Beleid 3b. Economische-Agenda Noord-Holland Noord 2024-2040
Tekst van het document
2024 - 2040 Economische Agenda Noord-Holland Noord In opdracht van het Bestuurlijk Overleg Economie NHN
Inhoud 1. Voorwoord
3
2. Inleiding
4
2.1
DE TOTSTANDKOMING VAN DEZE ECONOMISCHE AGENDA
4
2.2
STRUCTUUR DOCUMENT
4
3. Wij zijn Noord-Holland Noord
5
4. Een economisch sterke regio met uitdagingen
6
4.1
EEN ECONOMISCH STERKE REGIO
6
4.2
UITDAGINGEN VOOR DE TOEKOMST
7
5. Economische visie 2040
8
5.1
ONZE VISIE EN AMBITIE
8
5.2
AGRI & FOOD
9
5.3
WATER
10
5.4
ENERGIE
11
6. Werken aan regionale structuurversterking
12
6.1
ONTWIKKELING ONDERWIJS EN WERKPOTENTIEEL
13
6.2
BESCHIKBAARHEID VAN ENERGIE, VERDUURZAMING & BESPARING
14
6.3
DIGITALISERING EN NIEUWE TECHNOLOGIEËN
15
6.4
GRONDSTOFFEN HERGEBRUIKEN EN AFBREEKBAAR MAKEN
15
6.5
RUIMTE VOOR BEDRIJVIGHEID KWALITATIEF EN KWANTITATIEF
16
6.6
TOEGANG TOT FINANCIERING
17
6.7
OPTIMALE BEREIKBAARHEID
17
6.8
OMGEVINGSKWALITEIT
17
6.9
BESCHIKBAARHEID VAN WOONRUIMTE
18
6.10 BESCHIKBAARHEID VAN ASSETS ZOALS ZOET WATER, STIKSTOFRUIMTE
18
6.11 SAMENWERKEN BINNEN EN BUITEN NOORD-HOLLAND NOORD
19
6.12 REGIO DEAL NOORD-HOLLAND NOORD (2025-2028)
20
2
1. Voorwoord Noord-Holland Noord (NHN) is de samenwerkingsregio van de 17 noordelijke Noord-Hollandse gemeenten. Een uiterst gevarieerde en ondernemende regio met meer dan 690.000 inwoners. Hoe gevarieerd en ondernemend de regio is, werd weer bevestigd bij het opstellen van de Economische Agenda van NHN die voor u ligt. De Economische Agenda is een productie van de gemeen-
mogelijkheid om ook andere sectoren, zoals Recreatie
ten in Noord-Holland Noord, de Provincie Noord-Holland
en Toerisme op (deel)regio of lokaal niveau te versterken.
en Ontwikkelingsbedrijf NHN en kwam mede tot stand met input van RPAnhn, LTO Noord, Greenport NHN, onderwijs-
Binnen èn buiten de drie hoofdlijnen biedt onze regio
partijen, ondernemers én het Economisch Forum.
onderdak aan innovatieve bedrijven van internationaal
De Agenda toont de gemeenschappelijk ambitie, geba-
belang, zoals Seed Valley, Port of Den Helder en Energy
seerd op het verbindende verhaal en geworteld in de sec-
Innovation Park Alkmaar. Deze bedrijven hebben behoefte
toren waarin we samen uitblinken. Samen zoeken we de
aan specifiek opgeleide mensen. Eén van de programma’s
best mogelijk oplossingen voor de opgaven waarvoor we
uit de Economische Agenda is er dan ook op gericht talen-
staan. De Economische Agenda helpt om initiatieven naar
ten aan de regio te binden door ze voor deze arbeidsmarkt
een hoger niveau te tillen en partijen te verbinden.
op te leiden. De Human Capital Agenda, die onderdeel uitmaakt van de Economische Agenda, helpt ons hierbij.
In verschillende werksessies hebben we uitgebreid bediscussieerd in welke opzichten Noord-Holland Noord zich
In hoofdstuk 6 beschrijven wij de belangrijkste program-
onderscheidt van andere regio’s. In zo’n veelzijdige regio
ma’s, projecten en activiteiten die wij samen met het
was het moeilijk kiezen. Uiteindelijk kozen we unaniem
georganiseerde bedrijfsleven, kennisinstellingen en maat-
drie hoofdlijnen die naar onze mening de kracht van deze
schappelijke organisaties uitvoeren en die zorgen voor de
regio vormen: Agri & Food, Water en Energie. Deze drie
algehele structuurversterking van onze regio. Als voorzitter
hoofdlijnen die de basis vormen voor versterking van de
van het Bestuurlijk Overleg Economie in Noord-Holland
economische samenwerking werden eerder al benoemd
Noord ben ik blij met de Economische Agenda die waar-
in het Ambitiedocument Holland boven Amsterdam 2040;
devolle handvatten geeft voor de toekomst. Deze bouwt
een bevestiging dat partijen in de regio al langer construc-
voort op de belangrijke hoofdlijnen en helpt om onze
tief samenwerken. Dat er op NHN-niveau nu is gekozen
ondernemende en gevarieerde regio nog steviger op
voor deze drie hoofdlijnen doet overigens niets af aan de
de kaart te zetten.
Tessa Augustijn - Voorzitter Bestuurlijk Overleg Economie Noord-Holland Noord
3
2. Inleiding 2.1 DE TOTSTANDKOMING VAN DEZE ECONOMISCHE AGENDA In Noord-Holland Noord werken 17 gemeenten nauw samen. Ze zijn verenigd in drie deelregio’s: Regio Alkmaar, Kop van Noord-Holland en West-Friesland. Via het Bestuurlijk Overleg Economie Noord-Holland Noord is de bovenregionale afstemming vorm gegeven. Vertegenwoordigers van overheid, onderwijs en ondernemers hebben samengewerkt aan de totstandkoming van de Economische Agenda. In focusgroepen hebben zij per sector de opgaven en mogelijke vervolgstappen besproken. In een speciale bestuurlijke synergiebijeenkomst is vervolgens onderzocht of en hoe deze stappen kunnen worden gezet. Kracht en karakter
In deze Economische Agenda brengen we de kracht en
Naast de hoofdlijnen in de Economische Agenda zijn ook
het onderscheidende karakter van Noord-Holland Noord in
andere ontwikkelingen van belang. Denk aan transities op
beeld. Daarbij hebben we ervoor gekozen om te focus-
het vlak van klimaat, ruimtelijke ordening, duurzaamheid,
sen op drie bepalende hoofdlijnen Agri & Food, Water
schaarste aan grondstoffen en arbeidsmarkt. Deze ontwik-
en Energie. Met deze keuze bouwen we voort op eerder
kelingen leiden vaak tot (landelijke) wet- en regelgeving.
vastgestelde documenten, zoals het Ambitiedocument
Programma’s die worden opgesteld voor de uitvoering
Holland Boven Amsterdam 2040 en het Ambitiedocument
van deze Economische Agenda zullen hierop aansluiten.
Agri & Food, Water en Energie. De focus van de Agenda
Bij het opstellen van deze Economische Agenda gaan we
is om door het bundelen van krachten een groeisprong te
echter uit van onze eigen kracht als regio, waarbij we bij
realiseren op de drie genoemde hoofdlijnen. Zo leggen we
de uitvoering nadrukkelijk de verbinding zoeken met
de basis voor onze welvaart voor de komende twintig jaar.
andere (omliggende) regio’s in Nederland.
2.2 STRUCTUUR DOCUMENT In dit document beschrijven we eerst in het kort de economische kenmerken van Noord-Holland Noord, waarbij we het accent plaatsen op de drie hoofdlijnen (H3). Daarna benoemen we de sterke punten van de regio en de (hoofd)opgaven waar deze voor staat (H4) en schetsen we hoe de regio zich op de 3 hoofdlijnen wil ontwikkelen (H5). In het laatste hoofdstuk beschrijven we hoe wij werken aan de regionale structuurversterking. Op welke manier de voorgenomen hoofdlijnen zullen worden uitgewerkt, is te lezen in hoofdstuk 6.
4
3. Wij zijn Noord-Holland Noord Noord-Holland Noord is een unieke regio, omgeven door zoet, zout én brak water. Het is een gezonde regio die bestaat uit 17 gemeenten waar in totaal 690.000 mensen wonen, werken, wonen en recreëren. De regio blinkt uit in (duurzame) energietoepassingen en onderscheidt zich economisch door een sterke maakindustrie, een aantrekkelijk toeristisch aanbod en een innovatieve, divers samengestelde agrisector. Een goed ontwikkeld mkb zorgt in steden en de meeste kleinere kernen dat inwoners terecht kunnen voor hun alledaagse behoeften. Naast dat Noord-Holland Noord een economisch vitale
Agri & Food - Noord-Holland Noord blinkt
regio is, scoort de regio ook goed op de brede wel-
uit met een innovatieve en uiterst gevarieerde
vaartsmonitor. Zo staat de deelregio Alkmaar op plek 10
agrisector. Seed Valley is bijvoorbeeld wereld-
en vinden we de deelregio’s Kop van Noord-Holland en
wijd toonaangevend als het gaat om planten
West-Friesland terug op plek 16 als het gaat om gezond-
veredeling en zaadtechnologie. Verder vind je hier
heid, persoonlijke ontwikkeling, veiligheid, inkomen
alle vormen van landbouw, akkerbouw,
en huisvesting.
(glas)tuinbouw en veehouderij.
Bedrijvig volkje
De inwoners van deze regio kun je kenschetsen als ondernemend, doortastend, vakbekwaam, loyaal en, jawel, een tikkeltje eigenwijs. Hier geldt: afspraak is afspraak. Met onze nuchtere blik zijn we altijd op zoek naar het beste in elke situatie. We werken graag met onze han-
Water - Noord-Holland is de meest waterrijke
den, maar zijn ook innovatief en gericht op de toekomst.
provincie van Nederland. Voorbeelden van
Dit alles resulteert in een krachtig en divers bedrijfsleven
economische bedrijvigheid die hierbij horen zijn
dat bestaat uit meer dan 63.000 bedrijven en werkgelegenheid biedt aan 250.000 mensen. Deze positie willen we
het Maritiem cluster en de toeristische en
niet slechts vasthouden, maar liefst nog verder uitbouwen.
recreatieve mogelijkheden in en om het water (inclusief de Wadden- en Noordzee).
Om dit te kunnen doen, willen we ons versterken op 3 hoofdlijnen.
Energie – Noord-Holland Noord is sterk in
opwekking van zonne- en windenergie. Ook zoeken we nieuwe manieren voor opwekking en transport van energie. SCW Systems uit Alkmaar (onderdeel van het Energy Innovation Park Alkmaar) en de Energy & Health Campus in Petten zijn innovatieve parels. De mogelijkheden voor het aansluiten van de regio op de waterstof backbone worden onderzocht.
5
4. Een economisch sterke regio met uitdagingen 4.1 EEN ECONOMISCH STERKE REGIO Noord-Holland Noord heeft een goede economische uitgangspositie. De regio herbergt talrijke innovatieve bedrijven in uiteenlopende sectoren. Soms zijn ze prominent aanwezig, soms zijn het verborgen parels. In veel gevallen zijn het dan wereldspelers in hun niche, meestal familiebedrijven met hun blik gericht op de lange termijn. Vooral in Agri & Food, Water en Energie vind je veel uitblinkers. Factoren die bijdragen aan deze sterke uitgangspositie zijn: directe toegang tot het water, veel ruimte voor agribusiness en voortdurende aandacht voor een optimale en toekomstbestendige energie-infrastructuur. Zaaien en oogsten
Goed op st(r)oom
Noord-Holland Noord. De sector omvat de hele keten; van
volop in ontwikkeling. Toenemende elektricatie vraagt
veredeling, productie en verwerking tot en met verkoop
om sterke uitbreiding van het elektriciteitsnet.
van agrarische producten. De sector kenmerkt zich door
Tegelijkertijd wordt het bestaande gasnetwerk voorbereid
een grote diversiteit. Je vindt hier grootschalige (glas)tuin-
op het transport van waterstof, worden er warmtenet-
bouw, akkerbouw en veeteelt. In Noord-Holland Noord be-
ten aangelegd én zijn we volop bezig met de Verkenning
vindt zich bijvoorbeeld het grootste bollenareaal ter wereld,
Aanlanding Wind Op Zee (Vawoz). In deze verkenning staat
maar ook een groot vollegrondsgroente productiegebied.
de vraag centraal hoe windenergie vanaf zee op de meest
Daarnaast is de zaadveredeling hier van groot belang.
efficiënte wijze aan land kan worden gebracht. Om het
Agri & Food is één van de kernsectoren in de regio
Ook het systeem rond Energie is in Noord-Holland Noord
energiesysteem in balans te houden, zijn forse investerin-
De kracht van water
gen nodig in opslag en flexibiliteit. Onze regio loopt voorop
Op het domein Water heeft Noord-Holland Noord
als het gaat om de kennisontwikkeling én toepassing van
een unieke positie. Voor een deel is dit te danken aan
duurzame energie. Door gebruik te maken van de hoog-
het feit dat de Koninklijke Marine zijn thuisbasis heeft in
waardige gasinfrastructuur (met o.a. de grootste gasopslag
Den Helder, maar vanuit Port of Den Helder opereren ook
van Europa) en de geografische ligging draagt Noord-
veel bedrijven die zich bezighouden met energie gerela-
Holland Noord in hoge mate bij aan het realiseren van
teerde activiteiten op de Noordzee. De regio is bovendien
de landelijke klimaatambities.
rijk aan (jacht)havens (o.a. Hoorn, Enkhuizen, Medemblik en Uitgeest), terwijl in Alkmaar op bedrijventerrein Boekelermeer een nieuwe haven wordt gerealiseerd voor watergebonden bedrijvigheid. De beschikbaarheid van water is tevens van groot belang voor landbouw en visserij.
6
4.2 UITDAGINGEN VOOR DE TOEKOMST Noord-Holland Noord heeft als regio een aantal sterke troeven, maar de regio staat ook voor grote uitdagingen. Denk hierbij aan de energietransitie en het hiermee samenhangende probleem van netcongestie, de landbouw- en voedseltransitie en de ontwikkeling van een circulaire economie, maar ook klimaatverandering, digitalisering, robotisering, een vergrijzende arbeidsmarkt, een teruglopend voorzieningenniveau in sommige dorpskernen en te weinig ruimte voor nieuwbouw. Stuk voor stuk zijn dit vraagstukken die niet even snel kunnen worden opgelost en waarbij wet- en regelgeving soms knellend is. Regionale samenwerking binnen de triple helix (bedrijfsleven, overheid en onderwijs) is essentieel. Beschikbaarheid van arbeidspotentieel
Ruimte om te ondernemen
regio in 2030 naar verwachting een tekort van zo’n 80.000
voor nieuwe bedrijvigheid. Dit terwijl ondernemingen juist
arbeidskrachten. Het is een uitdaging om talent aan onze
meer ruimte nodig hebben voor vestiging of uitbreiding.
regio te binden en te behouden. Daarbij moet het onderwijs
Ook voor het realiseren van ambities op het gebied van
innoveren en beter worden afgestemd op de telkens veran-
circulariteit, duurzame energie en klimaatadaptatie zijn
derende arbeidsvraag vanuit het bedrijfsleven.
ruimte én infrastructuur noodzakelijke voorwaarden.
Als gevolg van demografische ontwikkelingen heeft de
Noord-Holland Noord kent een groeiend tekort aan locaties
Er moet letterlijk en figuurlijk ruimte zijn om te kunnen
Kenmerken van bedrijvigheid
investeren en ondernemen in Noord-Holland Noord.
Noord-Holland Noord heeft een relatief groot aantal kleine
Klimaatverandering en energietransitie
en middelgrote bedrijven. Zo’n 95% van het bedrijfsleven
De gevolgen van klimaatverandering zijn ook in onze regio
valt onder het mkb. In dorpskernen en steden verzorgen zij de basisvoorzieningen zodat onze gemeenschappen vitaal
merkbaar. Langere periodes van droogte wisselen af met
blijven. De innovatiekracht van kleinere bedrijven is vaak
heftige periodes van regen. Tegelijk stijgt de zeespiegel,
niet zo groot, waardoor de arbeidsproductiviteit onder
wat een opgave is voor een regio die nu al grotendeels on-
druk kan komen te staan. Echter kunnen ondernemers hier
der de zeespiegel ligt en waar de landbouw in toenemende
wél slim mee omgaan. Door de handen ineen te slaan,
mate te kampen heeft met verzilting. Samen met onder
maken ze meer massa en kunnen ze samen investeren
andere de waterschappen werken we momenteel hard aan
in de technologieën van de toekomst. Als regio kunnen
kustversterking en beheer van de zoetwatervoorraad.
we kleine en middelgrote bedrijven ondersteunen bij het
Als regio stellen we hoge eisen aan het benodigde water-
realiseren van hun ambities op het gebied van innovatie,
peil, de kwaliteit van het water en het waterbeheer voor
digitalisering en groei.
de landbouw. De prioriteit ligt daarbij altijd bij het waarborgen van een veilig woon- en leefklimaat voor
Technologische ontwikkelingen
de inwoners.
Deze tijd kenmerkt zich door de snelle en disruptieve technologische ontwikkelingen. Digitalisering en robotisering, kunstmatige intelligentie en big data toepassingen kunnen een grote impact hebben op de gehele economie.
7
5. Economische visie 2040 5.1 ONZE VISIE EN AMBITIE Het is 2040. Wereldwijd onderscheiden we ons als regio op het gebied van Agri & Food, Water en Energie. We lopen voorop met de aanpak van een aantal wereldwijde vraagstukken, zoals duurzame energie opwekking, slim en duurzaam waterbeheer en voedselvoorziening. Innovatie is een kerncompetentie van ondernemers in de regio. Door vooruit te kijken en te ver nieuwen, creëren we nieuwe werkgelegenheid en behouden we de voorzieningen in onze dorpen en steden. Noord-Holland Noord is een vitale regio. Springplank voor brede economische ontwikkeling
Noord-Holland Noord is de springplank voor economische ontwikkeling. De regio biedt ruimte voor innovatie. De economische kracht berust op de pijlers Agri &Food, Water en Energie die een hoge mate van groeipotentieel bieden. Ondersteunend hieraan zijn de maakindustrie en de sectoren IT en ICT, lokale mkb en toerisme . Deze sectoren zorgen voor werkgelegenheid en laten zien hoe veelzijdig en vruchtbaar onze regio is.
8
5.2 AGRI & FOOD Als regio streven we naar een voedselsysteem dat ondernemers in staat stelt om een goede boterham te verdienen, maar dat ook rekening houdt met zaken als klimaat, water- en bodemkwaliteit, milieu en dierenwelzijn. Ons doel is natuurinclusieve landbouw in 2030 de standaard te laten zijn. Noord-Holland Noord staat garant voor gezond, betaalbaar en smaakvol voedsel voor iedereen. Tegelijk dragen we zorg voor beheer van het landschap en de ruimtelijke kwaliteiten. Dankzij jarenlange innovatie en vooruitstrevend denken zijn we gekomen waar we nu zijn. Ondertussen houden we echter onze ogen open voor toekomstige uitdagingen, teneinde hierop snel te kunnen inspringen. Beperkingen in ruimtelijke zin maken bijvoorbeeld slimme innovaties noodzakelijk. Zo blijven we toekomstbestendig en houden we een leefbare regio. Dé verstuin van Noordwest-Europa
Werk voor iedereen
een divers samengesteld, maar samenhangend cluster van
veel arbeidsplaatsen in aanpalende sectoren. Denk aan
akkerbouw, veehouderij, bollenteelt, (glas)tuinbouw en
machinebouwers die efficiënte techniek ontwikkelen voor
veredeling. Deze bedrijven zijn niet alleen van groot belang
zaadveredeling en land- en tuinbouw. Ook robotisering en
als het gaat om de productie van voedsel, maar ook van
Kunstmatige Intelligentie krijgen steeds meer een plaats.
bouwmaterialen en duurzame energieopwekking.
Voor de ontwikkeling, bediening en het onderhoud van
Het innovatieve denken binnen dit cluster geeft de regio
machines is geschoold personeel nodig van alle niveaus.
een unieke uitgangspositie in Nederland. Alles komt samen
Maar ook voor de verwerking van agriproducten,
in Greenport NHN, de meest diverse Greenport van
de handel en het vervoer zijn volop mensen nodig.
Nederland: van zaden (veredeling) en teelt tot en met
Gezamenlijk zorgen we voor voldoende arbeidskrachten,
de logistiek naar supermarkten, speciaalzaken en restau-
in nauwe samenwerking met het onderwijs in de regio
rants in binnen- en buitenland. Noord-Holland Noord is dé
en met partijen op het gebied van huisvesting en
verstuin van Noordwest-Europa.
goed werkgeverschap.
Agri & Food in Noord-Holland Noord kenmerkt zich door
De aanwezigheid van het cluster Agri & Food zorgt voor
9
5.3 WATER Water is beeldbepalend in Noord-Holland Noord en dit zal in 2040 niet anders zijn. Enerzijds draagt dit bij aan de aanwezigheid van een sterk ontwikkelde maritieme sector, anderzijds hebben we te maken met de constante uitdaging van leven onder zeeniveau. Vanwege dit laatste investeren we niet alleen in dijk- en kustversterking, maar kijken we in toenemende mate ook naar ontwikkelingen als wonen op het water. We zetten in op beheersing waar water overlast kan geven en geven ruimte aan water waar dat economische meerwaarde oplevert. Toerisme, maar ook drinkwatervoorziening en landbouw profiteren daarvan. Innovatief en toekomstgericht
Leven aan en met water
toekomstgericht: als thuisbasis van de Koninklijke Mari-
De regio telt een groot aantal (jacht)havens met bijbeho-
ne, als het logistieke brandpunt voor de opwekking van
rende bedrijvigheid en toerisme. De Noordzee, Waddenzee
duurzame energie én als het testcentrum voor maritieme
en het IJsselmeer zijn trekpleisters voor watersporters en
innovaties. Dankzij een unieke civiel-militaire samenwer-
ook Texel is onverminderd populair bij toeristen. Ook de
king voor het onderhoud van de schepen, wordt er voor
binnenwateren in de regio worden volop bevaren, waar-
werkgelegenheid gezorgd in de hele regio. De Noordzee
bij een goed evenwicht bestaat tussen waterrecreatie
en Waddenzee bieden plaats aan grootschalige opwekking
en beroepsvaart. Veel aandacht gaat uit naar het zuinig
van windenergie, die Den Helder aan land komt. Bedrij-
omgaan met water en waterkwaliteit. Want ook al hebben
vigheid rond winning van olie en gas maakt steeds meer
we enorm veel water in Noord-Holland Noord, zorgvuldig
plaats voor duurzame zon- en windenergie en de productie
waterbeheer is noodzakelijk.
De Port of Den Helder is op meer manieren innovatief en
In Noord-Holland Noord leven we aan en met het water.
van waterstof.
10
5.4 ENERGIE In 2040 is Noord-Holland Noord al een heel eind op weg naar het doel om een CO2 neutrale samenleving te zijn in 2050. De gevolgen van klimaatverandering zijn beperkt gebleven door in te zetten op hernieuwbare energie. Als broedplaats voor innovatie blijven we zoeken naar nieuwe mogelijkheden. Hiervoor maken we volop gebruik van kennis uit de regio, zoals van TNO, Data Science Alkmaar, onderwijsinstellingen en expertisecentra. Met een gecombineerde inzet op zon- en windenergie, productie en toepassing van waterstof en warmte dragen we bij aan het behalen van nationale en Europese doelstellingen. De nieuwe waterstofeconomie
Innovatie in waterstofproductie
nieuwe waterstofeconomie. Door gebruik te maken van de
heeft de waterstofeconomie een sterke groei doorgemaakt.
bestaande gasinfrastructuur én onze gunstige ligging nabij
In Fieldlab Waterstof in Agri NHN werken bedrijven,
de windparken in het noordelijke deel van de Noordzee,
kennisinstellingen en overheden samen aan toepassing
kunnen we snel de productie van groene waterstof opscha-
van waterstof in de agrisector. Dit heeft al geleid tot de
len en CO2 afvoeren naar lege gasvelden. Den Helder is
opschaling van verschillende toepassingen in de regio.
aangesloten op de waterstof backbone, het internationale
Op het bedrijventerrein Boekelermeer in Alkmaar is het
netwerk voor waterstoftransport. Hierdoor zijn we verbon-
Energy Innovation Park dè locatie voor duurzame gas gere-
den met grote industrieclusters in binnen- en buitenland.
lateerde innovaties. Het eveneens hier gevestigde InVesta
Binnen de regio is veel kennis beschikbaar over productie,
is hèt expertisecentrum voor groene moleculen en op het
opslag, verwerking en transport van waterstof. Noord-
terrein is een waterstofhub gerealiseerd. Waterstof heeft
Holland Noord is een belangrijke waterstofregio voor
hier een belangrijke rol gespeeld in het omzeilen van
Nederland, dit mede dankzij de samenwerking met het
de netcongestie.
Noord-Holland Noord heeft een voortrekkersrol in de
Ook in de Wieringermeer (gemeente Hollands Kroon)
Noordzeekanaalgebied in de Hydrogen Valley.
11
6. Werken aan regionale structuurversterking Het vestigingsklimaat van een regio is afhankelijk van een groot aantal factoren. Een aantal is regionaal van aard. Deze kun-
Ontwikkeling onderwijs en werkpotentieel *^
nen wij verbeteren met structuurversterkende maatregelen. Als regio streven we
Beschikbaarheid van energie, verduurzaming & besparing *^
ernaar om aan te sluiten bij het nationale actieplan mkb dienstverlening, om vanuit
Digitalisering en nieuwe technologieën *^
netwerksamenwerking ons hele MKB te versterken.
Grondstoffen hergebruiken en zorgen dat ze afbreekbaar zijn *^
Samen met het georganiseerde bedrijfsleven (Economisch Forum) hebben wij elf relevante factoren geïdentificeerd die van belang zijn voor alle economische sectoren in de regio (dus niet alleen voor Agri & Food, Water en Energie). Hierna volgt een overzicht van de elf factoren. Deze heb-
Ruimte voor bedrijvigheid (zowel kwalitatief als kwantitatief) *^
ben we direct vertaald in structuurversterkende maatregelen. Hierbij formuleren we eerst onze inzet, gevolgd door lopende initiatieven, projecten, programma’s en andere activiteiten. Op deze manier staat de actiegerichtheid
Toegang tot financiering *
centraal: wat doen we al binnen de triple-helix om het regionale vestigingsklimaat te verbeteren?
Optimale bereikbaarheid *^
Tot slot van dit hoofdstuk geven we een nadere omschrijving van de Regio Deal ‘Samen Noord-Holland
Omgevingskwaliteit *^
Noord versterken’ die in 2024 is toegekend. Bij het concretiseren van de lijn ‘werken’ komt de focus logischerwijs te liggen op de drie topsectoren in de regio, te weten:
Beschikbaarheid van woonruimte *^
Agri & Food, Water en Energie. Actiegericht dus!
Beschikbaarheid van assets zoals zoet water, stikstofruimte, etc *^ Samenwerken binnen en buiten Noord-Holland Noord *^
* Bron Kamerbrief 22/04/2022 Het belang van het Nederlandse vestiging- en ondernemersklimaat ^ Bron Economisch Forum Noord-Holland 2023, 10 randvoorwaarden voor Economische structuurversterking
12
6.1 ONTWIKKELING ONDERWIJS EN WERKPOTENTIEEL De tekorten op de arbeidsmarkt die iedere sector raken zullen de komende jaren een uitdaging blijven. Ondertussen vragen de globalisering van de economie en de voortschrijdende technologie om een flexibele arbeidsmarkt. Medewerkers werken korter voor een werkgever en veel werk wordt overgenomen door machines. Hier zetten we op in:
Tegelijk vraagt de arbeidsmarkt om experts die nieuwe
» Uitvoering van de Human Capital Agenda
technieken beheersen. Een kansrijke ontwikkeling is de
Noord-Holland Noord (HCA).
toenemende aandacht voor inclusie. Hierbij werkt iedereen
» Doorvoeren van innovaties in het onderwijs
naar vermogen, ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Door uit te gaan van wat mensen wél kunnen,
en de beroepspraktijk.
bieden we perspectief op die flexibele arbeidsmarkt.
» Professionaliseren van HR-beleid en
Het uitgangspunt is dat we anticiperen op veranderingen
arbeidsmarktcommunicatie bij het MKB.
in vraag en aanbod, overschotten en tekorten.
» Innovatief opleidingsaanbod van primair
Een hoge arbeidsmobiliteit in de regio en bewustwording
tot en met universitair onderwijs.
bij bedrijven is daarvoor essentieel. We maken inzichtelijk
» Versterken van digitalisering en robotisering onderwijs.
hoe ontwikkelingen eruitzien voor de komende jaren én
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
hoe werkgevers daarop kunnen inspelen.
Het Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord en het Regionaal Platform Arbeidsmarktbeleid (RPAnhn) werken aan een Programmaplan dat uitvoering gaat geven aan de Human Capital Agenda, in samenwerking met de triple helix partners. In deze HCA zullen alle punten waarop wordt ingezet, handen en voeten krijgen in de drie programmalijnen: 1. Aantrekken en behoud van talent voor de regio. 2.Doorvoeren innovaties in onderwijs en beroepspraktijk. 3. Professionaliseren HR-beleid en arbeidsmarktcommunicatie bij het mkb.
Naast de uitvoering van de HCA werken partijen binnen de triple helix aan de uitvoering van uiteenlopende activi teiten en programma’s, zoals:
» Uitvoeringsagenda RPA-NHN.
» (Campus-) initiatieven zoals Seedvalley, Greenchain, METIP, Tech@connect, Energy & Health Campus, Talent academy WF, Sterk Techniek Onderwijs/TechniekPact in de 3 subregio’s, RIF Logmotion, RIF Smart Future, RIF Purmer Valley, LLO-Katalysator MBO, Ontwikkeling Center of Expertise Energie & Duurzaamheid, Kwaliteitsagenda’s VONK en ROC Horizon/Talland College, RIF Biodivers Perspectief. » Lectoraten Inholland Alkmaar, practoraten MBO. » Innovatieprojecten in nauwe samenwerking met het onderwijs (EFRO’s, SIA, etc.).
13
6.2 BESCHIKBAARHEID VAN ENERGIE, VERDUURZAMING & BESPARING Beperken van de gevolgen van klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen in de 21e eeuw. Om de wereld leefbaar te houden is het belangrijk dat we energie duur zamer gaan opwekken en gebruiken. Belangrijke voorwaarden hiervoor zijn investeringen in infrastructuur, banen, personeel en bedrijvigheid. Hiervoor is naast nieuwe kennis ook samenwerking tussen partijen nodig. Noord-Holland Noord wil een voortrekker zijn in deze transitie door in te zetten op een innovatieve en duurzame energiesector. Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
Duurzame energie opwekken doe je niet alleen. Samen met partners kun je werken aan geïntegreerde systemen voor betrouwbare, betaalbare en duurzame ketens van
Netcongestie
energieproductie en -gebruik. Het elektriciteitsnet in de regio is op veel plekken overbelast. Op verschillende plek-
» Aanpak netcongestie
ken is er onvoldoende netcapaciteit beschikbaar.
» Deelname aan de Taskforce Energie-infrastructuur,
Terwijl netbeheerders werken aan oplossingen voor de
samen met netbeheerders en provincie langs de
langere termijn, kijken ze samen met gemeenten en onder-
volgende vier sporen:
nemers naar oplossingen voor de korte termijn.
1. Versnellen realisatie energie-infrastructuur 2. Integraal programmeren energiesysteem
Zo zetten zij in op:
van de toekomst 3. Slimme energie-oplossingen zoals energiehubs
» Het overbruggen van netcongestie op bedrijventerreinen
4. Uitvoering geven aan energiebesparingsakkoord
(bijvoorbeeld met energiehubs). » Het leveren van bijdragen aan oplossingen
Duurzaamheid en Circulariteit
voor netcongestie in Agri&Food.
» Versterken duurzame ondernemersloketten NHN-breed.
» De ontwikkeling van een toekomstbestendige energie infrastructuur gericht op groei.
» Realiseren energiebesparingsakkoord.
» De aansluiting met waterstof uit energie
» Verbreden initiatief werkgroep circulair West-Friesland
op zee op de waterstof backbone.
naar heel NHN.
» Het benutten van (economische) kansen
» Verduurzaming glastuinbouw.
voor duurzame energie.
» Pilots energiehubs op bedrijventerreinen.
» Innovatie en bedrijvigheid op basis
» Samenwerking met New Energy Coalition op energie
van samenwerking met kennisinstellingen.
innovatietrajecten. » Lectoraat energie en materialen Inholland Alkmaar.
Waterstof
» Waterstofprogramma NHN (Hydrogen Valley-status NH). » Regio Deal Maritiem cluster Kop van Noord-Holland, programmalijn Waterstof i.s.m. New Energy Coalition. » Investa (duurzame en innovatieve waterstof en groen gas initiatieven). » Uitvoering Fieldlab Waterstof in Agri.
14
6.3 DIGITALISERING EN NIEUWE TECHNOLOGIEËN Waar economische groei voorheen werd bereikt door inzet van meer mensen, is het nu meer dan ooit belangrijk om in te zetten op innovatie. Digitalisering en technologie spelen een steeds grotere rol. Ook het ondernemen zelf verandert. Samenwerking met het onderwijs (talenten binden) en met collega’s (zowel binnen als buiten de eigen sector) biedt kansen als het gaat om het flexibel benutten
6.4 GRONDSTOFFEN HERGEBRUIKEN EN AFBREEKBAAR MAKEN
van beschikbare ruimte en capaciteit. Ook kun je door uitwisselen van vaardigheden en
Bedrijven en organisaties moeten
personeel elkaar versterken. Door structureel
niet alleen zuiniger met materialen omgaan,
samen te werken op regionaal niveau kunnen
belangrijk is dat ze ook meer hergebruiken
we nieuwe en grotere stappen zetten.
en materialen gebruiken die afbreekbaar
Hier zetten we op in:
zijn. Hoewel veel initiatieven zich richten
» Aanjagen technologische innovatie, digitalisering/
op hergebruik en afbreekbaarheid, is de
robotisering en ketensamenwerking. » Ontwikkelen toekomstbestendig ondernemerschap mkb.
kennis en ervaring op dit gebied nog niet
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
breed gedeeld. Om te blijven groeien
Technologische innovatie/digitalisering en ketensamenwerking:
met ondernemers netwerken opzetten
» Talent Academy West-Friesland.
te zetten.
moeten onderwijs en overheid samen om deze kennis te ontwikkelen en in
» Doorontwikkeling TechValley, (Fieldlab Smart Industry). » Werkplaats Digitaal Ondernemen (digitalisering mkb).
Hier zetten we op in:
» METIP (maritieme innovaties).
» Aanjagen technologische en procesinnovatie
» Energy & Health Campus Petten (innovatie duurzame
(circulair, biobased).
energie en nucleaire geneeskunde).
» Versterken ketensamenwerking
» GO!-NH (ondersteuning ondernemers bij innovatie).
(ruimte voor kennisontwikkeling).
» Smart Farming NH is een netwerk van samenwerkende partijen (triple helix) onder de vlag van Greenport NHN,
» Versterken organiserend vermogen.
die bijdragen aan de digitale transitie van de land-
» Ontwikkelen toekomstbestendig ondernemerschap.
en tuinbouwketen.
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
Ontwikkelen toekomstbestendig ondernemerschap mkb:
» Circulair West-Friesland wordt uitgebreid naar
» Mkb Actieplan (HCA: Professionaliseren van het HR-
de regio’s Alkmaar en Kop van Noord-Holland.
beleid en arbeidsmarktcommunicatie bij het mkb)
» Convenant circulair slopen.
» Programma NLwerktaanwerk, VNO-NCW en MKB-Nederland
15
6.5 RUIMTE VOOR BEDRIJVIGHEID KWALITATIEF EN KWANTITATIEF De regio Noord-Holland Noord kent meer dan honderd bedrijventerreinen waar grond is uitgegeven. Op deze bedrijventerreinen zijn 6.800 bedrijven gevestigd, die samen goed zijn voor meer dan 78.000 banen. Zo’n 27% van de werkgelegenheid in Noord-Holland Noord is daarmee verbonden aan de bedrijventerreinen. Om vestiging van nieuwe en groei van bestaande bedrijven mogelijk te maken is echter meer ruimte nodig. Hier zetten we op in:
Het is belangrijk om het aanbod van bedrijfskavels aan te laten sluiten op de vraag. Netcongestie zet echter een
» Regionale planning voor werklocaties en ruimte voor bedrijvigheid.
rem op ontwikkelingen van bedrijventerreinen. Nieuwe
» Ruimtelijk faciliteren autonome groei, circulariteit,
bedrijven kunnen zich niet vestigen, want ze krijgen geen
duurzame energievoorziening en de wateropgave.
stroom. Omschakelen van gas naar elektra is vaak niet mogelijk. Flexibiliteit van de energietoelevering is nodig
» Afstemming van uiteenlopende ruimteclaims.
om de bedrijventerreinen toekomstbestendig te houden.
» Stimuleren van bedrijvenclusters.
Een vergelijkbare problematiek doet zich voor in de sector
» Ondersteunen bedrijventerreinen bij de opzet van energiehubs.
Agri & Food. In de Greenport NHN zijn 4.900 bedrijven gevestigd, waarmee 38.000 banen verbonden zijn. Ook hier
» Verduurzaming bedrijventerreinen
heeft netcongestie een remmend effect op de groeiambi-
(zie speerpunt Verduurzaming).
ties van bedrijven.
» Herstructurering van bedrijventerreinen.
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
» Uitwerking Strategische Visie Bedrijventerreinen van Economisch Forum. » Uitwerking Strategie Werklocaties NHN.
» Uitbreiding onderstations door Liander in heel NHN, Energiehubs realiseren op bedrijventerreinen. » Gezamenlijke aanpak (overheden/ondernemers) . » Versterking ruimtelijke samenwerking Greenport NHN.
16
6.6 TOEGANG TOT FINANCIERING Toegang tot financiering is van groot belang voor ons regionale bedrijfsleven. Niet alleen voldoende toegang tot financiering is bepalend voor de investeringsmogelijkheden, het is ook cruciaal voor bedrijven die actief willen worden op buitenlandse markten. De mate waarin bedrijven toegang hebben tot financie-
6.8 OMGEVINGSKWALITEIT
ring, verschilt. Exporteurs lijken over het algemeen betere toegang tot financiering te hebben dan niet-exporterende
Omgevingskwaliteit heeft betrekking
bedrijven. Informatie hierover is schaars. De regio bouwt
op aspecten als de bebouwing in steden
aan een ecosysteem dat toegang tot financiering en sub sidies voor alle ondernemers – groot en klein en in alle
en dorpen, maar ook op landschap
sectoren - eenvoudiger maakt.
en infrastructuur.
Hier zetten we op in:
» Een overzicht van en inzicht in financiële partijen dat
Ook gezonde lucht en afwezigheid van geluidsoverlast
toegang voor ondernemers tot financiering en subsidies
rekenen wij daartoe. Sectoren als recreatie en toerisme
makkelijker maakt.
hebben baat bij een aantrekkelijke omgeving met historische binnensteden en natuurgebieden. Een groene, ruime
» Een lobby namens Noord-Holland Noord om middelen
woonomgeving motiveert velen om in de regio te blijven
vanuit het Rijk en de Europese Unie beschikbaar te maken.
of hier te komen wonen. Dit terwijl een goede, ruimtelijke
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
inpassing van bedrijventerreinen weer een positief effect heeft op de omgevingskwaliteit, wat van belang is voor
» Financieringstafels (ONHN).
zowel werknemers als omwonenden.
» Financieringsbegeleiding (ONHN i.s.m. K+V).
Hier zetten we op in:
» Verhoging activiteiten ROM InWest in NHN.
» Ruimtelijke kwaliteit volwaardig meenemen in planvor-
» Subsidieverwerving en -advies (ONHN en RPAnhn).
ming en uitvoering van economische investeringen. » Koesteren en versterken van de specifieke omgevingskwaliteiten die voor recreatie en toerisme essentieel zijn.
6.7 OPTIMALE BEREIKBAARHEID
.
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
Alle partijen vinden versterking van de bereikbaarheid van de regio noodzakelijk voor
» Inzet op verbetering van de omgevingskwaliteit.
economische groei en ontwikkeling. Ook bin-
Dit onder andere door actieve deelname aan Ontwikkelperspectief NHN en het Provinciaal Programma
nen de regio is aandacht nodig voor bereik-
Landelijk Gebied, plus de uitwerking en uitvoering
baarheid van bedrijven en bedrijfsterreinen.
van die plannen. » Speciale aandacht voor de omgevingseffecten van voor-
De regio zal een keuze moeten maken op welke punten
genomen grote ingrijpende infrastructurele energie-in-
ze wil inzetten. Dit punt wordt niet direct vanuit de Eco-
vesteringen, zoals 380 kV hoogspanningsleidingen en
nomische Agenda opgepakt, maar zal wel op de relevante
transformatorstations.
(bestuurlijke) tafels worden ingebracht om de realisatie
» Aandacht voor verbetering van de omgevings-
van de ontwikkelingen op de hoofdlijnen in de Economi-
kwaliteit bij herstructurering of uitbreiding van
sche Agenda mogelijk te maken.
bestaande bedrijventerreinen.
17
6.9 BESCHIKBAARHEID VAN WOONRUIMTE Om inwoners te behouden en nieuwe inwoners (werknemers en studenten) een aantrekkelijke woonomgeving te bieden, is voldoende woonruimte van groot belang. Dit punt wordt niet direct vanuit de Economische Agenda opgepakt, maar zal wel op de relevante (bestuurlijke) tafels worden ingebracht om de realisatie van de ontwikkelingen op de hoofdlijnen in de
6.10 BESCHIKBAARHEID VAN ASSETS ZOALS ZOET WATER, STIKSTOFRUIMTE
Economische Agenda mogelijk te maken. Hier zetten we op in:
» Voldoende woningen en een aantrekkelijke woon
Voor de economie in Noord-Holland Noord
omgeving voor huidige en nieuwe inwoners, waaronder
zijn ook randvoorwaarden van belang die
werknemers en studenten.
niet of nauwelijks zijn te beïnvloeden.
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
Denk aan stikstofruimte, de beschikbare
» Woondeal NHN (realisatie 40.000 woningen tot 2030).
ruimte voor de uitstoot van broeikasgassen
» Wonen-Opleiden-Werken-aanpak West-Friesland.
en knelpunten als waterkwaliteit en verzil-
» Huisvesting arbeidsmigranten.
ting. Deze thema’s zullen niet direct vanuit de Economische Agenda worden opgepakt. Hier zetten we op in:
» Oplossen van knelpunten die de economische ontwikkeling belemmeren, zoals stikstofruimte, waterkwantiteiten kwaliteit (schoon & veilig) en verzilting.
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
» Ontwikkelperspectief NHN.
» Provinciaal Programma Landelijk Gebied. » Greenport NHN. » Zoetwaterboeren. » Ontwerp Fieldlab Water en Bodem in open teelten: hierbij onderzoeken we hoe we kunnen komen tot een Fieldlab voor akkerbouw, bloembollen en vollegrondsteelt. » Regionaal Waterprogramma Noord-Holland Noord 2022-2027.
18
6.11 SAMENWERKEN BINNEN EN BUITEN NOORD-HOLLAND NOORD De Economische Agenda is ontstaan vanuit een gezamenlijke aanpak met betrokkenheid van alle gemeenten in Noord-Holland Noord, de provincie Noord-Holland, Ontwikkelingsbedrijf NHN, RPAnhn, LTO Noord, Greenport NHN, het onderwijs en het Economisch Forum. Samen zetten we ons in voor een sterke regio, waarin onderwijs, ondernemers en overheid hecht samenwerken. Samenwerking is van essentieel belang en noodzaakt om voortdurend te optimaliseren. Deze stopt echter niet bij de grenzen van de regio. Er liggen grote kansen als we verbindingen leggen met de omliggende regio’s. Hier zetten we op in:
Lopende initiatieven, programma’s, projecten en activiteiten:
» Overheden, bedrijfsleven en onderwijs zetten zich samen in voor een sterke regio.
» Regio Deal NHN.
» Versterken van de samenwerking tussen de regio’s
» Uitvoering Woondeal NHN.
Alkmaar, Kop van Noord-Holland en West-Friesland om
» Uitvoering Mobiliteitsvisie NHN.
nationaal en internationaal van betekenis te zijn.
» Gezamenlijk optrekken Provinciaal Programma Landelijk Gebied.
» Verbindingen met de Metropoolregio Amsterdam en andere regio’s.
» Gezamenlijk optrekken Ontwikkelperspectief NHN. » Bijdrage aan Economische Uitvoeringsorganisatie Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord. » Bijdrage aan Regionaal Platform Arbeidsmarktbeleid NHN. » Bijdrage aan Greenport NHN. » Herinrichting Arbeidsmarkt NHN. » Samenwerking met Economisch Forum. » Samenwerking met LTO. » Samenwerking met Onderwijsinstellingen VO, MBO, HBO en universitair.
19
6.12 REGIO DEAL NOORD-HOLLAND NOORD (2025-2028) De regio Noord-Holland Noord heeft een Regio Deal aangevraagd. Deze is in februari 2024 toegekend. Dit geeft de regio de komende jaren de kans om 32,5 miljoen euro aan Rijksbijdragen binnen te halen als cofinanciering voor projecten. Hoofddoelen van de Regiodeal:
a. Het behouden en aantrekken van zowel praktisch als meer theoretisch opgeleide werknemers naar de regio; b. Het verbeteren van het vestigingsklimaat voor huidige en nieuwe ondernemers, met name binnen de drie hiervoor genoemde topsectoren. c. Het bieden van een aantrekkelijke en goed bereikbare leefomgeving.
De drie programmalijnen:
» Programmalijn 1:
Beter Leren: NHN als innovatiemotor van de regio Binnen deze programmalijn volgt de aanpak onder meer de actielijnen: – Aantrekken en behouden van talent voor de regio – Intensiveren innovaties in onderwijs en beroepspraktijk – Leven Lang Ontwikkelen (LLO) – Versterken van het onderwijs door betere samenwerking met het bedrijfsleven. » Programmalijn 2: Beter werken: een springplank voor economische ontwikkeling Onder deze programmalijn vallen de volgende de actielijnen: – Ruimte creëren voor ondernemerschap en innovatie – Vergroten arbeidsproductiviteit en -participatie, en verbeteren HR-beleid bij MKB – NHN-topsectoren centraal, met focus op Agri & Food, Energie en Water & Maritiem. » Programmalijn 3: Beter Leven: een aantrekkelijke en leefbare regio Deze programmalijn zet in op de volgende actielijnen: – Inzet op een vitale en bereikbare regio – Inzet op een duurzame en aantrekkelijke leefomgeving – Efficiënter inrichten van samenwerkingen.
20
‘Samen zetten we ons in voor een sterke regio, waarin onderwijs, ondernemers en overheid hecht samenwerken met een open blik naar de rest van de wereld.’
De Economische Agenda 2024 - 2040 is opgesteld in samenwerking met alle gemeenten in Noord-Holland Noord, de provincie Noord-Holland, Ontwikkelingsbedrijf NHN, RPAnhn,
21
071024 11.12
LTO Noord, Greenport NHN, het onderwijs en het Economisch Forum.