260306 Raadsinformatiebrief Aanbieden onderzoek koloniaal verleden - bijlage 2

Gemeente Alkmaar T.a.v. college B&W en gemeenteraad Postbus 53 1800 BC Alkmaar Onderwerp: aanbevelingen klankbordgroep Slavernijverleden Alkmaar

Alkmaar, 30 januari 2026. Geachte college en leden van de gemeenteraad, Voor u ligt de publicatie ‘Alkmaar en het slavernijverleden’. Een bijzonder moment! Wij, leden van de klankbordgroep, zijn verheugd met dit gedegen eindresultaat en complimenteren onderzoekers Karwan Fatah-Black en Camilla de Koning voor hun professionele werk en betrokkenheid. Paul Post en Mariëlle Hageman van het Regionaal Archief Alkmaar danken wij voor de professionele begeleiding van dit twee jaar durende proces, waarin wij als klankbordgroep zes keer bijeen zijn gekomen. Het onderzoek toont aan, dat ook het stadsbestuur van Alkmaar zich destijds actief heeft ingezet om deel te nemen aan het gewelddadige mensonterende systeem van koloniale slavernij. Dit heeft tot op elk niveau van de Alkmaarse samenleving zijn invloed gehad en hiervan zijn nu nog steeds fysieke sporen te vinden in de stad en zijn ‘buitengebieden’. Maar evenzo zijn er nog veel níet zichtbare sporen aanwezig, zoals bij nazaten van tot slaafgemaakten in de gemeente. Het vergt moed om deze intergenerationele zaken individueel én gezamenlijk aan te kijken, te herkennen, met elkaar te bespreken, te erkennen en de gevolgen van deze duistere bladzijde te herstellen en te helen.

Het onderzoek en diens resultaten staan immers niet op zich en het slavernijverleden heeft, zoals we allemaal inmiddels wel weten, zijn doorwerking van generatie op generatie. Zoals in de opiniebijlage van de Volkskrant van 8 december jl. te lezen was is ‘de erfenis van het slavernijverleden geen abstract moreel vraagstuk, maar toont zich in harde feiten’ van kansenongelijkheid, racisme en discriminatie. Dit ingezonden stuk, met als titel ‘Nu moet de erfenis van het slavernijverleden ook lokaal op de agenda komen’1 pleit voor institutionele verantwoordelijkheid en actie door gemeenten.

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-de-erfenis-van-het-slavernijverleden-moet-nu-ooklokaal-op-de-agenda-komen~b299ef07/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F 1

De klankbordgroep is gevraagd of zij het onderzoek met een reactie aan willen vullen. Graag maken wij hiervan middels dit schrijven gebruik, met als doel u handvatten te geven voor borging van dit onderwerp in onze stad. Onze aanbevelingen worden verder in het stuk uitgewerkt. Samengevat komen zij neer op onderstaande drie punten:

Aanbevelingen van de klankbordgroep Slavernijverleden 1. Toon bestuurlijke bereidheid en eigenaarschap. Maak als gemeenteraad duidelijk dat u dit thema – het koloniale en slavernijverleden van Alkmaar – wilt laten landen in de stad en structureel wilt verankeren in beleid, onderwijs en cultuur. Neem publiekelijk het initiatief om dit onderwerp zichtbaar en duurzaam een plaats te geven binnen de stadsgemeenschap. 2. Stel een brede adviescommissie in die voorstellen doet voor een concreet plan van aanpak. Richt een adviescommissie op bestaande uit vertegenwoordigers van verschillende groepen, waaronder de klankbordgroep. Laat deze commissie, onder begeleiding van een externe procesbegeleider, een concreet plan van aanpak opstellen waarin ‘herdenken, vieren, helen, delen/betrekken en doorgeven/verspreiden’ zijn opgenomen. Dit plan behandelt onder meer denkrichtingen, kennisdeling, stedelijke samenwerking, een activiteitenprogramma en duurzame borging zoals in het advies verder is uitgewerkt. De commissie presenteert haar aanbevelingen uiterlijk op 1 juli, zodat de raad daarna kan besluiten over uitvoering. 3. Maak middelen vrij voor verdiepend onderzoek. Reserveer financiële ruimte voor vervolgonderzoek — bijvoorbeeld via fellowships — rond thema’s als economisch gewin, roofkunst en persoonlijke verhalen uit Alkmaars koloniale verleden.

Stimuleer samenwerking met onderzoekers in voormalige koloniale gebieden om nieuwe perspectieven aan te boren. Meer kennis verrijkt het historische inzicht en versterkt het programma Alkmaars slavernijverleden, zodat dit relevant en levend blijft voor inwoners van Alkmaar. Nadere uitwerking Allereerst een compliment voor de gemeenteraad van Alkmaar. Met het aannemen van de motie ‘Onderzoek rol koloniale verleden bestuur Alkmaar’ op 26 januari 2023 heeft zij bovengenoemde actie al ingezet. Hiermee sluit de gemeente Alkmaar aan bij 32 andere steden waar, vanuit diverse opdrachten, inmiddels ook onderzoek is gedaan naar dit verleden. In 25 van deze steden betrof dit een opdracht vanuit de gemeenten zelf.2 Het onderzoek ‘Alkmaar en het slavernijverleden’ wijst onomstotelijk uit dat 2

Gegevens via Karwan Fatah-Black

Alkmaar betrokken was. Het lokale stadsbestuur handelde wellicht op een unieke manier, hun rol was niet exemplarisch in vergelijking met andere steden in ons land. Om dit deel van onze unieke geschiedenis in het grotere geheel beter te begrijpen en te vertalen naar het heden is het noodzakelijk om het onderwerp breed op de kaart te krijgen en te houden. Met genoegen voegt de klankbordgroep daarom deze brief toe aan de net van de pers gerolde publicatie. Stand van zaken De klankbordgroep, bestaand uit lokale betrokkenen en deskundigen op het gebied van koloniale geschiedenis, heeft mede op verzoek van de gemeente en gecoördineerd door het Regionaal Archief Alkmaar de afgelopen twee jaar het onderzoeksproces vanuit een reflecterende rol begeleid. De leden gaven input en feedback aan de onderzoekers, lazen mee, stelden vragen en deden suggesties. Met het verschijnen van de publicatie zijn we aanbeland bij het moment om na te denken over hoe we het onderwerp breed in de Alkmaarse samenleving kunnen laten landen en borgen.

Wat wordt onze aanpak? Welke partijen zijn hierbij betrokken? Hoe maken we de informatie toekomstbestendig voor de stad? Welke verdieping is nog gewenst? Wat is hiervoor allemaal nog nodig? Uitgangspunten De klankbordgroep hecht waarde aan aandacht voor onderstaande uitgangspunten, bij wijze van kader voor de vormgeving van een vervolgtraject: Gelijkwaardigheid • De geschiedenis, diens doorwerking en diverse culturele uitingen van alle groepen nazaten van tot slaafgemaakten uit diverse diaspora dienen op een gelijkwaardige manier aan bod te komen, met inbegrip van en erkenning voor elkaars verschillen. • De gedeelde geschiedenis wordt vanuit meervoudige perspectieven belicht. • Het onderwerp ‘slavernijverleden’ dient breed te worden behandeld. Het gaat niet alleen om koloniale slavernij, maar ook om de gedeelde geschiedenis van na de afschaffing ervan. Dit is dus breder dan de onderzoeksopdracht. • Iedere gemeenschap die betrokken is bij dit verleden krijgt ruimte voor hun eigen unieke momenten van culturele uitingen van o.a. herdenking, viering en heling.

Bijvoorbeeld: De herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij (Keti Koti) in Suriname en het Caribisch deel van het Koninkrijk op 1 juli, de herdenking van de Hindostaanse immigratie op 5 juni, de herdenking van het einde van de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië op 15 augustus en de herdenking van de grote slavenopstand in Curaçao, o.l.v. verzetsheld Tula op 17 augustus.

Samenwerking en netwerk • Gemeenschappen worden gefaciliteerd om elkaar makkelijk te vinden en te informeren om samenwerking mogelijk te maken. • Samenwerking tussen gemeenschappen onderling en met partijen daarbuiten vergt soms tijd. Dit wordt erkend en hieraan wordt ruimte geboden: samenwerkingen ontstaan idealiter van binnenuit in plaats van te zijn opgelegd. • Samenwerkingen zijn breed gedragen en verbindend: zowel nazaten als mensen van daarbuiten zijn betrokken. • Er wordt gebruik gemaakt van best practices uit andere steden, waarvan kennis opgedaan wordt en waar mogelijk delen worden ingepast in de Alkmaarse context. Bijvoorbeeld stichting Gedeeld verleden Gezamenlijke Toekomst3 in Rotterdam, stichting 2Gether in Tilburg4 en het ‘Cultuur Educatief Centrum’ in Dordrecht.5 Zichtbaarheid en borging • Er is een samenhangend, openbaar, richtinggevend en breed gedragen stedelijk programma: ‘Alkmaars koloniaal slavernijverleden’, waarbij alle inwoners laagdrempelig kunnen aansluiten en dat bestaat uit informatie en wel of niet zelf georganiseerde activiteiten en die van andere partijen. • Dit programma wordt beheerd door een nieuwe organisatie, die met zijn eigen missie neutraal in het lokale speelveld kan opereren om de doelstellingen te verwezenlijken. Bestaande partijen haken hierbij aan en werken nauw samen met deze organisatie.

• Er is blijvend ruimte voor historisch onderzoek en doorontwikkeling, zowel inhoudelijk als in aanpak. Bijvoorbeeld: onderzoek naar het ‘economisch gewin’ en ‘roofkunst’ die tot op heden minder aan bod kwamen als ook het meenemen van andere perspectieven, zoals die van nazaten van tot slaafgemaakten, dat meer aandacht en soms om andere werkwijzen vraagt. • Het programma slaat een brug naar de huidige tijd. Er is niet alleen oog voor nieuwe en losstaande activiteiten maar ook voor het inbedden van activiteiten en/of het aanpassen van bestaande programma’s. Bijvoorbeeld: uitbreiding van de informatie zoals verteld in bestaande stadswandelingen met feiten uit het Alkmaarse slavernijverleden.

Https://gvgtrotterdam.nl/ Https://stichting-2gether.nl/ 5 Https://www.cecd.nl/ 3 4

Aanbevelingen en proces In de loop van het onderzoek zijn door de klankbordgroep enkele ideeën genoemd om het slavernijverleden in de stad zichtbaar te maken. Te denken valt aan een monument, een stadswandeling, een online platform, een project als ‘Draden van ons Nederlandse slavernijverleden’6, internationale uitwisselingsprojecten en lesmateriaal voor het Voortgezet Onderwijs. Nadere uitwerking hiervan ligt nog voor ons, omdat dit pas mogelijk is na afronding van het onderzoek. Ervaring uit andere steden leert dat het nuttig is om na een dergelijk onderzoek even tijd te nemen voor bezinning en verwerking. Het is aan de ene kant goed om deze tijd voor reflectie ook in Alkmaar te benutten, aan de andere kant is dit momentum een uitnodiging aan ons allen om in de actiestand te blijven. Om na te denken over hoe de onderzoeksresultaten op een doordachte en waardige manier in de stad kunnen landen bijvoorbeeld. Hiermee trekt Alkmaar gelijk op met landelijke ontwikkelingen, waarin het slavernijverleden een belangrijk maatschappelijk en actueel onderwerp is dat meer en meer aandacht krijgt in het toewerken naar een gewenste inclusieve samenleving met gelijke kansen voor ieder mens.

De klankbordgroep heeft op basis daarvan de eerdergenoemde aanbevelingen geformuleerd, en hoopt dat de gemeente Alkmaar de benodigde middelen beschikbaar stelt om dit proces tot borging en het ontwikkelen van activiteiten te faciliteren. Op deze manier kunnen we dit onderwerp gezamenlijk in de stad laten landen en borgen voor de toekomst. Uit de activiteiten hoeven geen nieuwe conclusies naar voren te komen, maar meer kennis is nodig voor verrijking van het historische perspectief en meer samenwerking voor het helen, delen en vieren. Hiermee brengen we onze gezamenlijke geschiedenis dichterbij, maken deze beeldend en stimuleren zo het vergroten van het collectieve bewustzijn hierover. Het programma ‘Alkmaars koloniaal slavernijverleden’ kan met meer kennis ook blijvend worden doorontwikkeld en relevant blijven voor de stad. Alkmaar groeit: op naar een sterke stad! Ondanks dat in het onderzoek nog niet alle aspecten volledig aan bod zijn gekomen, is het van belang dat (de doorwerking van) het slavernijverleden met betrekking tot Alkmaar zichtbaar wordt en voor de toekomst levend blijft. Onze geschiedenis is van ons allemaal en met actieve kennisdeling, erkenning en brede bewustwording komen we niet alleen tot heling, maar ook tot meer wederzijds begrip en gelijkwaardigheid tussen alle Alkmaarders.

Meer saamhorigheid tussen de diversiteit aan huidige en toekomstige inwoners, gemeenschappen en culturen maakt onze stad sterk.

6

Https://dvons.nl/

Tot slot De klankbordgroep is verheugd dat er een degelijk, goed uitgevoerd onderzoek ligt. Het stadsbestuur van Alkmaar heeft zich destijds, zo blijkt, actief ingezet om deel te nemen aan het gewelddadige mensonterende systeem van koloniale slavernij. Het is aan het gemeentebestuur van nu om niet alleen de fysieke sporen in de gemeente te duiden, maar met name ook te werken aan het verzachten en helen van de niet zichtbare sporen die aanwezig zijn bij nazaten van tot slaafgemaakten in de gemeente. Zoals al eerder gezegd, het vergt moed om deze intergenerationele zaken individueel én gezamenlijk aan te kijken, te herkennen, met elkaar te bespreken, te erkennen en de gevolgen van deze duistere bladzijde te herstellen en te helen. We weten uit onze Alkmaarse geschiedenis dat het aan moed bij de Alkmaarders nooit heeft ontbroken. Met bovenstaande aanbevelingen hoopt de klankbordgroep dat u het middels de motie uit januari 2023 ingezette proces dan ook standvastig doorzet en opvolgt, zodat de materiële en immateriële erfenis van dit erfgoed een vaste en vanzelfsprekende plek krijgt in de huidige en toekomstige Alkmaarse samenleving.

Met vriendelijke groet, Klankbordgroep Alkmaars slavernijverleden

Opinie: De erfenis van het slavernijverleden moet nu ook lokaal op de agenda komen Investeren in kennis over het slavernijverleden is geen softe symboliek. Integendeel, het betekent investeren in betere besluiten over zorg, veiligheid, onderwijs en armoede. Met minder ongelijkheid als gevolg.

Nederland, Den Haag, 30.6.2025.Onthulling van het nieuwe Haagse Slavernijmonument op het Lange Voorhout. Het monument is ontworpen door Buhlebezwe Siwani en gemaakt door Ronald A. Westerhuis van Studio RAW.Bron Daniel Rosenthal / de Volkskrant Dit artikel is geschreven doorLeontine Vreeke, Fenna Canters-Niemiec en Jerry AfriyieGepubliceerd op 8 december 2025, 17:00 Bewaren Delen Nu de stichting Nederland Wordt Beter en Kick Out Zwarte Piet na vijftien jaar strijd het stokje overdragen aan de Nederlandse maatschappij, ligt de bal niet langer alleen bij actievoerders. Dankzij hun inzet is er al veel bereikt, zoals structurele educatie over het koloniale en slavernijverleden en een inclusief Sinterklaasfeest zonder racistisch stereotype. Nu is de overheid aan zet in het nemen van institutionele verantwoordelijkheid. En die verantwoordelijkheid ligt, als het gaat om het tegengaan van de échte doorwerking van het slavernijverleden, niet in de laatste plaats bij gemeenten. De erfenis van het slavernijverleden is geen abstract moreel vraagstuk, maar toont zich in harde feiten: zwarte vrouwen hebben in Nederland aanzienlijk meer kans om te overlijden tijdens de bevalling, armoede treft zwarte Nederlanders relatief vaker en hardnekkiger, en onderwijsachterstanden en onderadvisering houden generaties gevangen.

Over de auteurs Leontine Vreeke is ambassadeur van het Leernetwerk Doorwerking Slavernijverleden en freelance adviseur. Fenna Canters-Niemiec is programmamanager van het Leernetwerk Doorwerking Slavernijverleden en senior adviseur bij RadarAdvies. Dit stuk is geschreven in samenwerking met Jerry Afriyie, medeoprichter Nederland Wordt Beter en Kick Out Zwarte Piet. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken. Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel. Patronen De toeslagenaffaire, etnisch profileren en structurele discriminatie in werk en woningmarkt laten zien hoe historische ongelijkheid in hedendaagse instituties doorwerkt. Deze patronen zijn niet los te zien van een geschiedenis waarin zwarte lichamen en levens systematisch minder waard werden geacht. Dat verleden zit ingebakken in beleid, normen en routines en werkt op deze manier in het dagelijks leven door. Dit systemische racisme speelt op rijksniveau en ook in gemeentelijk beleid: algoritmes, handhaving en wetgeving kunnen onbedoeld precies die groepen extra raken die historisch al op achterstand stonden.

Het Rijk onderneemt al stappen om dit tegen te gaan, bijvoorbeeld middels de 200 miljoen euro die vrijgemaakt zijn om meer kennis en bewustwording te creëren rondom de doorwerking van het slavernijverleden, en een continue aanpak van antizwart racisme. Dat beleidsmakers op alle niveaus zich hiervoor in moeten zetten, realiseren ook gemeenten zich maar al te goed. Zij zijn de logische spil, aangezien zij verantwoordelijk zijn voor armoedebestrijding, jeugdhulp, wijkteams, onderwijsachterstandenbeleid, openbare orde en veiligheid. Zij sturen op politiewerk op wijkniveau, jongerenwerk, schooluitval en inburgering. Dáár wordt dagelijks besloten wie steun krijgt, wie gezien wordt en wie buiten beeld blijft. Juist omdat gemeentelijke beleidsmedewerkers dit verleden moeten herkennen, erkennen en om kunnen zetten in concreet beleid, heeft bureau voor sociale vraagstukken RadarAdvies in samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid specifiek voor hen het Leernetwerk Doorwerking Slavernijverleden ontwikkeld. Dit als onderdeel van het proces ‘na de komma’, zoals toenmalig premier Mark Rutte het in 2022 verwoordde bij de excuses voor het slavernijverleden.

Lokale aanpak In dit leernetwerk werken gemeenten twee jaar lang samen, krijgen zij begeleiding bij hun lokale aanpak, leren zij van experts uit het maatschappelijk middenveld en krijgen zij handreikingen voor gesprekken met inwoners, het tegengaan van anti-zwart racisme en hoe om te gaan met omstreden erfgoed. De bewustwording die zo gecreëerd wordt, is nodig om goed te kunnen handelen. De deelnemende gemeenten laten zien dat dit werkt: thema’s als geschiedenis, samenwerking met lokale organisaties, maatschappelijke dialoog en vormen van herstel worden stap voor stap vertaald naar programma’s, monumenten, onderwijsprojecten en inclusie-agenda’s.

Het Leernetwerk biedt handelingsperspectief en helpt losse initiatieven te verbinden tot een samenhangende langetermijnstrategie. Dat is geen softe symboliek, maar zakelijk, het is bestuurskunde: investeren in kennis over het slavernijverleden betekent investeren in betere besluiten over zorg, veiligheid, onderwijs en armoede. Elke blinde vlek die wordt opgeheven, voorkomt het uitdijen van beleid dat ongelijkheid opnieuw produceert. Het wordt tijd om het stokje van inclusie en herstel over te dragen aan de samenleving, en gemeenten hebben hierin een belangrijke rol te spelen. Gemeenten hebben de wettelijke taak, de directe relatie met inwoners én ze hebben de instrumenten om met dat verleden aan de slag te gaan. RadarAdvies ziet van dichtbij hoe gemeenten in het Leernetwerk Doorwerking Slavernijverleden zoeken naar taal, kennis en concrete stappen, en hoe lastig én noodzakelijk dat is. Juist nu is het moment om structureel door te pakken; met kennis van het slavernijverleden naar ongelijkheid kijken en op basis van die kennis beslissen. Witte en zwarte Nederlanders hebben een gedeeld verleden en alleen met kennis van de geschiedenis kunnen er constructieve stappen gezet worden naar een gezamenlijke toekomst.