260402 Motie 27-M-1 Structurele versterking soc. veiligheid - afdoening - bijlage 1
Tekst van het document
•
Openbare ruimte veilig ingericht Plan van aanpak
Inleiding 1. Aanleiding 2. Doel en Bestuurlijke opgave 3. Scope en verwante onderwerpen 4. Verwachte resultaten 5. Wat doet de gemeente nu 6. Aanpak/Werkwijze 7. Planning 8. Evaluatie
3 4 4 5 6 7 8 8
2
1.
Aanleiding
De gemeenteraad heeft op d.d. 18 september 2025 een motie aangenomen met als onderwerp Structurele verbetering van sociale veiligheid in de openbare ruimte. Dit plan van aanpak geeft invulling aan de opdracht van de raad en zorgt voor zichtbare verbeteringen in de openbare ruimte, die worden gecombineerd met een strategische basis voor toekomstige investerings- en inrichtingskeuzes. Hoewel dit plan zich primair richt op de fysieke inrichting van de openbare ruimte, heeft het raakvlakken met onderwerpen als femicide, overlastgevende personen en jeugdoverlast. Deze thema’s worden niet inhoudelijk uitgewerkt in dit plan van aanpak omdat zij onderdeel zijn van separate projecten en/of staand beleid. Waar relevant wordt wel verwezen naar deze lopende projecten om samenhang en integraliteit te borgen. Inwoners – met name vrouwen en jongeren – ervaren op verschillende plekken in onze gemeente onveiligheid in de openbare ruimte. Het gaat vaak om tunnels, parkeergarages, verlaten of slecht zichtbare routes en locaties waar groepen samenkomen. Deze beleving beïnvloedt de leefbaarheid, mobiliteit en het vertrouwen in de eigen omgeving.
Park Rekerhout
3
2.
Doel en Bestuurlijke opgave
Hoofddoel Het versterken van de veiligheid en veiligheidsbeleving in de openbare ruimte door gerichte fysieke verbeteringen die binnen bestaande middelen kunnen worden uitgevoerd, en door inzicht te bieden in waar aanvullende investeringen nodig zijn. Bestuurlijke opgave 1. Inzicht creëren in de belangrijkste hotspots en benodigde structurele maatregelen. 2. Bestuurlijke keuzes voorbereiden voor toekomstige financiële afwegingen. We streven naar het realiseren van zichtbare resultaten op locaties die nu onveilig zijn of als onveilig worden ervaren.
3.
Scope en aanverwante onderwerpen
In scope • Eén makkelijk vindbaar meldpunt creëren voor alle meldingen rondom (on)veiligheid en straatintimidatie. Daarnaast draagt het college zorg voor goede opvolging en afhandeling van de meldingen. • Veiligheid in de openbare ruimte (fysieke leefomgeving). • Focus op betaalbare, relatief snel uitvoerbare maatregelen, zoals: - verbeteren van verlichting - snoeien van zichtbelemmerend groen - schoon en heel houden van tunnels en routes - verwijderen/upgraden van tunneldecoratie waar nodig - schoon, heel en veilig-principes (zie tevens 1e punt bij 5. Wat doet de gemeente nu). Een schone tunnel zonder graffiti en afval, met werkende verlichting, geeft de indruk van toezicht en aandacht en vermindert de kans op overlast. Overlast vergroot de kans op herhaalvandalisme. Een veilig ingerichte openbare ruimte kan niet losgezien worden van onderstaande maatschappelijke thema’s. Dit plan van aanpak wordt integraal uitgevoerd binnen de bredere context van sociale veiligheid in Alkmaar. Onderstaande thema’s worden in dit plan niet inhoudelijk uitgewerkt, maar wel benoemd zodat de samenhang duidelijk is. •
preventie en hulpverlening rondom huiselijk geweld, intieme terreur, femicide en gendergerelateerd geweld: We zetten ons actief in op het voorkomen, signaleren en bestrijden van huiselijk geweld en intieme terreur. Straatintimidatie en seksuele intimidatie vallen binnen dezelfde geweldspiramide en worden hierin meegenomen. Een veilige ingerichte openbare ruimte ondersteunt deze aanpak door bijvoorbeeld beter zicht, sociale controle en meldmogelijkheden. Zo zijn we onder andere ook aangesloten bij het programma veilige steden, een programma dat gemeenten helpt straatintimidatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag tegen te gaan. Het richt zich op het veiliger maken van de openbare ruimte en het uitgaansleven voor met name vrouwen, meiden en lhbtqia+ personen. Hierover staan we ook in nauw contact met andere gemeenten.
•
jeugdoverlast / zware overlastproblematiek: Overlast door jongeren overlapt vaak met plekken die als onveilig worden ervaren. Via jongerenwerk, het gebiedsteam, politie en handhaving werken we aan vroegsignalering om zo fysieke verbeteringen door te kunnen zetten.
4
•
verslavingsproblematiek: De aanpak van verslavingsproblematiek vindt plaats binnen het sociaal domein en via zorg‑ en veiligheidspartners. Een opgeruimde, overzichtelijke en goed ingerichte openbare ruimte verkleint de kans op overlastlocaties en helpt hulpverleners en handhavers effectiever te werken.
•
overlastgevende personen: Overlastgevende personen hebben grote invloed op de veiligheidsbeleving in de openbare ruimte. De Spoorbuurt is hiervan het belangrijkste voorbeeld: hier worden sociale inzet en fysieke verbeteringen gecombineerd om overlast terug te dringen. De inzichten uit deze aanpak worden benut om ook in andere gebieden sneller en gerichter te kunnen handelen.
De samenhang met deze thema’s onderschrijft het belang van één meldpunt waar zowel de fysieke als sociale omgeving wordt aangepakt.
Fritz Conijntunnel
4.
Verwachte resultaten 1.
Een makkelijk vindbaar en goed functionerend meldpunt rondom (on)veiligheid en straatintimidatie.
2.
Een inventarisatiekaart met lijst van locaties waar onveiligheid wordt ervaren.
3.
Een prioriteitenlijst met laagdrempelige en betaalbare verbeteracties.
4.
Een overzicht langetermijn- of structurele maatregelen (met globale kostenraming) die kunnen worden opgepakt wanneer de gemeenteraad extra middelen beschikbaar stelt.
5
5.
Wat doet de gemeente •
Door middel van proactief onderhoud zorgt de gemeente ervoor dat tunnels en bruggen zo snel mogelijk ontdaan worden van graffiti en afval. Middels een contract tussen Stadswerk 072 en een externe partij worden doorlopend inspecties uitgevoerd in een cyclus van twee weken. Dit betreft de meeste gemeentelijke kunstwerken, en veel tunnels en bruggen van Rijkswaterstaat en ProRail. Niet alle tunnels zijn hierin opgenomen, omdat niet alle plekken deze onderhoudsfrequentie nodig hebben.
•
Op de website van Stadswerk kunnen meldingen gedaan worden over slecht verlichte plekken, groen dat het zicht belemmert, enzovoorts.
•
Op de website van de gemeente kunnen meldingen gedaan worden over overlast van overlastgevende personen, straatintimidatie, enzovoorts. Dit meldpunt wordt uitgebreid.
•
Bij stedenbouwkundige ontwerpen is sociale veiligheid in de vorm van ‘ogen op straat’ een basisprincipe, zowel in veranderingen van bestaande situaties als bij de nieuwe ontwikkelgebieden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het tegengaan van blinde muren, ramen en deuren langs belangrijke langzaamverkeerroutes. Hierdoor neemt sociale controle toe.
•
We hebben actief contact met de provincie Noord-Holland. Zij hebben sinds 6 februari 2026 een meldpunt Sociale Veiligheid. De meldingen die via dit meldpunt worden gedaan vallen echter grotendeels niet onder provinciaal beheer. De meldingen die onze gemeente betreffen worden direct naar post@alkmaar.nl gezonden, waar de meldingen worden geregistreerd en doorgezet naar de juiste afdelingen. Dit meldpunt is nog relatief nieuw, op dit moment zijn er geen opvallende locaties ten opzichte van de al bekende plekken.
•
Bij de groeninrichting langs hoofdfietsroutes (bijvoorbeeld door parken) wordt de beplanting aangepast zodat er openheid ontstaat wat bijdraagt aan de zichtbaarheid.
•
In Alkmaar wordt op verschillende locaties geëxperimenteerd met het dynamisch dimmen van de verlichting op fietspaden. Kortgezegd betekent dit dat de verlichting wordt opgeschaald zodra fietsers het fietspad naderen. Dit gaat om: o
Dijk en Waardpad,
o
nabij de Meent: Meerpad,
o
Pr. Bernhardlaan (route medewerkers Ziekenhuis) (Special: fietspad is amberkleurig verlicht in verband met de natuurwaarde van het gebied, bij beweging wordt overgeschakeld naar wit licht),
•
o
Klompenmakerspad,
o
fietspad Olivijnstraat (nieuw havengebied) (Special: amberkleurig licht, natuurgebied).
Alkmaar doet mee aan het programma Veilige Steden. Binnen dit programma ligt de nadruk op veiligheid in de openbare ruimte en tijdens en na het uitgaan. Ook zet het programma in op preventie om straatintimidatie en seksueel overschrijdend gedrag tegen te gaan. Binnen dit programma werken we verder aan kennisopbouw over dit onderwerp, toekomstige onveilige situatie worden zo voorkomen. Bij bestaande situatie leren we op basis van praktijkervaring in andere gemeenten hoe we deze het meest effectief het hoofd kunnen bieden.
•
De verlichting langs de Westerweg wordt verbeterd. Dit wordt tijdens de huidige werkzaamheden direct uitgevoerd. Dit draagt bij aan de zichtbaarheid en veiligheid van fietsers.
Middelen • Zodra, als uitwerking van resultaat 4, structureel extra middelen moeten worden vrijgemaakt wordt daar via de reguliere P&C producten een aanvraag voor ingediend.
6
Middels rijksbijdrage is een incidenteel budget voor het programma Veilige Steden van €30.000,beschikbaar (zie ook: 5. Wat doet de gemeente). In het actieplan ‘Alkmaar Fietst Door’ is jaarlijks tot 2030 € 30.000 beschikbaar voor aanpassingen aan langzaamverkeertunnels. Om fietsgebruik te stimuleren is het nodig dat fietsers zich veilig voelen, zowel fysiek als sociaal. De zogenoemde nachtroutes krijgen hierbij extra aandacht. Dit zijn routes die zijn ontworpen vanuit sociale veiligheid, ogen op straat.
• •
Park Het Bolwerk
6.
Aanpak/Werkwijze
Fase 1 – Inventarisatie •
Analyse van opgehaalde informatie van de bijeenkomst ‘Veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte’ d.d. 18 februari 2026 georganiseerd door vrouwen uit de Alkmaarse politiek, Pointer1 en meldpunt straatintimidatie, en meldingen via de gemeente, Stadswerk 072, politie- en handhavingsgegevens, wijkanalyses.
•
1
Input van inwoners ophalen via: o
gemeentelijke meldpunten,
o
jaarlijkse veiligheidsmonitor,
o
gebiedsbeheerders,
o
wijk- en dorpsraden,
o
jongerenwerk.
Zie afbeelding 1 en 2 aan het einde van dit plan van aanpak
7
•
Locatiebezoeken op zogeheten ‘hotspots’ (avond/schemer inbegrepen).
•
Analyseren wat haalbaar is aan veiligheid/veiligheidsgevoel bij onder andere belangrijke routes door gesprekken met (ervarings)deskundigen
•
Analyseren welke rol een applicatie kan spelen bij het vergroten van het veiligheidsgevoel
Fase 2 – Kortetermijnacties •
Inrichting gemeentelijk meldpunt aanpassen inclusief opvolging meldingen waar meerdere meldmogelijkheden op de website samenkomen.
•
Vaststellen welke maatregelen wenselijk zijn en binnen bestaand budget passen voor de punten die uit fase 1 naar voren komen.
•
In overleg met: o
Stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten gemeente,
o
beheer openbare ruimte,
o
verkeer,
o
jongerenwerk,
o
politie en handhaving.
•
Check op haalbaarheid, planning en beheerlast.
•
Adviseren op het voorkomen van nieuwe sociaal onveilige locaties voor de ontwikkelgebieden.
Fase 3 – Langetermijnmaatregelen en kostenraming •
Belangrijke locaties waar alleen grotere ingrepen effect hebben zoals de herinrichting van tunnels of het verleggen van fietspaden.
•
Globale kostenraming zodat raad begroting kan aanpassen.
•
Prioriteringsvoorstel: urgentie + impact + kosten.
7.
Planning
Fase
Q2/2026 Q3/2026 Q4/2026 Q1/2027
Inventarisatie opgehaalde onveilige locaties
•
8.
•
•
Kortetermijnacties bepalen Langetermijnmaatregelen + raming
•
•
•
Communicatie en evaluatie
Communicatie over uitgewerkte acties en planning volgt via de raadsinformatiebrief inzake Huiselijk Geweld, Intiem Terreur en Femicide. Hiermee wordt het plan van aanpak geborgd en integraal verweven in de werkwijze. De eerstvolgende RIB wordt medio mei 2026 verzonden aan de raad.
8
Afbeelding 1 In 2024 is televisieprogramma Pointer een digitale kaart gestart waarop mensen, maar voornamelijk vrouwen, locaties markeren waar zij onveilig zijn of zich onveilig voelen. Deze kaart is inmiddels opgenomen in de Digitale Tweeling van de gemeente Alkmaar waardoor deze een actuele weergave biedt van deze plekken. Hieronder staat een uitsnede van de gehele gemeente, waarbij opvalt dat buiten de stad maar een (1) melding is gedaan, namelijk in het poldergebied onder Zuidschermer.
9
Afbeelding 2 Op onderstaande, uitvergrote kaart staan meerdere ‘hotspots’ in en rond de stad. Deze zijn zowel gebaseerd op meldingen van Pointer, als van het meldpunt van de gemeente, als input uit de bijeenkomst ‘Veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte’ d.d. 18 februari 2026 georganiseerd door vrouwen uit de Alkmaarse politiek.
10