250417 Raadsinformatiebrief Rapportage Veiligheid 2024 - bijlage 2
Tekst van het document
Rapport
Hoe veilig is Alkmaar? Benchmark gemeente Alkmaar op basis van Veiligheidsmonitor 2012-2023
www.ipsos-publiek.nl www.ipsos-publiek.nl
Samenvatting (1) Aanleiding
Leefbaarheid vergelijkbaar met 100.000+ gemeenten en Nederland
Om een beeld te krijgen van de ontwikkeling van overlast, slachtofferschap en veiligheidsbeleving heeft de gemeente Alkmaar aan Ipsos I&O gevraagd een benchmarkanalyse uit te voeren op basis van de Veiligheidsmonitor. In dit rapport worden de belangrijkste ontwikkelingen op deze drie thema’s in de periode 2012-2023 beschreven. Alkmaar is daarbij vergeleken met:
Inwoners van Alkmaar geven in 2023 gemiddeld een 7,5 als rapportcijfer voor de leefbaarheid in hun woonbuurt. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten en Nederland. In Alkmaar is het oordeel over de leefbaarheid sinds 2012 relatief stabiel gebleven. Over de fysieke kwaliteit van de woonomgeving zijn Alkmaarders even tevreden als in de referentiegebieden. Op het gebied van sociale kwaliteit scoort Alkmaar beduidend beter dan de 100.000+ gemeenten, en gelijk aan het landelijke gemiddelde.
1.
Een referentiegroep van 32 gemeenten die een inwonersaantal hebben van boven de 100.000, verder genoemd 100.000+ gemeenten. Hiervan is Amsterdam de grootste met meer dan 870.000 inwoners en Deventer kleinste met net iets meer dan 101.000 inwoners.
2. Nederland. Vanwege een methodebreuk in de opzet en uitvoering van de Veiligheidsmonitor zijn de cijfers van 2012-2019 opnieuw berekend met behulp van omrekenfactoren. De gecorrigeerde cijfers voor 2012-2019 in dit rapport kunnen dus afwijken van de resultaten die in eerdere (trend-)rapportages zijn beschreven.
De tevredenheid van Alkmaarders over de aanpak van leefbaarheid en veiligheid door de gemeente is vergelijkbaar met het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten en Nederland, de trend over de afgelopen jaren is ook vrijwel gelijk.
Trend fysieke verloedering in Alkmaar positiever dan landelijk Sinds 2015 is er een gestage daling in de ervaren overlast van fysieke verloedering in Alkmaar. Landelijk zien we dezelfde beweging, maar in Alkmaar is de overlast sterker gedaald. Waar in 2015 inwoners van Alkmaar nog vaker overlast ervoeren dan landelijk, is dat in 2021 en 2023 juist minder. Overigens is de fysieke verloedering in 2023 (18% ervaart zelf veel overlast) niet verder gedaald ten opzichte van 2021 (17%).
Sociale overlast heeft in Alkmaar over de afgelopen jaren een grillig verloop, met veel af- en toenamen, maar in 2023 zit de ervaren overlast (14%) op hetzelfde niveau als in 2012 (13%). De sociale overlast is in Alkmaar gelijk aan het Nederlands gemiddelde, maar lager dan gemiddeld in de 100.000+ gemeenten.
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Verkeersoverlast was in een groot deel van de periode in Alkmaar hoger dan het landelijk gemiddelde, maar in 2021 en 2023 is het verschil beperkt.
2
Samenvatting (2) Stijging in algemene onveiligheidsgevoel In het algemeen voelt 37 procent van de Alkmaarders zich wel eens onveilig. Dit is een duidelijke toename ten opzichte van 2021 (33%) en daarmee zit Alkmaar tussen het landelijk gemiddelde (35%) en dat van de 100.000+ gemeenten (39%) in. Als het gaat om de onveiligheid in de buurt, is er sprake van een stabiel onveiligheidsgevoel. In Alkmaar voelen evenveel inwoners zich weleens onveilig in de buurt als landelijk, maar minder dan gemiddeld in de 100.000+ gemeenten. Dit beeld zien we voor het grootste deel van de periode 2012-2023. Het rapportcijfer van inwoners voor de veiligheid in de buurt kent in Nederland een gestaag stijgende lijn. In Alkmaar is het cijfer juist heel stabiel, met alleen een stijging (van 7,1 naar 7,4) in 2017 en daarna geen ontwikkelingen meer.
Toename traditionele vormen van criminaliteit in 2023 na lange daling In 2023 is sprake van een toename in slachtoffers van traditionele vormen van criminaliteit. Dit komt vooral doordat er meer slachtoffers zijn van vermogensdelicten (van 7% naar 12%). Het aantal slachtoffers van geweldsdelicten en vernielingen is nagenoeg gelijk gebleven. Met uitzondering van vernielingen zijn de trends in slachtofferschap steeds gelijk aan het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten. Bij vernielingen had Alkmaar tussen 2012 en 2016 een stijging, pas sinds 2017 volgt het slachtofferschap vernielingen in Alkmaar de landelijke (dalende) trend.
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Online criminaliteit komt vaker voor in Alkmaar dan in andere 100.000+ gemeenten en landelijk Het aantal slachtoffers van online criminaliteit ligt in Alkmaar (20%) boven het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten en Nederland (beide 16%). Ook ten opzichte van de vorige meting in 2021 (17%) is de online criminaliteit in Alkmaar gestegen terwijl deze in de 100.000+ gemeenten is gedaald en in Nederland gelijk is gebleven. Vooral oplichting en fraude is gestegen (van 9% naar 12%). Dit is de meest voorkomende vorm van online criminaliteit gevolgd door hacken (8%). Online bedreiging of intimidatie (4%) komt minder vaak voor.
Tevredenheid over contact met de politie in Alkmaar is hoog De tevredenheid over het functioneren van de politie fluctueert in Alkmaar over de jaren heen. In 2023 (38%) is deze in lijn met het landelijk gemiddelde (36%) en het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten (37%). In Alkmaar heeft 29 procent van de inwoners in de meting van 2023 contact gehad met de politie in het afgelopen jaar. Inwoners zijn over het algemeen (zeer) tevreden over het laatste contact met de politie dat zij hebben gehad (75%), dit is een toename ten opzichte van 2021 (58%). Het is ook hoger dan het landelijke gemiddelde en het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten.
3
Inhoudsopgave Inleiding
VEILIGHEIDSBELEVING
5
LEEFBAARHEID Fysieke kwaliteit
7
Sociale kwaliteit
8
Leefbaarheid
9
Functioneren gemeente
10
OVERLAST
Onveiligheidsgevoel in het algemeen
14
Onveiligheidsgevoel in de buurt
16
Veiligheid in de buurt
18
SLACHTOFFERSCHAP
Slachtofferschap totaal
19
Traditionele criminaliteit
20
Geweldsdelicten
21
Vermogensdelicten
22
Vernielingen
23
Online criminaliteit
24
Verloedering
11
Sociale overlast
12
OPTREDEN POLITIE
Verkeersoverlast
13
Tevredenheid laatste politiecontact
25
Toelichting
Functioneren politie
26
Op elke pagina is een knop ‘Terug naar inhoudsopgave’ weergegeven, waarmee u terugkeert naar deze pagina.
Bijlage 1: omrekenfactoren
27
De inhoudsopgave is klikbaar.
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
4
Inleiding (1) Achtergrond
Trendbreuk
Om een beeld te krijgen van de ontwikkeling van overlast, slachtofferschap en veiligheidsbeleving in Alkmaar in vergelijking met de rest van Nederland heeft de gemeente Alkmaar aan Ipsos I&O gevraagd een benchmarkanalyse uit te voeren op basis van de Veiligheidsmonitor. De Veiligheidsmonitor is een landelijk terugkerend bevolkingsonderzoek naar veiligheid, leefbaarheid en slachtofferschap in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid, gemeenten en politie. Vanaf 2017 wordt het onderzoek tweejaarlijks uitgevoerd.
In 2021 is er sprake van een methodebreuk in de uitvoering van de Veiligheidsmonitor. Zo is het niet langer mogelijk om de vragenlijst op papier in te vullen en is het telefonisch motiveren van respondenten afgeschaft. Verder zijn er aanzienlijke wijzigingen in de vragenlijst doorgevoerd. Hierdoor zijn de uitkomsten van 2023 niet vergelijkbaar met de metingen tussen 2012 en 2019, tenzij er gebruik wordt gemaakt van zogenoemde omrekenfactoren van het CBS.
Methode
Indicatoren
Meetjaar
Respons
Meetjaar
Respons
Meetjaar
Respons
Van de 17 indicatoren die de gemeente Alkmaar eerder heeft gebruikt in de benchmarkanalyse 2012-2019, zijn er voor 13 indicatoren omrekenfactoren beschikbaar. Voor 2 indicatoren (schaalscore beschikbaarheid en functioneren politie in de buurt) is een vervangende indicator gevonden. Bij 2 indicatoren (overlast totaal en slachtofferschap online criminaliteit) zijn er geen omrekenfactoren of vervangende indicatoren beschikbaar. Overlast totaal is niet in deze benchmarkanalyse meegenomen. Voor online criminaliteit zijn alleen de resultaten van 2021 en 2023 weergegeven. Ten slotte is een indicator toegevoegd (tevredenheid aanpak gemeente m.b.t. leefbaarheid en veiligheid), omdat dit cijfer een duidelijke relatie heeft met de inzet van de gemeente op dit terrein.
2012
397
2015
328
2019
381
In bijlage 1 is een overzicht van de omrekenfactoren opgenomen.
2013
891
2016
363
2021
405
2014
377
2017
377
2023
361
De resultaten van de Veiligheidsmonitor zijn gebaseerd op een grootschalig steekproefonderzoek onder de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder (in particuliere huishoudens). De steekproef is getrokken uit de Basisregistratie Personen (BRP) van elke gemeente. In tabel 1 is de respons in Alkmaar per meetjaar weergegeven. Voor een verdere verantwoording van het onderzoek wordt verwezen naar het landelijke rapport van de Veiligheidsmonitor.
Tabel 1– Respons Alkmaar per meetjaar
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
De gecorrigeerde cijfers voor 2012-2019 in deze notitie kunnen dus afwijken van de resultaten die in eerdere (trend-)rapportages zijn beschreven.
5
Inleiding (2) Analyse en rapportage In dit rapport wordt de gemeente Alkmaar vergeleken met het gemiddelde in de 100.000+ inwoners gemeenten. Deze gemeenten zijn wat betreft bevolkingsomvang en stedelijke problematiek goed vergelijkbaar met Alkmaar. Verder worden de resultaten van Alkmaar afgezet tegen de landelijke cijfers.
Er is voor deze gradaties gekozen, omdat deze het dichtst in de buurt komen van de standaard betrouwbaarheidsmarge van de resultaten per gebiedsniveau. In de trendfiguren zijn steeds alleen de uitkomsten van Alkmaar voorzien van labels.
Bij het interpreteren van trends worden per gebiedsniveau de volgende vuistregels gehanteerd: •
De gemeente: er is sprake van een ontwikkeling als het verschil tussen twee opeenvolgende meetjaren 3 procentpunt of groter is (bij percentages) en 0,3 punt of groter (bij rapportcijfers en indicatoren). Ook bij de vergelijking van de uitkomsten tussen de gemeente Alkmaar en de referentiegemeenten wordt deze vuistregel gehanteerd.
•
Gemiddelde 100.000+ gemeenten: er is sprake van een ontwikkeling als het verschil tussen twee opeenvolgende meetjaren 2 procentpunt (bij percentages) of 0,2 punt (bij rapportcijfers en indicatoren) of groter is.
•
Nederland: er is sprake van een ontwikkeling als het verschil tussen twee opeenvolgende meetjaren 1 procentpunt of groter is (bij percentages) en 0,1 punt of groter (bij rapportcijfers en indicatoren).
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
6
Fysieke kwaliteit De schaalscore voor fysieke kwaliteit is berekend op basis van het oordeel over vijf fysieke voorzieningen: 1) straatverlichting; 2) onderhoud van stoepen, straten en pleintjes; 3) onderhoud van plantsoenen en parken; 4) speelplekken voor kinderen en 5) voorzieningen voor jongeren. Hoe hoger de score, des te positiever inwoners zijn over de kwaliteit van de aanwezige fysieke voorzieningen.
Figuur 1 – fysieke kwaliteit (2012-2023) (schaalscore 0-10) 7,0 6,9 6,8
6,8
Sinds 2012 is de tevredenheid over de fysieke voorzieningen min of meer stabiel gebleven in Alkmaar (figuur 1). Verder ligt de tevredenheid over de fysieke voorzieningen in Alkmaar sinds 2012 steeds boven het landelijke gemiddelde, hoewel het verschil sinds 2021 maar beperkt is (0,1 punt verschil). Tot 2021 scoorde Alkmaar ook hoger ten opzichte van het gemiddelde van de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners, sinds 2021 is er echter geen verschil meer in de tevredenheid over de fysieke kwaliteit tussen Alkmaar en de 100.000+ gemeenten.
6,7
6,7
6,7 6,6
6,6
6,7
6,7 6,6
6,6
6,6
Alkmaar
6,5
100.000+ gemeenten Nederland
6,4 6,3 6,2 6,1 6,0 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
7
Sociale kwaliteit De schaalscore voor sociale cohesie is berekend op basis van vier stellingen: 1) ‘de mensen gaan in deze buurt op een prettige manier met elkaar om’; 2) ‘ik voel me thuis bij de mensen die in deze buurt wonen’; 3) ‘ik woon in een gezellige buurt waar veel saamhorigheid is’ en 4) ‘de mensen kennen elkaar in deze buurt nauwelijks’. Hoe hoger de score, des te positiever men is over de sociale cohesie in de eigen woonbuurt.
Figuur 2 – sociale cohesie (2012-2023) (schaalscore 0-10) 7,0 6,9 6,8
De sociale cohesie lag in Alkmaar tot 2021 boven het landelijk gemiddelde (figuur 2). In 2023 is er geen verschil meer, dit komt door een daling van de sociale cohesie in Alkmaar die in 2017 is ingezet. In 2023 ligt de sociale cohesie in Alkmaar op het laagste punt sinds 2015. De sociale cohesie in Alkmaar ligt nog wel boven het gemiddelde van de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners.
6,7
6,6
6,6
6,6
6,6 6,5
6,5
6,5
6,5
6,5
Alkmaar
6,4
6,4
100.000+ gemeenten Nederland
6,4 6,3 6,2 6,1 6,0 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
8
Oordeel leefbaarheid Inwoners van Alkmaar geven gemiddeld een 7,5 als rapportcijfer voor de leefbaarheid in hun woonbuurt. In Alkmaar is de ontwikkeling van de leefbaarheid grotendeels stabiel gebleven, met alleen in 2019 en 2021 een kleine piek naar boven (figuur 3). Waar het gemiddelde cijfer voor de leefbaarheid in de 100.000+ gemeenten in de meeste jaren lager lag dan dat van Alkmaar, is dit in 2023 nagenoeg gelijk.
Figuur 3 – oordeel leefbaarheid woonbuurt (2012-2023) (rapportcijfer 1-10) 8,0 7,9 7,8 7,7
7,6 7,6
7,6 7,5
7,5
7,4
7,4
7,4
7,4
7,4
Alkmaar 100.000+ gemeenten
7,4
Nederland
7,4
7,3 7,2 7,1 7,0 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2021
Terug naar inhoudsopgave
9
Functioneren gemeente Sinds 2015 is er een geleidelijke toename te zien in de tevredenheid over de aanpak van de gemeente voor leefbaarheid en veiligheid. Toch is er ten opzichte van 2021 een lichte daling ingetreden. Waar het percentage in 2021 nog 47 procent was, is het in 2023 nog 45 procent (figuur 4). Dit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde en het 100.000+ gemeente gemiddelde van respectievelijk 43 en 44 procent. De trendlijnen tonen in grote lijnen ook dezelfde beweging voor Alkmaar, de 100.000+ gemeenten en Nederland.
Figuur 4 – aanpak gemeente leefbaarheid en veiligheid (2012-2023) (% (zeer) tevreden) 50% 48% 46%
45%
47% 45%
45% 44%
44%
44% 41%
42%
Alkmaar
40%
40%
100.000+ gemeenten 40%
38%
Nederland
36% 34% 32% 30% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
10
Verloedering Fysieke verloedering omvat vier vormen van overlast: 1) overlast van hondenpoep; 2) rommel op straat; 3) bekladde muren of gebouwen en 4) vernieling van straatmeubilair.
Figuur 5 – fysieke verloedering (2012-2023) (% ervaart zelf veel overlast) 35%
De overlast van fysieke verloedering is in Alkmaar sinds 2015 gestaag aan het dalen (figuur 5). Dit is een beweging die in lijn is met de landelijke trend, maar in Alkmaar is de daling sterker. Waar in 2015 nog meer inwoners van Alkmaar (veel) overlast hadden van fysieke verloedering dan landelijk, zijn dat er in 2021 en 2023 in Alkmaar juist minder dan in Nederland. Met uitzondering van de periode 2014 – 2017 was de overlast van fysieke verloedering in Alkmaar ook steeds lager dan gemiddeld in de 100.000+ gemeenten.
26%
30%
25%
25%
28%
25%
23% 24%
20%
Alkmaar
20% 17%
15%
18%
100.000+ gemeenten Nederland
10%
5%
0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
11
Sociale overlast Bij sociale overlast gaat het om vier vormen van overlast: 1) rondhangende jongeren; 2) buurtbewoners; 3) dronken mensen op straat en 4) het lastig vallen van mensen op straat.
Figuur 6 – sociale overlast (2012-2023) (% ervaart zelf veel overlast) 25%
De mate van sociale overlast die inwoners van Alkmaar in 2023 ervaren (14%), is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde (13%), maar significant kleiner dan in de 100.000+ gemeenten (18%). Het beeld over de langere termijn is voor Alkmaar wel minder stabiel dan landelijk en ook minder dan het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten. Tussen bijna elke meting is er in Alkmaar sprake van een significante toe- of afname in sociale overlast, maar uiteindelijk ligt de sociale overlast in 2023 weer op hetzelfde niveau als in 2012/2013.
21%
20%
15%
18%
18%
17%
15%
14%
13%
Alkmaar
13%
100.000+ gemeenten 12%
10%
Nederland
5%
0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
12
Verkeersoverlast Bij verkeersoverlast gaat het om: 1) te hard rijden; 2) agressief gedrag en 3) parkeerproblemen. In Alkmaar wordt evenveel verkeersoverlast ervaren als gemiddeld in de 100.000+ gemeenten (34%) en zo goed als evenveel als gemiddeld in Nederland (32%) (figuur 7).
Figuur 7 – verkeersoverlast (2012-2023) (% ervaart zelf veel overlast) 50%
45%
De verkeersoverlast in Alkmaar is in 2013 wat lager dan in 2016, toen de verkeersoverlast op het hoogste niveau was (37%). Over het algemeen is het beeld vrij stabiel, met slechts beperkte ontwikkelingen tussen de metingen. Voor een groot deel van de periode lag de verkeersoverlast in Alkmaar boven het landelijk gemiddelde, maar in 2021 en 2023 is het verschil beperkt.
40%
37%
36% 35%
35%
36% 34%
34%
35%
Alkmaar 100.000+ gemeenten Nederland
30%
33%
32%
25%
20% 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2019 2021 2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
13
Onveiligheidsgevoel in het algemeen (1) Van de inwoners van Alkmaar voelt 37 procent zich in het algemeen wel eens onveilig, een duidelijke toename ten opzichte van 2021, toen 33 procent zich onveilig voelde. Wat betreft het onveiligheidsgevoel bevindt Alkmaar zich precies tussen het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten (39%) en het landelijk gemiddelde (35%).
Figuur 8 – ervaren onveiligheidsgevoel in het algemeen (2012-2023) (% voelt zich wel eens onveilig) 50%
45%
De stijging in onveiligheidsgevoel tussen 2021 en 2023 in Alkmaar is in lijn met de landelijke ontwikkeling. Dat geldt ook voor de dalende trend over de langere termijn vanaf 2012. Alkmaar heeft alleen in de metingen van 2016 en met name 2019 pieken gehad in het onveiligheidsgevoel die afweken van de trend.
40%
44%
40%
38%
39%
38% 37%
35%
Alkmaar 100.000+ gemeenten
36% 34%
Nederland
33%
30%
25%
20% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
14
Onveiligheidsgevoel in het algemeen (2) Het ervaren onveiligheidsgevoel kan ook worden uitgedrukt in het percentage dat zich vaak onveilig voelt. Iets minder dan één procent van de Alkmaarders zegt zich in het algemeen vaak onveilig te voelen. Dat is vergelijkbaar met het beeld in Nederland en de 100.000+ gemeenten (figuur 9). In grote lijnen beweegt de trend in Alkmaar zich sinds 2013 in dezelfde richting als landelijk, maar bij deze kleine percentages zien kleine schommelingen (binnen de onzekerheidsmarges) er in de grafiek uit als grote verschillen, bijvoorbeeld de bewegingen tussen 2016 en 2019.
Figuur 9 – ervaren onveiligheidsgevoel in het algemeen (2012-2023) (% voelt zich vaak onveilig) 5%
4%
4%
3%
4%
3% Alkmaar
3%
2%
100.000+ gemeenten Nederland
2% 2%
1%
1%
1% 1%
0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
15
Onveiligheidsgevoel in de buurt (1) Het onveiligheidsgevoel in de buurt is zowel in Alkmaar als in Nederland (15%) gelijk gebleven ten opzichte van 2021 (figuur 10). In Alkmaar is het percentage inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in de buurt wel significant lager dan gemiddeld in de 100.000+ gemeenten (20%). De trend in het ervaren onveiligheidsgevoel in de buurt in Alkmaar is vrij stabiel, waarbij het in 2023 wel lager is dan in 2016 toen het onveiligheidsgevoel op het hoogste niveau lag (19%). De trend in Alkmaar volgt niet altijd die van Nederland als geheel (in 2016 en 2019 bijvoorbeeld), maar in de meeste jaren is het onveiligheidsgevoel in de buurt in Alkmaar vergelijkbaar met landelijk, en lager dan gemiddeld in de 100.000+ gemeenten.
Figuur 10 – ervaren onveiligheidsgevoel in de buurt (2012-2023) (% voelt zich wel eens onveilig) 30%
25%
20% 16%
17%
18% 17%
19%
16% 18%
15%
15%
15%
Alkmaar 100.000+ gemeenten Nederland
10%
5%
0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
16
Onveiligheidsgevoel in de buurt (2) Van de Alkmaarders voelt 2 procent zich vaak onveilig in de buurt. Daarmee is de ervaren onveiligheid in de buurt gelijk aan het gemiddelde in Nederland (figuur 11). Het percentage inwoners dat zich vaak onveilig voelt in de buurt is in Alkmaar vergelijkbaar met het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten (3%). In grote lijnen beweegt de trend in Alkmaar zich in dezelfde richting als landelijk, maar bij deze kleine percentages zien kleine schommelingen (binnen de onzekerheidsmarges) er in de grafiek uit als grote verschillen, bijvoorbeeld de bewegingen tussen 2012 en 2015.
Figuur 11 – ervaren onveiligheidsgevoel in de buurt (2012-2023) (% voelt zich vaak onveilig) 5%
5% 4%
4%
3%
3%
3%
3%
2% 2%
2%
1%
2%
Alkmaar 100.000+ gemeenten Nederland
1%
0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
17
Oordeel veiligheid in de buurt Inwoners van Alkmaar geven een 7,4 als rapportcijfer voor de veiligheid in hun buurt in 2023. Dit cijfer is gelijk aan het cijfer dat zij in 2021 toekenden aan de veiligheid in de buurt. Ook het gemiddelde rapportcijfer in Nederland en de 100.000+ gemeenten is onveranderd ten opzichte van 2021. De beoordeling van de veiligheid in de buurt is in Alkmaar eigenlijk in de gehele periode gelijk van meting op meting, behalve tussen 2016 en 2017 toen het cijfer steeg van een 7,1 naar een 7,4. Landelijk en gemiddeld in de 100.000+ gemeenten zien we juist een heel geleidelijke toename in de rapportcijfers veiligheid.
Figuur 12 – veiligheid in de buurt (2012-2023) (rapportcijfer 1-10) 7,6
7,4
7,4
7,4
7,4
7,4
7,2 7,1
7,0
7,1
7,1
7,1
Alkmaar
7,1
100.000+ gemeenten Nederland
6,8
6,6
6,4 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
18
Slachtofferschap totaal De diverse traditionele vormen van criminaliteit zijn geclusterd in drie categorieën van slachtofferschap: 1. geweldsdelicten; 2. vermogensdelicten; 3. vernielingen; Elk van deze cijfers is berekend op basis van het percentage inwoners dat in de afgelopen 12 maanden persoonlijk slachtoffer is geworden van één of meerdere vormen van criminaliteit.
Figuur 13 – slachtofferschap delicten (2012-2023) (% slachtoffer in afgelopen 12 maanden) 50%
40%
35% 33%
Tussen 2016 en 2021 is er in Alkmaar een duidelijke afname in het aandeel inwoners dat slachtoffer is geworden van traditionele vormen van criminaliteit. In 2023 is er echter een significante toename ten opzichte van 2021: van 18 procent in 2021 naar 21 procent in 2023 (zie figuur 13). Dit komt door een stijging in slachtoffers van vermogenscriminaliteit (van 7% naar 12%). Na een daling in 2021 bij vermogenscriminaliteit is het slachtofferschap in 2023 met 12 procent weer gelijk aan het percentage van 2017 en 2019. Bij het percentage van slachtoffers van vernielingsdelicten en geweldsdelicten is er geen sprake van een significant verschil tussen 2021 en 2023 (figuur 13).
37% 35%
35%
Traditionele criminaliteit
30% 25%
Geweldsdelicten
23% 21% 18%
20%
Vermogensdelicten
10%
Vernielingsdelicten
0%
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
19
Traditionele criminaliteit In Alkmaar zijn ongeveer even veel slachtoffers van traditionele criminaliteit als gemiddeld in Nederland. Sinds 2015 is er voor zowel Nederland als Alkmaar en het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten een ononderbroken dalende lijn geweest, in deze benchmarkgebieden is de daling zelfs nog langer gaande. In 2023 is er voor het eerst weer sprake van een significante stijging in slachtofferschap van traditionele criminaliteit, in alle gebieden.
Figuur 14 – slachtofferschap traditionele criminaliteit (2012-2023) (% slachtoffer in afgelopen 12 maanden) 45% 40%
37% 35%
35%
33% 35%
Alkmaar zit met 21 procent onder het gemiddelde voor slachtofferschap in de 100.000+ gemeenten (26%). Het Nederlands gemiddelde voor slachtofferschap van traditionele criminaliteit is 20 procent (figuur 14).
35%
30% 25%
25%
23%
21% 18%
20%
Alkmaar 100.000+ gemeenten Nederland
15% 10% 5% 0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
20
Geweldsdelicten Tot de geweldsdelicten behoren mishandeling, bedreiging en geweld met seksuele bedoelingen. Het percentage slachtoffers van geweldsdelicten is in Alkmaar vergelijkbaar met de 100.000+ gemeenten en Nederland. Deze percentages zijn respectievelijk 7, 8 en 6 procent. Inwoners van Alkmaar hebben dus ongeveer evenveel vaak te maken met een geweldsdelict als gemiddeld in de 100.000+ gemeenten en landelijk. Tussen 2014 en 2019 was er sprake van behoorlijke schommelingen in het percentage geweldsdelicten tussen de metingen, sinds 2019 is het beeld stabiel en in lijn met het landelijke gemiddelde (figuur 15).
Figuur 15 – slachtofferschap geweldsdelicten (2012-2023) (% slachtoffer in afgelopen 12 maanden) 15%
12%
11% 9%
9% 7%
Alkmaar
9% 7%
7%
100.000+ gemeenten Nederland
6% 6% 4%
3%
2%
0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
21
Vermogensdelicten Bij vermogensdelicten gaat het om (poging tot) woninginbraak, fietsendiefstal, diefstal uit/vanaf auto’s, autodiefstal, diefstal ander motorvoertuig, (poging tot) zakkenrollerij/beroving en overige vormen van diefstal. Twaalf procent van de Alkmaarders is in 2023 slachtoffer geworden van een vermogensdelict, zoals woninginbraak of autodiefstal. In de 100.000+ gemeenten is dit percentage significant hoger (15%). Vanaf 2015 is de vermogenscriminaliteit in Alkmaar sterk afgenomen, tot aan 2021, wat in lijn is met de landelijke trend. In 2023 is het percentage slachtoffers van vermogensdelicten weer gestegen van 7 procent naar 12 procent (figuur 16).
Figuur 16 – slachtofferschap vermogensdelicten (2012-2023) (% slachtoffer in afgelopen 12 maanden) 30%
25% 20%
20%
17%
18%
18% 16%
Alkmaar
15%
12%
12%
100.000+ gemeenten Nederland
12%
10%
7%
5%
0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
22
Vernielingen In 2023 is 6 procent van de Alkmaarders geconfronteerd met een vorm van vernieling of beschadiging (figuur 17). Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde van de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners (8%) en het percentage slachtoffers van vernielingen in Nederland als geheel (7%). Vanaf 2017 is het beeld voor vernielingen in Alkmaar goed vergelijkbaar met de trends in Nederland en de 100.000+ gemeenten. In 2023 lijkt de beweging in Alkmaar wat af te wijken van de landelijke trend, maar we kunnen nog niet spreken van een significante ontwikkeling.
Figuur 17 – slachtofferschap vernielingen (2012-2023) (% slachtoffer in afgelopen 12 maanden) 18% 15%
16%
14%
14%
13%
12%
12% 10%
10%
9%
Alkmaar
8%
10%
100.000+ gemeenten
8%
Nederland 6% 6%
4% 2% 0% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
23
Online criminaliteit Online criminaliteit is onderverdeeld in: 1) online oplichting of fraude; 2) hacken; 3) online bedreiging of intimidatie en 4) andere misdrijven via internet. Vanwege de sterk gewijzigde vraagstelling is het niet mogelijk om de ontwikkeling van online criminaliteit tussen 2012 en 2019, en die tussen 2021 en 2023 samen in beeld te brengen. Er zijn geen omrekenfactoren voor.
De toename in online criminaliteit steekt negatief af in vergelijking met het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten en Nederland (beide 16%). Zowel in de 100.000+ gemeenten als in Nederland is het aantal slachtoffers van online criminaliteit namelijk afgenomen (figuur 19).
In Alkmaar werd 20 procent van de inwoners slachtoffer van één of meerdere vormen van online criminaliteit in 2023 (figuur 19). Dit is een toename ten opzichte van 2021 (17%). Bij online criminaliteit gaat het voornamelijk om vormen van online oplichting en fraude (12%), gevolgd door hacken (8%) en online bedreiging en intimidatie (4%). De toename komt vooral door online oplichting en fraude (figuur 18).
Figuur 19 – slachtofferschap online criminaliteit (2021, 2023) (% slachtoffer in afgelopen 12 maanden)
Figuur 18 – slachtofferschap online delicten Alkmaar (% slachtoffer in afgelopen 12 maanden) 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
25% 20%
20%
17%
18%
17%
16%
16%
15% 2021
12% 9%
8% 3%
2021
4% 1%
Online oplichting en fraude
2023
10% 8%
Hacken
Online bedreiging en intimidatie
0%
Overige online delicten
5%
2023 0% Alkmaar
100.000+ gemeenten
Nederland
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
24
Tevredenheid laatste politiecontact Bijna 3 op de 10 Alkmaarders (29%) heeft in 2023 contact gehad met de politie. Hiervan is 75 procent (zeer) tevreden over het laatste contact dat zij hebben gehad met de politie. Dit is een duidelijke toename ten opzichte van de 58 procent in 2021. Er waren toen ook minder inwoners die contact hadden met de politie (26%). Hiermee is de stijgende lijn - die na een dieptepunt in 2015 (46%) is ontstaan - verder opgepakt (figuur 20). De tevredenheid over de politie in Alkmaar is voor het eerst sinds 2013 weer boven het landelijk gemiddelde en dat van de 100.000+ gemeenten, waar de tevredenheid over het politiecontact op respectievelijk 66 procent en 68 procent ligt in 2023.
Figuur 20 – tevredenheid politie (2012-2023) (% (zeer) tevreden over laatste contact politie) 80% 75%
75% 70%
68%
65% 65%
60%
59%
61%
56%
Alkmaar
61%
100.000+ gemeenten Nederland
58%
55% 50% 45%
46%
40% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
25
Functioneren politie Aan alle respondenten is gevraagd of zij een oordeel konden geven over het functioneren van de politie in de buurt, ongeacht of zij contact hebben gehad met de politie. Achtendertig procent van de Alkmaarders is (zeer) tevreden over het functioneren van de politie in de buurt. Dit was in 2021 nog 32 procent (figuur 21). De tevredenheid over het functioneren van de politie fluctueert in Alkmaar over de jaren heen. In 2023 is deze in lijn met het landelijk gemiddelde (36%) en het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten (37%).
Figuur 21 – functioneren politie (2012-2023) (% (zeer) tevreden over functioneren politie in buurt) 50%
45%
44%
45%
39%
40%
38%
38%
38%
Alkmaar 100.000+ gemeenten Nederland
35% 35% 33% 32%
30%
25% 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2019
2021
2023
Terug naar inhoudsopgave
Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
Terug naar inhoudsopgave
26
Bijlage 1: omrekenfactoren (1) Voor het bijstellen van de uitkomsten van de Veiligheidsmonitor in 2012-2023 is gebruikgemaakt van de volgende omrekenfactoren. De oorspronkelijke uitkomsten van 2012 t/m 2019 worden vermenigvuldigd met de omrekenfactoren om ze vergelijkbaar te maken met die van 2021 en 2023. Deze omrekenfactoren zijn door het CBS beschikbaar gesteld.¹ De omrekenfactor voor de 100.000+ gemeenten is een gewogen gemiddelde van de omrekenfactoren van de betreffende gemeenten, deze komt niet van het CBS.
Tabel B1– Omrekenfactoren Veiligheidsmonitor 2012-2023
Meeteenheid
Alkmaar
100.000+ gemeenten
Nederland
Fysieke voorzieningen in buurt
schaalscore 0-10
1,010
1,015
1,016
Sociale cohesie
schaalscore 0-10
1,051
1,043
1,019
Leefbaarheid buurt
rapportcijfer 1-10
0,993
0,998
0,998
Functioneren gemeente m.b.t. leefbaarheid en veiligheid % (zeer) tevreden
1,042
1,079
1,108
Thema's en indicatoren Leefbaarheid
Overlast Fysieke verloedering
% ervaart vaak overlast
1,086
1,015
1,021
Sociale overlast
% ervaart vaak overlast
1,267
1,083
1,030
Verkeersoverlast
% ervaart vaak overlast
1,088
0,974
0,972
Voelt zich wel eens onveilig
% ja
1,058
0,984
1,035
Voelt zich vaak onveilig
% ja
1,600
1,377
1,429
Voelt zich wel eens onveilig in eigen buurt
% ja
0,978
0,999
0,948
Voelt zich vaak onveilig in eigen buurt
% ja
2,054
1,468
1,293
Veiligheid buurt
rapportcijfer 1-10
0,983
0,997
0,995
Veiligheidsbeleving
¹ https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2022/09/veiligheidsmonitor-2021 Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
27
Bijlage 1: omrekenfactoren (2) Voor het bijstellen van de uitkomsten van de Veiligheidsmonitor in 2012-2023 is gebruikgemaakt van de volgende omrekenfactoren. De oorspronkelijke uitkomsten van 2012 t/m 2019 worden vermenigvuldigd met de omrekenfactoren om ze vergelijkbaar te maken met die van 2021 en 2023. Deze omrekenfactoren zijn door het CBS beschikbaar gesteld.¹ De omrekenfactor voor de 100.000+ gemeenten is een gewogen gemiddelde van de omrekenfactoren van de betreffende gemeenten, deze komt niet van het CBS.
Tabel B2– Omrekenfactoren Veiligheidsmonitor 2012-2023
Meeteenheid
Alkmaar
100.000+ gemeenten
Persoonlijk slachtofferschap totaal
% ja, slachtoffer
1,590
1,605
1,525
Persoonlijk slachtofferschap geweld
% ja, slachtoffer
3,048
3,099
2,688
Persoonlijk slachtoffer vermogensdelicten
% ja, slachtoffer
1,183
1,455
1,348
Persoonlijk slachtofferschap vernielingen
% ja, slachtoffer
1,632
1,428
1,377
Tevredenheid laatste politiecontact
% (zeer) tevreden
1,022
1,046
1,059
(Zeer) tevreden over functioneren politie in de buurt
% (zeer) tevreden
1,542
1,32
1,370
Thema's en indicatoren
Nederland
Slachtofferschap
Optreden politie
¹ https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2022/09/veiligheidsmonitor-2021 Hoe veilig is Alkmaar? - Benchmark Veiligheidsmonitor 2012-2023
28
Colofon Datum
februari 2025
Opdrachtgever
Gemeente Alkmaar
Rapportnummer 2025/concept
Auteurs
Bo Verstegen Wouter Andringa (red.)
Ipsos I&O Enschede
Ipsos I&O Amsterdam
Zuiderval 70
Piet Heinkade 55
Postbus 563
1019 GM Amsterdam
7500 AN Enschede
T (020) 308 48 00
T (053) 200 52 00
E nl-info-publiek@ipsos.com
E nl-info-publiek@ipsos.com
Amstelveenseweg 760
KVK-nummer 08198802
1081 JK Amsterdam