250605 Raadsinformatiebrief tweede dialoogsessie d.d. 11 juni 2025 - Bijlage 1. ontwikkeling voorjaarsnota

Bijlage 1

Datum

: 5 juni 2025

Onderwerp

: Ontwikkelingen voorjaarsnota

Van

Christian Schouten - Wethouder

Geachte leden van de raad, Hierbij informeer ik jullie over de ontwikkelingen vanuit de voorjaarsnota. Inleiding De Voorjaarsnota 2025 van het Rijk is op vrijdag 18 april 2025 gepubliceerd en geeft een vooruitblik op de Rijksbegroting voor de komende jaren. De Voorjaarsnota van dit jaar is voor gemeenten extra belangrijk, omdat het Rijk hierin duidelijkheid geeft over extra middelen voor het zogenaamde ravijn en over de jeugdzorg. Dit heeft gevolgen voor de benodigde ombuigingen die de gemeente Alkmaar moet realiseren om tot een sluitend perspectief bij de Kadernota 2026 te komen. De definitieve gevolgen van de Voorjaarsnota worden verwerkt via de meicirculaire 2025. Onderstaand volgt op basis van de Voorjaarsnota alvast een vooruitblik, wat verwacht kan worden bij de verwerking van de meicirculaire in de Kadernota. Uitkomst Voorjaarsnota Op hoofdlijnen bevat de Voorjaarsnota drie grote posten, waarmee de algemene uitkering van het Rijk verhoogd gaat worden: 1.

Het accres: dit is de jaarlijkse reguliere toename van de algemene uitkering voor prijsindexatie en volumegroei en is gekoppeld aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. Het accres bedraagt vanaf 2026 circa € 12 mln. Daarnaast is de prijsindexatie over 2025 naar boven bijgesteld, waardoor de gemeente op ongeveer € 2,5 mln. aan hogere algemene uitkering mag rekenen boven op het accres voor 2026.

2.

De Voorjaarsnota bevat een post ‘demping terugval gemeentefonds’. Met deze post wordt het ravijn deels gedempt. Landelijk gaat het om € 400 mln. Voor Alkmaar komt dat neer op ongeveer € 2,5 mln. aan extra algemene uitkering. Het ravijn voor Alkmaar daalt daarmee van € 14 mln. naar € 11,5 mln.

3.

Hervormingsagenda jeugd/ commissie Van Ark: de commissie Van Ark heeft in januari 2025 een advies uitgebracht over de hervormingsagenda jeugd. In de Voorjaarsnota is dit advies grotendeels opgevolgd en financieel vertaald in een aantal onderdelen:

•

De middelen voor de uitvoering van de hervormingsagenda zijn structureel toegevoegd aan het gemeentefonds. De gemeente mocht van de toezichthouder hiervoor al een stelpost opnemen, waardoor het effect voor de gemeentelijke begroting minder groot is. In 2026 is de gemeentelijke stelpost groter dan nu wordt toegevoegd aan het gemeentefonds en levert per saldo een nadeel op van € 0,9 mln. De jaren erna ontstaat een voordeel van € 0,5 mln. (2027), € 0,9 mln. (2028) en € 1,1 mln. (2029).

Ontwikkelingen voorjaarsnota

1

•

De deskundigencommissie Van Ark adviseerde om het structurele tekort in de jeugdzorg van € 828 miljoen gelijk te verdelen over Rijk en gemeenten. In de Voorjaarsnota is voor het gemeentefonds vanaf 2025 structureel € 414 miljoen extra opgenomen. Voor Alkmaar komt dat neer op zo’n € 2,6 mln. aan structureel hogere algemene uitkering.

Ook heeft de deskundigencommissie Van Ark het Rijk geadviseerd de helft van de tekorten op de jeugdzorg van 2023 (€ 628 miljoen) en 2024 (€ 828 mln.) te compenseren. De gemeenten zouden dus voor 2023 en 2024 € 728 mln. compensatie moeten krijgen, maar deze tekorten zijn niet gecompenseerd in de Voorjaarsnota 2025. •

Het ingroeipad van de maatregelen van de Hervormingsagenda wordt voor de jaren 2026 en 2027 verzacht met € 498 mln. respectievelijk € 447 mln. De verwachting van het Rijk is daarmee dat de volledige besparing van de Hervormingsagenda in 2028 wordt gerealiseerd. Voor Alkmaar levert dit incidenteel extra algemene uitkering op van € 3,1 mln. (2026) en € 2,8 mln. (2027).

•

Er wordt een eigen bijdrage ingevoerd voor jeugdzorg per 1 januari 2028. De maatregel moet € 260 mln. opleveren. Voor Alkmaar betekent dat circa € 1,5 mln. aan lagere algemene uitkering, waarvan de verwachting is dat dit in de vorm van een eigen bijdrage als inkomst binnenkomt.

•

Het Rijk heeft de oorspronkelijke besparingsopgave van € 1.017 mln. uit de hervormingsagenda geïndexeerd aan de hand van de ontwikkeling van de uitgaven aan jeugdzorg tussen 2019 en 2024. Hierdoor is in de Voorjaarsnota vanaf 2028 een hogere besparing (korting) van € 507 mln. opgenomen, die de gemeenten moeten realiseren. Voor Alkmaar komt dat neer op zo’n € 3 mln. lagere algemene uitkering.

Per saldo levert de Hervormingsagenda jeugd de gemeente Alkmaar de volgende bedragen op: € 4,7 mln. (2026), € 5,9 mln. (2027), € 0,3 mln. (2028) en € 0,6 mln. (2029). Vanaf 2028 komt er een nieuw ‘financieel arrangement’ voor Jeugdzorg. In 2028 komt ook het volgende advies van de deskundigencommissie. Om hier niet op vooruit te lopen, heeft het Kabinet geen extra middelen toegevoegd vanaf 2028 en is er dus nog geen structurele oplossing. Samengevat levert de Voorjaarsnota het volgende op voor de gemeente Alkmaar: Nr Onderdeel (x € 1 mln)

2026

2027

2028

2029

1

Accres

14,6

14,6

13,8

14,1

2

Demping terugval (ravijn)

2,5

2,6

2,6

2,7

3

Hervormingsagenda jeugd/ Van Ark

4,7

5,9

0,3

0,6

Naast de bovenstaande posten bevat de meicirculaire diverse andere mutaties, waaronder de actualisatie van de maatstaven, de ruimte onder het btw-compensatiefonds, de korting i.v.m. WOZ waardeontwikkeling en diverse overige mutaties. Op het moment van het opstellen van deze memo is de meicirculaire inmiddels verschenen en wordt doorgerekend. De uitkomst hiervan wordt eerst gedeeld met het college en wordt vervolgens verwerkt in de kadernota die op 7 juli 2025 in de raad wordt behandeld.

Ontwikkelingen voorjaarsnota

2

Conclusie De Voorjaarsnota levert een substantiële verhoging op van de algemene uitkering. Het accres is wat hoger dan verwacht vanwege de bijstelling van de prijsindexatie over 2025. De compensatie van het ravijn dempt het tekort, maar is bij lange na niet voldoende om de volledige € 14 mln. te compenseren. Tot slot leveren de ‘Van Ark’ middelen alleen een hogere algemene uitkering op voor 2026 en 2027, waardoor structureel een probleem blijft bestaan. Kortom het blijft noodzakelijk om bij de Kadernota 2026 ombuigingen door te voeren om een financieel gezonde gemeente te blijven.

Ontwikkelingen voorjaarsnota

3