240228 Raadsinformatiebrief Groenonderhoud - analyse achterstanden

RAADSINFORMATIEBRIEF

Datum : 27 februari 2024 Onderwerp : Groenonderhoud; analyse achterstanden Van : Het college van Burgemeester & Wethouders

Geachte leden van de raad,

In de commissie Ruimte is toegezegd dat er een analyse komt van de oorzaken van de onderhoudsachterstanden van het openbaar groen. Op 17 januari 2024 heeft een raadsinformatiebijeenkomst plaatsgevonden over groenbeheer. In deze raadsinformatiebrief wordt, in navolging op de raadsinformatiebijeenkomst (presentatie zie bijlage 1), een overzicht gegeven van de relevante kaders voor groenbeheer en de analyse van de oorzaken van de onderhoudsachterstanden in het openbaar groen.

1. Beleid

1.1 Beleidsplan Groen In het Groenbeleidsplan 2017-2027 staan de visie en ambitie voor het Alkmaarse groen in de periode 2017-2027 beschreven. De vier thema’s hierin waaraan groen allemaal bijdraagt, zijn: identiteit, gezondheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Als uitwerking op het Groenbeleidsplan zijn de rapporten Kansen voor vergroenen en Kansen voor biodiversiteit opgesteld en vastgesteld. Dit betreft een concrete uitwerking van de mogelijke kansen op het gebied van vergroenen en biodiversiteit in de periode 2020-2026.

1.2 Beeldkwaliteitsplannen In het Groenbeleidsplan zijn kwaliteitseisen opgenomen waaraan moet worden voldaan. De volgende gebieden met bijhorende beeldkwaliteit worden onderscheiden: • Het centrum Alkmaar, winkelcentra, omgeving treinstations en beschermd dorpsgezicht De Rijp: hoog (kwaliteit A); • De rest van de gemeente: basis (kwaliteit B). Dit laatste geldt ook voor alle bomen. Voor de kwalitatieve beoordeling van het groen wordt een door de CROW ontwikkelde systematiek toegepast.

Dit is door Stadswerk 072 uitgewerkt in een beeldbestek. Een beeldbestek is een prestatieovereenkomst waarin de beeldkwaliteitsniveaus zijn vastgelegd waaraan het openbaar groen moet voldoen. Daarnaast zijn het te onderhouden areaal en de verschillende groentypen in het beeld- bestek opgenomen.

2. Uitvoering

2.1 Dienstverleningsovereenkomst Jaarlijks sluit het college, op basis van de genoemde beleidsuitgangspunten een Dienstverlenings- overeenkomst (DVO) met Stadswerk072.

Groenonderhoud; analyse achterstanden 1

In de DVO Groen zijn deze eisen vertaald naar concrete eisen, een monitoring- en een rapportageverplichting. Stadswerk072 (SW) werkt daartoe in de uitvoering met een Kwaliteitsboek beeldbestek. SW legt het uit op haar website.

2.2 Monitoring De prestatieafspraken die in de DVO Groen staan worden door middel van de volgende methoden gemonitord: 1) Uitvoeren van schouwen (metingen). De schouwmeesters toetsen de waargenomen beeldkwaliteit aan: • De kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018 van de CROW. • Beeldmeetlatten.

Stadswerk072 rapporteert ieder jaar over de resultaten in de Schouwrapportage. Zo zijn in 2022 170 schouws uitgevoerd. Hierbij zijn door de schouwmeesters 8294 metingen gedaan. In de halfjaarrapportage (Q3 van het betreffende jaar) en de jaarrapportage (Q1 van het opvolgende jaar) van Stadswerk072 wordt hierover gerapporteerd.

2) De tevredenheid van de burgers wordt jaarlijks geïnventariseerd middels de Monitor Waardering Openbare Ruimte. Aanvullend hierop heeft Stadswerk072 in 2021 en 2022 een pilot gedaan waarbij is gewerkt met persoonlijke interviews. 3) Meldingen openbare ruimte, door inwoners en bedrijven. Deze worden geregistreerd en afgehandeld in het systeem WoWeb en er wordt over gerapporteerd in de Eindverantwoording.

De halfjaar- en jaarrapportages van Stadswerk072 worden, nadat deze zijn afgestemd in het college, ook ter kennisname aan uw gemeenteraad doorgestuurd.

2.3 Ontstane achterstanden in het onderhoud

2.3.1 Achterstanden in beeld In de Schouwrapportage eerste halfjaar 2023 zijn achterstanden in beeld gekomen. De wijken scoren een B-niveau, met uitzondering van de wijk Overdie die een C-niveau (matig) heeft gescoord. Dit heeft vooral te maken met bedrijventerrein Boekelermeer waar schade bij maaien is ontstaan en er grof zwerfafval aangetroffen is. In de centrumgebieden wordt het A-niveau niet behaald (84%), hierin is wel een verbetering te zien ten opzichte van het eerste half jaar van 2022 (78%).

De scores zijn gemiddelden, op onderdelen is de score onder de maat. Voorbeelden hiervan zijn zwerfafval (m.n. centrum Alkmaar), onkruid in beplanting en boomspiegels, snoeien van beplanting en grashoogte. Inmiddels zijn de schouwresultaten over het derde en vierde kwartaal 2023 bekend. In het derde kwartaal voldeed 83% van de meetpunten aan het vereiste B-niveau terwijl in de centrumgebieden 85% op A-niveau was. In december 2023 waren deze percentages 91% respectievelijk 93% waarmee voldaan wordt aan de vereiste beeldkwaliteit.

De schouwrapportage over heel 2023 zal begin februari 2024 gereed zijn en wordt betrokken bij de jaarrapportage 2023 van Stadswerk072.

2.3.2 Veranderende weersomstandigheden (structureel) De veranderende weersomstandigheden hebben een aanzienlijke invloed op de groei van het groen en daarmee ook op het benodigde onderhoud. Veranderende weersomstandigheden maken dat het

Groenonderhoud; analyse achterstanden 2

werk niet alleen veel intensiever is, maar ook dat het onderhoudsseizoen een maand eerder begint dan normaal en een tot twee maanden later eindigt. Zo worden extreme droogte en natte periodes met elkaar afgewisseld en is het gemiddeld genomen warmer geworden. Door deze weersomstandigheden groeit het groen veel sneller dan we gewend zijn. Zo ook het onkruid op verharding, het gras dat we intensief maaien en het onkruid tussen beplanting. Bijkomende uitdaging bij bestrijding van onkruid op verharding is dat het gebruik van bepaalde bestrijdingsmiddelen wettelijk niet meer wordt toegestaan.

2.3.3 Storm Poly (incidenteel) De storm van 5 juli 2023 was dit jaar een extra factor die grote invloed heeft gehad op het groenonderhoud. Uit de inventarisatie is gebleken dat storm Poly heeft geleid tot het omwaaien van ongeveer 500 bomen en het onherstelbaar beschadigen van zo’n 200 bomen. Het uitgangspunt is dan ook om 700 bomen te (her)planten. Hierover bent u geïnformeerd door middel van de raadsinformatiebrief Herstelplan stormschade Poly. Het was noodzakelijk om capaciteit van het reguliere onderhoud in te zetten voor het veiligstellen en opruimen van de stormschade. In de eerste drie weken na de storm zijn de teams van het reguliere onderhoud volledig ingezet om de stormschade op te ruimen. Daarna is dit wekelijks afgeschaald tot eind september en zijn de reguliere werkzaamheden weer opgepakt. De totale inzet voor het opruimen van stormschade Poly komt ongeveer op 7.000 uur.

2.3.4 Gevolgen van het beleid voor de uitvoering Vergroening, biodiversiteit en klimaatadaptatie zijn belangrijke thema’s, zowel bij nieuwe, omvormings- als herinrichtingsprojecten. Verharding wordt omgevormd naar groen om klimaatadaptatie te bevorderen en een groter deel van het openbaar groen vraagt om specifiek onderhoud dat de biodiversiteit bevordert. Bij aanpassing van cultuurlijk beheer naar natuurvriendelijk beheer wordt de personele inzet zeker niet minder. Het onderhoud is arbeidsintensiever door o.a. handmatig werk. Alkmaar heeft vanaf 1995 ecologisch groenbeleid en beheer; het is niet nieuw, maar heeft vanaf 2020 wel een extra impuls gekregen. Omzetten van cultuurlijk beheer naar ecologisch/natuurvriendelijk beheer betekent vaak een extensivering van onderhoud (zoals bijv. minder vaak maaien). Er wordt echter ook op veel plekken gekozen voor aanplant van (bloeiende) vaste planten en dat vraagt meer onderhoud.

2.3.5 Personele situatie op de arbeidsmarkt Kwalitatief Inzet op vergroening, biodiversiteit en klimaatadaptatie betekent tevens dat groenmedewerkers meer expertise nodig hebben van het groenvak. Een deel van het onderhoud van dit groenareaal wordt uitbesteed aan bedrijven die daar ervaren en deskundig in zijn. Vanaf het voorjaar 2023 doet Stadswerk072/RegioGroen het intensieve maaiwerk (kort gemaaide gazons) zelf. Dit vergt scholing en een inwerkperiode voor de medewerkers. Kwantitatief De personele capaciteit is vooralsnog niet meegegroeid met de vergroting en van het groenareaal. Door de krapte op de arbeidsmarkt is het lastig om de juiste mensen te vinden. Dit geldt voor zowel vast personeel als inhuur. De gevolgen voor de openbare ruimte van de Storm Poly heeft ervoor gezorgd en zorgt er nog steeds voor dat capaciteit wordt ingezet om de stormschade op te ruimen. Tegelijkertijd is voor het groenonderhoud en beheersing van onkruid extra personeel ingehuurd (vanaf september t/m december 2023 19 FTE), waardoor een inhaalslag wordt gemaakt. Voor het begin van het nieuw groeiseizoen (maart 2024) moet de inhaalslag afgerond zijn.

Groenonderhoud; analyse achterstanden 3

3 Meldingen openbare buitenruimte Communicatie met inwoners is een aandachtspunt. Het aantal meldingen t.o.v. een aantal jaren geleden is aanzienlijk toegenomen. Interne evaluatie van het proces heeft geleid tot het inzicht dat dat beter moet kunnen. Stadswerk072 is inmiddels bezig om kwaliteitsverbeteringen door te voeren in het meldingssysteem en afhandelproces, waarbij communicatie de volle aandacht krijgt. U wordt over de verbetering van het meldingssysteem door middel van een aparte raadsinformatiebrief nader geïnformeerd.

4 Conclusie Veranderende weersomstandigheden, klimaatadaptatie, vergroening en biodiversiteit en krapte op de arbeidsmarkt vormen een uitdaging om het onderhoud van het groen structureel op peil te houden. Dit jaar is storm Poly ook van grote invloed geweest op het groenonderhoud. Dit heeft geleid tot achterstanden in het groenonderhoud. Daarnaast is geconstateerd dat het aantal meldingen aanzienlijk is toegenomen. Een evaluatie van het proces heeft geleid tot het inzicht dat dit moet worden verbeterd.

5 Acties Naar aanleiding van de analyse worden de volgende acties ondernomen: • Bij (grote) incidenten wordt de impact op de reguliere taken nagegaan. • Per wijk of dorp wordt een onderhoudsbeeld/plan van aanpak gemaakt. Dit vormt de basis voor het beheer. Een plan van aanpak volgt in Q1 2024. • Het meldingssysteem en de daarmee samenhangende opvolging wordt verbeterd. Medio 2024 zijn de aanpassingen gereed. Over de verbetering van het meldingssysteem wordt u door middel van een aparte raadsinformatiebrief nader geïnformeerd. • Er is een strategische personeelsplanning gemaakt, die inzicht geeft in welke kennis en ervaring aanwezig is bij medewerkers in de uitvoering en wat de gewenste situatie zou moeten zijn. Op die manier wordt extra aandacht aan werving, opleiding en ontwikkeling van medewerkers besteed.

Groenonderhoud; analyse achterstanden 4