250508 Raadsinformatiebrief Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

RAADSINFORMATIEBRIEF

Datum

: 6 mei 2025

Onderwerp

: Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

Van

: Het college van Burgemeester & Wethouders

Geachte leden van de raad, Met deze brief informeren wij u over de voortgang op de drie programmalijnen zoals in het raadsvoorstel Detailhandelsstructuur Binnenstad aangegeven. De winkelstraat is door de jaren heen aanzienlijk veranderd, de opkomst van online winkelen heeft gevolgen voor het volume, de structuur en de samenstelling van het winkelaanbod. Hierdoor ontstaat leegstand. Transformatie van panden buiten het kernwinkelgebied naar wonen is een deel van de oplossing tegen leegstand. Hiermee wordt het kernwinkelgebied compacter. Een ander deel van de oplossing om leegstand tegen te gaan is het gemengder maken van het kernwinkelgebied. Een mix van economische en sociale functies bestendigt de handels- en ontmoetingsfunctie die een centrumgebied heeft en voorkomt leegstand. In juni 2020 heeft uw raad besloten tot een compacter en gemengder kernwinkelgebied in de binnenstad. Hier wordt uitvoering aan gegeven langs drie programmalijnen namelijk: 1.

Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit

2.

Het tegengaan van leegstand

3.

Branding en conceptontwikkeling

Per programmalijn wordt hieronder ingegaan op een aantal daaronder vallende onderwerpen. Ad 1

Het verbeteren van de Ruimtelijke Kwaliteit

In aansluiting op de Laat-west wordt gewerkt aan 3 herinrichtingsprojecten van de openbare ruimte. Het betreft de Laat-midden, de Heul en de Breedstraat. a) Herinrichting Laat-midden In 2023 is de herinrichting van de Laat-west voltooid. Onderdeel van het autovrije kernwinkelgebied is ook het gedeelte van de Laat tussen Payglop en Huigbrouwerstraat. Dit is het gedeelte waar in het najaar van 2025 de gratis openbare fietsenstalling geopend wordt voor de stalling van ca. 500 fietsen.

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

1

Met het realiseren van de fietsenstalling verdwijnen de fietsenrekken op straat. Hierdoor ontstaat ruimte om de vergroening van de Laat-west door te trekken en de entree tot het autovrije kernwinkelgebied te verbeteren. Voor de herinrichting is in het meerjareninvesteringsplan € 650.000 opgenomen. De uitvoering staat gepland voor het eerste kwartaal van 2026

b) Herinrichting Breedstraat De riolering in de Breedstraat, Schoutenstraat en Vlaanderhof is aan vervanging toe. Stadswerk072 heeft de vervangingswerkzaamheden in de programmering staan. Het vervangen van de riolering geeft de kans om de Breedstraat, Schoutenstraat en Vlaanderhof opnieuw in te richten. Samen met bewoners en ondernemers is gewerkt aan een schetsontwerp voor de herinrichting. In het meerjareninvesteringsplan is € 1,5 miljoen opgenomen voor de herinrichting van de Breedstraat, De uitvoering zal naar verwachting in 2027 plaatsvinden, in aansluiting op de verbouw van de voormalig Primark c)

Herinrichting Heul Voor de herinrichting van de Heul is een ontwerp gemaakt. Vanuit de vergroeningsopgave die de gemeente heeft is de Heul door Stadswerk072 als kansrijke straat aangewezen om groen toe te voegen aan de binnenstad. De straat is op dit moment van gevel tot gevel verhard. Een ander uitgangspunt is om, conform de Stedelijke Mobiliteitsvisie 2040, meer aandacht te geven aan de fietser en voetganger in het centrumgebied. Hierbij blijft de auto voor bestemmings- en bevoorradingsverkeer

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

2

welkom. In het meerjareninvesteringsplan is € 400.000 opgenomen voor de herinrichting van de Heul. De uitvoering staat gepland vanaf medio oktober 2025. Naast bovengenoemde herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte zijn ook de herinrichtingen van de Langestraat en het verbeteren van de looproute tussen het kernwinkelgebied in de binnenstad en Overstad voorzien. d) Herinrichting Gedempte Nieuwsloot / Hofplein Voor het verbeteren van de looproute tussen het kernwinkelgebied in de binnenstad en Overstad is in het meerjareninvesteringsplan € 2,8 miljoen opgenomen. Voor deze opgave wordt in Q3 van 2025 een aanbesteding georganiseerd om een ontwerpbureau te selecteren waarmee vervolgens een participatietraject wordt uitgestippeld. e)

Herinrichting Langestraat

In het coalitieakkoord is afgesproken om de Langestraat te vergroenen. Dit vraagt om een andere inrichting van de straat, waarbij het voor de hand ligt om ook ander bestratingsmateriaal te gebruiken. Belangrijke punten zijn onder andere de noodzakelijke vergroening, goede zichtlijnen, het faciliteren van passantenstromen en de toekomstige toegankelijkheid voor zwaar vrachtverkeer. Deze punten worden opgenomen in een programma van eisen waarmee in het najaar van 2025 een ontwerpende partij aan de slag kan gaan en een breed participatieproces kan worden opgestart. In de loop van 2025 worden op meerdere plekken losliggende en beschadigde stenen vervangen om de veiligheid te waarborgen. f)

Verbeteren stadsdistributie

Eén van de doelen uit het coalitieakkoord is om de leefbaarheid, bereikbaarheid en gastvrijheid van de binnenstad, en daarmee de ruimtelijke kwaliteit, te verbeteren. Samen met belangenbehartigers van ondernemers en bewoners zijn ideeën verzameld te verbetering van de stadsdistributie. Op 19 mei 2025 vindt hiervoor een inloopbijeenkomst plaats. Na de zomer wordt aan uw raad een voorstel hierover voorgelegd. Ad 2

Het tegengaan van leegstand

a) Landelijke trend Informatie over (winkel)leegstand op lokaal en landelijk niveau wordt in kaart gebracht door Locatus. Locatus geeft aan dat: “2024 met het faillissement van Bristol, Esprit, The Body Shop en Blokker is een bewogen jaar geweest voor de detailhandel. Het hoge aantal faillissementen in de detailhandel in 2024 heeft landelijk impact op het aantal leegstaande panden in binnensteden. Het landelijke aantal leegstaande panden is het afgelopen jaar gegroeid van 12.972 naar 13.833 panden. De sterk gestegen exploitatiekosten en de vergrijzing hebben een aanzienlijke invloed op de toename van leegstand. Het aantal winkeliers neemt af, en vervanging blijkt moeilijk te vinden.” Onderstaande figuur laat zien dat het aantal winkelmeters landelijk gezien afneemt, mede door het landelijk compacter maken van de binnensteden en de transformatie naar wonen.

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

3

Figuur 1 – 10 jaar leegstand Nederland

De bijlage ‘Benchmark landelijk’ vergelijkt het aantal leegstaande panden in de binnenstad van Alkmaar met 13 andere binnensteden in Nederland waaronder Leiden, Breda en Haarlem. Gemiddeld gezien staat in deze steden 8,5% van het aantal panden in de binnenstad leeg, Alkmaar zit daar iets boven met 9%. Daarbij moet worden aangetekend dat eigenaren in het vastgoed investeren door gevels op te knappen, woningen toe te voegen (veelal boven winkels) of panden geheel te renoveren. Daarmee wordt de kans op invulling van de panden vergroot. b) Leegstand in de Alkmaarse binnenstad In onderstaand tabel is het aantal verkooppunten in de binnenstad weergegeven, inclusief de leegstaande verkooppunten. Geconcludeerd kan worden dat de leegstand, conform de landelijke trend, het afgelopen jaar iets is toegenomen. Q3 2020

Q3 2021

Q3 2022

Q4 2023

Q4 2024 Q2 2025

Verkooppunten in totaal

816

761

770

771

755

755

Leegstaande

89

74

58

50

59

68

10,9%

9,9%

7,5%

6,5%

7,8%

9,0%

verkooppunten % leegstand verkoopppunten Figuur 2 – leegstand binnenstad

Bij amendement van 8 juni 2020 heeft uw raad opdracht gegeven jaarlijks te rapporteren op de leegstand in de verbindingsstraatjes of Prachtstraatjes tussen de Laat-west en Langestraat omdat deze bij amendement zijn uitgesloten van transformatie naar wonen. De leegstand in deze Prachtstraatjes is het afgelopen jaar iets toegenomen.

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

4

Q3 2020 Q3 2021 Q3 2022 Q4 2023 Q2 2025 Boterstraat

5

4

2

1

1

Houttil

1

2

1

2

5

Huigbrouwerstraat–west

1

1

2

1

2

Mient – oost

2

2

1

1

2

Payglop

5

7

8

6

8

Schoutenstraat

2

3

4

3

2

Totaal

16

19

18

14

20

Figuur 3 – leegstand prachtstraatjes

Figuur 4 illustreert hoe de leegstand zich verspreidt over verschillende delen van de binnenstad,

Figuur 4 – leegstand in beeld

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

5

c)

Aanpak leegstand

In 2024 is door ons het Convenant Binnenstadsmanagement Alkmaar 2024 -2028 ondertekend met ondernemers en vastgoedeigenarenvereniging Alkmaars Bolwerk, de Horeca, Alkmaar Marketing, de cultuursector en de onderwijssector / arbeidsmarkt. Met deze samenwerking geven wij invulling aan een bredere aanpak om een gevarieerder aanbod dan alleen Retail in de binnenstad te realiseren en zo de handels- en ontmoetingsfunctie van het centrum te bestendigen. Om hier uitvoering aan te geven is een bijpassende professionele werkorganisatie gevormd. Naast het accountmanagement vanuit het gemeentelijk Ondernemersloket is ook een gemeentelijk Transitiemanager actief. Vanuit het Alkmaars Bolwerk zijn een Centrummanager en een Binnenstadsregisseur aangesteld. Samen vormen zij het Binnenstadsteam dat de transitie vorm geeft en de economische vitaliteit van de binnenstad versterkt. Dit gebeurt op verschillende niveaus, samen met ondernemers, vastgoedeigenaren en met inzet van Alkmaar Marketing. d) Transformatie naar wonen Onderdeel van de transformatieopgave is het toevoegen van woningen, buiten het kernwinkelgebied en boven winkels in het kernwinkelgebied. Dit zorgt deels ook voor reductie van het aantal meters winkelvloeroppervlak. Sinds 1 januari 2019 tot nu zijn in de hele binnenstad bijna 550 wooneenheden toegevoegd waarvan ruim 90% in een pand gecombineerd met een andere functie.

Twee grootschalige transformaties waaraan gewerkt wordt zijn de herontwikkeling van de voormalig V&D (Laat143) en de The Dome (voormalig Primark, Laat 128). The Dome verwacht te starten met de verbouwwerkzaamheden in Q3 van 2025. In het pand worden ca. 70 appartementen (waarvan 27 sociaal) op de verdiepingen gemaakt en commerciële ruimten op de begane grond aan de Laat. In de voormalig V&D, Laat 143 is in september 2024 een supermarkt geopend en is de opening van een gratis openbare fietsenstalling voor ca. 500 fietsen en openbaar toilet voorzien in het najaar van 2025. De aanvraag voor een buitenplanse omgevingsvergunning voor de bouw van 96 woningen (inclusief het voormalige Scapino-gebouw) is ingediend. Er komen ongeveer 64 appartementen in de vrije huursector en ongeveer 32 appartementen in het sociale segment. De verwachting is dat eind 2025 de sloopwerkzaamheden van start kunnen gaan. e)

Omgevingsplan binnenstad

Ter ondersteuning van het compacter maken van het kernwinkelgebied is een Vooraankondiging (conform artikel 1.3.1 Bro) voorbereiding Paraplubestemmingsplan ‘Detailhandel buiten Kernwinkelgebied Alkmaar’ gedaan. Het voornemen houdt in dat ongebruikte detailhandelsbestemmingen buiten het kernwinkelgebied vervallen. Aanwezige detailhandel buiten het kernwinkelgebied kan ongewijzigd blijven voortbestaan. Ook andere commerciële functies buiten het kernwinkelgebied blijven mogelijk.

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

6

In 2027 wordt bovenstaande verder verwerkt in een Omgevingsplan (in het kader van de nieuwe Omgevingswet) aan uw raad ter besluitvorming voorgelegd. Ad 3

Branding en conceptontwikkeling

Veranderend consumentengedrag (meer online winkelen) heeft impact op winkelgebieden. Samen met vastgoedeigenaren- en ondernemersvereniging Alkmaars Bolwerk en convenantpartners werken wij aan het verder versterken van het centrumgebied. Het Binnenstadsteam werkt in een publiek-private samenwerking aan een samenhangende invulling van het centrumgebied. Met ondernemers en vastgoedeigenaren vindt bijvoorbeeld een meer conceptuele benadering van het kernwinkelgebied (de binnenstad runnen als een warenhuis) plaats, Hiermee kan meer gerichte acquisitie plaatsvinden, met name door het centrummanagement van het Alkmaars Bolwerk, waar retail- en horecamarktkennis is gebundeld. Het Binnenstadsteam werkt nauw samen met Alkmaar Marketing, het centrummanagement is daar ook gehuisvest. Voor promotionele activiteiten en vormgeving van concepten vindt intensieve samenwerking plaats. Zo is het (conceptueel) bestickeren van leegstaande panden een tijdelijke oplossing die het straatbeeld verbetert terwijl gewerkt wordt aan structurele oplossingen. Terwijl de verbouwing van de veranderende binnenstad gaande is wordt er voor gezorgd dat de binnenstad aantrekkelijk blijft. En dat dat lukt blijkt uit recent gepubliceerd landelijk onderzoek van het NBTC. In 2024 is het aantal binnenlandse (toeristische) bezoeken aan Alkmaar met 39% gestegen.

Alkmaar is hiermee de grootste stijger van de 37 deelnemende steden in Nederland en komt hiermee in de top 10 van meest bezochte steden voor ontspanning en plezier.

Bijlage: “Benchmark Landelijk”

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

7

Bijlage: De bijlage ‘Benchmark landelijk’ vergelijkt het aantal leegstaande panden in de binnenstad van Alkmaar met 13 andere binnensteden in Nederland Bron: Locatuis

Voortgang Detailhandelsstructuur Binnenstad

8