260305 Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage detailhandelsstructuur Binnenstad
Tekst van het document
RAADSINFORMATIEBRIEF
Datum
3 maart 2026
Onderwerp
Voortgangsrapportage detailhandelsstructuur Binnenstad
Van
Het college van Burgemeester & Wethouders
Geachte leden van de raad, Met deze brief informeren wij u over de voortgang op de drie programmalijnen zoals in het raadsvoorstel Detailhandelsstructuur Binnenstad (raad 2020) aangegeven. De winkelstraat is door de jaren heen aanzienlijk veranderd, de opkomst van online winkelen heeft gevolgen voor het volume, de structuur en de samenstelling van het winkelaanbod. Hierdoor ontstaat leegstand. Transformatie van panden buiten het kernwinkelgebied naar wonen is een deel van de oplossing tegen leegstand. Hiermee wordt het kernwinkelgebied compacter. Een ander deel van de oplossing om leegstand tegen te gaan is het gemengder maken van het kernwinkelgebied. Een mix van economische en sociale functies bestendigt de handels- en ontmoetingsfunctie die een centrumgebied heeft en voorkomt leegstand. In juni 2020 heeft uw raad besloten tot een compacter en gemengder kernwinkelgebied in de binnenstad. Hier wordt uitvoering aan gegeven langs drie programmalijnen namelijk: 1.
Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit
2.
Het tegengaan van leegstand
3.
Branding en conceptontwikkeling
Per programmalijn wordt hieronder ingegaan op een aantal daaronder vallende onderwerpen.
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
1
Ad 1
Het verbeteren van de Ruimtelijke Kwaliteit
In aansluiting op de Laat-west wordt gewerkt aan 3 herinrichtingsprojecten van de openbare ruimte. Het betreft de Laat-midden, de Heul en de Breedstraat. •
Herinrichting Laat-midden In 2023 is de herinrichting van de Laat-west voltooid. Onderdeel van het autovrije kernwinkelgebied is ook het gedeelte van de Laat tussen Payglop en Huigbrouwerstraat. Dit is het gedeelte waar in het najaar van 2025 de gratis openbare fietsenstalling is geopend. Met het realiseren van de fietsenstalling zijn de fietsenrekken op straat verdwenen. Hierdoor is ruimte
ontstaan om de vergroening van de Laat-west door te trekken en de entree tot het autovrije kernwinkelgebied te verbeteren. De uitvoering van de herinrichting is gestart in januari 2026 en wordt in april 2026 afgerond. •
Herinrichting Heul In november 2025 is gestart met de herinrichting van de Heul, het werk wordt begin april 2026 opgeleverd. De herinrichting komt mede voort uit de vergroeningsopgave die de gemeente heeft. De straat was van gevel tot gevel verhard. Een ander beleidsuitgangspunt bij de herinrichting komt voort uit de Stedelijke Mobiliteitsvisie 2040. Daarin is aangegeven dat is er meer aandacht wordt gegeven aan de fietser en voetganger in het centrumgebied. Hierbij blijft
de auto voor bestemmings- en bevoorradingsverkeer welkom.
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
2
•
Herinrichting Breedstraat
De riolering in de Breedstraat, Schoutenstraat en Vlaanderhof is aan vervanging toe. Stadswerk072 heeft deze vervangingswerkzaamheden in de programmering staan. Het vervangen van de riolering geeft de kans om de Breedstraat, Schoutenstraat en Vlaanderhof opnieuw in te richten. Samen met bewoners en ondernemers is de voorgaande jaren gewerkt aan een schetsontwerp voor de herinrichting. In het meerjareninvesteringsplan is € 1,5 miljoen opgenomen voor de herinrichting van de Breedstraat. De uitvoering vindt vanaf eind 2026 plaats, in aansluiting op de verbouw van de voormalig Primark.
Naast bovengenoemde herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte zijn ook de herinrichtingen van de Langestraat en het verbeteren van de looproute tussen het kernwinkelgebied in de binnenstad en Overstad voorzien. •
Herinrichting Gedempte Nieuwesloot / Hofplein
Centraal uitgangspunt bij de herinrichting van het Hofplein is dat evenementen als de kermis en de weekmarkt mogelijk blijven. In het voorjaar van 2026 vindt participatie plaats over de herinrichting van het Hofplein zodat op basis van de participatie een programma van eisen kan worden opgesteld voor het ontwerp. In het meerjareninvesteringsplan is voor de herinrichting een bedrag opgenomen van € 2,8 miljoen De planning is om de uitvoering van de herinrichting medio 2027 af te ronden. Uw raad wordt over dit proces nog nader geïnformeerd. •
Herinrichting Langestraat
In het coalitieakkoord is afgesproken om de Langestraat te vergroenen. Dit vraagt om een andere inrichting van de straat, waarbij het voor de hand ligt om ook ander bestratingsmateriaal te gebruiken. Belangrijke punten zijn onder andere de noodzakelijke vergroening, goede zichtlijnen, het faciliteren van passantenstromen en de toekomstige toegankelijkheid voor zwaar vrachtverkeer. Met een participatieronde in het voorjaar van 2026 worden ook de wensen van belanghebbenden opgehaald zodat op basis daarvan een programma van eisen opgesteld kan worden waarna het ontwerpproces kan starten. Een schetsontwerp met kredietaanvraag zal in het eerste kwartaal van 2027 aan de gemeenteraad worden voorgelegd, inclusief een met stakeholders afgestemde indicatieve (uitvoerings)planning. In 2025 zijn en in 2026 worden op meerdere plekken losliggende en beschadigde stenen vervangen om de veiligheid te waarborgen.
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
3
•
Verbeteren stadsdistributie
Eén van de doelen uit het coalitieakkoord is om de leefbaarheid, bereikbaarheid en gastvrijheid van de binnenstad, en daarmee de ruimtelijke kwaliteit, te verbeteren. Samen met belangenbehartigers van ondernemers en bewoners zijn ideeën verzameld ter verbetering van de stadsdistributie. Dit heeft geleid tot het maatregelenplan stadslogistiek binnenstad Alkmaar. Ons college heeft hierover op 2 december 2025 een voorgenomen besluit genomen waarna het voor een wensen en bedenkingenprocedure in januari 2026 aan uw raad is voorgelegd. Op korte termijn neemt ons college hierover een besluit. Ad 2
Het tegengaan van leegstand
a) Landelijke trend Informatie over leegstand op lokaal en landelijk niveau wordt in kaart gebracht door Locatus. Locatus geeft in de publicatie van 7 januari 2026 (Bron: Locatus) aan dat landelijk fysieke winkels 3,8% meer omzetten dan vorig jaar en er ook meer passanten rondlopen in winkelgebieden, namelijk 3% meer. Tegelijkertijd zette de daling van het aantal retailpanden door, landelijk zijn dit er op dit moment ruim 205.000 retailpanden en steeg de landelijke leegstand van 6,7% naar 7% nu. Landelijk staan ruim 14.000 retailpanden leeg. Onderstaande figuur laat zien dat het aantal winkelmeters landelijk gezien afneemt, mede door het landelijk compacter maken van de binnensteden en de transformatie naar wonen.
Figuur 1 – 10 jaar leegstand Nederland
De bijlage ‘Benchmark landelijk’ (zie bijlage) vergelijkt het aantal leegstaande panden in de binnenstad van Alkmaar met 13 andere binnensteden in Nederland waaronder Leiden, Breda en Haarlem. Gemiddeld gezien staat in deze steden 7,9% van het aantal panden in de binnenstad leeg, Alkmaar zit daaronder met 6,3%.
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
4
b) Leegstand in de Alkmaarse binnenstad In onderstaand tabel is het aantal verkooppunten in de binnenstad weergegeven, inclusief de leegstaande verkooppunten. Geconcludeerd kan worden dat de leegstand in Alkmaar, in tegenstelling tot de landelijke trend, het afgelopen jaar is afgenomen. Q3 2020 Q3 2021 Verkooppunten 816
Q3 2022 Q4 2023 Q4 2024 Q4 2025
761
770
771
755
751
89
74
58
50
59
47
10,9%
9,9%
7,5%
6,5%
7,8%
6,3%
in totaal Leegstaande verkooppunten % leegstand verkooppunten Figuur 2 – leegstand binnenstad
Bij amendement van 8 juni 2020 heeft uw raad opdracht gegeven jaarlijks te rapporteren op de leegstand in de verbindingsstraatjes of Prachtstraatjes tussen de Laat-west en Langestraat omdat deze bij amendement zijn uitgesloten van transformatie naar wonen op de begane grond. De leegstand in deze Prachtstraatjes is iets toegenomen. Q3 2020 Q3 2021 Q3 2022 Q4 2023 Q4 2025 Boterstraat
5
4
2
1
1
Houttil
1
2
1
2
4
Huigbrouwerstraat–west
1
1
2
1
2
Mient – oost
2
2
1
1
1
Payglop
5
7
8
6
8
Schoutenstraat
2
3
4
3
2
Totaal
16
19
18
14
18
Figuur 3 – leegstand prachtstraatjes
Geconcludeerd kan worden dat er 10 jaar na het faillissement van de V&D nog steeds een concentratie van leegstand is in de (aanloop)straten Payglop en Laat-west naar de voormalig V&D. Positief is dat de leegstand in de binnenstad van Alkmaar afneemt en zich met 6,3% leegstand beweegt binnen de landelijk algemeen aanvaarde frictieleegstand voor winkelpanden in een centrumgebied rond de 5% tot 7%. Een frictieleegstand is gewenst voor dynamiek en doorstroming en omdat er dan aanbod blijft voor nieuwe formules en ondernemers.
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
5
•
Aanpak leegstand
In 2024 is door ons het Convenant Binnenstadsmanagement Alkmaar 2024 -2028 ondertekend met ondernemers- en vastgoedeigenarenvereniging Alkmaars Bolwerk, de Horeca, Alkmaar Marketing, de cultuursector en de onderwijssector / arbeidsmarkt. Met deze samenwerking geven wij invulling aan een bredere aanpak om een gevarieerder aanbod dan alleen Retail in de binnenstad te realiseren en zo de handels- en ontmoetingsfunctie van de binnenstad te bestendigen. Op initiatief van het Alkmaars Bolwerk is door een extern bureau de ‘Startnotitie convenant-overleg binnenstad Alkmaar 2025, Samen bouwen aan de toekomst van de binnenstad’ opgesteld. In deze Startnotitie zijn, op basis van input van verschillende stakeholders en een analyse van trends en ontwikkelingen, vijf relevante pijlers met activiteiten voor de binnenstad van Alkmaar geformuleerd. Om uitvoering te geven aan de opgave de handels- en ontmoetingsfunctie van de binnenstad te bestendigen is een bijpassende professionele werkorganisatie gevormd. Naast het accountmanagement vanuit het gemeentelijk Ondernemersloket is ook een gemeentelijk Transitiemanager actief. Vanuit het Alkmaars Bolwerk zijn een Centrummanager en een Binnenstadsregisseur aangesteld. Samen vormen zij het Binnenstadsteam dat de transitie vorm geeft en de economische vitaliteit van de binnenstad versterkt.
Dit gebeurt op verschillende niveaus, samen met ondernemers, vastgoedeigenaren en met inzet van Alkmaar Marketing. •
Transformatie naar wonen
Onderdeel van de transformatieopgave is het toevoegen van woningen, buiten het kernwinkelgebied en boven winkels in het kernwinkelgebied. Dit zorgt deels ook voor reductie van het aantal meters winkelvloeroppervlak. Sinds 1 januari 2019 tot nu zijn in de hele binnenstad bijna 760 wooneenheden toegevoegd waarvan ruim 90% in een pand gecombineerd met een andere functie. Twee grootschalige transformaties waaraan gewerkt wordt zijn de herontwikkeling van de voormalig V&D (Laat143) en de The Dome (voormalig Primark, Laat 128). In The Dome worden 70 appartementen gerealiseerd op de verdiepingen en commerciële ruimten op de begane grond aan de Laat. De verwachting is dat de woningen begin 2027 in gebruik kunnen worden genomen. Voor de transformatie van de voormalig V&D, Laat 143, is recent een omgevingsvergunning verleend voor de bouw 96 woningen op de verdiepingen en het gedeelte aan de Oudegracht (het voormalig Scapino-gebouw). De verwachting is dat de bouwwerkzaamheden in het derde kwartaal van 2026 starten.
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
6
In het najaar van 2025 is in het voormalig V&Dpand de gemeentelijke (gratis) openbare fietsenstalling De Afstap geopend, met ruimte voor ruim 500 fietsen. Tevens is in de staling een openbare toiletvoorzinging gerealiseerd.
•
Gevelrenovatie subsidie Kernwinkelgebied
De gemeente heeft voor 2026 en 2027 een gevelrenovatiesubsidie ingesteld om het kernwinkelgebied aantrekkelijker, historisch passend en toekomstbestendig te maken. De regeling richt zich specifiek op niet‑woningpanden in het kernwinkelgebied. Goed onderhouden gevels versterken de uitstraling, het ondernemersklimaat en de bezoekersbeleving en het draagt bij aan economische vitaliteit én behoud van historisch erfgoed. •
Horecanota 2025 -2035
In de door de gemeenteraad vastgestelde horecanota is opgenomen dat in de tussenstraatjes tussen de Laat-west en de Langestraat een (vernieuwde) %regeling wordt opgesteld om ook hier (beperkt) horeca toe te staan. Dit verruimt de vestigingsmogelijkheden en kan de straten nieuwe dynamiek geven. Daarnaast komt er een gebiedsgerichte aanpak voor terrassen per horecagebied, gericht op eigen identiteit en inrichtingsmogelijkheden, en een kader voor “open” uitstraling van terrassen. Voor bezorg- en afhaalhoreca wordt een exploitatievergunningplicht ingevoerd. •
Omgevingsplan binnenstad
Ter ondersteuning van het compacter maken van het kernwinkelgebied is een Vooraankondiging (conform artikel 1.3.1 Bro) voorbereiding Paraplubestemmingsplan ‘Detailhandel buiten Kernwinkelgebied Alkmaar’ gedaan. Het voornemen houdt in dat ongebruikte detailhandelsbestemmingen buiten het kernwinkelgebied vervallen. Aanwezige detailhandel buiten het kernwinkelgebied kan ongewijzigd blijven voortbestaan. Ook andere commerciële functies buiten het kernwinkelgebied blijven mogelijk. Ons college heeft in 2025 besloten om in de aanloopstraten naar het kernwinkelgebied wonen op de begane grond aan de straatzijde in de toekomst niet meer toe te staan. In 2026 worden de voorbereidingen getroffen voor een nieuw Omgevingsplan (in het kader van de nieuwe Omgevingswet) waarin bovenstaande verder verwerkt wordt. Dit Omgevingsplan wordt in 2027 aan uw raad ter besluitvorming voorgelegd.
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
7
Ad 3
Branding en conceptontwikkeling
Veranderend consumentengedrag (meer online winkelen) heeft impact op winkelgebieden. Samen met vastgoedeigenaren- en ondernemersvereniging Alkmaars Bolwerk en convenantpartners werken wij aan het verder versterken van het centrumgebied. Het Binnenstadsteam werkt in een publiek-private samenwerking aan een samenhangende invulling van het centrumgebied. Met ondernemers en vastgoedeigenaren vindt bijvoorbeeld een meer conceptuele benadering van het kernwinkelgebied (de binnenstad runnen als een warenhuis) plaats, Hiermee kan meer gerichte acquisitie plaatsvinden, met name door het centrummanagement van het Alkmaars Bolwerk, waar retail- en horecamarktkennis is gebundeld. Het Binnenstadsteam werkt nauw samen met citymarketingorganisatie Hart van Noord-Holland; het centrummanagement is daar ook gehuisvest. Voor promotionele activiteiten en vormgeving van concepten vindt intensieve samenwerking plaats. Zo is het (conceptueel) bestickeren van leegstaande panden een tijdelijke oplossing die het straatbeeld verbetert terwijl gewerkt wordt aan structurele oplossingen. Terwijl de verbouwing van de veranderende binnenstad gaande is wordt er voor gezorgd dat de binnenstad aantrekkelijk blijft. Om herkenbaar te zijn voor bewoners en bezoekers worden de uitingen van het in november 2025 gelanceerde ‘Verhaal van Alkmaar’ ook toegepast in de binnenstad van Alkmaar.
Dit is bijvoorbeeld zichtbaar op de steigerdoeken die worden ingezet bij (ver)bouwwerkzaamheden aan gebouwen of straten in de binnenstad. Ook brengt het Binnenstadsteam maandelijks in het Alkmaars Nieuwsblad ontwikkelingen en ondernemers in de binnenstad onder de aandacht bij de bewoners. Het ‘Verhaal van Alkmaar’, Authentiek, Aantrekkelijk, Ambitieus, is ondersteunend voor het Binnenstadsteam in de contacten met (landelijke)makelaars en retailers.
Bijlage: “Benchmark Landelijk”
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
8
Bron: Locatus, 2026. Nederlandse winkelleegstand is in 2025 gestegen ondanks het positieve sentiment - Locatus
Bijlage: “Benchmark Landelijk” De bijlage ‘Benchmark landelijk’ vergelijkt het aantal leegstaande panden in de binnenstad van Alkmaar met 13 andere binnensteden in Nederland Bron: Locatus
GEMEENTE 'S-Gravenhage 'S-Hertogenbosch Alkmaar Arnhem Breda Dordrecht Eindhoven Groningen Haarlem Leiden Maastricht Nijmegen Rotterdam Utrecht
TOTAL
00.000-Leegstand 1655 859 751 799 954 740 784 1317 1031 1023 1279 891 1517 1446
Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad februari 2026
% leegstand 129 57 47 91 83 85 56 94 78 58 120 77 123 68
7,8% 6,6% 6,3% 11,4% 8,7% 11,5% 7,1% 7,1% 7,6% 5,7% 9,4% 8,6% 8,1% 4,7%
9