260216 Aanbiedingsbrief Rekenkamer Alkmaar - Jaarverslag '25 en Onderzoeksplan '26 - bijlage

Jaarverslag 2025 & Onderzoeksplan 2026 Rekenkamer Alkmaar

1

Inhoudsopgave Jaarverslag 2025 ..................................................................................................................................1 Inleiding ............................................................................................................................................ 1 Samenstelling rekenkamer ............................................................................................................... 1 Missie en werkwijze .......................................................................................................................... 1 Bijeenkomsten .................................................................................................................................. 1 Afgeronde onderzoeken 2025 ...............................................................................................................2 ✓ Wgr en verbonden partijen ............................................................................................................ 2 ✓ DoeMee-Onderzoek Energiebesparingsplicht ............................................................................... 2 ✓ Social return bij aanbestedingsbeleid ............................................................................................

3 Lopende onderzoeken 2025-2026 .........................................................................................................3 ✓ DoeMee-Onderzoek Onderbesteding ............................................................................................ 3 Financiële verantwoording 2025 ........................................................................................................... 4 Onderzoeksplan 2026 ........................................................................................................................... 5 Geplande onderzoeken 2026 ............................................................................................................ 5 → Straatintimidatie ......................................................................................................................... 5 → Opvolgingsonderzoek naar realisatie van de aanbevelingen van het onderzoek “Mensen met onbegrepen gedrag” (2023)” ................................................................................................................. 6 → DoeMee-Onderzoek Zorgfraude ................................................................................................ 6 Onderzoeksprotocol en interne werkwijze .............................................................................................

7 Begroting 2026 ...................................................................................................................................... 8

Rekenkamer Alkmaar Alkmaar, 16 februari 2026

Jaarverslag 2025 Inleiding Op 6 juli 2023 heeft de gemeenteraad van de gemeente Alkmaar een nieuwe Verordening Rekenkamer Alkmaar vastgesteld. Deze is per 1 september 2023 in werking getreden. De verordening is opgesteld naar aanleiding van de ‘Wet versterking decentrale rekenkamers’ die met ingang van 1 januari 2023 in werking is getreden. In dit jaarverslag 2025 en onderzoeksplan 2026 informeren wij u over onze werkzaamheden in het afgelopen jaar en onze plannen voor 2026.

Samenstelling rekenkamer De Rekenkamer Alkmaar bestaat uit drie externe leden. Van 1 september 2023 tot 1 juli 2025 bestond de rekenkamer uit de leden: Leny van Duivenvoorde (voorzitter), Linda Maasdijk (lid) en Anita van der Stap (lid). Leny van Duivenvoorde is per 1 september 2023 benoemd voor een periode van 6 jaar. Op 16 oktober 2025 zijn twee nieuwe leden van de rekenkamer, Mascha Kunst en Rosalie de Bruijn, benoemd voor een periode van 6 jaar. De rekenkamer wordt ondersteund door de secretaris, Lina Boulos. Per 1 juli 2025 zijn Anita van der Stap en Linda Maasdijk door persoonlijke omstandigheden vertrokken als rekenkamerleden. Met de benoeming van Mascha Kunst en Rosalie de Bruijn als nieuwe leden is de RK opnieuw voltallig.

Missie en werkwijze De missie van de rekenkamer, zoals beschreven in het Onderzoeksprotocol, luidt als volgt: “De Rekenkamer Alkmaar draagt bij aan het verbeteren van het functioneren en presteren van de gemeente. Daartoe gaan we na of de gemeente haar geld doeltreffend, doelmatig en rechtmatig besteedt.” De positie, taken en bevoegdheden van de rekenkamer zijn vastgelegd in de Verordening Rekenkamer Alkmaar (vastgesteld op 6 juli 2023) en verder uitgewerkt in een reglement van orde voor de vergaderingen van de Rekenkamer (vastgesteld op 28 september 2023) en het Onderzoeksprotocol (vastgesteld in 2023). De kern van de rekenkamer is dat zij onafhankelijk is en haar rol vervult voor de gehele gemeenteraad.

Bijeenkomsten Naast de reguliere vergaderingen heeft de rekenkamer in 2025 diverse overleggen gehad in het kader van de lopende onderzoeken met de gemeentelijke organisatie en de leden van het college van burgemeester en wethouders (college) en de raad.

1

De leden van de rekenkamer hebben verschillende bijeenkomsten van de Nederlandse Vereniging van Rekenkamers bijgewoond. In juni 2025 heeft de voorzitter het jubileumcongres van de Vereniging van Rekenkamers bezocht. Het thema van deze bijeenkomst was: de rol van de rekenkamer in de toekomst. In november hebben de leden van de rekenkamer het najaarscongres van de vereniging bezocht, met als thema samenwerking. Tot slot heeft overleg plaatsgevonden met de auditcommissie, die de rol vervult van procesgroep in de geldende Verordening Rekenkamer Alkmaar.

Afgeronde onderzoeken 2025 De volgende onderzoeken zijn in 2025 afgerond:

✓ Wgr en verbonden partijen Het onderzoeksbureau Cooperación heeft in opdracht van de Rekenkamer Alkmaar een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de gemeenschappelijke regelingen en private samenwerkingsverbanden – samen aangeduid als ‘verbonden partijen’. De focus lag in dit onderzoek op de mogelijkheden voor gemeentelijke invloed op deze verbonden partijen. De rekenkamer heeft ervoor gekozen om eerst in de breedte te verkennen wat verbonden partijen zijn, welke vormen er bestaan en hoe de gemeenteraad daarop invloed kan uitoefenen. Het onderzoek is op 7 mei 2025 aangeboden aan de gemeenteraad waarbij ook een toelichting is gegeven op het onderzoek tijdens een raadsinformatiebijeenkomst. Het rapport is tot slot ter kennisgeving verstuurd naar de gemeenteraad via een raadsinformatiebrief.

✓ DoeMee-Onderzoek Energiebesparingsplicht Dit benchmarkonderzoek voerde Ecorys in 2024 uit in samenwerking met de Vereniging van Rekenkamers waarbij het toezicht op en de handhaving van de energiebesparingsplicht van bedrijven en instellingen voorop stond. De Rekenkamer Alkmaar heeft gezamenlijk met de Rekenkamer Koggenland, de Rekenkamer Den Helder en de Rekenkamer Hollands Kroon een aanvullend onderzoek gedaan. De rekenkamer heeft over de uitkomsten van het benchmarkonderzoek nadere vragen gesteld aan de ambtelijke organisatie van de gemeente Alkmaar. Daarnaast heeft de rekenkamer aanvullende informatie bij de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord opgevraagd, welke namens het college van Alkmaar het toezicht op de energiebesparingsplicht uitvoert. Dit onderzoek werd uitgevoerd door Leny van Duivenvoorde en Anita van der Stap. Het onderzoek is aangeboden aan de raad middels een rekenkamerbrief. Het onderzoek is in de commissie Ruimte van 2 september 2025 besproken en in de raadsvergadering van 18 september 2025 behandeld.

2

✓ Social return bij aanbestedingsbeleid De rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar ‘social return on investment’ (SROI) bij het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente Alkmaar. Met dit onderzoek heeft de rekenkamer inzicht gekregen in het effect van de SROI-verplichting bij aanbestedingen. Het onderzoek werd uitgevoerd door Anita van der Stap en Linda Maasdijk. Het onderzoek is aangeboden aan de raad met een aanbiedingsbrief. Het onderzoek is besproken in de commissie Sociaal en Ruimte op 6 november 2025 en in de raadsvergadering van 20 november 2025 behandeld waarbij de aanbevelingen zijn overgenomen.

Lopende onderzoeken 2025-2026 ✓ DoeMee-Onderzoek Onderbesteding De rekenkamer heeft zich in 2025 opgegeven voor het DoeMee-Onderzoek dat de Nederlandse Vereniging van Rekenkamers jaarlijks organiseert. Het betreft een onderzoek naar onderbesteding. Met onderbesteding (ook wel onderuitputting of onderschrijding genoemd) wordt bedoeld dat de kosten lager en/of de opbrengsten hoger zijn dan begroot. Onderbesteding is dus de tegenhanger van overbesteding of budgetoverschrijding. De hoofdvraag van het onderzoek luidt: “Geeft de wijze waarop, in de aan dit onderzoek deelnemende provincie/ gemeente/ waterschap, wordt begroot, de volksvertegenwoordigers een goed inzicht in de baten en lasten en kan dit worden verbeterd?” Het DoeMee-Onderzoek is in opdracht van de Vereniging van Rekenkamers uitgevoerd door de Radboud Universiteit Aan het onderzoek deden in totaal ruim 150 rekenkamers mee. De resultaten van het onderzoek worden in het eerste kwartaal van 2026 verwacht.

3

Financiële verantwoording 2025 Begrote en bestede middelen 2025 Begroting 2025

Realisatie 2025

€27.375,48

€23.228,40

Onderzoeksbudget

€55.338,52

€25.316,90

Overige kosten

€5.000,00

€2.287,831

Totaal

€87.714,00

€50.833,13

Vergoedingen leden rekenkamer (maandelijks €898,89 voor de voorzitter en €691,21 per lid)

De kosten voor de secretaris maken deel uit van de begroting van de griffie. De onderbesteding in 2025 is te verklaren vanuit het feit dat de rekenkamer een aantal maanden niet op volle sterkte was vanwege het aftreden van twee leden en de werving van twee nieuwe leden.

1 Afmelding voorzitter NVR 2-12-24 (€61,98), Nabetaling mw. Van der Stap (€1.833,54), Dinerkosten

vóór lezing Wgr lid en secretaris (€42,51), Reiskostenvergoeding mw. Maasdijk lid lezing Wgr (€48,28), Boek Binnen- en Buitenkant van Rekenkamers secretaris (€41,50), Bloemen 2x benoemingen Rekenkamerleden (€43,60), Broodjes kennismaking nieuwe Rekenkamer (€42,50), Reiskostenvergoeding mw. Kunst Q4 (€62), Reiskostenvergoeding en overige kosten mw. Van Duivenvoorde Q4 (€111,92). 4

Onderzoeksplan 2026 Eind 2025 is de Rekenkamer Alkmaar gestart met de vooronderzoeken naar drie onderwerpen die in het

onderzoeksplan

van

2024

opgenomen

waren

als

mogelijke

onderzoeksonderwerpen:

straatintimidatie, armoedebeleid en de opvolging van aanbevelingen van eerder onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag. Op basis van de resultaten van de vooronderzoeken heeft de rekenkamer besloten om in 2026 onderzoek te gaan doen naar straatintimidatie en naar de opvolging van de aanbevelingen van eerder rekenkameronderzoek naar personen met onbegrepen gedrag. Voor armoedebeleid geldt dat er vrij recent, in het eerste kwartaal van 2025, al een uitgebreide tussenevaluatie heeft plaatsgevonden onder alle betrokken stakeholders. Ook zijn kwetsbare groepen geraadpleegd. Rekenkameronderzoek naar dit onderwerp is daarom op dit moment niet opportuun. Het onderwerp wordt in 2027 opnieuw overwogen, waarvoor aanvullende informatie nodig is. Naast de twee hiervoor genoemde onderzoeken zal het in 2025 gestarte Doe-Mee-Onderzoek naar onderbesteding worden afgerond (zie Jaarverslag 2025) en gaat de Rekenkamer Alkmaar participeren in een nieuw Doe-Mee-Onderzoek naar zorgfraude. Na de gemeenteraadsverkiezingen en de coalitieonderhandelingen zal de rekenkamer in gesprek gaan met de fracties om kennis te maken en suggesties op te halen voor nieuwe onderzoeken.

Geplande onderzoeken 2026 ➢ Straatintimidatie Zowel landelijk als lokaal is straatintimidatie een actueel onderwerp. Ook binnen de gemeente Alkmaar staat het onderwerp regelmatig op de agenda. Uit de Rapportage Veiligheid over 2024 van de gemeente Alkmaar komt naar voren dat 42,3% van de Alkmaarders in het afgelopen jaar één of meer vormen van straatintimidatie heeft meegemaakt. Er zijn campagnes, voorlichting, een meldpunt en regelgeving die handhaving zou moeten vereenvoudigen. Sinds 2022 is straatintimidatie strafbaar gesteld in de APV van Alkmaar en sinds 1 juli 2024 is er ook een nieuwe Wet seksuele misdrijven in Nederland, waarmee (seksuele) intimidatie landelijk strafbaar is geworden. Op 6 december 2023 is een onderzoek naar straatintimidatie van het kennisinstituut Movisie gepubliceerd. Hieruit is gebleken dat preventie, activeren van omstanders en het inrichten van meldpunten belangrijke focuspunten zijn in de aanpak tegen straatintimidatie. De rekenkamer heeft besloten om een onderzoek uit te voeren naar de doeltreffendheid van het door de gemeente Alkmaar opgestelde beleid en de genomen maatregelen om straatintimidatie tegen te gaan.

5

➢ Opvolgingsonderzoek naar de realisatie van de aanbevelingen van het onderzoek “Mensen met onbegrepen gedrag” (2023) In 2023 heeft de Rekenkamercommissie Alkmaar onderzoek gedaan naar mensen met onbegrepen gedrag. Op 28 september 2023 heeft de gemeenteraad van Alkmaar besloten de conclusies van de rekenkamercommissie uit het onderzoek Mensen met Onbegrepen gedrag (PMOG) te onderschrijven en de aanbevelingen over te nemen. De rekenkamer concludeerde in het onderzoek dat er sprake is van een integrale aanpak, maar dat het beleidskader versnipperd is en op meerdere plekken terugkomt, waardoor de raad onvoldoende eenduidig sturing kan geven en verdere doorontwikkeling nodig is. De rekenkamer adviseerde onder meer om sterker in te zetten op preventie, vroege signalering, bestuurlijke samenhang en heldere regie. De rekenkamer heeft besloten in 2026 een opvolgingsonderzoek uit te voeren naar de realisatie van de aanbevelingen.

✓ DoeMee-Onderzoek Zorgfraude Een DoeMee-Onderzoek is een onderzoek waarbij een groot aantal rekenkamers een gezamenlijk onderzoek uitvoert naar een vraagstuk. De Vereniging van Rekenkamers is als enige opdrachtgever verantwoordelijk voor de aanbesteding van het opdracht nemend onderzoeksbureau dat de feitelijke onderzoekswerkzaamheden verricht. Zorgfraude is een omvangrijk en ingrijpend vraagstuk. Vanaf 2015, het moment waarop het sociaal domein grondig is hervormd, komt in de media een gestage stroom van alarmerende berichten op gang. Rode draad daarin zijn steeds zorgaanbieders die in korte tijd uitzonderlijk hoge winsten realiseren door niet of minder dan de afgesproken zorg te leveren. Naar de exacte omvang van zorgfraude kan vanzelfsprekend alleen worden gegist: fraude onttrekt zich immers per definitie zoveel mogelijk aan de openbaarheid. De Vereniging van Rekenkamers wil met het DoeMee-Onderzoek bijdragen aan de kennisvorming over de aanpak van zorgfraude binnen de Wmo en Jeugdwet door gemeenten. Naast probleemsignalering wil de vereniging ook zoveel mogelijk inzicht geven in welke maatregelen effectief zijn en welke minder, of zelfs niet effectief. In het onderzoek staan twee vragen centraal: 1. Hoe weerbaar zijn gemeenten en samenwerkingsverbanden tegen zorgfraude binnen de Wet Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet? 2.

Welke aanpak en maatregelen nemen gemeenten om zorgfraude tegen te gaan, zowel preventief als repressief, en wat zijn de redelijkerwijs te verwachten effecten hiervan? De Rekenkamer Alkmaar heeft zich ingeschreven om deel te nemen aan dit onderzoek. De vereniging verwacht het onderzoek in 2026 afgerond te hebben. 6

Onderzoeksprotocol en interne werkwijze Verder is de rekenkamer actief met actualiseren van het onderzoeksprotocol (vastgesteld op 6 december 2023). Dit document zal in het eerste kwartaal van 2026 worden vastgesteld. Tevens zal de interne werkwijze (2024) worden geactualiseerd en herijkt.

7

Begroting 2026

Begrote middelen 2026 Bedrag Vergoedingen leden rekenkamer (maandelijks

€28.826,52

€946,53 voor de voorzitter en €727,84 per lid)2 Onderzoeksbudget

€56.255,48

Overige kosten

€5.000

Totaal

€90.082,00

2 Conform de indexering genoemd in de Verordening gemeentelijke rekenkamer Alkmaar (2023)

8