231122 Raadsinformatiebrief Wet openbare manifestaties

RAADSINFORMATIEBRIEF

Datum : 22 november 2023 Onderwerp : demonstratierecht Van : Anja Schouten – Burgemeester

Geachte leden van de raad,

Woensdag 15 november is tijdens een Raadsinformatiebijeenkomst uitleg gegeven over het demonstratierecht, de Wet openbare manifestaties (Wom) en de (on)mogelijkheden om demonstraties te beperken of te verbieden. De presentatie die daar werd gehouden stuur ik u ter informatie als bijlage bij deze brief mee. De situatie in het Midden-Oosten, Oekraïne, het stikstofvraagstuk en het klimaat zijn onderwerpen die aanleiding geven voor het uiten van meningen door middel van een manifestatie, demonstratie of betoging.

Recent zijn twee kennisgevingen ontvangen over een ‘sit in’ voor Gaza en een vredeswandeling waarover ik vragen krijg. Vragen als welke mogelijkheden ik heb om een openbare manifestatie of bepaalde uitingen bij een manifestatie te beperken dan wel te verbieden. Met deze brief informeer ik u over mijn bevoegdheden op basis van de Wom. In deze brief spreek ik van manifestaties. U kunt daar ook demonstratie, betoging of protestbijeenkomst lezen.

Openbare manifestatie: demonstratie / betoging Wat is een manifestatie? Een manifestatie is volgens de Wom een betoging, vergadering of samenkomst tot het belijden van godsdienst of levensovertuiging. Een betoging of demonstratie is een collectieve meningsuiting in een publiek toegankelijke of openbare ruimte van een groep personen (twee of meer mensen) met een gedeeld standpunt en een min of meer onderlinge band. Betogen is een fundamenteel recht dat rechtstreeks voortvloeit uit artikel 9 van de Grondwet en internationale verdragen zoals artikel 11 Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Wet openbare manifestaties In de Wom is het kader gegeven op basis waarvan de burgemeester het recht op manifesteren kan reguleren. Er staan omstandigheden beschreven wanneer een manifestatie kan worden beperkt door middel van het stellen van voorwaarden, stopgezet of in een uiterst geval zelfs vooraf kan worden verboden. De Wom geeft slechts gronden voor beperken, verbieden of beëindigen vanuit het oogpunt van: a. gezondheid (zoals een pandemie), b. verkeer (restrictief, verkeershinder moet men dulden), c. een concrete vrees voor wanordelijkheden (vanuit de demonstranten)

demonstratierecht 1

Bevoegdheden burgemeester De primaire taak van de burgemeester bij manifestaties is het eerbiedigen, beschermen en faciliteren van het manifestatierecht. Ik moet er dus vooral op toezien dat een manifestatie kan plaatsvinden en indien nodig de manifestanten beschermen tegen bijvoorbeeld vijandig publiek. De burgemeester mag zich op geen enkele manier bemoeien met de inhoud van een manifestatie. De burgemeester mag dus ook geen inhoudelijke beperkingen stellen (censuur), zelfs niet als manifestanten strafbare uitingen (dreigen te) doen of als uitingen schuren of choqueren. De overheid mag zich immers niet voorafgaand bemoeien met dergelijke uitingen.

Mogen manifestanten de wet overtreden? Nee, iedereen dient zich in beginsel aan de wet te houden. Toch kunnen strafbare uitingen of de vrees daarvoor niet op voorhand aanleiding zijn om een manifestatie te verbieden of te beperken. Uitsluitend de officier van justitie kan optreden tegen manifestanten die zich tijdens een manifestatie schuldig maken aan strafbare feiten of uitingen. Dat betekent dat ter plaatse of pas achteraf kan worden opgetreden tegen strafbare uitingen.

Overwegingen burgemeester Als burgemeester is het mijn taak om manifestaties te beschermen en te faciliteren. Tegelijkertijd ben ik verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid en voel ik mij, als burgermoeder, verantwoordelijk voor het gevoel van veiligheid van alle inwoners, ondernemers en bezoekers van de gemeente Alkmaar. De Wom maakt het onmogelijk om mij te bemoeien met de inhoud van een demonstratie, ook als ik dat vanuit deze verantwoordelijkheden soms wel zou willen. Door vooraf in gesprek te gaan met een organisator van een manifestatie proberen we er gezamenlijk voor te zorgen dat een manifestatie op een voor iedereen veilige wijze kan plaatsvinden.

In sommige situaties zal ik genoodzaakt zijn om voorschriften aan een manifestatie te verbinden, maar terughoudendheid is hierbij steeds geboden. En dergelijke voorschriften mogen nooit de uiting zelf betreffen. Als er onverhoopt sprake is van strafbare uitingen, symbolen of gedragingen dan is de beoordeling daarvan aan het OM.

Het recht om te demonstreren en het recht op vrije meningsuiting zijn een groot goed. Mensen moeten te allen tijde hun gevoelens, meningen en gedachten kunnen uiten. Mijn oproep daarbij aan iedereen is om met elkaar in gesprek te blijven en elkaar en elkaars meningen, standpunten en gevoelens te respecteren.

demonstratierecht 2