20210625 Memo aan de Raad inzake rol eigenaarschap OD NHN - brief OD inz Oriëntatie op de opdrachtgevers- en eigenaarsrol

(fomgevingsnhn

Gemeente Alkmaar Aan het College B & W m m m 16 APR. 2021 Postbus 5 3 1 8 0 0 BC A l k m a a r

Zaaknummer 25123461 Behandelaar dhr. P.R. v a n D o o r n Betreft Oriëntatie o p d e o p d r a c h t g e v e r s - e n e i g e n a a r s r o l

Geachte Colleges van Burgemeester & Wethouders en Gedeputeerde Staten,

Het Dagelijks Bestuur van d eOmgevingsdienst Noord-Holland Noord ( O D N H N ) heeft onlangs stilgestaan bijhet eigenaarschap van d eomgevingsdienst. Aanleiding hiervoor was d e bespreking van d ekadernota 2022 van d egemeenschappelijke regelingen inonze regio en d e mogelijke g e v o l g e n v a n d e d r e i g e n d e b e z u i n i g i n g e n bij v e e l g e m e e n t e n v o o r d e O D N H N .

D a a r n a a s t , zoals w e e r g e g e v e n i n h e t r a p p o r t V a n A a r t s e n leidt d e huidige G o v e r n a n c e e r t o e dat bijvoorbeeld d etoezicht- en handhavingsstrategie een o p t e l s o m isv a n lokale prioriteiten e n w e n s e n , in plaats van dat lokale prioriteiten een afgeleide zijn v a n een regionale h a n d h a v i n g s s t r a t e g i e , die in s a m e n s p r a a k t u s s e n g e m e e n t e n , e nm e t b e t r o k k e n h e i d v a n gemeenteraden, tot stand moet komen.

Het eigenaarschap v a n v e r b o n d e n partijen ise e n o n b e s c h r e v e n blad i n b e s t a a n d e w e t - e n r e g e l g e v i n g . Bij g e m e e n s c h a p p e l i j k e r e g e l i n g e n is e r d o o r g a a n s e e n g e m e e n s c h a p p e l i j k e regeling, een missie en een visiedocument, een bedrijfsplan en zijn e rdienstverleningsovereenkomsten m e t de d e e l n e m e r s . O n z e regio k e n t d a a r n a a s t nog d e Regietafel. M a a r los v a n d e o n d e r g e b r a c h t e taken en d egevolgen van (gedeeltelijke) uittreding staat doorgaans onvoldoende beschreven welke verplichtingen d eeigenaren hebben jegens elkaar en d e omgevingsdienst.

T i j d e n s d e b e s p r e k i n g in h e t D a g e l i j k s B e s t u u r k w a m e n o p dit o n d e r w e r p e n k e l e v r a g e n a a n d e orde, waarbij w e ons realiseren dat deze m e t n a m e b e a n t w o o r d k u n n e n w o r d e n door de colleges v a n d ed e e l n e m e n d e g e m e e n t e n , door de raden en door Gedeputeerde Staten e nd eStaten v a n Noord-Holland.

O m die reden kiezen w e ervoor een aantal v a n deze vragen aan u v o o r te leggen m e t het v e r z o e k deze in onze richting t e beantwoorden. De uitkomsten hiervan zullen vervolgens, aldan niet in een samengestelde vorm, worden voorgelegd aan ons Algemeen Bestuur, waarin u w g e m e e n t e / p r o v i n c i e is v e r t e g e n w o o r d i g d .

Het doel v a n deze beweging is o pzoek t e gaan naar de gelijke n o e m e r onder onze eigenaren: het eigenaarschap, zoals bijvoorbeeld het belang van een geoutilleerde organisatie. Daarnaast betreft het een inventarisatie o phet opdrachtgeverschap, datgene w a t onder m e e r zijn weerslag krijgt in de Uitvoeringsplannen en d i e n s t v e r l e n i n g s o v e r e e n k o m s t e n .

W e stellen h e t o p prijs w a n n e e r u u w a n t w o o r d e n v a n e e n toelichting voorziet. W e sluiten niet uit dat naar aanleiding van d ebeantwoording w e met een aantal respondenten nog een verdiepend interview willen hebben. W e zullen u t ezijner tijd daarvoor dan b e n a d e r e n .

Postbus2095,1620 EB Hoorn ^^odnhn.nl Pagina 1 van 2

In bijlage 1 v a n deze brief vindt u d e bedoelde vragen, in bijlage 2 vindt u enkele o v e r w e g i n g e n b e h o r e n d e b i j d e z e oriëntatie. H e t v e r v o l g i s d a t d e b e a n t w o o r d e v r a g e n , m e t d e a a n v u l l e n d e o p m e r k i n g e n , w o r d e n gebundeld e na a n g e b o d e n ter bespreking in het A l g e m e e n Bestuur v a n 7 juli 2021.

O m deze planning aan t e kunnen houden verzoeken wij u d ebeantwoorde vragen e n overwegingen uiterlijk 1 2mei 2 0 2 1 t e retourneren a a n : dvanderkolk(3iodnhn.nl.

Hoogachtend,

M.C. Uitdehaag Q.M. Foppe voorzitter Dagelijks Bestuur directeur

Pagina 2 van 2 (I ('Todnhn.ni

Bijlage 1 - V r a g e n t.b.v. Oriëntatie op de opdracht- en e i g e n a a r s r o l

1. W a t is u wb e s t u u r l i j k e visie o pd e m i d d e l l a n g e - e n lange t e r m i j n o v e r de rol v a n d e O D NHN?

2. Hoe kijkt u aan tegen een scherpere scheiding tussen enerzijds het collectief eigenaarschap middels het Algemeen Bestuur en het individueel opdrachtgeverschap middels d e dienstverleningsovereenkomst?

3. Als het eigenaarschap v a n d eO D N H N verder geprofessionaliseerd e n geobjectiveerd moet w o r d e n , aan w e l k e r a n d v o o r w a a r d e n zou dat dan dienen t e voldoen?

Uitgangspunten bij de beschrijving van de randvoorwaarden van het eigenaarschap kunnen zijn: a. continuïteit van de organisatie, uit te drukken in kwaliteit en kwantiteit; b. onderkenning van de verschillende belangen die tussen provincie enerzijds en gemeenten anderzijds en tussen gemeenten onderling aan de orde kunnen zijn; c. in kunnen spelen op wettelijke eisen en maatschaoDeliike ontwikkelingen die door de gezamenlijke eigenaren als zodanig worden herkend en benoemd; d. zodanige financiële middelen, waaronder een adeguate algemene reserve, dat ook in tijden van krapte bij de eigenaren, nieuwe noodzakelijke of gewenste ontwikkelingen kunnen worden geëntameerd; e. in welke vorm en op welke momenten het eigenaarschap in bestuursorganen aan de orde kan worden gesteld; f. sluiten de punten a tot en met e aan bij uw visie op het eigenaarschap of heeft u hier een andere opvatting over?

4. Als het opdrachtqeverschap van d eO D NHN verder geprofessionaliseerd en geobjectiveerd m o e t worden, aan welke randvoorwaarden zou dat dan dienen t e voldoen?

Uitgangspunten bij de beschrijving van de randvoorwaarden van het oodrachtaeverschap kunnen zijn: a. continuïteit van de organisatie, uit te drukken in kwaliteit en kwantiteit; b. onderkenning van de verschillende belangen die tussen provincie enerzijds en gemeenten anderzijds en tussen gemeenten onderling aan de orde kunnen zijn; c. in kunnen spelen op wettelijke eisen en maatschappelijke on twikkelinaen die door individuele deelnemers als zodanig worden herkend en benoemd; d. zodanige financiële middelen, waaronder een adeguate algemene reserve, dat ook in tijden van krapte bij de eigenaren, nieuwe noodzakelijke of gewenste ontwikkelingen kunnen worden geëntameerd; e. in welke vorm en op welke momenten het opdrachtgeverschap in bestuursorganen aan de orde kan worden gesteld; f. sluiten de punten a tot en met d aan bij uw visie op het opdrachtgeverschap of heeft u hier een andere opvatting over?

5. B e n t u v a n m e n i n g d a t d e i n r i c h t i n g v a n de g o v e r n a n c e bij d eO D N H N i n v o l d o e n d e m a t e t e g e m o e t k o m t aan d edoor u geformuleerde randvoorwaarden van eigenaarschap ten opzichte van opdrachtgeverschap?

6. Het eigen v e r m o g e n v a n een O m g e v i n g s d i e n s t is beperkt (nauwelijks enige reserve, geen eigen i n k o m s t e n ) . D a a r m e e is het v r i j m a k e n v a n benodigde investeringen In professionalisering van d eorganisatie o m aan veranderende maatschappelijke en wettelijke eisen t evoldoen alleen via langdurige P&C-procedures mogelijk. Hierdoor is d e vernieuwende slagkracht van d eO D NHN beperkt. Hoe kijkt u aan tegen het instellen van bestemmingsreserves voor bijvoorbeeld organisatieontwikkeling, datagedreven/ICT, anders nl...?

Bijlage 2 - O v e r w e g i n g e n t.b.v. Oriëntatie op de opdracht- en e i g e n a a r s r o l

1. I n z'n a l g e m e e n h e i d w o r d t eigenaarschap relevant w a n n e e r e reen aanleiding tot i n s t a n d h o u d i n g is, b i j v o o r b e e l d v o o r t v l o e i e n d e uit h e t w e t t e l i j k e t a k e n p a k k e t , w a n n e e r e r m e d e w e r k e r s z i j n , w a n n e e r e r geïnvesteerd i s e n d a a r m e e w a a r d e o p g e b o u w d , w a n n e e r e r voortvloeiende uit d eG e m e e n s c h a p p e l i j k e Regeling onderling tussen d e eigenaren v e r p l i c h t i n g e n o n t s t a a n , w a n n e e r e r bij g e d e e l t e l i j k e u i t t r e d i n g k o s t e n m o e t e n w o r d e n b e t a a l d of personeel overgenomen, enz. Dat eigenaarschap hangt nauw samen m e t het opdrachtgeverschap, d eontwikkelingen tussen d e deelnemers, d ebestuurlijke en politieke ontwikkelingen binnen d e e l n e m e r s en d e basis o fcontext v a n w e t - en regelgeving.

2. B i j d e O D N H N i s d e a f g e l o p e n j a r e n v e e l geïnvesteerd i n e e n a d e q u a t e b e d r i j f s v o e r i n g e n i n ( o o k j o n g e ) m e d e w e r k e r s die d e noodzakelijke t a k e n u i t v o e r e n . Er zijn m e e r en m e e r specialismen o n t w i k k e l d . Er iseen m i n i m a l e bedrijfsactiviteit ( o m z e t ) nodig o m die investeringen e n opgebouwde waarde " r e n d e m e n t " te laten opleveren en t e v o o r k o m e n dat e r sprake isvan kapitaalsvernietiging o fonderuitputting van d ebeschikbare assets.

3. Een organisatie met meer dan tweehonderd medewerkers behoeft onderhoud en heeft een continuïteitsgarantie n o d i g o m i n e e n p e r m a n e n t m o e i l i j k e a r b e i d s m a r k t h o o g w a a r d i g e specialisten aan t e k u n n e n trekken, vast t e houden e nperspectief te bieden.

4. De O m g e v i n g s d i e n s t is een blijvende factor (zie rapporten B e r e n s c h o t v a n 2 0 1 7 e n 2 0 1 9 , e n begin 2 0 2 1 het Rapport v a n d eC o m m i s s i e V a n A a r t s e n ) . De maatschappelijke m e e r w a a r d e is groeiende, z e k e r d o o r de eisen die d eO m g e v i n g s w e t stelt a a n d eO m g e v i n g s d i e n s t en zijn deelnemers. De verwachting isdat door het rapport van d ecommissie Van Aartsen d e t o u w t j e s m e e r a a n g e t r o k k e n zullen w o r d e n en d e rijksoverheid concrete e x t r a eisen zal g a a n stellen.

5. De opdrachtgeversrol w o r d t inhoud gegeven door d eindividuele opdrachtgevers die, gebaseerd o plokale behoeften, het opdrachtgeverschap inhoud geven. Logischerwijs k o m t het collectieve e i g e n a a r s c h a p d a a r d o o r i n h e t g e d r a n g . E e n effect d a t bij bijna alle v e r b o n d e n p a r t i j e n h e r k e n b a a r is.

6. V e r b o n d e n partijen w o r d e n vaak gevraagd behulpzaam t ezijn m e t aangepaste begrotingen - v a a k o n d e r h e t m o t t o "trap o p , t r a p af'. W a a r e e n O m g e v i n g s d i e n s t n i e t s a n d e r s e n m e e r lijkt d a n v e r l e n g d o p e n b a a r b e s t u u r is h e t o o k e e n entiteit m e t d e b e h o e f t e zich t e o n t w i k k e l e n e n garanties t e bieden o pvoldoende productie m e t een hoog kwaliteitsniveau. Anders gezegd: d e ontwikkeling van g e m e e n t e n e n een provincie enerzijds en een omgevingsdienst anderzijds verloopt niet per definitie gelijk op.

7. De wereld v a n milieu, natuurbeheer, veiligheid, d u u r z a a m h e i d , circulaire energie, energietransitie ise x p o n e n t i e e l i n o n t w i k k e l i n g . Een O m g e v i n g s d i e n s t m o e t die o n t w i k k e l i n g niet alleen v o l g e n , m a a r als k e n n i s i n s t i t u u t , als a d v i s e u r v o o r o p l o p e n en zelfs v a a k d e w e g w i j z e n . B e d r i j v e n e n b u r g e r s z i j n m o n d i g e r e n v e r w a c h t e n d a t óók d e O D v o o r h e n e e n s t a b i e l e , d e s k u n d i g e e n b e t r o u w b a r e p a r t n e r is. U i t e i n d e l i j k d o e n w e h e t v o o r h e n ! D a t v r a a g t een andere ontwikkeling, m e e r investeringen en meer groei in kwaliteit en kwantiteit dan bij een beheersorganisatie.

8. De huidige g o v e r n a n c e v a n d eomgevingsdiensten iseen v o r m v a n verlengd lokaal bestuur, middels onder m e e r de Regietafel, e nregionaal bestuur ind ev o r m van een publiekrechtelijke samenwerking met een openbaar lichaam volgens d e Wet gemeenschappelijke regelingen.

Postbus 2095,1620 EB H o o r n

Pi_A biodegradable w i n d o w film

i4 \ s e c :»>',SSCC<0>:',*^üüWOOOCtl»

T///////////