260410 Art 42 - GL PvdA - Waarom daklozen opvang weigeren - beantwoording

Aan de gemeenteraad van Alkmaar

Onderwerp

Beantwoording raadsvragen GroenLinks-PvdA Waarom daklozen opvang weigeren? Uw brief van

Behandeld door

Datum

13 maart 2026

Unit Vitaliteit

7 april 2026

Geachte leden van de raad, De leden van de raad de heer Bromlewe, mevrouw Garcia en de heer Nabih hebben ons op 13 maart 2026 de volgende raadsvragen gesteld over Waarom daklozen opvang weigeren? In deze brief leest u onze reactie, overeenkomstig art. 42 Reglement van Orde voor vergaderingen van de raad. 1

Waarom moeten mensen een aanvraag doen voor een bed in de maatschappelijke opvang, in plaats van direct toegang te krijgen? Ervan uitgaande dat niemand voor de lol aanklopt bij de maatschappelijke opvang, lijkt een weigering meteen te leiden tot slapen op straat. Antwoord De maatschappelijke opvang valt onder de wet Wmo 2015. Een aanvraag voor maatschappelijke opvang is een onderdeel van de wettelijke gemeentelijke taak. Mensen doen een Wmo-melding bij de gemeente, voor de maatschappelijke opvang is deze toegang belegd bij dnoDoen. De wet bepaalt welke doelgroep toegang krijgt tot de maatschappelijke opvang (zie vraag 3), de gemeente Alkmaar volgt hierin de wet. Als iemand zicht meldt bij de Centrale Voordeur van dnoDoen, en deze persoon beroep doet op de maatschappelijke opvang en die nacht géén verblijfplek heeft, dan wordt deze persoon die nacht opgevangen.

2

Kunt u aangeven hoeveel weigeringen opvang in 2025 zijn gedaan? Kunt u daarbij aangeven wat de reden(en) voor weigering is/zijn geweest? Antwoord De definitieve cijfers over 2025 zijn nog niet beschikbaar, de eindrapportage van 2025 komt naar verwachting voor 31 mei 2026 binnen. Wij spreken overigens niet van weigering maar van ‘afwijzing’. Een afwijzing vindt gemotiveerd plaats na onderzoek (zie ook vraag 3).

Bezoekadres

postadres

bank

website

telefoon

Mallegatsplein 10 1815 AG Alkmaar

Postbus 53 1800 BC Alkmaar

NL78BNGH0285000179

www.alkmaar.nl

14 072

3

Op basis van welke criteria kan toegang tot de maatschappelijke opvang worden geweigerd? Antwoord Bij een melding gaat de gemeente na of iemand tot de doelgroep behoort en rechthebbende is conform de Wmo, in het geval van de maatschappelijke opvang voert dnoDoen dit voor de gemeente uit. De doelgroep maatschappelijke opvang is als volgt gedefinieerd in de wet: “Hij de thuissituatie heeft verlaten, al dan niet in verband met risico’s voor zijn veiligheid als gevolg van huiselijk geweld en niet in staat is zich op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met behulp van andere personen in zijn sociale netwerk te handhaven in de samenleving.” Artikel 1.2.1 c Wmo 2015 De criteria voor toegang tot de maatschappelijke opvang in Alkmaar zijn daarom als volgt: 1. U bent 18 jaar of ouder, al dan niet met kinderen, en; 2. U bent dakloos; 3. U heeft geen mogelijkheden om zelf, al dan niet met gebruikelijke hulp, hulp van uw eigen netwerk of hulp van anderen verblijf te regelen, en; 4. U bent niet in staat zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving/u bent onvoldoende of beperkt zelfredzaam; 5. Uw laatste woonadres was in regio Alkmaar en/of er zijn andere redenen waarom Alkmaar de meest passende opvanggemeente is

Iemand heeft recht op maatschappelijke opvang als aan alle criteria wordt voldaan. 4

Hoe beoordeelt het college de zelfredzaamheidsparadox, dat iemand te goed is voor de opvang maar te arm/te slecht voor een woning? Zulke mensen opvang weigeren leidt ertoe dat we gewoon wachten tot ze wel slecht genoeg zijn voor de opvang, zo lijkt het? Antwoord Het college wil mensen die het nodig hebben onderdak bieden. Tegelijkertijd zijn opvangplekken schaars. Het onbeperkt toelaten van mensen zonder wettelijk recht op opvang leidt ertoe dat personen die wél op grond van de wet aanspraak mogen maken op opvang, langer moeten wachten of zelfs geen toegang meer kunnen krijgen. Dankzij de spoedzoekerswoningen kan de gemeente een grotere groep inwoners ondersteunen die te maken hebben met een woonprobleem, maar geen zelfredzaamheidsprobleem. Het is een extra voorziening vanuit de gemeente specifiek bedoeld om de groep te helpen die anders tussen wal en schip valt.

5

Hoe hanteert het college de regiobinding als weigeringsgrond? Antwoord Hierin volgt het college de werkinstructie landelijke toegankelijkheid maatschappelijke opvang die door de VNG is opgesteld. Iedere Nederlander heeft het recht zich te wenden tot iedere opvanglocatie. De gemeente waar iemand zich meldt, is verantwoordelijk voor het bieden van de eerste opvang. Als uit het onderzoek daarna blijkt dat iemand geen regiobinding heeft en betere kansen heeft in een andere regio, wordt contact opgenomen met de opvang van de juiste regio en gezorgd voor een warme overdracht.

2/6

Het is aan de persoon zelf om daadwerkelijk naar de andere regio te gaan en de opvang te accepteren. 6

Hoe wordt voorzien in een veilige slaapplek wanneer iemand wordt geweigerd voor de opvang? Antwoord Wanneer iemand niet wordt toegelaten tot de maatschappelijke opvang is er al onderzoek gedaan naar de 5 criteria die genoemd zijn in de beantwoording van vraag 3. Uit dat onderzoek is dan óf gebleken dat iemand zelf een slaapplek kan regelen in eigen netwerk, of dat opvang in een andere regio aan de orde is op basis van de werkinstructie Landelijke Toegankelijkheid, of dat iemand zelfredzaam genoeg is om zichzelf te handhaven. Eerste noodopvang wordt dan wel geboden als een slaapplek voor die nacht (nog) niet beschikbaar blijkt te zijn.

7

Acht het college het wenselijk dat mensen noodgedwongen buiten slapen wanneer opvang wordt geweigerd? Hoe acceptabel vindt u dat risico? Antwoord Dit acht het college nooit wenselijk en wil het college te allen tijde voorkomen. Opgemerkt moet worden dat niet alle mensen die afgewezen worden voor een maatschappelijke opvang-plek, als gevolg daarvan buiten slapen, zie antwoord vraag 6. De toenemende druk op de opvang wordt veroorzaakt door een tekort aan betaalbare woningen. Soms zijn er piekmomenten in de nachtopvang, zo is afgelopen zomer de opvang tijdelijk opgehoogd met 10 plekken zodat meer mensen binnen konden slapen. Daarnaast blijft het college voor mensen met complexe multi-problematiek, waarvoor de opvang geen passende plek is, zoeken naar passende locaties voor Skaeve Huse en Longcare-plekken, waarvoor de gemeenteraad de passende kaders kan scheppen. Verder blijft er ook een groep over die niet naar de nachtopvang wil en er zelf voor kiest om buiten te slapen. Het college blijft zich inzetten om iedereen richting passende ondersteuning en huisvesting te bewegen.

8

Hoe reflecteert u op de bevinding van de Groene Amsterdammer dat in 2025 een tentenkamp is ontruimd? Een tentenkamp is toch ook een geïmproviseerde oplossing voor een tekort in de maatschappelijke opvang en het woningtekort. Antwoord Slapen in de openbare ruimte, ook in een tent, is op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (Apv) niet toegestaan. Wanneer tentjes worden verwijderd is er altijd oog voor de mensen en worden zij doorverwezen naar passende hulp en ondersteuning. Het uitgangspunt is dat niemand buiten zou moeten hoeven slapen.

9

Kunt u onderbouwen in welke mate het college het toestaat dat mensen in de openbare ruimte een tijdelijke, waterdichte slaapplek creëren wanneer opvang is geweigerd en er geen ander alternatief is?

3/6

Antwoord Het college vindt het niet wenselijk dat mensen in de openbare ruimte zelf een slaapplek creëren. De Apv staat dat ook niet toe (zie ook vraag 8). Dat neemt niet weg dat het college erkent dat zulke situaties ontstaan omdat mensen geen andere plek meer hebben. Daarom probeert het college te voorkomen dat mensen in een dergelijke situatie belanden. Het college zet in op passende opvang- of hulptrajecten en blijven zoeken naar manieren om buitenslapen zo veel mogelijk te voorkomen. Het uitgangspunt is dat niemand buiten zou hoeven slapen. 10

Staat het college ervoor open te onderzoeken waar wel in de openbare ruimte een waterdichte slaapplek mag worden gecreëerd door mensen die bij de opvang zijn geweigerd en die ook anderszins niet op huisvesting kunnen rekenen? Antwoord Het college spant zich in om ervoor te zorgen dat niemand in de openbare ruimte hoeft te slapen. In noodsituaties wordt gezocht naar een passende maatwerkoplossing. Daarbij is de vrijwillige medewerking van de betrokken personen essentieel: de gemeente gebruikt geen dwang of drang bij het begeleiden naar hulp- of ondersteuningstrajecten.

11

Is het college het met GroenLinks-PvdA eens dat er altijd een veilige nachtopvang beschikbaar moet zijn voor ouders met minderjarige kinderen? Antwoord Ja. Kinderen verblijven nooit in de nachtopvang aan de Helderseweg. De gemeente zoekt, als een gezin zich meldt, direct een passende opvangplek voor hen. Als er geen plek beschikbaar is in de opvang in de wijk, wordt gekeken naar uitwijkmogelijkheden, zoals hotels. Er verblijven in Alkmaar geen kinderen op straat.

12

Hoe geeft het college invulling aan het uitgangspunt van veilig opgroeien wanneer ouders met kinderen dakloos dreigen te raken? Antwoord Het college geeft hier invulling aan door in te zetten op vroegsignalering, integrale samenwerking en tijdige ondersteuning. Daarbij werkt de gemeente domeinoverstijgend samen (jeugd, Wmo, armoede en wonen). Gezinnen worden via o.a. het CJG en wijkteams in beeld gebracht, waarbij wordt gewerkt aan stabilisatie van de thuissituatie en het voorkomen van dakloosheid. Het belang van het kind staat daarbij centraal, met waar nodig passende en zoveel mogelijk thuisnabije hulp.

13

Heeft het college in beeld waar ouders met kinderen verblijven wanneer opvang wordt geweigerd? Antwoord Ja, dit is bij het college bekend. In deze beantwoording kan het college wel een algemeen beeld schetsen bij de verblijfplaatsen van ouders met kinderen die dakloos zijn. Allereerst verblijft het overgrote deel van dak- en thuisloze ouders met kinderen in een opvangvoorziening. Zij die dat niet doen, verblijven meestal bij familie, vrienden of kennissen. Er verblijven geen kinderen

4/6

in de openbare ruimte. Voor de volledige cijfers verwijzen wij u naar de resultaten van de daken thuislozentelling die op 14-05-2025 naar uw raad is gestuurd. 14

Wat heeft het college nodig om het aantal daklozen te laten afnemen en de benodigde zorg op te schalen? Antwoord Landelijk is er sprake van een toename van het aantal dak- en thuisloze mensen, terwijl de problematiek van deze doelgroep steeds complexer wordt. De huidige opvangvoorzieningen raken hierdoor overbelast, en door de huidige woningmarkt verblijven mensen ook langer in de opvang. Het streven is om na maximaal één jaar uit te stromen uit de opvang; in werkelijkheid is het gemiddeld aantal dagen dat iemand bij dnoDoen verblijft (cijfers 2024) 711 dagen. Ook uit de dak- en thuislozentelling blijkt dat een groot deel van de dak- en thuislozen in de regio Alkmaar meer dan twee jaar dakloos is. Hoewel mensen vaak wel klaar zijn voor uitstroom, lukt het hen niet zelfstandig een woning te vinden, omdat zij bijvoorbeeld niet genoeg inschrijftijd hebben. Het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting voegt een aantal nieuwe urgentiecategorieën toe, waaronder uitstromers uit de maatschappelijke opvang. Het college blijft het wetsvoorstel nauwlettend volgen. In de huidige nachtopvang verblijven alle dak- en thuislozen op dezelfde locatie. Voornamelijk voor jongeren (18-26 jaar) is het wenselijk om hen op een andere locatie op te vangen. Het college doet nu onderzoek naar de wenselijkheid en haalbaarheid van een aparte jongerenopvanglocatie.

Een aparte voorziening voor jongeren kan niet worden bekostigd uit de huidige bestaande middelen voor de maatschappelijke opvang. De uitkomsten van het onderzoek kunnen dus leiden tot een budgetaanvraag aan uw raad. Ook voor de complexere doelgroep is de nachtopvang geen passende plek. Zij verblijven in de nachtopvang omdat dit het laatste redmiddel is. Voor hen zouden andere voorzieningen, zoals Skaeve Huse, passender zijn. Binnen de vastgestelde 400 meter afstand tot bebouwing blijkt het erg lastig om Skaeve Huse te kunnen realiseren in Alkmaar.

15

Welk plan heeft het college om toename van dakloosheid tegen te gaan? Antwoord Het college zet zich op veel verschillende manieren in om de toename van dakloosheid tegen te gaan. In samenhang met het landelijk beeld zien we de dakloosheidsproblematiek toenemen, mede doordat het aantal inwoners/woningzoekenden groter is dan het aantal beschikbare (sociale) woningen. Het college zet zich onder andere in voor: - Behoud van overbruggingszorg en -verblijf als mensen uit moeten stromen uit instellingen (zoals Beschermd Wonen, GGZ-plekken, jeugdzorginstellingen) - Vroegsignalering door sociale gebiedsteams en vroege interventie bij dreigende dakloosheid en dreigende huisuitzettingsprocedures al dan niet in combinatie met schuldenproblematiek en overlast - Verbetering van de nazorg ex-gedetineerden - Blijven zoeken naar en waar mogelijk realiseren van passende woonoplossingen zoals Skaeve Huse en Longcare-plekken 5/6

16

Welke maatregelen neemt het college om overlast en onveiligheid in onder andere de Spoorbuurt en de Mare te verminderen? Antwoord Dit kunt u lezen in de raadsinformatiebrief “Actieplan aanpak overlast Spoorbuurt en omstreken” die op 4 augustus 2025 reeds naar uw raad verzonden is. Op 20 oktober 2025 zijn aanvullende vragen beantwoord over het actieplan, deze beantwoording is ook naar uw raad verzonden.

Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van Alkmaar, mw. drs. A.M.C.G. (Anja) Schouten, burgemeester

dhr. R.M. (Robert) Reus MPM, gemeentesecretaris

6/6