240314 Raadsinformatiebrief over kunstwerk ‘’Van te veel spektakel wankel je allicht’’

RAADSINFORMATIEBRIEF

Datum : 12 maart 2024 Onderwerp : raadsvragen VVD over kunstwerk ‘’Van te veel spektakel wankel je allicht’’ Van : Het college van Burgemeester & Wethouders

Geachte leden van de raad,

Op 7 september 2022 zijn er door de fractie van de VVD vragen gesteld over de kunstuiting van Lucebert op het dak van het stadskantoor. Het college heeft bij brief van 4 oktober 2022 aangegeven dat zij met verschillende partijen in gesprek gaat over de achtergrond van kunstenaar Lucebert in relatie tot behoud en herstel van het kunstwerk ‘’Van teveel spektakel wankel je allicht’’ (bijlage 1)

Aanpak Bij brief van 19 september 2023 is een stand van zaken gegeven, waarin werd genoemd dat er een aantal deskundigen was geraadpleegd, waaronder de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en prof. dr. Maria Grever, geschiedkundige, gespecialiseerd in (de betekenis van) erfgoed over WOII en de omgang met gevoelig oorlogsverleden. Zoals benoemd in deze brief heeft prof. dr. Maria Grever advies gegeven over een aanpak om dit onderwerp te benaderen. Haar advies was als volgt: 1. Historiseer het monument: hoe is het kunstwerk tot stand gekomen, in welke periode is het gemaakt, wie waren erbij betrokken en waarom? 2. Onderzoek de juridische context: Wie is eigenaar van het kunstwerk en van het gebouw waarop het staat? Heeft de architect van het gebouw destijds toestemming gegeven voor het kunstwerk? Hoe kijken zij er nu tegenaan? Hoe is het auteursrecht van het kunstwerk geregeld? 3. Inventariseer zorgvuldig alle belanghebbenden voor de te voeren gesprekken en voer een gesprek op basis van de methodiek van Emotienetwerken.

Uitvoering Punt 1 en 2 staan beschreven in bijlage 2. Punt 3 is recent uitgevoerd: Op 8 januari is er een gesprek gevoerd met twee nazaten van Lucebert, twee afgevaardigden van de joodse gemeenschap, een afgevaardigde van het Stedelijk Museum Alkmaar, een afgevaardigde van het Regionaal Archief Alkmaar, een inwoner van Alkmaar, in aanwezigheid van de beleidsadviseur van gemeente Alkmaar. Er is ook een jongere benaderd, hij meldde zich af wegens ziekte (hij heeft wel schriftelijk zijn mening met ons gedeeld).

Vanwege de lading van het onderwerp werd de methodiek van Emotienetwerken geadviseerd en toegepast (zie ook bijlage 2). Het was zeer belangrijk dat er een veilige gespreksomgeving was waarin verschillende perspectieven verkend konden worden. Dat is gelukt. Het was soms spannend, maar er was begrip voor elkaars standpunten. De mening van de partijen veranderde niet door het gesprek.

Om een indruk te geven van de inhoud van het gesprek is hieronder een aantal observaties geplaatst: Er werd gesproken over een eerbetoon aan Lucebert: Is het kunstwerk dat? Of kun je het kunstwerk los zien van de maker? Er werd gevraagd of dit gesprek werd gevoerd over de vraag of de kunstenaar goed of fout was. Dat het de cancelcultuur is die nu veel bepaalt: Als je het weghaalt is het voor een bepaalde groep niet goed. Als je het laat staan is het voor een bepaalde groep niet goed.

raadsvragen VVD over kunstwerk ‘’Van te veel spektakel wankel je allicht’’ 1

Er werd aandacht besteed aan de brieven, ondertekend met ‘’Sieg Heil‘’. Verschillende deelnemers gaven aan dat hen dat pijn doet. Als reactie werd onder andere aangegeven dat het in twee brieven heeft gestaan en dat er veel uitgebreider onderzoek gedaan moet worden: Wat heeft de jonge Lucebert precies gezegd en waarom?

Ook kwam de plicht voor beheer en onderhoud van de gemeentelijke kunstwerken aan de orde.

Bevindingen Vrijdag 26 januari jl. is het gesprek samen met de projectleider en de gespreksleider geëvalueerd. De conclusie was dat onderstaande punten de belangrijkste elementen vormden van het gesprek: • Vanuit meerdere deelnemers werd gesignaleerd dat er een angst is voor overhaaste beslissingen vanuit de gemeente, er is behoefte aan inzicht in de keuzes waar de gemeente voor staat; • Meerdere deelnemers signaleerden de heftige maatschappelijke discussie en de verschillende waarderingen voor de maker, het kunstwerk en de dichtregel; • Meerdere deelnemers benoemden de verschillende tegenstrijdige historische bronnen en interpretaties en het feit dat er binnen afzienbare tijd nieuw onderzoek over de geschiedenis van Lucebert zal verschijnen.

Het gesprek riep ook de volgende vraag op: Wat is de verantwoordelijkheid van de gemeente om ruimte te geven aan dit onderwerp voor maatschappelijke dialoog? En wat is de verantwoordelijkheid van de gemeente voor de nalatenschap van Lucebert?

Vervolg Op basis van bovengenoemde bevindingen lijkt het ons verstandig om nog enige tijd te wachten, om ruimte te geven aan het maatschappelijk gesprek. De aankomende tentoonstelling over Lucebert in het Stedelijke Museum Alkmaar kan ook meer context bieden voor dit maatschappelijk gesprek.

Wij verwachten 4e kwartaal 2024 uitsluitsel te kunnen geven.

Bijlage 1: Beantwoording vragen VVD over ‘Van teveel spektakel wankel je allicht’, 4 oktober 2022 Bijlage 2: Aanpak onderzoek en gesprekken, 5 oktober 2023

raadsvragen VVD over kunstwerk ‘’Van te veel spektakel wankel je allicht’’ 2