Agenda Duurzaam Alkmaar - definitieve versie inclusief Raadsamendement 19 oktober 2023

Agenda Duurzaam Alkmaar juli 2023

1

Inhoudsopgave

1. Inleiding........................................................................................................................................... 3 2. Ambities, subdoelen en uitvoering ................................................................................................. 6 3. Energie- en warmtetransitie ........................................................................................................... 8 4. Mobiliteit....................................................................................................................................... 11 5. Klimaatadaptatie en biodiversiteit................................................................................................ 13 6. Circulaire economie ...................................................................................................................... 15 7. Eigen organisatie ........................................................................................................................... 17

2

1. Inleiding

Het tegengaan van klimaatverandering is een van de grootste mondiale uitdagingen van de 21ste eeuw. Menselijk handelen heeft de aarde onder niet eerder vertoonde druk gezet. Om de gevolgen van klimaatverandering te beperken moet er een energie- en grondstoffentransitie plaatsvinden. Tegelijkertijd is ons klimaat al aan het veranderen en neemt de soortenrijkdom af, waardoor er aandacht nodig is voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. De gemeente Alkmaar zet zich hier actief voor in.

Ambitie In 2050 is de Gemeente Alkmaar klimaatneutraal, klimaatbestendig en circulair. De biodiversiteit is versterkt.

Coalitieakkoord Vertrouwen in Alkmaar (2023 – 2026) Op landelijk niveau hebben de afgelopen decennia ontwikkelingen plaatsgevonden op het gebied van duurzaamheid. Zo zijn onder andere het Klimaatakkoord, het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en het Nationaal Grondstoffenakkoord opgesteld met daarin bindende afspraken waar ook de gemeente Alkmaar aan moet voldoen. Het Coalitieakkoord Vertrouwen in Alkmaar geeft een impuls om een versnelling aan te brengen op het gebied van duurzaamheid. Gezien de urgentie van het onderwerp is dit van belang. De gemeente wil voortvarend te werk gaan, maar niet overhaast.

Waarom deze agenda? Om dit moment worden in Alkmaar diverse programma’s en projecten uitgevoerd om de stad duurzaam en toekomstbestendig te maken. Deze agenda biedt een kader waar al deze programma’s en projecten in geplaatst kunnen worden, zodat er op strategisch niveau prioritering kan worden aangebracht. Op die manier krijgt de gemeente regie, en kan de uitvoering robuust en gecoördineerd verlopen.

De agenda is ingericht langs vier thema’s. Dit betekent dat verschillende wethouders vanuit hun portefeuille betrokken zijn. De portefeuillehouder duurzaamheid coördineert het bestuurlijk proces. De thema’s zijn: • Energie- en warmtetransitie • Mobiliteit • Klimaatadaptatie & Biodiversiteit • Circulaire Economie

Alle ambities, subdoelen en inspanningen die van toepassing zijn op de Gemeentelijke Organisatie zijn ondergebracht binnen de thema’s, maar worden ook uitgelicht in een apart hoofdstuk. Per thema worden de ambities concreet uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. In de diverse uitvoeringsprogramma’s wordt opgenomen wanneer, hoe en door wie de ambities en de daaraan gekoppelde inspanningen worden gerealiseerd.

3

Wat komt er de komende 30 jaar op ons af? Het tegengaan van klimaatverandering is een lange termijn opgave. Twee vragen staan centraal in het opstellen van deze agenda:

• Wat komt er de komende 30 jaar op ons af? • Wat kunnen we hier de komende 4 jaar aan doen?

ADA

Nadere uitwerking en monitoring De Agenda Duurzaam Alkmaar structureert alle werkzaamheden die momenteel plaatsvinden. De agenda wordt op twee manieren nader uitgewerkt:

- In sommige gevallen moeten de koers en doelstellingen van een specifiek thema, of een onderdeel van een thema, nader worden uitgewerkt. Dit gebeurt dan in een specifiek beleidsplan.1 - Per thema wordt er een uitvoeringsprogramma opgesteld met concrete acties en budget per jaar. De prioritering van acties vindt daar plaats. De voortgang en de effecten van de uitvoeringsprogramma’s wordt gemonitord; na twee jaar vindt een herijking plaats.

Communicatie en participatie De acties die uit Agenda Duurzaam Alkmaar volgen zullen invloed hebben op de inwoners en ondernemers van de gemeente Alkmaar. Onderdeel van de uitvoeringsprogramma’s zal ook een communicatieplan zijn, om relevante groepen te informeren en te betrekken.

Daarnaast betrekt de gemeente graag haar inwoners, zodat zij de mogelijkheid hebben om mee te denken. Voorbeelden hiervan zijn het inwonerspanel van de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum, Heiloo (BUCH), het klimaatpanel van de Gemeente Utrecht en het mini-burgerberaad van de gemeente Amsterdam. Er wordt gekeken naar welke vorm het beste bij Alkmaar past.

Stakeholders Het realiseren van de ambities in deze Agenda Duurzaam Alkmaar kan de gemeente niet alleen, maar gaat in samenwerking met organisaties in de gemeente. Zo werkt de gemeente nauw samen met Stadswerk072 voor het realiseren van doelstellingen die genoemd staan in de Agenda Duurzaam Alkmaar. Stadswerk072 verzorgt het beheer en onderhoud van de openbare ruimte, en speelt ook een belangrijke rol in beleidsvorming.

1 In de agenda worden dit aangeduid met sub-doel BELEID, zie pagina 6.

4

Daarnaast zijn ook HVC, woningcorporaties, de netbeheerder en een tal van andere maatschappelijke organisaties van groot belang in de transitie naar een duurzame gemeente.

Voor het opstellen van de agenda heeft de gemeente gesprekken met al deze organisaties gevoerd. Door hen actief op te zoeken streeft de gemeente naar gezamenlijk commitment op de gestelde ambities, zodat elke organisatie vanuit zijn eigen rol kan bijdragen aan het realiseren er van.

Educatie en innovatie De transitie naar een duurzame samenleving vraagt om het toepassen van nieuwe kennis. Om die reden zet de gemeente Alkmaar in op samenwerking met kennisinstellingen, voor het faciliteren van onderwijsprogramma’s en innovatieprojecten.

5

2. Ambities, subdoelen en inspanning

Ambities Per thema zijn ambities geformuleerd. Deze ambities zijn in veel gevallen afkomstig uit landelijke kaders, zoals het Klimaatakkoord, het Deltaplan Klimaatadaptatie of het Grondstoffenakkoord.

Subdoelen Om deze ambities te concretiseren zijn er subdoelen geformuleerd. Niet alle subdoelen zijn meetbaar. De Agenda Duurzaam Alkmaar werkt met drie soorten subdoelen:

DOEL | Een doel in de Agenda Duurzaam Alkmaar is specifiek, meetbaar en geplaatst in de tijd. Op deze doelen kan monitoring worden ingericht om de voortgang te bewaken.

COMMITMENT | Een commitment in de Agenda Duurzaam Alkmaar is een verklaring van de gemeente Alkmaar, waar (nog) niet genoeg informatie beschikbaar is om de doelstelling specifiek en meetbaar te maken, maar waar de gemeente wel gericht activiteiten onderneemt om te verduurzamen.

BELEID | De Agenda Duurzaam Alkmaar is integraal overzicht van wat de gemeente Alkmaar onderneemt om te verduurzamen. Op deelgebieden wordt verduurzaming verder uitgewerkt, of onderdeel gemaakt van bestaand beleid.

Inspanningen In elk thema wordt uiteengezet welke inspanningen de gemeente Alkmaar onderneemt om de ambities en subdoelen te behalen. Uitgangspunten daarbij zijn een stimulerende en uitnodigende communicatie naar de inwoners en de keuzevrijheid van inwoners te behouden voor zaken die op individueel niveau geregeld kunnen worden.

6

7

3. Energie- en warmtetransitie

Ambities ➢ In 2050 zijn alle activiteiten die plaatsvinden op het grondgebied van de gemeente Alkmaar klimaatneutraal. ➢ In 2030 is er 55% minder uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 1990.

Subdoelen • DOEL | Het aardgasvrij maken van gemiddeld 1.600 woningen per jaar in de komende 30 jaar. • DOEL | Het opwekken van 0,62 TWh duurzame energie in 2030 in regio Alkmaar • DOEL | Gemeentelijk vastgoed: 55% CO2 reductie in 2030 ten opzichte van 1990 • DOEL | Alle kantoren in eigendom van de gemeente voldoen aan de energielabel-C verplichting.

Kaders • Klimaatakkoord Parijs (2015), Klimaatakkoord (2019), Implementatie Europese Klimaatwet (2023): De opwarming van de aarde moet worden beperkt tot maximaal 2 graden ten opzichte van het pre-industriële niveau, met het streven naar een maximale temperatuurstijging van 1,5 graad Celsius. Nederland heeft zich gecommitteerd om in 2030 een CO2 reductie van 55% te realiseren ten opzichte van 1990, en in 2050 klimaatneutraal te zijn.

Transitie naar aardgasvrije wijken In 2050 moeten alle 51.000 woningen in de gemeente Alkmaar aardgasvrij zijn. Om deze opgave te halen moeten er in de periode 2018 – 2050 gemiddeld 1.600 woningen per jaar van het gas worden gehaald. Dit is een grote opgave, met directe gevolgen voor de inwoners van de wijk. Het realiseren van deze doelstelling kan de gemeente niet alleen, en moet gebeuren in nauwe samenwerking met zowel HVC, de netbeheerder en aanbieders van all-electric oplossingen, als ook woningcorporaties en woningeigenaren. In dit proces heeft de gemeente specifiek aandacht voor de financiën die gepaard gaan met de transitie, en of deze kostendekkend voor inwoners zijn.

In 2019 heeft de gemeenteraad de transitievisie warmte vastgesteld. Vanwege nieuwe ontwikkelingen zal de gemeente de transitievisie warmte binnenkort herijken. In die visie worden de buurten genoemd die het meest kansrijk zijn om te beginnen met wonen zonder aardgas. Voor deze wijken die aangewezen worden als kansrijk, zal de gemeente wijkuitvoeringsplannen opstellen. In deze plannen wordt beschreven welke stappen worden ondernomen om de wijk van het gas af te halen, en hoe de wijk wordt aangesloten op duurzame warmtebronnen. Een integrale aanpak, met aandacht voor het water- en bodemsysteem van de locatie, is hiervoor noodzakelijk. Het stimuleren van energiebesparing bij inwoners, ondernemers en organisaties is een eerste, randvoorwaardelijke stap in de transitie naar aardgasvrije wijken.

8

Energiebesparing Energiebesparing is een eerste, randvoorwaardelijke stap in de energietransitie. De gemeente stimuleert energiebesparing bij inwoners, ondernemers en organisaties, in lijn met het nationaal isolatieprogramma. Dit kan in de vorm van bewustwording, advies, begeleiding, inkoopacties en/of subsidies. De gemeente heeft extra aandacht voor energiearmoede, en zet zich in om mensen in kwetsbare positie een financieel steuntje in de rug te geven. Ook maakt de gemeente prestatieafspraken met woningcorporaties, waarin onder andere afspraken met betrekking tot energiebesparing worden vastgelegd.

Daarnaast zet de gemeente zich in voor het inhalen van de achterstand op de naleving van energiebesparingswetgeving bij bedrijven, conform het Energiebesparingsakkoord Noord-Hollandse bedrijven 2022-2025. In dit akkoord wordt het uitgangspunt gehanteerd dat stimulerend toezicht begint met duidelijke communicatie, en dat bedrijven worden bijgestaan in het vrijwillig realiseren van energiebesparende maatregelen. Energiebesparing is echter niet vrijblijvend; toezichthouders van de omgevingsdienst controleren alle energierelevante bedrijven minimaal vierjaarlijks. Indien ondernemers uiteindelijk niet voldoen wordt handhavend opgetreden, indien dat wettelijk mogelijk is.

Er ligt een grote opgave voor het vastgoed dat in eigendom is van de gemeente, zo moet sinds 1 januari 2023 een kantoorgebouw minimaal label C hebben. Momenteel heeft de gemeente beperkt inzicht in de energieprestaties van haar eigen portefeuille. De gemeente zet een vastgoedinformatiesysteem op dat volledig, actueel en eenvoudig toegankelijk is. Op die manier krijgt de gemeente inzicht in energielabels en energieverbruik, en kan zij elke vier jaar een portefeuilleroutekaart opstellen. Het (ver)bouwen van scholen gebeurt met het programma van eisen Frisse Scholen. Tot slot brengt de gemeente de CO2-uitstoot van de algehele bedrijfsvoering in kaart met behulp van de CO2 prestatieladder. Aan de hand hiervan wordt bepaald welke duurzaamheidsmaatregelen het meeste effect hebben om de CO2-uitstoot te verminderen.

Energieopwekking In de Regionale Energiestrategie (RES) van regio Noord-Holland Noord staan de plannen die overheden, netbeheerders, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners samen hebben gemaakt voor het grootschalig opwekken van wind- en zonne-energie. Gezamenlijk met deze partijen is in de RES de ambitie uitgesproken om in de regio Alkmaar 0,62 TWh duurzame energie op te wekken in 2030. De gemeente speelt hier een belangrijke rol in. Zo worden er twee nieuwe windturbines in de Boekelermeer geplaatst, worden er PV-panelen geplaatst op parkeerplaatsen en langs infrastructuur, en wordt er onderzocht wat de mogelijkheden zijn om PV-panelen te plaatsen op grote daken van bedrijven in de Boekelermeer. Samen met bedrijven in dit gebied komt de gemeente tot een vervolgactieplan.

De gemeente zet zich ook in voor productie van groene waterstof en biogassen. Er wordt onderzocht of de productie hiervan kan worden opgeschaald in de Boekelermeer.

Elektriciteitsinfrastructuur Netbeheerders werken hard om het elektriciteitsnet te verbeteren en te verzwaren. Dit is hard nodig om te verzekeren dat duurzame energie aangesloten kan worden op het net, en bedrijven energie kunnen (blijven) afnemen van het net. De gemeente werkt samen met de netbeheerder aan het versnellen en programmeren van deze opgave. Waar nodig en mogelijk wordt ingezet op innovaties.

9

Zo wordt er voor de Boekelermeer de bestaande taskforce doorgezet tot in ieder geval 2028, en wordt voor het oplossen van de netcongestie een Virtueel Lokaal Energysysteem (VLES) opgezet. Voor de binnenstad en andere bedrijventerreinen worden kern- en crisisteams opgericht om acute problemen te verhelpen en gezamenlijk met de netbeheerder hierin op te trekken. Ook hier is aandacht voor het water- en bodemsysteem noodzakelijk.

Nieuwbouw In lijn met het Convenant Toekomstbestendige Woningbouw MRA, dat is ondertekend door de gemeente, streeft de gemeente naar een integrale aanpak op energieneutraal bouwen, circulair bouwen, klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen, duurzame mobiliteit en gezonde leefomgeving. Nieuwe gebiedsontwikkelingen worden toekomstbestendig aangelegd, zodat er in een later stadium niet alsnog grote aanpassingen hoeven worden gemaakt. Dit betekent dat voor gebiedsontwikkelingen duurzame warmte (en koude) bronnen worden onderzocht en concessies worden uitgegeven. Alle nieuwbouwprojecten waar de gemeente bij betrokken is zijn bij uitstek toekomstbestendig. Energieneutraal bouwen is het uitgangspunt, in lijn met het beleid van de Europese Commissie om per 2030 per saldo geen energie meer te gebruiken in nieuwbouw (nul op de meter).

Het verduurzamen van mobiele werktuigen, voertuigen en vaartuigen in de bouw is essentieel voor een schone lucht en het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en stikstof. De gemeente zorgt dat schoon en emissieloos bouwen in aanbestedingen waar de gemeente opdracht aan geeft wordt geborgd, zodat werken in de openbare ruimte zo veel mogelijk elektrisch worden uitgevoerd. Op die manier kunnen enerzijds woningen, energievoorzieningen en het onderhoud van de infrastructuur worden gerealiseerd, en anderzijds een bijdrage geleverd worden aan de gezondheid van Alkmaarders, het klimaat en de natuur.

Innovatie Energie-innovaties zijn van belang om de energietransitie in beweging te zetten. De gemeente Alkmaar is samen met de Portugese stad Evora voorbeeldstad binnen POCITYF. POCITYF is een project dat in het leven is geroepen door de Europese Unie om historische steden toekomstbestendig te maken. Dit gebeurt door enerzijds oplossingen op het gebied van energiebesparing en -opwek te demonsteren, anderzijds om belemmerende regelgeving te identificeren. Naast POCITYF stimuleert de gemeente innovaties waar mogelijk, voornamelijk in regionaal verband. Innovatieprojecten richten zich op ontwikkelingen in niet-fossiele brandstoffen, zoals waterstof en groen gas, en digitalisering, zoals gebruik van data.

10

4. Mobiliteit

Ambities

➢ In 2050 is alle mobiliteit in de gemeente Alkmaar emissieloos. ➢ In 2030 is er 55% minder uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 1990.

Subdoelen

• BELEID | Medio 2024 stelt de gemeente Alkmaar een nieuwe mobiliteitsvisie vast met een combinatie van fysieke en gedragsstimulerende maatregelen. • COMMITMENT | Er komen centrale punten waar goederen gebracht kunnen worden, die op een emissieloze wijze naar de binnenstad worden vervoerd. • COMMITMENT | Verbeteren van de fiets- en loopinfrastructuur. • BELEID | In 2023 actualiseert de gemeente het Laadpalen Beleidsplan. • DOEL | In 2030 is het doelgroepenvervoer emissieloos. • DOEL | In 2030 zijn alle lichte voertuigen uit het eigen wagenpark emissieloos.

Kaders • Klimaatakkoord Parijs (2015), Klimaatakkoord (2019), Implementatie Europese Klimaatwet (2023): De opwarming van de aarde moet worden beperkt tot maximaal 2 graden ten opzichte van het pre-industriële niveau, met het streven naar een maximale temperatuurstijging van 1,5 graad Celsius. Nederland heeft zich gecommitteerd om in 2030 een CO2 reductie van 55% te realiseren ten opzichte van 1990, en in 2050 klimaatneutraal te zijn.

Algemeen Er zijn maatregelen nodig om de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en daarmee de leefbaarheid te behouden en versterken. Om de mobiliteitstransitie in goede banen te leiden stelt de gemeente Alkmaar medio 2024 een nieuwe mobiliteitsvisie op. Duurzaamheid zal hier een onderdeel van worden door, maar niet beperkt worden tot, de drie v’s: verminderen, veranderen, verduurzamen.

Verminderen van het aantal afgelegde kilometers Het verminderen van het aantal afgelegde kilometers is een eerste, belangrijke stap. Alle energie die nodig is voor een niet afgelegde kilometer hoeft ten slotte ook niet duurzaam te worden opgewekt. De meeste winst op dit vlak is te behalen bij het inrichten van nieuwe gebiedsontwikkelingen. In deze gebieden worden dagelijkse voorzieningen (scholen, supermarkten, sport) zo veel mogelijk op wandelafstand gerealiseerd. Op die manier worden inwoners verleidt de verplaatsing niet (meer) met de auto te doen, en staat leefbaarheid in het gebied en vitaliteit van de inwoners centraal. De gemeente en ontwikkelaars zetten zich hiervoor in door het vaststellen van normering met betrekking tot voorzieningen in gebiedsontwikkelingen en het handhaven van deze normering middels vergunningverlening.

11

Veranderen naar een duurzamer transportmiddel Een tweede stap in het verduurzamen van mobiliteit is het faciliteren van een overstap naar een ander, duurzamer transportmiddel. Bijvoorbeeld van de auto naar het openbaar vervoer, of van het openbaar vervoer naar de fiets. De gemeente gaat samen met ondernemers de stadslogistiek aanpakken. Er komen centrale punten waar goederen gebracht kunnen worden, die op emissieloze wijze naar de binnenstad worden vervoerd. Dit soort aanpassingen hebben niet alleen een gunstig effect op de uitstoot van broeikasgassen, maar ook op de luchtkwaliteit en de geluidsoverlast. Daarnaast verbetert de gemeente de fiets- en loopinfrastructuur zodat er een goed netwerk is voor inwoners en bezoekers.

De gemeente is het bevoegd gezag op het gebied van toezicht en handhaving van de regeling ‘CO2 reductie werkgebonden personenmobiliteit’ die per januari 2023 in werking zal treden. Deze regeling geldt voor werkgevers met meer dan 100 werknemers en draagt bij aan het verduurzamen van zakelijke mobiliteit en woon-werkmobiliteit, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord. De gemeente verleent opdracht aan de omgevingsdiensten, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van toezicht- en handhavingstaken. De regeling is ook van toepassing op de gemeente zelf als werkgever, vanzelfsprekend zet de gemeente zich in voor het verduurzamen van woon-werk verkeer van haar medewerkers, onder andere door het gebruik van openbaar vervoer en de fiets te stimuleren.

Verduurzamen van transportmiddel Waar het niet mogelijk is om vervoersbewegingen te verminderen of te veranderen naar een duurzamer transportmiddel, zet de gemeente in op gebruik van een duurzamer transportmiddel. Denk hierbij aan het overstappen van een fossiele brandstofauto naar een elektrische auto. Om dit mogelijk te maken voor inwoners en ondernemers is het van belang dat de laadinfrastructuur in de gemeente Alkmaar op orde is. Om deze reden actualiseert de gemeente het Laadpalen Beleidsplan, zodat (snel)laadpalen worden aangelegd op openbare plekken (straat en parkeergarages) waar dat nodig is. De gemeente past normering met betrekking tot laadpalen voor gebiedsontwikkelingen en nieuwbouwprojecten aan, zodat de juiste uitgangspunten worden aangehouden met betrekking tot laadpalen op eigen terrein. En de gemeente treedt vanaf 2025 handhavend op bij de verplichting van laadpunten bij utiliteitsbouw.

Naast het realiseren van laadinfrastructuur van elektrische voertuigen werkt de gemeente Alkmaar aan innovaties op het gebied van waterstof. De gemeente zet zich in voor de realisatie van waterstofinfrastructuur en waterstofvulpunten.

De gemeente verduurzaamt het doelgroepenvervoer. Dit is het vervoer van mensen die vanwege leeftijd of een beperking tijdelijk of chronisch te maken hebben met beperkingen in hun mobiliteit en daardoor niet zelfstandig kunnen reizen. In 2030 wordt al het doelgroepenvervoer duurzaam ingekocht. Tot slot zet de gemeente zich in voor het verduurzamen van haar vervoersmiddelen. In 2030 zijn alle lichte voertuigen van het gemeentelijk wagenpark emissieloos. Zware voertuigen zijn zo veel mogelijk emissieloos.

12

5. Klimaatadaptatie en biodiversiteit

Ambities

➢ In 2050 is de gemeente Alkmaar weerbaar tegen hittestress, droogte, hevige buien en overstromingen. ➢ In 2050 is de biodiversiteit verbetert ten opzichte van 2022.

Subdoelen

• BELEID | Het vaststellen van beleid en normering met betrekking tot klimaatadaptatie, zodat het duidelijk is in welke gevallen bepaalde normen gelden en dat deze afdwingbaar zijn. • COMMITMENT | Elk project in de openbare ruimte wordt klimaatadaptief uitgevoerd. • COMMITMENT | Het behouden en versterken van de biodiversiteit. • DOEL | Het realiseren van tenminste 50.000 m2 extra groen en 80.000 m2 extra natuurvriendelijk en insectvriendelijk beheer in de periode 2019-2027. In 2024 wordt de realisatie tot heden geëvalueerd en worden de ambities mogelijk uitgebreid. • DOEL | Het planten van 5000 extra bomen in de periode 2023-2026. •

Kaders • Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (2018): Nederland moet in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. • Nationale Agenda Natuurbeleid (2019): Nederland Natuurpositief - Nederland gaat voor Natuurpositief. Dit betekent dat het herstel van de natuur en haar biodiversiteit ook plaatsvindt in de steden en op het platteland. • Kamerbrief Water en Bodem sturend (2022): Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water.

Klimaatadaptatie In lijn met de klimaatadaptatiestrategie stelt de gemeente een klimaatadaptatiebeleidsplan op. Het doel van het beleidsplan is om het openbaar en particulier gebied in de gemeente Alkmaar waterrobuust in te richten, door water zo veel mogelijk in het gebied op te vangen door boven- en ondergrondse berging. Het water- en bodemsysteem is hierin sturend. Op die manier wordt de gemeente Alkmaar weerbaar tegen hittestress, droogte, hevige buien en overstromingen. Onderdeel van dit beleidsplan is het opstellen van een normering. Deze normering wordt opgenomen in het handboek inrichting openbare ruimte (HIOR), bestemmingsplannen en vergunningverlening. Op die manier worden klimaatadaptatieve maatregelen automatisch meegenomen in (her)inrichtingsprojecten, en wordt elk project in de openbare ruimte klimaatadaptief uitgevoerd. In al deze (her)inrichtingsprojecten is het uitgangspunt ‘groen waar het kan, steen waar het moet.’ De gemeente trekt hier samen met Stadswerk072 in op.

13

In gebieden waar er nog geen (her)inrichting wordt voorzien, inventariseert de gemeente of klimaat adaptieve maatregelen noodzakelijk en/of kansrijk zijn. Indien dit het geval is zullen hier alsnog projecten voor worden opgestart.

Biodiversiteit en vergroening De gemeente volgt de lijn van de nota’s vergroenen en biodiversiteit uit 2019 en breidt deze uit. In deze nota’s staat dat Alkmaar de ambities heeft om in 7 jaar, tussen 2019 en 2027 tenminste een extra 80.000 vierkante meter natuurvriendelijk en insect vriendelijk te beheren, en tenminste 50.000 vierkante meter extra groen te realiseren. Daarnaast worden in de periode 2023-2026 extra bomen gepland. In 2024 wordt de realisatie van maatregelen uit de nota’s vergroenen en biodiversiteit geëvalueerd. Bij de evaluatie worden ook de bovengenoemde ambities betrokken en, op basis van behaalde resultaten en inschatting toekomstige kansen, zo mogelijk uitgebreid. Ook in het kader van in 2023 door de raad vast te stellen klimaatadaptatiebeleid zullen concrete doelen ten aanzien van groen worden geformuleerd.

Zo is de gemeente met betrekking tot vergroening al goed op weg, en heeft voor haar werkwijze waarmee zij de afgelopen drie jaar 30.000 m2 groen heeft toegevoegd recent de Green Cities Award Europe gewonnen. De gemeente zet in samenwerking met Stadswerk072 deze lijn voort. Daarnaast ondersteunt de gemeente initiatieven van en met inwoners, ondernemers, agrariërs en organisaties gericht op klimaatadaptatie, vergroenen en/of biodiversiteit.

Ook met betrekking tot de uitvoering van de ambities op biodiversiteit werkt de gemeente nauw samen met Stadswerk072. Zo wordt er gezamenlijk gekeken naar locaties voor natuur- en insectvriendelijk beheer. Op die manier werkt de gemeente aan het uitbreiden van het fijnmazige natuurnetwerk in wijken, dorpen en agrarisch buitengebied. Daarnaast investeert de gemeente om de ecologische gemeentelijke hoofdstructuur (parken, wateren, verbindingen, boomstructuren) te behouden en te versterken.

Ook zet de gemeente actief in op het bevorderen van groen- en natuurinclusief ontwerpen en bouwen, door normering vast te stellen en toe te passen op bouwprojecten. De gemeente zet ook in op monitoring van de biodiversiteit. Dit is essentieel om te inventariseren welke natuurwaarden waar aanwezig zijn, en te beoordelen of de maatregelen effectief zijn of niet. Monitoring van biodiversiteit is vaak intensief. Er wordt gekeken of er een manier is om slim te monitoren van een aantal doelsoorten zodat de inspanning beperkt kan worden.

14

6. Circulaire economie

Ambities

➢ In 2050 zijn alle activiteiten die plaatsvinden op het grondgebied van de gemeente Alkmaar volledig circulair. Deze doelstelling draagt bij aan het streven om in 2050 klimaatneutraal te zijn. ➢ In 2030 wordt er 50% minder gebruik gemaakt van primaire grondstoffen (mineralen, fossiel, metalen).

Subdoelen

• BELEID | In 2024 wordt een nieuw grondstoffenbeleid opgesteld, inclusief doelstellingen met betrekking tot het terugbrengen van restafval en het verhogen van het afvalscheidingspercentage. • COMMITMENT | Het vergroten van kennis en inzicht in circulair ondernemen. • COMMITMENT | Het stimuleren van het terugdringen van niet-hernieuwbare grondstoffen en de hoeveelheid afval, en het opschalen circulaire innovaties. • COMMITMENT | Het integreren van de principes van de circulaire economie in onze eigen bedrijfsvoering.

Kaders - Nederland Circulair 2050 & Grondstoffenakkoord: In 2050 is Nederland circulair. De ambitie is om in 2030 50% minder primaire grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen) te gebruiken. - Landelijk afvalbeheerplan 2017 – 2029 en uitvoeringsprogramma VANG: reductie naar maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2020 en maximaal 30 kg per inwoner per jaar in 2025. Het verhogen van het (huishoudelijk) afvalscheidingspercentage naar 75% in 2020 (en uiteindelijk richting de 100%).

Voedsel en biomassa De gemeente Alkmaar zet zich in voor gezond en duurzaam voedsel voor Alkmaarders, door onder andere te participeren in regionale samenwerkingen. De gemeente richt zich onder andere op het tegengaan van voedselverspilling, en richt zich op supermarkten, onderwijs, horeca en huishoudens om gedragsverandering tot duurzamere consumptiepatronen te bewerkstelligen. De gemeente zet zich in voor een duurzaam voedselsysteem en het verkorten van voedselketens door samen te werken met ondernemers, onderwijs en overheden. Het thema circulaire economie wordt als een vast thema toegevoegd aan de Agrarische Agenda Alkmaar voor het regulier bestuurlijk overleg tussen gemeente en de agrarische sector. Op die manier wordt de sector geïnformeerd over informatieve bijeenkomsten, subsidies en initiatieven. Daarnaast zet de gemeente zich in voor het hoogwaardig verwerken van biomassa, zowel biomassa afkomstig van de eigen groenvoorziening als voedsel en biomassa afkomstig van bewoners en ondernemers.

15

Bouw en infrastructuur De gemeente Alkmaar integreert circulaire principes in alle (nieuw)bouwprojecten waar de gemeente bij betrokken is. Ook worden circulaire principes toegepast in de inrichting en beheer van openbare ruimte. De gemeente werkt hierin samen met Stadwerk072. Dit betekent dat er circulaire ambities worden geformuleerd met betrekking tot slopen, verbouwen, renoveren en nieuwbouw. Daarnaast zet de gemeente zich in om circulair bouwen, renoveren en onderhoud te stimuleren bij inwoners en bedrijven. De gemeente stimuleert inwoners om zo veel mogelijk circulair te (ver)bouwen van hun eigen woning. Waar mogelijk en relevant werkt de gemeente samen met partijen en organisaties die dit bevorderen. Ook organiseert de gemeente dat expertise in circulair bouwen beschikbaar en toegankelijk is.

Consumptiegoederen In 2024 wordt door de gemeente nieuw grondstoffenbeleid opgesteld, inclusief doelstellingen met betrekking tot het terugbrengen van restafval en het verhogen van het afvalscheidingspercentage. Los daarvan stimuleert de gemeente inwoners en ondernemers om minder, slimmer en bewuster te consumeren. Dit kan door onder andere aandacht te hebben voor de milieu-impact van aankopen, de gebruiksduur van goederen, goed onderhoud en reparatie. Het Alkmaarse onderwijs wordt hierin betrokken. De gemeente geeft afgedankte producten een nieuw leven, door kringloopwinkels en repair cafés te stimuleren. Bij het afvalbrengstation komt ruimte voor het inzamelen van goederen voor kringloop en reparatie. Samen met de afvalbewerker wordt er gezamenlijk gekeken wat er met de grondstoffen gebeurt die gescheiden worden aangeleverd en wordt een plan opgesteld welke kansen er liggen om het afval hoogwaardiger te verwerken.

Daarnaast geeft de gemeentelijke organisatie het goede voorbeeld en door circulaire principes te integreren in haar inkoopprocessen. Dit is in lijn met de ondertekening van het Manifest voor Verantwoord Opdrachtgeverschap en Inkopen (MVOI). MVOI geeft, naast circulariteit, ook aandacht aan klimaat, milieu en biodiversiteit, social return en diversiteit en inclusie.

Bedrijven Bedrijven zijn een spil in het web in de transitie naar een circulaire economie, om die reden richt de gemeente zich bewust op deze doelgroep. De gemeente helpt ondernemers voor te bereiden op de toekomst, door kennisdeling over circulair ondernemen. De gemeente stimuleert netwerken die de circulaire economie aanjagen, en stimuleert de bedrijven en organisaties zodat zij met circulaire economie in hun achterban aan de slag kunnen. Daarnaast geeft de gemeente koplopers en innovators op het gebied van circulaire economie aandacht en een podium.

16

7. Eigen organisatie

Gemeenten spelen op verschillende niveaus een belangrijke rol in de verduurzamingsopgave. Zo heeft de gemeente Alkmaar een rol op Europese niveau (bijvoorbeeld door POCITYF), op landelijk niveau (bijvoorbeeld door de uitvoering van het Nationaal Isolatieplan), op regionaal niveau (bijvoorbeeld door de Regionale Energiestrategie en Klimaatadaptatiebeleid) en op lokaal niveau (bijvoorbeeld door biodiversiteit in de stad, of het ondersteunen van ondernemers richting circulaire economie).

Om op al deze verschillende niveaus de verduurzamingsopgave te leiden, is het belangrijk dat de gemeente zelf een voorbeeldrol op zich neemt. Om die reden is het verduurzamen van de eigen organisatie een belangrijke pijler in de Agenda Duurzaam Alkmaar. De onderstaande ambities, doelstellingen en inspanningen staan vermeld onder de inhoudelijk thema’s. Om de verduurzaming van de eigen organisatie gecoördineerd plaats te laten vinden zijn ze in dit hoofdstuk -nogmaals- uitgelicht.

Energie- en warmtetransitie

Ambities ➢ In 2050 is de gemeentelijk organisatie klimaatneutraal. ➢ In 2030 is er 55% minder uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 1990.

Subdoelen

• DOEL | 55% CO2 reductie als gevolg van gemeentelijk vastgoed in 2030 ten opzichte van 1990. • DOEL | Alle kantoren in eigendom van de gemeente voldoen aan de energielabel-C verplichting.

Er ligt een grote opgave voor het gemeentelijk vastgoed dat in eigendom is van de gemeente. Momenteel heeft de gemeente beperkt inzicht in de energieprestaties van haar eigen portefeuille. De gemeente zet een vastgoedinformatiesysteem op dat volledig, actueel en eenvoudig toegankelijk is. Op die manier krijgt de gemeente inzicht in energielabels en energieverbruik, en kan zij elke vier jaar een portefeuilleroutekaart opstellen. Het (ver)bouwen van scholen gebeurt met het programma van eisen Frisse Scholen. Tot slot brengt de gemeente de CO2 uitstoot van de algehele bedrijfsvoering in kaart met behulp van de CO2 prestatieladder. Aan de hand hiervan wordt bepaald welke duurzaamheidsmaatregelen het meeste effect hebben om de CO2-uitstoot te verminderen.

17

Mobiliteit

Ambities

➢ In 2050 is alle mobiliteit van de gemeente emissieloos. ➢ In 2030 is er 55% minder uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 1990.

Subdoelen

• DOEL | In 2030 is het doelgroepenvervoer emissieloos. • DOEL | In 2030 zijn alle lichte voertuigen uit het eigen wagenpark emissieloos.

De regeling ‘CO2 reductie werkgebonden personenmobiliteit’ die per januari 2023 in werking is getreden, is ook van toepassing op de gemeentelijke organisatie. De regeling geldt voor werkgevers met meer dan 100 werknemers en draagt bij aan het verduurzamen van zakelijke mobiliteit en woon- werkmobiliteit, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord. De gemeente zet zich in voor het verduurzamen van woon-werk verkeer van haar medewerkers, onder andere door het gebruik van openbaar vervoer en de fiets te stimuleren.

De gemeente verduurzaamt het doelgroepenvervoer. Dit is het vervoer van mensen die vanwege leeftijd of een beperking tijdelijk of chronisch te maken hebben met beperkingen in hun mobiliteit en daardoor niet zelfstandig kunnen reizen. In 2030 wordt al het doelgroepenvervoer duurzaam ingekocht. Tot slot zet de gemeente zich in voor het verduurzamen van haar vervoersmiddelen. In 2030 zijn alle lichte voertuigen van het gemeentelijk wagenpark emissieloos. Zware voertuigen zijn zo veel mogelijk emissieloos.

Klimaatadaptatie en biodiversiteit

Ambities

➢ In 2050 is de gemeente Alkmaar weerbaar tegen hittestress, droogte, hevige buien en overstromingen. ➢ In 2050 is de biodiversiteit verbetert ten opzichte van 2022.

Subdoelen

• BELEID | Het vaststellen van beleid en normering met betrekking tot klimaatadaptatie, zodat het duidelijk is in welke gevallen bepaalde normen gelden en dat deze afdwingbaar zijn.

In lijn met de klimaatadaptatiestrategie, stelt de gemeente een klimaatadaptatiebeleidsplan op. Het doel van het beleidsplan is om het openbaar en particulier gebied in de Gemeente Alkmaar waterrobuust in te richten, door water zo veel mogelijk in het gebied op te vangen door boven- en

18

ondergrondse berging. Op die manier wordt de gemeente Alkmaar weerbaar tegen hittestress, droogte, hevige buien en overstromingen. Onderdeel van dit beleidsplan is het opstellen van normeringen. Deze normering wordt ook toegepast op gemeentelijk vastgoed.

Circulaire economie

Ambities

➢ In 2050 is de gemeentelijke organisatie volledig circulair. ➢ In 2030 wordt er 50% minder gebruik gemaakt van primaire grondstoffen (mineralen, fossiel, metalen).

Subdoelen

• COMMITMENT | Het integreren van de principes van de circulaire economie in onze eigen bedrijfsvoering.

Bouw en infrastructurele projecten De gemeente Alkmaar integreert circulaire principes in alle (nieuw)bouwprojecten van gemeentelijk vastgoed. Ook worden circulaire principes toegepast in de inrichting en beheer van openbare ruimte. De gemeente werkt hierin samen met Stadwerk072. Dit betekent dat er circulaire ambities worden geformuleerd met betrekking tot slopen, verbouwen, renoveren en nieuwbouw.

Consumptiegoederen De gemeentelijke organisatie geeft het goede voorbeeld en door circulaire principes te integreren in haar inkoopprocessen. Dit is in lijn met de ondertekening van het Manifest voor Verantwoord Opdrachtgeverschap en Inkopen (MVOI). MVOI geeft, naast circulariteit, ook aandacht aan klimaat, milieu en biodiversiteit, social return en diversiteit en inclusie.

19