20210701 Bestuur ATV de Rekere - Parel in de kroon van de Viaanse Molen 9 juni 2021

KANAALZONE ALKMAAR

atv de Rekere

parel

in de kroon van de

viaanse molen

Parel in de kroon van de Viaanse molen Waarde van atv de Rekere

Zoals in de nota Biospots van de federatie beschreven, is het houden van een amateurtuin in Alkmaar gestoeld op een eeuwenlange traditie. Het maakt deel uit van de identiteit van de stad en vormt een verrijking voor stad en leefomgeving. Het is daarom van groot belang om goed met dit cultureel erfgoed om te gaan. Amateurtuinen passen ook in het beeld van lokaal duurzaam recreëren. De gemeente ziet amateurtuincomplexen als een belangrijke kwaliteit zoals onder andere blijkt uit de Omgevingsvisie 2040, het Groenbeleidsplan 2017-2027 en voor het gebied van de Viaanse Molen uit de informatiebijeenkomst Viaanse Molen 6 maart 2018 (zie bijlage I).

Centraal gelegen in de Viaanse Molen ligt sinds 1978 het complex van amateurtuindersvereniging de Rekere. De vereniging is vanaf 1954 actief aan de Helderseweg. Er is al jaren een wachtlijst en veel leden zijn actief binnen het verenigingsleven. Het verblijven en werken in de buitenlucht, eigen groenten en bloemen telen, kennis en ervaringen met elkaar delen en elkaar ontmoeten op de tuin of in het verenigingsgebouw zijn belangrijke functies. De opbouw in leeftijd, geslacht en sociale status maakt dat het een plek is waar veel waardevolle ontmoetingen zijn. Voor een grote groep is dat dan ook precies de reden voor een lidmaatschap van de vereniging. Daarnaast worden educatieve projecten georganiseerd en is er een groot aantal leden dat zich al jaren bezighoudt met de ecologische ontwikkeling en met onderhoud van het complex. Zo kunnen zij de hoge kwaliteit van het groen en de natuur op het complex behouden.

Het complex bestaat niet alleen uit tuinen die aan leden worden verhuurd. Bijna een derde van het perceeloppervlak bestaat uit sloten, groenstroken en een ruime hoeveelheid bomen en bosschages. Hier heeft zich mede door de variaties in tuingebruik een unieke biospot kunnen

ontwikkelen De stiltegebieden vormen broedplaatsen voor zeldzame diersoorten (waaronder de bruine grootoor ). De vereniging is in gesprek met de Stichting Landschap Noord-Holland om nauwkeurig in kaart te brengen welke soorten belang hebben bij behoud van het complex (voor een eerste inventarisatie, zie bijlage II).

Het complex als geheel draagt bij aan een grote biodiversiteit en sluit daarmee goed aan op het denken over de aanpak van hittestress en wateropvang. Het vormt hiermee een waardevolle klimaatzone tussen het te ontwikkelen klimaateiland en de kanaaloever en kan om die reden met recht gezien worden als een parel in de kroon van de Viaanse molen.

Reactie op de plannen voor verlegging Helderseweg

Op uitnodiging van de projectgroephebben vertegenwoordigers van het bestuur van atv de Rekere en het DB van de federatie van amateurtuindersverenigingenin februari, maart, april en mei 2021constructieve gesprekkengevoerd over de (on)mogelijkheden bij de gewensteverlegging van de Helderseweg.

Na deze gespreksrondenhebben beide besturen moetenconcluderen dat elke variant waarbij de Helderseweg over het complexvan atv de Rekere verlegd wordt, zal leiden tot een grootverlies aan tuingrond, opstallen, struiken en plantgoed en onherstelbare schadezal aanbrengenaan dit cultuurhistorisch erfgoed.Voor leden die het betreft zal in de directe omgevinggeenvervangende tuin beschikbaar zijn en de vereniging zal gedwongenworden hun lidmaatschap te beëindigen.

Leden, bestuurvan atv de Rekere en het dagelijks bestuurvan de Federatie constateren na zorgvuldige bestuderingen afweging van alle voor-en nadelen van mogelijke varianten dat verlegging van de Helderseweg over het complexzeer grote nadelen met zich meebrengt.Ze pleiten daaromnadrukkelijk voor een gedegenonderzoeknaar de mogelijkheden om de verlegging van de Helderseweg te realiseren aan de westkant, als parallelweg van de N9/Steve Bikoweg(zoals na het kruispunt na de Kogendijk richting Schoorl) of aan de oostkantaan de rand en ophet terrein van het PEN-dorp naar deHelderseweg.

Bijlage I Relevante gemeentelijke beleidsstandpunten De druk op de openbare ruimte en het groen neemt met de groei van de stad steeds verder toe. Ze raakt steeds dichter bevolkt. Al die mensen hebben behoefte aan groene ruimte. Het is dan ook een opgave in de bestaande en nieuwe stad voldoende kwalitatief groen te behouden. De gemeente is hierin op zoek naar een evenwichtige balans tussen economische groei en leefbaarheid. In verschillende documenten heeft de gemeente vastgelegd welke plaats ze hierin toebedeelt aan de amateurtuinen in Alkmaar. Ze vormen immers de groene parels in de stad, vol saamhorigheid.

Groenbeleidsplan Alkmaar De kracht van groen blz. 31 Amateurtuincomplexen dragen positief bij aan de groene uitstraling van Alkmaar en spelen een positieve rol op het gebied van gezondheid, recreatie, educatie en sociale integratie en participatie.

Alkmaar Omgevingsvisie 2040 vastgesteld 5 oktober 2017 blz. 15 Algemene Ambities

Erfgoed Alkmaar is een gemeente met een cultuurhistorische uitstraling. Daarom is het doel van haar erfgoedbeleid de hoge kwaliteit van het erfgoed behouden en waar mogelijk versterken zoals door herbestemmen en inweving in de openbare ruimte. Groen Een goede leefomgeving is een groene leefomgeving. Daarom streeft de gemeente in haar groenbeleid naar het uitbouwen van de hoofdgroenstructuur, een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van groen en natuur, het leggen van het accent op bomen op basis van structuur en kwaliteit en het maken van groene verbindingsroutes. Ook het toevoegen van recreatiemogelijkheden in het groen, het stimuleren van amateurtuincomplexen, kinderboerderijen, groene begraafplaatsen en meer groen op sportterreinen versterken de omgevingskwaliteit blz 29 Klimaatbestendig Met het oog op klimaatverandering zijn maatregelen nodig om de negatieve effecten van hevige regenbuien en hittestress op te vangen. Vooral in een compacte stad is dit van belang omdat verdichting resulteert in minder ruimte voor opvang van water en groei van hittestress op warme dagen. Naast de negatieve economische gevolgen van wateroverlast, heeft hittestress een zeer negatieve invloed op de gezondheid. Vergroenen draagt bij aan het oplossen van beide vraagstukken. Het groen kan water opvangen en vermindert de hittestress.

Het vergroenen van de ‘vergrijsde omgeving’ is hierbij een goed startpunt. Dit geldt zowel voor het openbaar gebied als particuliere terreinen. Een afweging tussen het ruimtegebruik voor verblijfs- en verkeersdoeleinden en groen zal nadrukkelijker gemaakt moeten worden met als focus meer ruimte voor groen en water. Verslag informatiebijeenkomst Viaanse molen noord

Datum vergadering: dinsdag 6 maart 2018 tijd: 16.00 – 17.30 uur plaats : De Viaan, Havinghastraat 11 te Alkmaar … Naar aanleiding van de presentatie hebben de aanwezigen een aantal aandachtspunten meegegeven: - kijk niet per perceel, maar naar het gebied als geheel; - het is nu een rommelig geheel, meer eenheid en een lange termijnvisie - het mag wel concreter - de volgordelijkheid wordt gemist - blijven de volkstuinen (op de huidige plek bestaan)? - op het juiste moment betrokken worden - alleen woningbouw? - hoe past de boerderij in het beeld? - wat is nu het vervolg? Als reactie op bovenstaande geeft de wethouder aan dat we juist met de verschillende betrokkenen aan de slag willen en niet als gemeente een beeld op willen leggen. Dat de volkstuinen niet ter discussie staan. Deze zijn juist een mooie toevoeging aan het gebied.

Bijlage II Relevante passages uit de nota Biospots van de Federatie van Amateurtuindersverenigingen Alkmaar e.o. In het groenaanbod van de stad nemen de amateurtuinen een geheel eigen plek in. De betekenis van deze tuinen voor (de bewoners van) de stad is divers en staat in Biospots beschreven. De belangstelling voor een tuin is al jaren onverminderd hoog, maar heeft door de coronacrisis nog een flinke impuls gekregen

Groenfunctie De tuincomplexen maken onderdeel uit van een gevarieerd groenaanbod in en om de stad. Ze liggen vaak aan de rand van de stad en vormen daarmee een overgang tussen het stedelijk gebied en het landelijk gebied.

Natuur- en cultuurhistorische functie De tuincomplexen, hebben in de loop der tijd een interessant flora- en faunabestand opgebouwd, waarmee ze een bijdrage leveren aan de ecologische groen- en waterinfrastructuur.

Specifiek recreatieaanbod Qua type recreatieaanbod nemen de tuincomplexen een unieke positie in. Een amateurtuin biedt de mogelijkheid tot het hebben van een eigen plekje groen in de stad, met een grote mate van vrijheid qua invulling.

Betekenis voor tuinders en gebruikers uit de omgeving De tuincomplexen hebben met name een recreatieve functie. Ze worden onder andere gewaardeerd als oases van rust in de hectische omgeving, ze voorzien in de toenemende behoefte aan tuinieren voor mensen zonder tuin-aan-huis.

Als gevolg van maatschappelijke en demografische ontwikkelingen staan de ontwikkelingen in het amateurtuinieren niet stil. Een aantal in het oog vallende ontwikkelingen zijn:

 Meer aandacht voor natuurlijk, ecologisch tuinieren.  Meer bewustzijn van herkomst van voedsel en gezond, biologisch en lokaal geproduceerd voedsel. Veel Nederlanders willen weer in verbinding staan met de voedselketen.  Een grotere differentiatie van leefstijlen op amateurtuinen: bewoners uit verschillende culturen, van diverse opleidingsniveaus, al dan niet met kinderen, ontdekken de amateurtuin. Hiermee verandert ook de mate en wijze van binding aan de vereniging. De verschillende wensen en gewoonten brengen soms discussies met zich mee op de complexen.  Meer aandacht voor een duurzame, leefbare en gezonde stad. Hieraan leveren de amateurtuinen een bijdrage.

Bijlage III

Voorlopige inventarisatie van Flora en Fauna op het complex van atv de Rekere waargenomen vogels klein wild en insecten

1. Meeuwen diverse 28. Tortelduif 2. Scholekster 29. Houtduif 3. Merel 30. Bosrietzanger ** 4. Zanglijster 31. Torenvalk 5. Grote lijster 32. Sperwer 6. Koolmees 33. Buizerd 7. Pimpelmees 34. Vlaamse gaai 8. Kuifmees 35. Witte kwikstaart 9. Glanskop 36. Gele kwikstaart ** 10. Staartmees 37. Ekster 11. Boomkruiper 38. Kauw 12. Boomklever 39. Bergeend 13. Roodborst 40. Blauwe reiger 14. Winterkoninkje 41. IJsvogel ** 15. Fitis 42. Waterhoen 16. Tjiftjaf 43. Meerkoet 17. Grauwe vliegenvanger 44. Eendensoorten diverse 18. Groenling 45. Fuut 19. Vink diverse 46. Waterral 20. Kneu 47. Goudhaantje ** 21. Boompieper 48. Pestvogel 22. Nachtegaal ** 49. Koperwiek 23. Heggemus 50. Krans vogel 24. Braamsluiper 51. Vleermuis ( bruine grootoor ; beschermd) 25. Tuinfluiter 26. Grote bonte specht Bijen, hommels, diverse vlinders, insecten. 27. Groene specht ** Wezel **, hermelijn **, vos, egel, kat, diverse muizen.

N.B. Diersoorten met ‘**’ zijn zeldzaam.

Bijlage III a

Waterkwaliteit in de watergangen op ATV de Rekere in opdracht van Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, dd. augustus 2020.

Het is inmiddels enige tijd geleden dat er rondom het volkstuincomplex watergangen zijn bemonsterd. Inmiddels is het gehele werk gerapporteerd en wordt het bestek opgesteld om dit in de periode september 2021-maart 2022 te gaan baggeren. Ik zal in het bestek ook de contactgegevens van de volkstuinvereniging opnemen voor het afstemmen van de werkzaamheden, voor het geval de aannemer hiervoor toegang tot het terrein nodig heeft.

U had ook gevraagd om de kwaliteit van de watergangen te laten weten. Voor vrijwel alle vakken rondom het complex (MV31, MV33, MV34, MV35) is de kwaliteit ‘vrij verspreidbaar, altijd toepasbaar’. Dat wil zeggen dat het voldoet aan alle achtergrondwaarden zoals in het besluit bodemkwaliteit zijn aangegeven. Dit is dus de schoonste categorie die uit het onderzoek kan komen. Voor monstervak MV32 is de kwaliteit een klasse hoger, nl. ‘verspreidbaar, klasse A’. De vakken zijn ook op bestrijdingsmiddelen (OCB’s) geanalyseerd, deze zijn nergens aangetroffen.

Met vriendelijke groeten, Meriam Brouwer

Bijlage IV

Tuin van de toekomst ATV De Rekere als groene oase in de stad nov. 2020

1

Samenvatting.

Wij zijn een tuinvereniging die bewoners van Alkmaar in staat stelt te tuinieren in een gifvrije, natuurlijke en daardoor ecologisch rijke omgeving. Wij willen de natuurlijke waarden die in de afgelopen vijfendertig jaar zijn opgebouwd op ons terrein uitbouwen en hebben de ambitie om een steeds groenere parel te zijn in de stad. Ook het beheer van ons terrein stemmen wij hierop af. Van onze tuinders vragen wij dat zij geen schadelijke effecten aan de natuur toebrengen. In dit rapport wordt aangegeven wat wij nu al hebben bereikt en hoe we op deze weg verder willen. We zien ons complex, ATV de Rekere, graag geïntegreerd binnen de nieuwe woonwijk Viaanse molen. Het zou een onderdeel kunnen zijn van een groter en mooi ecologisch park, verder bestaande uit het huidige sportcomplex de ‘Viaanse Molen’, de tuin van het Bonnema-complex en de groenstrook ten zuiden van ons terrein waar gewandeld, gesport, ontspannen en getuinierd kan worden. Wij hebben de ambitie om de variëteit aan flora en fauna op ons terrein verder te vergroten en ondersteunen onze tuinders in het op ecologisch verantwoorde wijze omgaan met hun eigen tuin en de directe omgeving ervan. Wij staan open voor uitbreiding van het terrein waardoor we kunnen voorzien in de toenemende vraag naar tuinen wanneer er woningbouw in onze omgeving plaats gaat vinden.

Verder willen we op het gebied van natuurbegrip en - beleving een maatschappelijk relevante factor in ons stadsdeel gaan vormen. Het beheer van onze tuin is zo ingericht, dat de biodiversiteit wordt bevorderd. Al jaren zorgden wij ervoor dat wij geen schade toebrengen aan de natuur. De afgelopen jaren zijn extra maatregelen genomen om de natuur actief te ondersteunen, zoals aanleg van natuurvriendelijke oevers. Bij dit veranderde beheer hebben wij veel aan de adviezen van het Hoogheemraadschap en anderen. Wij gaan, in verband met de stedelijke plannen voor de Viaanse Molen, in overleg met de gemeente om af te spreken hoe wij samen met hen een bijdrage kunnen blijven leveren aan hun en onze ambities. Ons complex is door de rijkdom aan biodiverse natuur te interessant om opgeofferd te worden.

Inhoud

Hoofdstuk 1 Inleiding ........................................................................................................................ 4 Hoofdstuk 2 Onze tuin....................................................................................................................... 5 2.1 Bloeiende vereniging .............................................................................................................. 5 2.2 De tuin leeft ............................................................................................................................... 6 Hoofdstuk 3 Visie op de toekomst ................................................................................................. 8 3.1 De omgeving verandert .......................................................................................................... 8 3.2 Onze missie ............................................................................................................................... 9 3.3 Integratie in de stad................................................................................................................. 9 Hoofdstuk 4 Wat gaan we doen?.................................................................................................. 11 4.1 De Rekere toekomstbestendig ...........................................................................................

11 4.2 De tuinen .................................................................................................................................. 11 4.3 Groen en water ....................................................................................................................... 11 4.4 Contacten versterken ........................................................................................................... 12 Bijlage: Natuurwaarden .................................................................................................................. 13

Deze toekomstvisie is opgesteld door de Toekomstcommissie bestaande uit: Cora Paul, Guus Aben, Ingrid van Rhoon, Jan Nieuwenhuizen, Leo Kaandorp, Peter Batelaan, Pieter Korstanje.

november 2020

3

Hoofdstuk 1 Inleiding

De tuin voor de toekomst, ATV de Rekere als groene oase in de stad. De naam van dit rapport moet de leden van onze tuinvereniging en ander geïnteresseerden gaan prikkelen. Een rapport dat de toekomst van onze tuinvereniging beschrijft, is dat nodig? Jazeker dat is noodzakelijk, want er zijn ontwikkelingen gaande. Alkmaar is op zoek naar nieuwe bouwlocaties om in de woningbehoefte te voorzien. De omgeving van ons tuincomplex is zo’n beoogde locatie en daarom is het noodzakelijk om de waarde van ons tuincomplex in kaart te brengen, om de beleidsmakers te laten zien wat voor grote betekenis ons tuincomplex heeft.

We zijn als toekomstcommissie een aantal keer bij elkaar geweest om te bepalen hoe we tegen de toekomst van ons tuincomplex aankijken en het werd al snel duidelijk: het tuincomplex van ATV De Rekere wordt van grote ecologische betekenis voor de toekomstige wijk de Viaanse Molen.

In het rapport wordt vanuit het verleden naar de toekomst gekeken. Er is een duidelijke visie in beschreven waarin wordt aangegeven wat we in de toekomst willen doen om ons tuincomplex te laten integreren in het nieuwe woongebied.

De inhoud van dit rapport is voor de tuinders van onze vereniging een opsomming van de zegeningen om te mogen tuinen op een van de mooiste tuincomplexen van Alkmaar! Voor de beleidsmakers van de gemeente Alkmaar is het een visie die duidelijk maakt dat onze vereniging klaar is voor de toekomst en voor zichzelf een rol ziet in de nieuwe woonwijk.

4

Hoofdstuk 2 Onze tuin

2.1 Bloeiende vereniging

Een stukje geschiedenis Oorspronkelijk was hier een tuincomplex voor Hoogovenarbeiders. Die schermden hun kassen met asbestplaten af tegen de muizen. Tegenwoordig is De Rekere waarschijnlijk het meest ecologische tuincomplex dat Alkmaar rijk is. Op 4.500 m2 telen we een grote variëteit groenten en fruit en ontwikkelen zich links en rechts boeiende siertuinen. Dit alles zonder kunstmest en zonder giftige bestrijdingsmiddelen. Door een mix van tuinen, sloten en groenstroken met veel bomen is er een soort parkomgeving gegroeid waar insecten, vogels, mensen en andere zoogdieren zich thuis voelen.

De Rekere kent vijf percelen. De oudste hiervan, de percelen 1- 4, liggen in een cirkel rond de kantine en het parkeerterrein. Het vijfde perceel is jonger dan de andere. Het ligt het zuidelijkst en was het meest ruige en natte deel van het oorspronkelijke gebied. Op initiatief van één van de leden ging de gemeente akkoord om er een Biologisch Dynamisch tuinperceel te laten starten. Dat is voor de hele vereniging een belangrijke stap geweest. Niet alleen is dit laatste perceel vanaf het begin gif- en kunstmestvrij bewerkt en is door de BD aanpak het bodemleven in uitstekende conditie, vanuit de BD-groep zijn ook belangrijke initiatieven genomen. De open dagen en de tuindagen komen er vandaan. De heemtuin is een BD-initiatief. De omschakeling van een traditionele tuinbewerking naar een ecologische voor de ander vier percelen was er zonder de BD-voorzet nooit gekomen. En dat we nu een aantal imkers hebben kunnen we er ook op terugvoeren.

De vereniging leeft Behalve voor tuinieren biedt de vereniging mensen ook de ruimte voor bestuurswerk, imkerij, winkel, kwekerij, evenementen, verhuur, herinrichting van het terrein etc. Je kunt als eenling bezig zijn, je kunt een groep vinden om in mee te draaien, er is plek voor je, van jong tot oud. Er is altijd wel iemand te vinden om een praatje mee te maken.

En als er grote klussen te doen zijn, dan vinden we daar altijd wel vrijwilligers voor. We hebben starterstuinen, voor wie wel wil maar nog niks weet. We geven ruimte aan schooltuintjes om leerlingen te laten ontdekken waar sla en worteltjes vandaan komen. De kantine is in gebruik bij de leden, maar ook cursussen en tentoonstellingen van buiten weten die ruimte te vinden. En ieder initiatief dat je door de ledenvergadering heen krijgt, krijgt de kans om zich te bewijzen.

Tuinder aan het woord:

“Ik tuin alweer heel wat jaren op de Rekere. Ik heb al diverse tuinen op perceel 1 bewerkt. Naast het tuinen vind ik ook de sociale aspecten heel leuk. Er lopen zeer diverse soorten mensen op ons complex rond en het is bijzonder dat we met elkaar zo'n mooi complex kunnen vormgeven. We gaan het complex nog mooier maken, met nog meer biodiversiteit.”

De jongste ontwikkeling heeft twee vormen. De eerste is het mede-tuinderschap. Op zich bestond dit al langer. Het was en is enerzijds een vorm van leerschool, naast de hoofdtuinder, anderzijds een manier om sneller aan een eigen tuin te komen, buiten de wachtlijst van dat moment om.

Nieuw is verder dat sommige leden terug stappen van een eigen tuin naar het mede- tuinderschap: je hoeft niet zoveel meer, maar je kunt nog lekker op je oude tuin zitten genieten.

5

Daarnaast is het mogelijk om lid te blijven van de vereniging ook als je je tuin opgeeft. Meestal stoppen tuinders vanwege een haperende gezondheid. Soms omdat het verenigingsleven zelf aantrekkelijker blijkt dan een tuin. Ze draaien mee in klussen die ze wel aankunnen en houden de praat met de anderen gaande.

2.2 De tuin leeft Tuinieren is allereerst je bodem lief hebben. Wat je bovengronds teelt, heeft ondergronds water, lucht, voeding en ruimte nodig. De natuur heeft daar al heel lang specialisten voor en die krijgen op de Rekere steeds meer de ruimte. Iedereen weet wel iets van wormen. Maar er leeft meer in de bodem: schimmels en bacteriën maken net als wormen voedingsstoffen beschikbaar voor planten. Slakken, torren, mieren, muizen en mollen zorgen voor de grovere aanpak van lucht en ruimte ondergronds. Op hun eigen manier maken ze ook voeding voor wat er groeit. Doordat we geen gif meer gebruiken krijgt de bodem een steeds rijker leven. En doordat sommige dieren toch ook wel overlast geven krijgen we steeds slimmere tuinders. grote bonte specht

Water is nuttig als directe grondstof. Water is ook een leefomgeving op zich. Door een gewijzigd maaibeleid voor het riet hopen we in het midden van ons tuincomplex een moerasstrook te ontwikkelen, met een eigen flora en fauna, als aanvulling op de natuur die er al is. Tegelijk kan zo’n moerasstrook ook waterzuiverend werken. Op meerdere locaties is de waterkant actief aangepakt. Er komen steeds meer natuurvriendelijke oevers met minder steile taluds. Zo geven we ruimte aan watervogels en amfibieën om meerkoet makkelijker op het land te komen.

Welke planten en dieren komen er voor op de Rekere? Het wemelt van het leven op de Rekere. De tuintjes worden bezocht door vlinders en bijen. Bosjes vormen schuilplaatsen voor kleine dieren. Singels met dichte struiken bieden broedgelegenheid aan zangvogels en leveren in de winter bessen en zaden voor overwinteraars. En dan de sloten op en rond het terrein. Vissen, watervogels, amfibieën en allerlei kleine waterdieren vinden hier hun leefgebied. Op de oevers komen oeverplanten voor en in het riet zingen de karekieten. Wie in het voorjaar ’s ochtends op z’n tuintje bezig is, wordt onthaald op een zangkoor van vrolijk fluitende zangvogels.

“Planten- en diersoorten en ecosystemen dragen bij aan een gevarieerde beleving van de leefomgeving en hebben tevens een waarde van zichzelf.” uit: Groenbeleidsplan Alkmaar, 2019

azuurwaterjuffer

6

De bloemrijke tuinen trekken veel insecten aan. Sommige dieren komen alleen even van de nectar snoepen. Aan andere soorten biedt het volks- tuincomplex jaarrond een leefbiotoop. Insecten vormen op hun beurt weer voedsel voor andere dieren, waaronder vleermuizen.

Vleermuizen zijn beschermde dier- soorten. Op het tuincomplex komen onder andere de gewone dwergvleermuis en de laatvlieger voor. Overdag rusten ze in holtes van bomen, of onder daken. ’s Nachts jagen ze boven de tuinen en distelboktor watergangen op vliegende insecten.

Naast de tuinen zelf is ook overige groen belangrijk. In de hagen en houtsingels vinden wilde planten een groeiplaats. Braamstruwelen bieden niet alleen een goede schuilplaats voor veel dieren, maar het blad, de bloemen en de vruchten vormen voor veel diersoorten ook een voedselbron. Wie op een zonnige dag de groene beplantingszomen eens langzaam afstruint, staat verbaasd van het insectenleven dat hij er tegenkomt. Het bont zandoogje verdedigt er zijn territorium tegen indringers. De miersikkelwants en het schaakbordlieveheersbeestje kruipen rond over bladeren op zoek naar wat eetbaars. De grote dansvlieg en de weideschorpioenvlieg zitten zich op te warmen op een zonnig plekje.

Ook kun je in het voorjaar de gewone distelboktor tegenkomen. Een fantastisch dier om te zien. Met van die grote boktorvoelsprieten. Hij houdt van distels, waar hij zijn eitjes afzet en is gelukkig niet gevaarlijk voor aantasting van hout.

In de vele nestkastjes komen kool- en pimpelmezen tot broeden. Wanneer de eieren uitkomen vindt net de piek in de rondkruipende rupsen plaats. De nestkast voor de torenvalken wordt soms gekraakt door nijlganzen of kauwtjes.

Een amateurtuincomplex als de Rekere vormt voor veel soorten een brongebied van waaruit weer andere groen- en natuurgebieden bereikt kunnen worden. De inrichting en het beheer zijn er op gericht dit verder te versterken.

oever in bloei koolmezen

7

Hoofdstuk 3 Visie op de toekomst

3.1 De omgeving verandert We zijn tot nu toe nog een tuinvereniging aan de rand van Alkmaar. Dat gaat veranderen. Er zijn plannen om de kanaaloever te bebouwen. Deze plannen raken ons. Na verloop van tijd komen we in een nieuwe woonwijk te liggen. Hoe alles precies ingericht wordt, weet op dit moment niemand, ook de gemeente nog niet, maar dat ons tuincomplex een wezenlijk onderdeel van een nieuwe wijk gaat vormen is duidelijk. Er komen woningen langs het kanaal op de plek van het gasstation. De kantorenwijk zuidelijk van ons wordt waarschijnlijk veel meer een woonwijk dan tot nu toe het geval is. Er is kans op hoogbouw. Er komen in de nieuwe wijk een aantal nieuwe waterlopen.

Bron: Kanaalzone Alkmaar, Ontwikkelbeeld Viaanse Molen, 2019

Wij gaan veel meer dan ooit gezien worden. Dat vraagt om een inrichting van het terrein en van de individuele tuinen die er bijvoorbeeld vanuit een flatgebouw ook nog aantrekkelijk uitzien. De Helderseweg, die lang een 80 km uitvalsweg van de stad was richting Bergen en Den Helder, krijgt een ander tracé. Hij zal worden afgebogen van het kanaal en als 50 of 30 km weg dóór de nieuwe wijk heen gaan slingeren. Wel houdt hij in de huidige plannen zijn aansluiting op het kruispunt naar Bergen. Op welke plek die weg weer naar zijn oude tracé komt, is een vraag waar we pas in een later stadium een antwoord op kunnen verwachten.

Vereniging en tuin midden in de samenleving Er komen veel nieuwe mensen op loopafstand. We gaan aandacht krijgen. Wat betekent dit voor ons? Er melden zich misschien meer nieuwe tuinders. Er komen misschien meer vragen om de kantine te gebruiken. Kunnen we iets betekenen voor mensen zonder eigen tuin? Hoe open, hoe gastvrij gaan we worden?

Wie is de tuinder van de toekomst? Misschien een nieuwe bewoner uit de buurt. Een tachtigplusser, of juist een jong gezin. Waarschijnlijk mensen die bewust leven en dichter bij de natuur willen staan. Op ons amateurtuincomplex is ruimte voor een grote diversiteit aan tuinders en tuinen.

8

3.2 Onze missie ATV De Rekere is er voor haar tuinders en in de toekomst ook voor de omgeving. Onze missie is:

Wij zijn een tuinvereniging die bewoners van Alkmaar in staat stelt te tuinieren in een gifvrije, natuurlijke en daardoor ecologisch rijke omgeving. We willen graag bijdragen aan de leefbaarheid van de toekomstige woonwijk en de stad.

3.3 Integratie in de stad We zien ATV de Rekere graag geïntegreerd binnen de nieuwe woonwijk Viaanse Molen. Het zou een onderdeel kunnen zijn van een groter en mooi ecologisch park, verder bestaande uit het huidige sportcomplex de ‘Viaanse Molen’, de tuin van het Bonnema-complex en de groenstrook ten zuiden van ons terrein waar gewandeld, gesport, ontspannen en getuinierd kan worden.

Toekomstige bewoner van de wijk Viaanse Molen aan het woord:

“Wat leuk zo’n groen tuincomplex vlakbij. Ik wandel er graag even langs en geniet dan van alle tuinen en bloemen die in bloei staan. Ik heb mij onlangs ingeschreven voor één van de cursussen die de vereniging geeft en vindt het erg leuk dat de vereniging zo open staat voor de nieuwe bewoners.”

Groene oase in de stad Ons tuincomplex is een onderdeel van het stedelijk groen van Alkmaar. Het is een plek waar mensen met de natuur bezig zijn en ervan kunnen genieten. Wij willen de - in de afgelopen vijfendertig jaar opgebouwde - natuurlijke waarden op ons terrein uitbouwen en verhogen. Wij hebben de ambitie om een steeds groenere oase te zijn in de stad. Het beheer van ons terrein stemmen wij hierop af. Ook van onze tuinders verlangen wij, dat zij geen schade aan de natuur toebrengen.

“Amateurtuin complexen dragen positief bij aan de groene uitstraling van Alkmaar en spelen een positieve rol op het gebied van gezondheid, recreatie, educatie en sociale integratie en participatie.” uit: Groenbeleidsplan Alkmaar, 2017

plek voor bezinning plek van ontmoeting

In het Groenbeleidsplan Alkmaar wordt het belang van groen voor de stad sterk benadrukt. De aanwezigheid van groen in de buitenruimte heeft een positief effect op de gezondheid van mensen. Zowel op de fysieke als geestelijke gezondheid. Groen is goed voor de gezondheid en daarmee voor de samenleving. Een groene omgeving nodigt uit tot bewegen, ontspannen

9

en ontmoeten. In deze tijd, met veel overgewicht en een vergrijzende bevolking, is actief blijven van groot belang. Mensen voelen zich prettiger en veiliger in een groene woon- en werkomgeving. Voor een goede gezondheid is ook een schoon milieu van belang. Groen draagt bij aan luchtkwaliteit, zuurstof en geluidsdemping. De aandacht van de laatste jaren voor gezond voedsel en stadslandbouw, draagt bij aan bewustzijn over voeding en gezondheid.

“De groene ruimte in Alkmaar is van onschatbare waarde. Het is deel van de identiteit van de plek waar we wonen en werken. Alkmaar is naast een bruisende stad, ook een gemeente die rijk is aan groen in wijken en buurten, grote parken, fraaie polderlandschappen en gebieden met natuur. Al dit groen heeft veel te bieden en hoort bij Alkmaar. Hier moeten we zuinig op zijn.” uit: Groenbeleidsplan Alkmaar, 2017

Door toenemende verstedelijking wordt ruimte in de stad steeds schaarser. De nog aanwezige biodiversiteit komt daarmee meer onder druk te staan. Ook in het landelijk gebied hebben veel planten- en diersoorten het moeilijk. Groene gebieden in de stad, zoals een amateurtuincomplex, zijn daarom steeds belangrijker en fungeren als ecologische hotspots. Het zijn plekken waar veel soorten zich thuis voelen en vormen een uitvalsbasis en stepping stone naar andere groengebieden.

“Onze ambitie: Behoud en verdere ontwikkeling van biodiversiteit en van natuurbeleving.” uit: Groenbeleidsplan Alkmaar, 2017

Klaar voor de toekomst ATV de Rekere geeft invulling aan de wensen en ambities van de gemeente Alkmaar. We zijn een vitale vereniging die open staat voor toekomstige ontwikkelingen: • Wij hebben de ambitie om de variëteit aan flora en fauna op ons terrein te vergroten; • Wij willen onze tuinders ondersteunen in het op ecologisch verantwoorde wijze omgaan met hun eigen tuin en de directe omgeving ervan; • Wij hebben de ambitie om te voorzien in de, door uitbreiding van de woningbouw in onze omgeving, toenemende vraag naar tuinen; • Wij willen op het gebied van natuurbegrip en - beleving een maatschappelijk relevante factor in het nieuwe stadsdeel gaan vormen; • Stukjes van ons terrein worden ‘terug gegeven aan de natuur’, zodat daar opnieuw schuil- en broedplaatsen voor vogels en kleine zoogdieren ontstaan. Dit betreft zowel gebiedjes met veel water als randen van ons terrein waar relatief weinig mensen langskomen. • Wij willen ons terrein klimaatbestendiger maken, zowel in relatie tot (schaars of overvloedig) water, storm en hittestress.

10

Hoofdstuk 4 Wat gaan we doen?

4.1 De Rekere toekomstbestendig De komende jaren gaan wij ons voorbereiden op de mogelijk nieuwe taak en rol die we krijgen in de veranderende omgeving. We willen een complex dat er verzorgd uitziet, met een toegang die uitnodigt om binnen te komen. Bij bezoek is de ontvangst open en hartelijk en we geven tuinders de mogelijkheid om hun tuin in te richten naar eigen wensen. Ons tuincomplex is te karakteriseren als: • heeft uitstraling • is bekend in de nieuwe wijk • is van belang voor de wijk in verband met het klimaat • heeft een rijke flora en fauna • geeft rust en ontspanning door inspanning • biedt tuinders en bewoners van de wijk ruimte voor diverse activiteiten

Tuinder aan het woord:

“Ik heb interesse om te ontdekken welke vorm van tuinieren bij mij en mijn omgeving past. Het geeft mij voldoening en ik ben lekker actief buiten en ontmoet leuke mensen.”

4.2 De tuinen • We blijven een ecologische tuinvereniging, waardoor geen vervuiling van grond, water en lucht ontstaat. • Binnen een jaar gaan wij uitwerken wat wij onder verrommeling op de tuinen verstaan en aangeven hoe wij dit willen tegengaan. Toezicht hierop wordt een zeer belangrijk punt bij de tuinkeuringen op ons complex. • Daar waar oud riet blijft staan zal het behoud van waterplaatsen extra aandacht krijgen. • De hoofdgreppels op ons terrein worden, ter verbetering van de drainage op ons terrein, op initiatief van en onder leiding van de groepshoofden planmatig verbeterd.

4.3 Groen en water • Door ons maaibeleid van de sloten bevorderen en beschermen we de fauna in en rondom het water en de plantengroei de oevers. • Door ons snoeibeleid bevorderen en beschermen we de fauna op het terrein • De tuinders houden we op de hoogte van deze rijke flora en fauna en we stimuleren hen om dit telkens te verbeteren. • We hangen vleermuizenkasten op, waardoor er meer verblijfsplaatsen voor deze bijzondere diergroep ontstaan. • We leggen natuurlijke, glooiende oevers aan, waar dat bloemrijke bermen technisch mogelijk is. • Het beheer van de oevers van onze sloten wordt aangepast. Kernpunt hierin is het realiseren van stroken met oud riet, nieuw riet en geen riet. Het grootste deel zal in een driejarige cyclus fasegewijs verschuiven, een enkel gebied zal permanent zonder riet en daardoor bloemrijk zijn. Onderzocht gaat worden of we op bepaalde delen langer oud riet kunnen laten staan. • Waar beschoeiing noodzakelijk zullen we erop aandringen dit zoveel als mogelijk met wilgentakken te realiseren.

11

Tuinder aan het woord:

“Tuinieren is rustgevend, verhelderend, je steekt er een klein beetje moeite in en je krijgt er heel veel bijzonders voor terug.”

4.4 Contacten versterken • We maken regelmatig gebruik van de regionale media om bekendheid te geven aan activiteiten. • We organiseren evenementen voor tuinders en bezoekers. Wijkbewoners krijgen daardoor op gezette tijden de gelegenheid om van onze groene parel te genieten. • Tuinders en bewoners van de wijk stimuleren en faciliteren wij om activiteiten te ontplooien op ons complex, mits deze gerelateerd zijn aan onze doelstellingen. • Wij gaan in overleg met scholen onderzoeken hoe wij de natuur op ons terrein ondersteunend kunnen maken aan hun onderwijs. • Wij blijven in overleg met de gemeente, om af te spreken hoe wij samen met hen een bijdrage kunnen blijven leveren aan hun en onze ambities op het gebied van de natuur in onze omgeving.

Tenslotte De ambitie van de gemeente om de woningnood in Alkmaar op te lossen is belangrijk voor heel veel Alkmaarders. En dat deze ook in onze omgeving gaat spelen is logisch en ons al langer bekend. Maar, zoals de vorige wethouder voor Ruimtelijke Ordening, mevrouw van der Ven al zei en wat ook uit gemeentelijke en provinciale beleidsnota’s hierover blijkt, mag dit niet ten koste gaan van - amateurtuincomplexen als onderdeel van - de natuur. Integendeel, wij kunnen aan die ambitie een belangrijke meerwaarde toevoegen! Wij voelen ons dan ook gesterkt in onze motivatie om ons complex voor de stad en de natuur te behouden!

tuinhommel

12

Bijlage: Natuurwaarden

Planten Op de tuintjes wordt van alles en nog wat gekweekt. Sommige soorten verwilderen gemakkelijk en hoppen over naar andere tuinen. Bijvoorbeeld mottenkruid, stijf ijzerhard, of walstroleeuwenbek. Wanneer er een tijd niet wordt geschoffeld krijgen akkerkruiden de ruimte. Kleine veldkers, grote ereprijs en klein kruiskruid hebben de tuin dan snel ontdekt. Wanneer je heermoes in de je tuin hebt ben je niet blij. Dat terwijl hij in het voorjaar toch fraai gevormde sporenaren kan vormen.

De eerste plant die in het voorjaar in bloei komt is het speenkruid. Wanneer de winter uit blijft gaan tegenwoordig in januari de eerste bloemen al open. Pinksterbloem volgt wat later en kondigt de start aan van het bloeiseizoen. In de ondergroei van bosschages komen allerlei kruiden tot bloei. Robertskruid, judaspenning, smeerwortel concurreren met fluitenkruid, witte dovenetel en look-zonder-look.

Langs oevers waar minder intensief wordt gemaaid, staan soorten als valeriaan, kattenstaart, koninginnekruid en gele lis. In enkele waterlopen komt zelfs krabbenscheer voor, met kikkerbeet en grote egelskop. De begroeiing van de oevers wordt hier en daar wat geholpen door stekjes bij te planten.

Op het amateurtuincomplex heeft een inventarisatie van de aanwezige mossen plaatsgevonden. Een soortgroep waar meestal niet zoveel aandacht voor is. Er zijn zo’n veertig verschillende soorten gevonden! Sommige soorten groeien op de grond. Andere op steen of op bomen. Een zeer fraai mosje van kleiige bodems is het kleivedermos. Wanneer je zo’n mosje van dichtbij bekijkt lijken het net groene veertjes. De aanwezigheid van andere kleiminnaars, zoals kleimos, kleismaragdsteeltje en kleisnavelmos vertellen iets over de bodemsoort.

Op sommige tuinen zijn richels van oude tegels gemaakt, of zijn trottoirbanden toegepast. Hierop is het muurachterlicht te vinden, dat aan zijn naam komt door de kleur van de sporenkapsels, die als kleine rode achterlichtjes tussen de mosplantjes zitten. Op steen is verder gesteelde haarmuts te vinden, vaak samen met muisjesmos.

Verder zijn er op de wat oudere bomen bijzondere mossen aanwezig, zoals bleek boomvorkje, trompetkroesmos en vliermos.

kleivedermos vliermos gesteelde haarmuts en gewoon muisjesmos

Vogels De bosschages op het complex vormen een geschikte broedbiotoop voor verschillende vogelsoorten, zoals zwartkop, merel, winterkoning en houtduif. Jaarlijks zijn zelfs één of enkele nachtegalen te horen. Er hangen veel nestkastjes op de tuinen waar kool-, pimpelmezen en ringmussen in broeden.

13

In najaar en winter zijn er ‘wintergasten’ aanwezig op het complex. Koperwieken en kramsvogels struinen rond op de tuintjes en wie ’s ochtends vroeg naar zijn tuin loopt heeft de kans om een houtsnip op te schrikken. In de elzen kwetteren sijsjes en prachtig gekleurde puttertjes. Vinken en kepen zoeken op de grond naar gemorste zaden. Roffelende spechten kondigen aan het eind van de winter het voorjaar aan. Bijzonder is de ontmoeting met een groepje staartmezen. Dit is een kleine mezensoort met een hele lange staart. De meesjes roepen voortdurend naar elkaar om elkaar niet uit het oog te verliezen. Een enkele keer wordt de groep meesjes aangevuld met wat goudhaantjes of boomkruipers.

In de boerderij naast het complex broedt af en toe een paartje kerkuil. Het amateurtuincomplex vormt een prima jachtgebied voor ze. Ook de torenvalk komt regelmatig langs om een muisje te pakken. De laatste jaren is de torenvalk niet meer tot broeden gekomen. De nestkasten die voor de torenvalken zijn aangebracht, worden ingepikt door een paartje kauwtjes of nijlganzen. In de groensingel langs de N9 komt wel jaarlijks een paartje sperwers tot broeden. In het vroege voorjaar ruziën ze met kraaien om een geschikt nest. Wanneer de sperwers met hoge snelheid boven de tuinen aan het jagen zijn, valt het vogelgefluit soms helemaal stil.

Af en toe laat de ijsvogel zich bewonderen. Als een blauwe schicht vliegt hij boven de sloten. Vanaf een overhangende tak jaagt hij op visjes. Waar hij precies broedt is niet bekend. Waarschijnlijk in een slootoever ergens in de nabijheid.

Er scharrelen ook altijd wat waterhoentjes rond. In de winter laten ze zich wat makkelijker zien, maar het blijven schuwe beestjes. Wanneer je ze verrast, duiken ze een rietkraag in, of verstoppen ze zich in een buis waarmee de verschillende sloten met elkaar verbonden zijn. In de wat bredere waterloop aan de kant van de A9 zijn ook meerkoet, wilde eend en kuifeend te vinden. Verder zijn hier regelmatig krakeenden te zien. Een echt zomers geluid is de waterhoen zang van de karekiet. Aan een smalle rietstrook heeft hij al genoeg.

Een nieuwkomer is de halsbandparkiet. Een tropische verrassing die luidkeels van zich laat horen. Verder struinen gaaien en eksters regelmatig de tuinen af.

Vlinders Al die bloemen op de tuinen trekken fraaie vlinders aan. Op een zonnige dag heb je kans op soorten als landkaartje, gehakkelde aurelia, kleine vos, groot, klein en geaderd witje en dagpauwoog. Sinds een aantal jaar heeft het bont zandoogje zich gevestigd. Het ene jaar zijn er meer vlinders dan het andere. In 2019 was er een invasie van distelvlinders. Soms zaten er meerdere tegelijk op een vlinderstruik.

atalanta dagpauwoog gehakkelde aurelia

14

Overige insecten Enkele jaren terug werd een bijzondere wantsensoort aangetroffen: de andoornschildwants. Hij is te vinden op bosandoorn, dat op verschillende tuintjes voor komt. Er zijn maar liefst tien verschillende soorten lieveheersbeestjes gevonden, waaronder het negentienstippelig lieveheersbeestje en het schaakbordlieveheersbeestje. Verder worden er verschillende soorten sprinkhanen waargenomen, waaronder de grote groene sabelsprinkhaan. Een joekel van een beest. Bijzonder is ook de waarneming van een veenmol. Een bizar dier om te zien. Veenmollen hebben een ondergronds bestaan en laten zich niet vaak waarnemen. Op het terrein vliegen elf soorten hommels en bijen rond. Naast de honingbij zijn dit bijvoorbeeld de biggenkruidgroefbij en de grote wolbij.

veenmol andoornschildwants kleine watersalamander

Zoogdieren Er komen verschillende soorten zoogdieren voor. Een paar jaar terug liep er geregeld een hermelijntje rond, op jacht naar de veldmuizen en rosse woelmuizen die volop aanwezig zijn. Soms laat een egel zich zien. Vanuit de slootkanten komen woelratten het complex op. Waarschijnlijk is ook de huisspitsmuis aanwezig. ’s Winters komt er af en toe een haas op bezoek. Verder leven er wat mollen.

Wie ’s avonds wel eens zijn tuintje bezoekt kan vleermuizen zien vliegen. Kleintjes, zoals de dwergvleermuis, maar ook grotere, zoals de laatvlieger. Voor vleermuizen is het tuincomplex een eldorado. Er zoemen veel insecten rond, waardoor de vleermuizen een gedekte tafel vinden. Houtsingels en waterlopen geleiden de jachtvluchten van de wendbare nachtjagers. Alle vleermuissoorten zijn beschermd. Het tuincomplex is van grote betekenis voor vleermuizen.

Waterleven De sloten op en rond het complex zitten vol waterleven. Het is leuk om af en toe eens een schepnet door het water te halen.

Soms zitten er kleine bloedzuigers in het net, of forse larven van de spinnende watertor, of een lange staafwants. Op het water lopen ook verschillende wantsensoorten. De larven van deze dieren zijn weer voer voor larven van libellen, zoals de gewone oeverlibel, waarvan de mannetjes een blauwe tekening hebben en de vrouwtjes een gele. Eenmaal volwassen en uitgeslopen, zoeken ze op de tuin soms een plekje op om lekker te zonnen, vergezeld door de kleinere waterjuffers. Je kunt onder andere de azuurwaterjuffer aantreffen, het lantaarntje en de roodgekleurde vuurjuffer. Wat later in het jaar verschijnen de grote keizerlibel, grote keizerlibel heidelibellen en paardenbijters. Een fraaie verschijning is de viervlek. In totaal zijn maar liefst veertien verschillende soorten libellen en waterjuffers waargenomen.

15

Op meerdere tuintjes is een vijvertje te vinden. Hier zetten kleine watersalamanders en bruine kikkers hun eitjes af. Ook de gewone pad is present. Deze overwintert onder andere in composthopen.

Wanneer het water wat opwarmt worden de karpers onrustig. Grote karpers wurmen zich de kleinere slootjes in, om daar met veel geplons te paaien. Waar wat riet in het water staat houden zich jonge visjes op, zoals stekelbaarsjes en voorntjes.

Monitoring Nog lang niet alles van wat er aan planten en dieren voorkomt op het tuincomplex is bekend. De komende jaren wordt er verder geïnventariseerd om de rijke biodiversiteit beter in beeld te brengen.

16