260326 Raadsinformatiebrief - Koopstromenonderzoek Randstad 2025
Tekst van het document
RAADSINFORMATIEBRIEF
Datum
: 26 maart 2026
Onderwerp
: Koopstromenonderzoek Randstad 2025
Van
Christiaan Peetoom - Wethouder
Geachte leden van de raad, Om de ontwikkelingen in de detailhandel te monitoren laat de provincie Noord-Holland periodiek het koopstromenonderzoek uitvoeren. In samenwerking met de provincie Utrecht en Zuid-Holland is een nieuw koopstromenonderzoek uitgevoerd. Het Koopstromenonderzoek Randstad 2025 (KSO2025) levert nieuwe data en inzichten over consumenten, onder meer op het gebied van bestedingen, profielen, koopgedrag en oordeel van winkelgebieden. Dit onderzoek heeft eerder in 2004, 2011, 2016, 2018 en 2021 plaatsgevonden en levert onder andere input voor planologisch onderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd door Ipsos I&O, Sweco en Movares. Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de belangrijkste resultaten uit dit onderzoek. Het Koopstromenonderzoek Randstad 2025 Het onderzoek toont aan dat de fysieke detailhandel in de drie provincies turbulente jaren achter de rug heeft. De omvang en het aantal banen in de detailhandel is gekrompen, terwijl het aantal inwoners groeide. Het aandeel online bestedingen vlakt sinds 2021 af, maar blijft serieus effect houden op de fysieke winkel. Het klassieke winkelgebied transformeert steeds sterker naar een gemengde functiemix, waarbij winkelgebieden ook compacter worden. Dit heeft een positief effect op de leegstand, maar nog niet in de mate dat deze volledig onder controle is.
Echter zijn per sector en type winkelgebied grote verschillen zichtbaar. -
De dagelijkse sector (o.a. supermarkten en drogisterijen) is de afgelopen jaren in winkelvloeroppervlakte gegroeid. Deze groei vertoont echter een afvlakking in oppervlakte en aantallen in vergelijking met het koopstromenonderzoek uit 2021. Vooral in de kleine kernen staat het dagelijkse aanbod onder druk.
-
De recreatieve sector (o.a. kleding en juweliers) vertoont een duidelijk daling in aantallen en winkelvloeroppervlakte. De krimp is het sterkste in de middelgrote centra en grote ondersteunende winkelgebieden.
-
De doelgerichte sector (o.a. bouwmarkten, woonwinkels) vertoont een krimp, die vooral zichtbaar is op de solitaire locaties. In de grotere gebieden bleef het aanbod stabiel.
Ook de horecasector in de drie provincies is onderzocht. Het aantal banen nam sinds 2021 toe, terwijl de groei van horeca in aantallen stabiliseerde. Ook in de horecasector zijn verschillen zichtbaar. Het aanbod aan cafés en restaurants kromp, terwijl het aanbod aan fastservice en landelijke restaurantketens is toegenomen. Dit is met name in de grote steden en buurt- en wijkcentra zichtbaar.
Koopstromenonderzoek Randstad 2025
1
Voor het eerst is de relatie tussen horeca en toerisme onderzocht. Uit het onderzoek blijkt dat, nog sterker dan bij detailhandel, er een sterke verbondenheid is tussen horeca en toerisme. Verdere relevante ontwikkelingen; -
Positie van de warenmarkt brokkelt af bij non-food.
-
Lokale voorzieningenstructuren zijn succesvol bij gemak, efficiëntie en nabijheid. Centra met een duidelijk profiel, een moderne uitstraling en brede functiemix presteren gemiddeld goed.
-
Onderscheidende woonboulevards en retailparken met een brede branchemix weten de consument te behouden en binden.
-
Vergroenen van centra oogst waardering bij de consument. Het plaatsen van plantenbakken en verlichting heeft relatief beperkt invloed op de beleving, waardering en het bezoekgedrag.
-
Bezoekers van centra met een groot verzorgingsgebied, zijn qua omzet sterk afhankelijk van autobezoek. Door de langere reistijd is de auto vaak het enige logische alternatief. De grote binnensteden (Utrecht, Amsterdam) weten door de goede aansluiting bezoekers per OV aan te trekken.
De resultaten voor Alkmaar Het onderzoek heeft zich geconcentreerd op de situatie over de gehele gemeente Alkmaar. Ook zijn diverse winkelgebieden geanalyseerd en de resultaten verwerkt in factsheets. Verderop in het document lichten wij toe hoe u deze kunt inzien. In de factsheets zijn de volgende thema’s opgenomen: Voorzieningenaanbod, branchering, werkgelegenheid, bestedingen en marktaandelen, herkomst omzet, bestemming bestedingen, online aankopen, horeca en toerisme. De gemeente Alkmaar wordt gepositioneerd als ‘sterk stedelijk’ met 1581 verkooppunten en een totale winkelvloeroppervlakte van 238.000 m². Daarmee behoort Alkmaar tot de grotere gebieden binnen de benchmarkcategorie ‘sterk stedelijk’. Deze schaal ondersteunt een breed en divers voorzieningenaanbod, wat essentieel is voor zowel dagelijkse bezoekers als recreatieve en toeristische stromen. Een aantal resultaten willen wij benoemen: Voorzieningenaanbod: 1.
Dagelijks detailhandel; het aantal dagelijkse verkooppunten ligt licht hoger dan in 2021, het winkelvloeroppervlakte (m2) is duidelijk hoger dan in 2021. Dit betekent dat de omvang per winkel groter is geworden.
2.
Doelgerichte detailhandel; het aantal en omvang (m2) van doelgerichte verkooppunten ligt duidelijk lager dan in 2021. Hiermee volgt Alkmaar de benchmark binnen ‘sterk stedelijk’.
3.
Recreatieve detailhandel; Het aantal en omvang (m2) aan recreatieve verkooppunten, zoals mode en luxe, neemt af maar is gemiddeld hoger dan de benchmark gemeenten. Alkmaar is daarmee, wat betreft recreatieve detailhandel, gemiddeld gezien groter dan de benchmark gemeenten. Het centrum van Alkmaar heeft een relatief hoge toevloeiing van buiten de gemeente. Ook opvallend is het aandeel bestedingen van online aankopen. Dit ligt binnen recreatieve detailhandel lager dan in 2021 en is gemiddeld lager dan benchmark gemeenten. Kortom, in Alkmaar wordt naar verhouding minder online gekocht dan in andere benchmark gemeenten.
Koopstromenonderzoek Randstad 2025
2
4.
Horeca; Horeca is in aantal gelegenheden gedaald ten opzichte van 2021, terwijl de omvang (m2) is gegroeid. Het aantal verkooppunten ligt gemiddeld gelijk met de benchmark gemeenten.
5.
Cultuur en ontspanning is in aantal gelegenheden gestegen ten opzichte van 2021.
6.
Het aantal dienstverlenende verkooppunten is in aantallen gedaald ten opzichte van 2021.
7.
Leegstand is afgenomen sinds 2021, ook het leegstaand volume (m2) detailhandel is stevig gedaald.
8.
Dichtheid verkooppunten; Alkmaar biedt per inwoner gemiddeld gezien meer verkooppunten dan benchmark gemeenten.
Werkgelegenheid en bestedingen: 1.
Op het gebied van werkgelegenheid valt er een verschillend beeld te zien. Binnen de branches dagelijks en doelgericht is het aantal banen afgenomen, terwijl in de sectoren recreatief en horeca het aantal banen gestegen is.
2.
De totale omzet fysieke detailhandel (de zogenoemde toonbankbestedingen) bedraagt in de gemeente Alkmaar 856 miljoen euro excl. btw. Dit omvat de branches dagelijks, recreatief en doelgericht. In vergelijking met 2021 zijn de dagelijkse en recreatieve branches sterk gestegen. De doelgerichte branche is gelijk gebleven.
3.
De herkomst van deze omzet; o
De omzet uit de branche dagelijks komt hoofdzakelijk uit eigen gemeente. Daarmee vertoont het op het gebied van herkomst nagenoeg geen verschil ten opzichte van 2021 en de benchmark gemeenten.
o
De herkomst omzet uit de branche recreatief ligt verhoudingsgewijs nagenoeg gelijk tussen eigen inwoner als bezoeker buiten de gemeente.
o
De omzet uit de branche detailhandel komt uit eigen gemeente en nabijgelegen gemeenten. Deze verhouding ligt nagenoeg gelijk.
4.
De totale omzet in de fysieke horeca (toonbankbestedingen) bedraagt in de gemeente Alkmaar 186 miljoen euro excl. btw. Gemiddeld gezien wordt er meer uitgegeven door bezoekers uit andere gemeenten en toeristen.
5.
In de gemeente Alkmaar komen 81,6 miljoen toeristische bestedingen in de detailhandel en horeca terecht. Ruim 64,1 miljoen daarvan komt terecht in de horeca.
6.
Op het gebied van recreatieve detailhandel zien we een sterkere afvloeiing naar gemeenten buiten Alkmaar. Dit betekent dat Alkmaarders meer buiten Alkmaar zijn gaan winkelen dan in 2021. Binnen de branches dagelijks en doelgericht zien we een nagenoeg gelijkblijvende afvloeiing ten opzichte van 2021.
7.
Op het gebied van horeca is Alkmaar redelijk sterk in het binden van de eigen bewoner aan de horeca. Dit ligt in de benchmark gemeenten gemiddeld gezien lager.
8.
Opvallend is het aandeel bestedingen van online aankopen. Dit ligt binnen recreatieve en dagelijkse detailhandel lager dan in 2021 en is gemiddeld lager dan benchmark gemeenten. Alleen op het gebied van doelgerichte detailhandel, namelijk woninginrichting en doe-het-zelf, zijn er meer online bestedingen te zien dan in 2021. Verhoudingsgewijs gezien wordt er in Alkmaar minder online gekocht dan in andere benchmark gemeenten.
Koopstromenonderzoek Randstad 2025
3
Verdere relevante resultaten: •
De bezoeker aan Alkmaar centrum blijft gemiddeld 104 minuten in het centrum. Alkmaar staat hiermee in de top 10 van winkelgebieden.
•
Consumenten waarderen centra die investeerden in vergroening. Alkmaar haalt de hoogste ‘groenscore’ van alle grote en middelgrote centrumgebieden in de Randstad.
•
90% van de consumenten geeft aan minder dan 1 keer per kwartaal gebruik te maken van de koopavond in de binnenstad. Veel wordt aangegeven dat er geen behoefte is, er genoeg andere momenten zijn en niet alle winkels open zijn.
Koopstromenonderzoek – opgaven voor de komende jaren. 1) Winkels behouden bestaansrecht maar zijn sterk afhankelijk van een aantrekkelijke en veelzijdig centrumgebied. 2) Ruimte voor experimenten en nieuwe concepten is belangrijk bij succesvolle multifunctionele centrumgebieden. 3) Voorzetting concentratiebeleid, met aandacht voor kwaliteit van het aanbod, openbare ruimte, mobiliteit en samenwerking. 4) Horeca komt in een nieuwe fase waarin kwaliteit, diversiteit en balans essentieel zijn. Horeca functioneert het beste in een mix van functies. Overaanbod en eenzijdigheid maakt het kwetsbaar.
Koopstromenonderzoek Randstad 2025
4
5) Supermarkten in de kleine kernen met minder dan 800m2 winkelvloeroppervlakte en een beperkt bevolkingsdraagvlak hebben het lastig. Dit heeft of gaat toekomstig impact hebben op de kleine kernen. De aanwezigheid van een supermarkt in een kern bevordert maatschappelijke meerwaarde. 6) Beleid dient duidelijkheid te bieden over het vestigen van solitaire supermarkten, mobiliteitseffecten van bezorg- en afhaalbedrijven, paracommerciële horeca en ongewenste branchevervaging. Dit beleid dient te worden vertaald naar juridisch bindende regels voor het nieuwe omgevingsplan. Handhaving is hierbij het belangrijke sluitstuk. Meer informatie Meer informatie over het onderzoek, de onderzoeksverantwoording, de resultaten en de factsheets per winkelgebied kunt u vinden op Resultaten KSO2025 – Koopstromen. Bijlagen 1.
Verblijven en besteden – Koopstromen detailhandel en horeca Randstad 2025.
Koopstromenonderzoek Randstad 2025
5