250424 Raadsinformatiebrief NH Norm Weerbare Overheid - bijlage 2

Memo Aan Van Datum Onderwerp Afschrift aan

: A. Schouten / R. Reus : J. Hijlkema : 17 december 2024 : Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid : [Naam / namen]

Op 6 juni 2024 is door de ambtelijke werkgroep gewerkt aan de Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid. Het eindconcept is op 11 juli 2024 voorgelegd aan de burgemeesters en gemeentesecretarissen van onze regio met het verzoek om hierover in gesprek te gaan. De resultaten van alle gesprekken heeft geleid tot het definitief aanbieden van het stuk op 6 november 2024. De NH-norm is uitgewerkt in 6 deelthema’s: - Bewustwording & Organisatie - Integriteit & Veilige Werkomgeving - Veilige Publieke Taak - Informatiepositie & Informatiebeveiliging - Beleid & Handhaving - Communicatie Onderstaand een overzicht van het voorgestelde basisniveau per deelthema’s in relatie tot de huidige stand van zaken binnen Alkmaar. Bewustwording & Organisatie 1.1 Wij beleggen het eigenaarschap voor een weerbare organisatie bij de driehoek burgemeestergemeentesecretaris-griffier. De driehoek van burgemeester-gemeentesecretaris-griffier is zich bewust van de gevaren van ondermijning en de prioritering van het onderwerp in de door de gemeenteraad vastgestelde kadernota veiligheid. Met name de burgemeester en de gemeentesecretaris sturen op de uitvoering van de gestelde doelen. 1.2 Wij besteden periodiek en structureel aandacht aan ondermijnende criminaliteit en ondermijning van de rechtstaat. 1.3 Wij besteden binnen de eigen organisatie periodiek aandacht aan weerbaarheid en actuele ondermijningsthema’s.

Dit doen wij organisatiebreed op het niveau van eigen medewerkers en politieke ambtsdragers. 1.4 Wij benaderen ondermijningsvraagstukken zoveel mogelijk integraal. Alle organisatieonderdelen werken samen aan de aanpak van ondermijning en/of voeren projecten uit waarbij aandacht is voor ondermijning. 1.5 Wij werken samen met relevante publieke- en private partners in de aanpak van ondermijnende criminaliteit en zoeken actief samenwerking op met andere gemeenten in de provincie. Binnen het team van OOV is 2 fte toegewezen aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Zij dragen verantwoordelijkheid voor het aanjagen van dit thema binnen de gemeentelijke organisatie en

Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid

1

daarbuiten. Intern sluit OOV sinds kort aan bij het onboardingstraject van nieuwe collega’s om hen vanaf de start wegwijs te maken en het belang van signaleren en melden van mogelijke misstanden te benadrukken. Daarnaast benadert OOV doorlopend actief collega’s en teams voor uitleg over relevante ontwikkelingen en mogelijke nieuwe vormen van ondermijning. Dit kan een concreet signaal betreffen of een zorg op basis van trends en ontwikkelingen. Bij concrete signalen wordt dit altijd integraal opgepakt met zowel interne als externe partijen. Vaak leidt dit tot het uitvoeren van een integrale controle binnen de gemeentegrens maar ook daarbuiten. OOV beschikt over een groot regionaal netwerk. Via het RIEC wordt gebruik gemaakt van elkaar kennis en expertise om gemeentegrens overschrijdende vormen van criminaliteit aan te pakken, bijvoorbeeld casuïstiek zoals zorgfraude, arbeidsuitbuiting en mensenhandel. Integriteit & Veilige Werkomgeving 2.1 Wij hebben een integriteitsbeleid vastgesteld 2.2 Wij hebben een actuele gedragscode. Deze geldt voor medewerkers, politie ambtsdragers en externen. 2.3 Wij organiseren jaarlijks organisatiebrede bijeenkomsten rondom het thema integriteit en netwerkbewustzijn – onder meer in relatie tot ondermijning. 2.4 Wij zorgen dat bij een meldpunt melding van mogelijke integriteitsschendingen kan worden gemaakt.

2.5 Wij hebben een protocol waarin beschreven staat hoe te handelen bij (vermeende) schending van integriteit. 2.6 Wij zijn alert op mogelijke integriteitsvraagstukken. Bij de gemeente Alkmaar werken we vanuit de kernwaarden; Duidelijk, Oplossingsgericht, Betrokken en Betrouwbaar. We hebben het vertrouwen in onze medewerkers dat zij integer hun werk verrichten en zich houden aan de uitgangspunten van de opgestelde gedragscode ambtelijke integriteit. De bepalingen betreffende het integriteitsbeleid zijn vastgelegd in deze gedragscode voor ambtenaren en in de regeling melding vermoedens misstanden. In laatstgenoemde regeling is de interne meldingsprocedure opgenomen. Ook is er de mogelijkheid om contact te leggen met de externe vertrouwenspersonen. Via MLF worden trainingen aangeboden op het gebied van integriteit, waaronder de training ‘morele oordeelsvorming’ en de leerroute ‘de weerbare gemeente’. Er is geen sprake van een standaard jaarlijkse bijeenkomst voor de gehele organisatie op het thema integriteit. 2.7 Wij laten voor kandidaat-bestuurders een risicoanalyse uitvoeren. Dit is opgenomen in het Regelement van Orde. 2.8 Wij adviseren politieke partijen een risicoanalyse uit te voeren voor leden. Wij geven de besturen van de politieke partijen het advies om te voldoen aan de handreikingen van de VNG op het gebied van integriteit.

Onderdeel daarvan is een risicoanalyse voor leden. 2.9 Wij besteden bij de eed- of belofteaflegging van nieuwe medewerkers specifiek aandacht aan integriteit en netwerkbewustzijn, onder meer in relatie tot ondermijning. 2.10 Wij nemen in de overeenkomst met ingehuurde medewerkers waarbij geen eed- en belofteaflegging plaatsvindt een clausule op met een geheimhoudingsplicht. Alle nieuwe medewerkers die in dienst treden bij gemeente Alkmaar leggen de ambtseed/-belofte af. Tijdens deze bijeenkomst wordt aandacht besteed aan integriteit en morele oordeelsvorming.

Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid

2

Externen zonder aanstelling ondertekenen een verklaring van de gemeente Alkmaar met dezelfde strekking als de gedragscode ambtelijke integriteit en een geheimhoudingsverklaring. 2.11 Wij hebben in een besluit bepaald welke screeningsmaatregelen (zoals een VOG) plaatsvinden per profiel of functieaspect. Binnen Alkmaar is aangemerkt van de diverse functieprofielen welke VOG-vorm er aangevraagd moet worden. Alle medewerkers van de gemeente vragen een VOG aan voorafgaand aan indiensttreding. Ook externen zonder aanstelling overhandigen een geldige VOG voorafgaand aan de start van de opdracht. Veilige Publieke Taak 3.1 Wij hebben een actueel agressieprotocol, dragen dit actief uit en zijn erop aanspreekbaar. 3.2 Wij laten intern en extern weten wat onze organisatienorm van acceptabel gedrag is en wat dit betekent voor de houding van medewerkers en politieke ambtsdragers. 3.3 Wij zorgen voor een veilige (fysieke) werkomgeving voor onze medewerkers. Gemeente Alkmaar heeft een agressieprotocol die in 2023 een nieuwe update heeft gehad. In het personeelshandboek is het protocol in te zien, en op de sharepoint pagina ‘Zo werken wij veilig’ wordt informatie gedeeld over: hoe om te gaan met agressie, het melden van een incident, en preventie. Ook is er aandacht voor opvang en ondersteuning.

Er zijn diverse maatregelen om te zorgen voor een veilige werkomgeving, waaronder alarmknoppen en beveiliging. Voorvallen van agressie of geweld worden geregistreerd door het formulier meldingsregistratie in te vullen. Daarna wordt de melding verwerkt in het register. In het nieuwe protocol staat een stevige kader voor onder andere ook nieuwe onderwerpen zoals digitale agressie. 3.4 Wij zijn ons bewust van de veiligheidsrisico’s van het verspreiden van persoonlijke gegevens van medewerkers uit de gehele organisatie en streven ernaar deze risico’s te minimaliseren. 3.5 Wij zijn ons bewust van de risico’s in onze werkprocessen. Bij het ondertekenen van brieven, het bellen met inwoners waar een mogelijk veiligheidsrisico aan zit, afspreken op locatie en het uitvoeren van controles en toezicht wordt rekening gehouden met welke informatie strikt noodzakelijk is om te vermelden. Dit zijn echter werkafspraken per team/afdeling in de praktijk. Het is niet bekend of er sprake is van een organisatie brede lijn. 3.6 Wij trainen onze medewerkers en politieke ambtsdragers in het voorkomen van en omgaan met agressie en geweld. Via ons opleidingsplatform is divers aanbod op het voorkomen en het omgaan met agressie en geweld. Ook zijn er gerichte trainingen beschikbaar voor functies die meer risico lopen hiermee te maken te krijgen.

3.7 Wij stimuleren dat medewerkers en politieke ambtsdragers van elke voorval van agressie en geweld melding maken of aangifte doen, en wij registreren alle voorallen van agressie en geweld tegen medewerkers en politie ambtsdragers. De basisafspraak is dat de individuele politieke ambtsdrager grensoverschrijdend gedrag intern bespreekbaar maakt, meldt en vervolgens de vastgelegde handelswijze in dit protocol volgt, ongeacht of het incident face-to-face, schriftelijk, via e-mail of via social media plaatsvindt. Melden is belangrijk omdat het melden van intimidatie, bedreiging of andere misdragingen het startpunt is voor hulp van de politieke ambtsdrager. Ook helpt de melding bij de strafrechtelijke vervolging van de dader, het in kaart

Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid

3

brengen van de problematiek binnen de gemeente en het op gang brengen van het gesprek over intimidatie en bedreiging binnen het politieke ambt. 3.8 Wij hebben (structurele) middelen beschikbaar in de begroting zodat er bij bedreiging van medewerkers en politieke ambtsdragers passende (fysieke) beveiligingsmaatregelen getroffen kunnen worden. Hier zijn geen vaste structurele middelen voor gereserveerd mocht dit echter nodig zijn worden deze uiteraard beschikbaar gesteld. 3.9 Wij verhalen de schade op de dader bij agressie en/of geweld. Als sprake is van een strafbaar feit doet in alle gevallen, met instemming van de betrokkene, de gerechtigd vertegenwoordiger van de gemeente daarvan aangifte waarbij materiele en immateriële schade altijd worden verhaald als de dader bekend is. 3.10 Wij verlenen nazorg aan de bestuurder of medewerker die slachtoffer is van agressie en geweld. Alleen melden is niet voldoende. Het is ook van belang dat er opvolging wordt gegeven aan de meldingen door nazorg te bieden voor de melders, en maatregelen te treffen om incidenten te voorkomen of aan te pakken. Daarnaast is het van belang om terug te koppelen welke maatregelen getroffen zijn zodat ook duidelijk wordt dat melden helpt. Terugkoppelen kan niet altijd, in het geval van bijvoorbeeld vertrouwelijke meldingen/incidenten. In het agressieprotocol wordt aandacht besteed aan nazorgtrajecten n.a.v.

incidenten. Zo wordt er verwezen naar het ondersteuningsteam weerbaar bestuur, maar ook naar het instituut voor psychotrauma (IVP). In de afgesloten collegebeschermingspolis is ook traumabegeleiding verzekerd. Informatiepositie & Informatiebeveiliging 4.1 Wij waarborgen een adequate en juiste informatiebeveiliging Momenteel hebben wij een vacature op de rol CISO, maar dat betekent niet dat de taken die horen bij een CISO niet uitgevoerd worden. Stelselmatig worden er testen uitgevoerd en worden incidenten rondom onze systemen beoordeeld. Alkmaar heeft geen (eigen) hardware systemen en netwerken meer in gebruik en SAAS-leveranciers beschermen de data van de gemeenten op een hoog niveau. 4.2 Wij zorgen ervoor dat onze interne informatiepositie op het thema aanpak ondermijnende criminaliteit inzichtelijk is en wordt ingezet in de aanpak. Dit doen wij door het gestructureerd en op juridisch verantwoorde wijze informatie te verzamelen, verwerken en delen. Binnen de organisatie zoeken wij altijd een integrale benadering van (nieuwe) problematiek. Binnen de units/teams is een netwerk aanwezig met collega’s die affiniteit hebben met het thema ondermijning. Deze personen informeren wij actief en zij ons. Alle informatie wordt bewaard in een beveiligde omgeving of binnen de gebiedsmonitor die enkel gebruikt kan worden door bevoegde personen.

Op basis van deze informatie worden analyses gemaakt die kunnen leiden tot een informatiebeeld als basis voor integrale controles of het nemen van bestuurlijke maatregelen. De informatie blijft binnen de beveiligde omgeving en wordt enkel gedeeld met derden indien dit kan en mag op basis van alle geldende wet- en regelgeving. Dit kan bijv het RIEC of ZVH zijn.

Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid

4

4.3 Wij hebben een centraal meldpunt voor het ontvangen van signalen van ondermijnende criminaliteit en dragen dit actief uit. Voor het melden van signalen hebben wij twee mogelijkheden. Beide meldpunten voor actief gepromoot door middel van campagnes. Wij beschikken over een eigen meldpunt in de vorm van Niet Pluis. Daarnaast zijn wij aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem met meer landelijke bekendheid. Het Niet Pluis meldpunt wordt langzaam steeds meer gevonden en is laagdrempeliger dan MMA. 4.4 Wij verwerken signalen van medewerkers en politieke ambtsdragers volgens een vastgesteld werkproces en de richtlijnen voor interne gegevensdeling. Het meldpunt Niet Pluis en MMA heeft een vaste werkwijze van het verwerken, bewaren en uitzetten van signalen bij de juiste collega’s. Dit proces is vastgelegd en bekend bij de twee verantwoordelijke medewerkers. 4.5 Wij hebben een of meerdere medewerkers met de rol van coördinator bestuurlijke aanpak die signalen van ondermijnende criminaliteit, het meldpunt en het werkproces coördineert. De aanpak van ondermijning is qua thema de verantwoordelijkheid van 2 medewerkers. Tussen deze twee medewerkers is er een onderverdeling qua coördinatie, analyse en uitvoering. 4.6 Wij zorgen voor een periodiek intern of lokaal overleg waarbij signalen van ondermijnende criminaliteit worden besproken.

Er is een maandelijks signaaloverleg tussen diverse teams/units binnen de organisatie voor het ophalen en uitwisselen van signalen en vermoedens. 4.7. Wij zorgen voor een periodieke ondermijningstafel onder het RIEC-convenant met de integrale overheidspartners waar signalen van ondermijnende criminaliteit worden besproken. Er is een maandelijks Lokaal Overleg Ondermijning met politie en het RIEC als standaard partners. Indien nodig worden andere partners zoals Arbeidsinspectie, Openbaar Ministerie, Omgevingsdienst, etc. uitgenodigd. Beleid & Handhaving 5.1 Wij nemen de aanpak van ondermijnende criminaliteit op in de bestuurlijke plannen, zoals het integraal veiligheidsbeleid. Wij geven de aanpak verder vorm in het daarbij behorende uitvoeringsplan. Ondermijning is een prioriteit in de door de raad vastgestelde kadernota. Het onderzoek naar de gemeentelijke weerbaarheid is gepresenteerd aan directie en opgenomen in de jaarplannen van unit veiligheid en HR. Andere onderwerp zoals drugsaanpak en het bestuurlijk instrumentarium doorkruizen andere uitvoeringsplannen en worden daarin opgenomen. Drugsaanpak koppelt bijv. aan het gebiedsgericht werken en jeugd/vitaliteit/jongerenwerk. 5.2 Wij hebben in onze APV-artikelen opgenomen ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit, houden hier toezicht op en handhaven bij geconstateerde overtredingen.

Onze APV is februari 2024 voor het laatst geüpdatet en bevat de nodige ondermijningsartikelen zoals exploitatievergunningen, sluiting publiek toegankelijk gebouw, etc. Wij beschikken niet over het artikel ‘’tegengaan onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat’’ dit artikel wordt verkend en indien het project’’ weerbaar centrum’’ aanleiding geeft kan dit een aanbeveling worden om op te nemen. Dit

Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid

5

APV artikel geeft de burgemeester de bevoegdheid tot het aanwijzen van branches, gebieden en panden om dmv vergunningsplicht een onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat tegen te gaan. 5.3 Wij zorgen ervoor dat onze toezichthouders en bijzondere opsporingsambtenaren getraind en opgeleid zijn in het herkennen van signalen van ondermijnende criminaliteit. De toezichthouders/boa’s krijgen algemene trainingen waar beperkt aandacht is voor ondermijning. Vanaf 2025 gaat OOV trainingen verzorgen in samenwerking met Handhaving. Het doel is om wijkboa’s aanspreekpunt te maken en hen qua kennis op een hoger niveau te krijgen zodat zij weer de overige collega’s kunnen helpen. 5.4. Wij hebben zicht op ons bestuurlijk instrumentarium voor ondermijnende criminaliteit en evalueren dat periodiek. We delen kennis, ervaringen en eventuele knelpunten in de aanpak en bespreken de speerpunten voor de komende periode. Er is een wekelijks afstemmingsoverleg tussen BABW en OOV. Daarin wordt naast casuïstiek ook gesproken over jurisprudentie of veranderende wet- en regelgeving en de impact daarvan op het instrumentarium. Daarnaast staat er een jaarlijks overleg gepland voor evalueren en bespreken van het volgende jaar. 5.5 Wij hebben actueel Bibob-beleid en passen dit ook toe.

Het Bibob-beleid wordt met regelmaat geüpdatet wanneer wijziging door jurisprudentie of wet- en regelgeving hier aanleiding voor geeft. Zo is op 17 september 2024 het nieuwe beleid voorgelegd aan het college. Alle onderdelen zoals aangegeven in de norm kunnen wij toetsen. 5.6 Wij beschikken over Bibob-medewerkers die voldoende zijn uitgerust om uitvoering te geven aan de Wet Bibob en komen periodiek bijeen om kennis en ervaringen uit te wisselen. Wij beschikken over een totaal van 5 Bibob-medewerkers binnen de units leefbaarheid, vastgoed en veiligheid. Zij beschikken over de juiste kennis en kunde voor het uitvoeren van de Bibob-toets. Elke medewerker volgt een jaarlijkse her- en bijscholing. 5.7 Wij zorgen dat medewerkers uit de verschillende beleidsdomeinen die aanvragen voor beschikkingen en overeenkomsten in behandeling nemen bekend zijn met het Bibob-beleid en dit toepassen. Alle medewerkers betrokken in het proces van Bibob worden altijd geïnformeerd over wijzigingen in het beleid en waar deze te vinden is. Indien er onduidelijkheid zijn in het beleid wordt dit door de coördinator met hen besproken en uitgelegd. 5.8 Wij hebben actueel Damoclesbeleid. Net als het Bibob wordt het Damoclesbeleid regelmatig bijgewerkt op basis van nieuwe jurisprudentie of wijzigingen in wet- en regelgeving.

5.9 Wij beschikken over medewerkers die voldoende zijn toegerust om uitvoering te geven aan de Wet Damocles. Alle medewerkers betrokken bij het proces van Damocles zijn onderdeel van diverse regionale platformen en werkgroepen waardoor op regionaal niveau kennis en ervaring uit wisselen. Veel van deze werkgroepen lopen via het RIEC of NHVeilig.

Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid

6

5.10 Wij zorgen voor bewustwording bij de afdeling financiën (in het bijzonder debiteurenbeheer) over de risico’s van openstaande vorderingen in relatie tot ondermijning. Dit is op dit moment een blinde vlek. In de huidige aanpak van ondermijning sluit financiën nog niet aan. 5.11 Wij pakken openstaande bestuurlijke vorderingen (boetes, dwangsommen, leges, uitkeringen, etc.) in relatie tot ondermijning actief aan. Wanneer bekend is dat een subject uit een ondermijningscasus openstaande bestuurlijke vorderingen heeft wordt actief gestuurd op het innen van deze openstaande boetes, dwangsommen, etc. De samenwerking rondom uitkeringen verloopt wel moeizaam omdat dit via Zaffier gaat. Recente wijzigingen in hun bedrijfsvoering heeft geleid tot vertrek van sociaal rechercheurs. 5.12 Wij borgen onze uitvoeringskracht door mono- en multidisciplinaire controles uit te voeren en handhaven op geconstateerde overtredingen. Alle controles worden integraal opgebouwd. Units en externe partners voor wie de zaak interessant is kunnen dan aansluiten. Elke tweede dinsdag van de maand is er een dag gereserveerd voor (integrale) controles. Vanuit het signaaloverleg worden deze opgebouwd en alle relevante partners sluiten dan aan. Communicatie 6.1 Wij hebben een interne en externe communicatiestrategie gericht op de weerbaarheid.

6.2 Wij communiceren zelf en samen met partners in het vergroten van onze weerbaarheid. Er zijn geen acties vanuit communicatie specifiek gericht op weerbaarheid. Of een op weerbaarheid toegespitste communicatiestrategie.

Analyse Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid

7