblijfplek en lukt het deze bewoners beter om te wonen zonder overlast te veroorzaken. 1.3 Ontwikkelingen in de regio Het zorgen voor een geschikt huisverstingsaanbod voor mensen met een complexe hulpvraag vraagt om een (boven)regionale aanpak. In de regio Noord-Holland Noord wordt een gezamenlijke aanpak uitgevoerd met 16 gemeenten en ketenpartners uit het zorg- en veiligheidsdomein. In de bestuurlijke commissie Zorg & Veiligheid NHN is de afgelopen jaren meerdere malen bovenregionaal commitment uitgesproken om huisvesting te creëren voor mensen met een complexe hulpvraag. Ook zijn vanuit deze commissie brieven aan gemeenten verstuurd om de ontwikkeling te bespoedigen (zie bijlage 2). In de regio’s Kop van Noord-Holland en West-Friesland is de ontwikkeling van specifieke huisvesting voor kwetsbare mensen met complexe problematiek vastgelegd in meerjaren beleidsplannen. In 2019 is vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis NHN (ZVH) gestart met het verbeteren van de aanpak van mensen met verward of onbegrepen gedrag die een veiligheidsrisico vormen en/of structurele overlast
3
veroorzaken. Deze doelgroep kenmerkt door problemen op meerdere leefgebieden. Vaak is de doelgroep moeilijk te motiveren voor of toe te leiden naar passende hulpverlening. De aanpak richt zich op verbetering van de leefomstandigheden voor de doelgroep en vermindering van overlast, (escalatie)gevaar en maatschappelijke kosten. In het kader van de aanpak is o.a. een intensieve en langlopende persoonsgerichte aanpak (PGA OGGZ) ontwikkeld. Kernelementen daarvan zijn: een gemeenschappelijke casusanalyse, doorlopende procesregie, langdurige en intensieve monitoring en maatwerk, waarbij alle betrokken ketenpartners nauw samenwerken en waar nodig ‘out of the boxoplossingen’ bedenken. Omdat het wonen voor deze doelgroep een groot probleem is en een groot deel van deze groep dakloos is, is daarnaast vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis gestart met de ontwikkeling van passende woonplekken voor deze doelgroep. Na aan uitgebreide inventarisatie van de aanwezigheid van en behoefte aan passende woonplekken voor de doelgroep in de regio Noord-Holland Noord is vanuit de aanpak van het Zorg- en Veiligheidshuis geprioriteerd op de ontwikkeling van Skaeve Huse en zogeheten longcareplekken, plekken op instellingsterreinen voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen en de 24/7 nabijheid van zorg nodig hebben. Afgelopen jaren is veel inzet gepleegd op de ontwikkeling van deze plekken.
Samen met een aantal zorginstellingen zijn meerdere longcareplekken gerealiseerd, waarvan de positieve resultaten recent in beeld zijn gebracht. Daarnaast zijn NHN-gemeenten vanuit de aanpak van het Zorg- en Veiligheidshuis en de bestuurlijke commissie Zorg & Veiligheid NHN aangespoord om tempo te maken met de ontwikkeling van Skaeve Huse en zijn er al in verschillende gemeenten in Noord Holland Noord acties in gang gezet om geschikte woonplekken, waaronder Skaeve Huse, voor de doelgroep te creëren; • In 2024 zijn er twee Skaeve Huse opgeleverd in Heiloo. De ervaring en eerste resultaten zijn in een evaluatieverslag vastgelegd (zie bijlage 3). •
Koggeland is bezig om 5 tot 7 plekken creëren. De mogelijke locaties hiervoor is aangewezen en het participatietraject hiervoor is inmiddels gestart.
•
In de Kop van Noord-Holland hebben Den Helder, Hollands Kroon, Schagen en Texel hun activiteiten voor de ontwikkeling van ‘Ankerplaatsen’ hervat. Al deze gemeenten maken zich hard voor de komst van deze plekken. In Texel zijn er inmiddels 3 plekken in ontwikkeling.
In regionaal verband wordt gestreefd om de opgave huisvesting voor aandachtsgroepen te verdelen volgens het Fair Share principe; een gelijkmatige verdeling van de huisvestingsopgave van verschillende aandachtsgroepen over de verschillende gemeenten. In het PACT Wonen met Ondersteuning is afgesproken dat Alkmaar zich regionaal inzet voor passende woningen voor mensen die ondersteuning nodig hebben.
2. Uitgangspunten voor Skaeve Huse in Alkmaar Om te komen tot de uitgangspunten voor Skaeve Huse in Alkmaar is van verschillende bronnen gebruik gemaakt: • Interviews met ketenpartners; • De bevindingen en ervaringen bij Skaeve Huse Heiloo; • Voorbeelden en evaluaties op andere plekken in het land; • Het rapport maatwerkvoorzieningen onder een dak (2020) en de aanbevelingen in het rekenkameronderzoek: Aanpak personen met verward gedrag in Alkmaar (2023); • Rapport van fragmentatie naar samenhang (2019); • Rapport Versnelling naar de voorkant (2023).
4
2.1 Het doel van Skaeve Huse Het doel van Skaeve Huse is om een passende plek bieden voor een doelgroep waarvoor andere plekken niet geschikt zijn. Door deze plekken te creëren kunnen lange periodes van dakloosheid, of het telkens opnieuw niet slagen van trajecten in zorgvoorzieningen, worden doorbroken. Daarmee bieden we de doelgroep stabiliteit en herstel. Door deze mensen in een woonvoorziening te plaatsen met relatief weinig prikkels van buitenaf en de juiste ondersteuning, gaan we woonoverlast tegen. De meeste Skaeve Huse bewoners zijn opzoek naar rust en stabiliteit en zullen daarom een langere tijd in Skaeve Huse blijven wonen. In de praktijk zullen er ook mensen na een periode van herstel doorstromen naar een andere woonvorm, maar sturen op uitstroom naar een andere voorziening is niet het uitgangspunt.
2.2 De doelgroep van Skaeve Huse Skaeve Huse zijn bedoeld voor een kleine groep mensen met complexe problematiek. Vaak gaat het om mensen die een dubbele diagnose hebben zoals psychosociale problematiek, verslaving en/of een licht verstandelijke beperking (LVB). De doelgroep verblijft vaak zonder succes als draaideurklant in zorginstellingen of kiest als zorgmijder voor overnachting in de buitenlucht of in parkeergarages. Veelal zijn deze mensen langdurig dakloos. Groepswonen in bijvoorbeeld een Beschermd Wonen instelling is voor deze mensen niet geschikt omdat het wonen op een groep voor hen teveel prikkels oplevert. De doelgroep beschikt wel over de vaardigheden om met ondersteuning zelfstandig te wonen, maar in een reguliere woonwijk kunnen deze mensen overlast veroorzaken. Zie bijlage 1 voor een overzicht van Wonen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid.
2.3 Aantal plekken We zoeken naar een locatie waar 6 tot 8 units kunnen worden geplaatst. Ketenpartners geven aan dat circa 6 bewoners een gewenste schaalgrote is. Omdat de rust en stabiliteit geborgd moet worden is het niet wenselijk om grote Skaeve Huse projecten op te starten van meer dan 10 plekken. Ook vanuit beheersbaarheidsoogpunt is 6 tot 8 plekken een gewenst aantal. In verschillende onderzoeken is de behoefte aan Skaeve Huse voor de (regio) Alkmaar in beeld gebracht. In het rapport maatwerkvoorzieningen Onder een Dak (2019) is op basis van een inventarisatie in regio Noord Holland Noord gesteld dat er behoefte is aan circa 20 alternatieve woonplekken zoals Skaeve Huse in regio Noord Holland Noord. Op dit moment zijn er binnen de PGA 1% op Noord Holland Noord niveau 130 tot 150 mensen in beeld met complexe problematiek. Een deel van hen komt potentieel in aanmerking voor Skaeve Huse. We zien in praktijk dat niet alleen binnen de PGA 1% mensen die in aanmerking komen voor Skaeve Huse in beeld zijn. Ook bij bijvoorbeeld de instroomtafel waar aanmeldingen van de Maatschappelijke Opvang worden besproken met de partners en bij het bemoeizorgteam dat zich in de Alkmaarse ‘pilot bemoeizorg’ richt op de aanpak van zorgewekkende casuïstiek die zeer complex zou kunnen worden komt de doelgroep voor Skaeve Huse in beeld.
2.4 De ruimtelijke kaders voor een locatie Voor de gemeente is het belangrijk dat de Skaeve Huse zorgvuldig worden ingepast in de omgeving. Op verschillende plekken in Nederland zijn voorbeelden van Skaeve Huse, evaluaties hebben geleid tot een aantal ruimtelijke uitgangspunten. Er wordt over het algemeen aanbevolen om Skaeve Huse te plaatsen in een omgeving zonder teveel drukte van buitenaf, dus niet middenin een woonwijk. Daarnaast is er de wens om afstand tot de woonbebouwing te waarborgen in verband met mogelijke overlast.
5
De volgende ruimtelijke kaders zijn van toepassing bij de realisatie van Skaeve Huse in Alkmaar: •
Ruimte voor 6-8 vrijstaande eenpersoons woonunits en een beheerdersunit;
•
Bij voorkeur ligging van minimaal 75 tot 100 meter van bestaande woningbouw of andere gevoelige functies, bij voorkeur meer;
•
Loop- en fietsroutes naar winkels en andere voorzieningen, bij voorkeur niet langs gevoelige functies, vanwege de behoefte aan een rustige omgeving voor de Skaeve Huse-bewoners en vanwege draagkracht bij de omgeving. Voorzieningen, zoals een supermarkt, moeten wel bereikbaar blijven voor de cliënten;
•
Mogelijkheid om het terrein af te schermen door groen of een schutting, zowel om overlast te beperken zodat hier weinig tot geen sprake van is, alsook om de privacy te bevorderen.
•
Positief advies van de politie en brandweer; denk hierbij ook aan de bereikbaarheid voor nooddiensten;
•
Geen belemmeringen vanuit bouw- en milieuwetgeving.
2.5 Randvoorwaarden Zodra de Skaeve Huse bewoond gaan worden is het belangrijk dat er afspraken gemaakt zijn over de begeleiding en het beheer. Wanneer er een geschikte locatie is gevonden zal samen met de betrokken organisaties een convenant worden opgesteld. Daarin staan afspraken tussen de betrokken partijen (gemeente, zorgaanbieder, omwonenden, woningcorporatie en politie). Het is van belang om dit voor aanvang van de start van Skaeve Huse goed te organiseren vanuit overleg met alle relevante partijen en de hierbij gemaakte afspraken goed te borgen. Daarnaast zullen er ook afspraken worden gemaakt over de wijze van instroom, de voorwaarden waaraan bewoners moeten voldoen en de ondersteuning die op locatie geboden wordt. Er zullen daarbij enkele randvoorwaarden gelden voor de toegang tot Skaeve Huse. De bewoner mag bijvoorbeeld geen gevaar vormen voor zijn of haar omgeving, de bewoner moet over de vaardigheden beschikken om zelfstandig (met ondersteuning) te kunnen wonen en enige mate van ondersteuning accepteren en de bewoner betaald zelf zijn of haar huur. Er moet worden gewerkt met een zorgvuldig selectieproces.
6
3. Financiën De kosten van Skaeve Huse zullen onder andere samenhangen met de locatiekeuze. Het is daarom lastig om een businesscase op te stellen voordat er een locatie is gekozen. Pas wanneer er een locatie is aangewezen maken de samenwerkingspartners (woningcorporatie, zorgaanbieder en gemeente) concrete afspraken over de uitwerking van Skaeve Huse en de financiering daarvan. Zorg zal naar verwachting zowel worden ingezet vanuit de WMO als vanuit de WLZ, dit is maatwerk. Andere projecten in het land geven een indicatie van de kosten waarmee rekening moet worden gehouden bij de voorbereiding van een locatie en de realisatie van circa 6 Skaeve Huse. In eerste instantie moet er rekening worden gehouden met gemeentelijke voorbereidingskosten. Denk hierbij aan bodemonderzoek, flora- en faunaonderzoek, akoestisch onderzoek. Voor realisatie en ontwikkeling moet worden gedacht aan onderstaande kostenposten. Een en ander is hier ook afhankelijk van welke samenwerkingen worden aangegaan, of de locatie permanent of tijdelijk is, etc. •
Aanschaf woonunits; ca. 60.000-80.000 euro per unit (360.000 - 480.000 euro bij een project van 6 units, exclusief begeleidershuisje)
•
Woon- en bouwrijp maken locatie; ca. 150.000 euro
•
Ontsluiting, parkeerplaatsen, verlichting en andere civiele middelen;
•
Groenvoorzieningen, afsluiting, hek.
Bovenstaande kosten zullen voor een groot deel worden terugverdiend door de verhuur van de woonunits. De bewoners betalen immers zelf hun huur. Wanneer er een geschikte locatie op het oog is kan een doorberekening worden gemaakt van de verwachte kosten en opbrengsten. Verder komen in de exploitatiefase kosten als onderhoud, energie, water en internet aan de orde. Deze kosten vallen grotendeels in het exploitatiemodel van de verhurende partij.
4. Participatie Het realiseren van Skaeve Huse is een maatschappelijke taak van de gemeente. We zien dat er een grote behoefte is aan passende woonplekken voor de doelgroep. Het draagvlak voor Skaeve Huse is over het algemeen niet heel groot. Door middel van goede participatie, gecombineerd met ervaringen bij andere gemeenten, willen wij een zo groot mogelijk draagvlak realiseren. Stap 1: onderzoek met inhoudelijke stakeholders In 2025 heeft de gemeente een Quickscan uitgevoerd om in kaart te brengen welke locaties binnen het gemeentelijk eigendom aan de ruimtelijke kaders voor Skaeve Huse voldoen. Op basis van deze Quickscan wordt inzichtelijk welke locatie(s) verder onderzocht kunnen worden op haalbaarheid. Dat betekent dat er een of meerdere locaties worden aangewezen die kansrijk zijn om verder te onderzoeken, een definitieve keuze voor een locatie kan pas worden genomen wanneer deze locatie(s) nader zijn onderzocht. Stap 2: betrekken externe stakeholders Als er een of meerdere voorkeurslocaties zijn aangewezen is het zaak omwonenden en stakeholders tijdig te betrekken bij het proces. Dit betekent dat omwonenden worden geïnformeerd zodra een locatie
7
in hun omgeving is aangewezen om verder te onderzoeken op haalbaarheid. Het is van belang om in het gehele traject duidelijk en transparant te zijn over vervolg en over welke zaken men wel, en waarover men niet kan meepraten. Omwonenden worden per brief geïnformeerd over de voorgenomen onderzoeken en de mogelijke gevolgen daarvan. Dit gebeurt gelijktijdig met de bekendmaking van het collegebesluit voor het aanwijzen van de voorkeurslocatie(s) voor verder onderzoek. Gelijktijdig met het verspreiden van een brief aan omwonenden hebben we een website gereed met informatie over Skaeve Huse en een contactmogelijkheid, zoals een emailadres. Vervolgens dient input te worden opgehaald bij omwonenden over de volgende zaken: -
Welke zorgen leven er in de omgeving?;
-
Wat kunnen gemeente en partners doen om deze zorgen weg te nemen? Welke afspraken en maatregelen kunnen hierin een rol spelen?
-
Hoe denkt men over de ruimtelijke inpassing?;
Er zal een informatiebijeenkomst worden georganiseerd voor bewoners waarbij bovenstaande vragen centraal staan en een toelichting wordt gegeven over Skaeve Huse. Omwonenden krijgen de gelegenheid om hun vragen te stellen en zorgen te uiten. Stap 3: Terugkoppeling Omwonenden krijgen een terugkoppeling van de bijeenkomst. Er wordt aangegeven wat er met deze inbreng wordt gedaan en hoe de informatie verwerkt wordt in het proces. Wellicht is er nog een vervolgbijeenkomst nodig. De inbreng van de omwonenden wordt ook meegenomen naar het bestuur. Participanten moeten ook op de hoogte gebracht worden van de beslissingen, keuzes en afwegingen die de politiek heeft gemaakt.
8
Bijlage 1: Wonen met ondersteuning voor mensen met een psychische kwetsbaarheid Wet Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo biedt zorg en ondersteuning in het vrijwillige kader. Vanuit de Wmo is de gemeente verantwoordelijk voor: •
Maatschappelijke Opvang: de gemeente heeft de verantwoordelijkheid om dakloze mensen op te vangen indien zij niet in staat zijn om zichzelf op eigen kracht te handhaven. In dit kader biedt de gemeente nachtopvang, dagopvang en langdurige opvang (wonen/opvang in de wijk). Vanuit de maatschappelijke opvang stromen mensen uit naar een passende vervolgplek. In sommige gevallen is dit een eigen huis (met ondersteuning) maar dit kan ook een andere maatwerkvoorziening zijn zoals beschermd wonen.
•
Beschermd wonen is een voorziening waarbij mensen wonen in een instelling met toezicht en begeleiding gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychosociaal functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast of het afwenden van gevaar voor de cliënt of anderen. Het is bestemd voor personen met psychische of psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving.
•
OGGZ/ Bemoeizorg is een outreachende interventie waarbij (ongevraagd) ondersteuning wordt geboden. Bij inwoners die zorg mijden wordt geprobeerd hen te laten onderkennen dat zij hulp nodig hebben en hen te motiveren richting specialistische zorg. In de regio Alkmaar wordt deze vorm van ondersteuning gesubsidieerd via Vangnet en Advies. Reakt en Brijder bieden ook een bepaalde vorm van bemoeizorg: Presentiewerk resp. OGGZ-in de Verslavingszorg.
Voorzieningen vanuit de Wmo in Alkmaar
Product
Ondersteuning in eigen huis
Vorm van begeleiding en verblijf
Ambulante
Beschermd Wonen
Beschermd Thuis
begeleiding Doelgroep
Psychisch
Maatschappelijke opvang
Psychisch kwetsbaar
Psychisch kwetsbaar
Onvoldoende
en/of
zelfredzaam en
lichamelijk
dakloos
en/of cognitieve hulpvraag Aantal uur begeleiding
maatwerk
Tot 14 uur per week
10 tot 17 uur per
2 uur per week
week Verantwoordelijkheid
Regionaal
Centrumgemeente
Centrumgemeente
Centrumgemeente
Aantal aanbieders
Circa 100
10
10
1
Aantal plekken
n.v.t.
n.v.t.
Circa 170
47 plekken
(regionaal)
noodopvang + 65 plekken Wonen in de wijk
9
Wet Langdurige Zorg (Wlz) De Wet langdurige zorg regelt intensieve zorg voor mensen met een handicap en mensen met een psychische aandoening. Deze zorg kan zowel geleverd worden in een (24-uurs) instelling als in het eigen huis van de cliënt, dit is afhankelijk van zijn of haar hulpvraag. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) beoordeelt of iemand in aanmerking komt voor zorg vanuit de Wlz. Het zorgkantoor moet ervoor zorgen dat iemand de zorg krijgt waar hij of zij een indicatie voor heeft. De Wlz is bedoeld voor mensen die voor een onbepaalde tijd intensieve zorg nodig hebben. Sinds de openstelling van de Wlz voor mensen met GGZ-problematiek is daar een enorme stijging geweest. Dit heeft tot gevolg dat het CIZ strenger is gaan beoordelen. Wanneer iemand een Wlz indicatie heeft is deze voorliggend op de Wmo. Skaeve Huse Op verschillende Skaeve Huse locaties in het land zien we dat zorg zowel vanuit het Wmo kader als vanuit het Wlz kader gefinancierd wordt. Dit is afhankelijk van de specifieke hulpvraag van de cliënt. Dit betekent dat er voor dezelfde locatie meerdere financieringsstromen kunnen gelden. Uitgangspunt is dat de cliënten zelfstandig wonen en hun huur betalen, Skaeve Huse is dus geen intramurale voorziening maar een woonvorm waar (intensieve) ondersteuning wordt geboden vanuit de Wmo of de Wlz.
10