20191114 Kansen voor Biodiversiteit

Kansen voor biodiversiteit gemeente Alkmaar 14 november 2019

Praktische maatregelen

Stimuleren

Instrumenten

Monitoring

Communicatie

INHOUD

STIMULEREN COMMUNICATIE • Samenvatting 3 11 Burgerparticipatie 24 19 Interactieve website groene 35 • Inleiding 4 12 Deltaplan biodiversiteit 25 participatie • Analyse 5 • Ambitie 8 • Kansen 11

PRAKTISCHE MAATREGELEN INSTRUMENTEN 27 1 Kans voor groen = kans voor 13 13 Aanpassen HIOR (Handreiking • Aan de slag 36 biodiversiteit inrichting openbare ruimte) 28 • Kostenoverzicht 37 2 Versterken natuurwaarden 14 14 Natuurinclusief bouwen • Bijlage 1: 39 parken & ecologische (voorbeeld gemeente Den Haag) 29 Uitvoeringsplanning verbindingsszones 15 Fijnmazig natuurnetwerk in 30 3 Infranatuur 15 wijken 4 Meer voedsel voor de bijen 16 16 Kleurkeur en bijenconvenant 5 Meer nestelgelegenheid voor 17 de bijen 6 (Stinzen)bollen planten 18 7 Natuurvriendelijke oevers 19 MONITORING 8 Muurvegetatie (kademuren) 20 17 Monitoring 32 9 Tiny Forest / bosplantsoenen 21 18 Bijvriendelijkheidskaarten 33 10 Tuinen van Holland 22

2

SAMENVATTING

In dit rapport zijn de kansen voor het versterken van biodiversiteit Zo gaan we zorgen voor nog meer natuurvriendelijke oevers en gaan voor de komende 7 jaar inzichtelijk gemaakt en concreet uitgewerkt. we ons inzetten voor natuurinclusief bouwen. We willen de bijen en Het betreft een uitwerking van het Groenbeleidsplan 2017-2017 en een andere bestuivers stimuleren door nog meer groen insectvriendelijk invulling van het collegeprogramma “Alkmaar aan zet” 2018-2022. te beheren, zorgen voor meer voedselaanbod en nestelgelegenheden. De biodiversiteitshotspots gaan we behouden en versterken. Door Biodiversiteit draagt bij aan het creëren van een mooie, aantrekkelijke de bestaande ecologische hoofdstructuur fijnmazig te uit te breiden leefomgeving en een verbetering van het vestigingsklimaat voor bedrijven naar de buurten, zorgen we dat alle Alkmaarders kunnen genieten van en bewoners. Tevens heeft biodiversiteit een economische waarde, denk natuur in hun directe woon- en werkomgeving. Biodiversiteit krijgt een bijvoorbeeld aan onze voedsel- en watervoorziening. De biodiversiteit meer prominente plek in de HIOR en inrichtingsplannen. Tevens liggen staat wereldwijd al lange tijd onder druk. Ook in Nederland is het er kansen om initiatieven nog meer te stimuleren en profileren en te slecht gesteld met onder andere de bijen- en vlinderstand.

Het is tijd zorgen voor betere communicatie en voorlichting richting ontwikkelaars om de biodiversiteit te bevorderen, zowel in het buitengebied als in de en bewoners. Daarnaast is het belangrijk om biodiversiteit en de effecten bebouwde kom. van maatregelen te monitoren.

Een analyse met natuurpunten heeft geresulteerd in een kaart van de Van deze maatregelen zijn waar mogelijk aantallen, oppervlakten en/of gemeente Alkmaar met de huidige natuurwaarden. De parken en wateren kosten in beeld gebracht. Alle kosten zijn in een overzicht weergegeven, vormen de biodiversiteitshotspots in de stad. In het buitengebied is wat als basis kan dienen voor het bepalen van het benodigde budget om deze eer weggelegd voor het natuurgebied Eilandspolder. Er zijn al tot realisatie over te gaan. veel natuurvriendelijke oevers aanwezig en veel groen wordt reeds insectvriendelijk beheerd, maar er zijn nog voldoende plekken om deze Zorgen voor meer biodiversiteit in Alkmaar lukt alleen door projecten uit te breiden. samen te werken met partners zoals Stadswerk 072, HHNK, de woningbouwverenigingen en natuurverenigingen, zoals stichting ANIMO Alkmaar kiest voor meer biodiversiteit. Een biodiverse gemeente betekent en ontwikkelaars. Tevens is communicatie naar de burgers essentieel een aantrekkelijke en gezonde omgeving die weerbaar is tegen plagen en voor voldoende draagkracht. Samen gaat het ons lukken de biodiversiteit klimaatverandering. We gaan zorgen voor meer bijen, vlinders, amfibieën, in Alkmaar te versterken. vogels, vleermuizen en andere zoogdieren. Deze ambitie gaan we bereiken door de komende jaren concrete acties uit te voeren.

Er zijn 19 kansrijke maatregelen uitgewerkt, verdeeld in de thema’s praktische maatregelen, stimuleren, instrumenten, monitoring en communicatie.

3

INLEIDING

Aanleiding In het collegeprogramma “Alkmaar aan zet” 2018-2022 staat de omslag Biodiversiteit en natuur bevinden zich niet alleen in het buitengebied. naar een groene en duurzame samenleving als één van de zes kernthema’s Inmiddels is de biodiversiteit in de stad groter dan op het platteland. De benoemd. Hieronder valt het vergroten van het groenareaal en het versterken stedelijke omgeving vormt in toenemende mate een belangrijk leefgebied voor van de biodiversiteit. In het Groenbeleidsplan staan de visie en ambitie voor veel planten en diersoorten. Door de dynamiek in de bebouwde kom liggen het Alkmaarse groen in de periode 2017-2027 uitvoerig beschreven. De vier er veel kansen om biodiversiteit te versterken. thema’s hierin, die allemaal bijdragen aan groen, zijn: identiteit, gezondheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Sweco is gevraagd om als uitwerking op Het landelijke Deltaplan Biodiversiteit stelt dat de huidige wet- en regelgeving het Groenbeleidsplan, de kansen voor het vergroten van de biodiversiteit van niet voldoende is om de biodiversiteit in ons land te behouden, laat staan te Alkmaar inzichtelijk te maken met een concrete uitwerking van mogelijke verbeteren. Het programma wil hier verandering in brengen. Bij elk ruimtelijk kansen voor de komende 7 jaar.

Gelijktijdig is het rapport: “Kansen voor project en beheer zijn er mogelijkheden om biodiversiteit op te nemen en te vergroenen” opgesteld, waar een zelfde aanpak wordt gehanteerd. stimuleren. Maar hoe doe je dat en waar liggen de beste kansen?

Urgentie Kansen in beeld Biodiversiteit draagt bij aan ons voedsel, schoon water en schone lucht. De Na een analyse van de huidige staat van de biodiversiteit zijn ambities bepaald biodiversiteit staat wereldwijd al lange tijd onder druk. Ook in Nederland is voor de komende 7 jaar. Vervolgens is door Sweco een groslijst opgesteld van het slecht gesteld met de bijen- en vlinderstand. Dit heeft bijvoorbeeld ook een groot aantal mogelijke maatregelen om de biodiversiteit in Alkmaar naar grote gevolgen voor de landbouw. Een goede biodiversiteit heeft dus naast een een hoger niveau te tillen. Hieruit zijn 19 maatregelen gekozen die als meest belang voor de leefomgeving ook economische waarde. Om deze redenen zijn kansrijk worden gezien om de gemeentelijke ambitie voor het vergroten initiatieven die biodiversiteit bevorderen van groot belang. van het groenareaal te realiseren. Deze kansen zijn verder uitgewerkt. Dit document bieden mogelijke maatregelen om mee aan de slag te gaan in de Biodiversiteit biedt ook kansen voor het creëren van een mooie, komende jaren. Daarnaast kijken we altijd naar nieuwe kansen. aantrekkelijke leefomgeving, een verbetering van het vestigingsklimaat voor bedrijven en bewoners, een uitbreiding van het recreatieve palet en een Voor het samenstellen van de kansen hebben wij input gevraagd versterking van de eigen identiteit van Alkmaar.

aan stichting ANIMO (Alkmaarse natuur- en milieuverenigingen); de agrarische natuurvereniging Water, Land & Dijken; en de Alkmaarse woningbouwverenigingen.

4

ANALYSE

Natuurpuntencalculator Met de natuurpuntencalculator is biodiversiteit uit te drukken in een score. De aanwezigheid van doelsoorten bepaalt de kwaliteit van een gebied en de weegfactor van het natuurtype. Natuurpunten geven een uniforme maat voor natuurkwaliteit en een manier om de meerwaarde voor biodiversiteit zichtbaar te maken bij ruimtelijke ontwikkelingen.

Voor de hele gemeente Alkmaar zijn natuurpunten berekend met de Natuurpuntencalculator van Sweco. De Natuurpuntencalculator is een softwareapplicatie die natuurpuntenberekeningen automatiseert door gebruik te maken van data van onder andere de Nationale Databank Flora en Fauna, natuurbeheertypenkaarten, bodemgebruikkaart en andere (GIS-) data. De output van de berekening is een kaart van Alkmaar met het onderscheid in natuurtypen en de score hiervan. De kleuren van rood naar groen geven respectievelijk lage tot hoge scores.

Alkmaar heeft een stedelijk gebied met veel parken en water en een groot buitengebied met natuurgebieden (met name in Graft-De Rijp) en agrarisch landschap (Schermer). Uit de analyse met natuurpunten komt naar voren dat de percelen in het veenweidegebied in Graft-De Rijp (Natura 2000-gebied Eilandspolder) over het algemeen hoge scores krijgen. Hetzelfde geldt voor diverse watergangen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Ook de parken in het stedelijke gebied scoren over het algemeen hoog. De lagere scores zijn toebedeeld aan de agrarische percelen in het midden en noorden van Schermer, de bedrijventerreinen en overig sterk bebouwd gebied. Er zijn scherpe verschillende tussen gebieden met een hoge en lage scores.

5

ANALYSE

Natuurvriendelijke oevers Conclusie Er zijn nog geen inspecties uitgevoerd om daadwerkelijk locaties aan te Uit de analyse concluderen we het volgende: wijzen waar bepaalde maatregelen ten gunste van de biodiversiteit in • De groene gemeentelijke hoofdstructuren (parken, wateren, uitvoering gebracht kunnen worden. Uitzondering hierop zijn de mogelijke verbindingszones, boomstructuren) zijn de biodiversiteitshotspots plekken voor natuurvriendelijke oevers. Hieronder staat een opname van in Alkmaar. Investeer in het behoud en versterken van deze de kaart met mogelijke locaties voor natuurvriendelijke oevers. Op basis natuurwaarden; van een vijfjaarlijkse inspectie van de oeverbescherming wordt het groot • Door vanuit deze structuren ‘stepping stones’ en ‘groene linten’ onderhoud ingeplan. Op plekken waar het volgens de kaart mogelijk is, te creëren met (vergroenings)projecten en ecologisch beheer, vindt omvorming naar een natuurvriendelijke oever plaats. ontstaat er een fijnmaziger netwerk. Dit zorgt ervoor dat soorten zich makkelijk kunnen verspreiden en biodiversiteit tot dieper in de wijken reikt; • Investeren in bufferzones.

Naast maatregelen binnen natuurgebieden en verbindingszones, zal de natuur in - en het functioneren van - deze gebieden ook sterk profiteren van te treffen maatregelen te treffen in omliggende terreinen; • Op bedrijventerreinen en sterk versteende gebieden is veel winst te behalen; • Wijken verschillen onderling sterk in de mate waarin deze op natuurwaarden geïnventariseerd zijn. Aanvullende inventarisaties in wijken met weinig soortwaarnemingen geeft een beter en betrouwbaarder beeld van de biodiversiteit.

7

AMBITIE

Een biodiverse gemeente betekent een aantrekkelijke en gezonde gemeente, die weerbaar is tegen plagen en klimaatverandering. Een groene gemeente met veel verschillende soorten planten, bloemen, bijen, vlinders, vogels, zoogdieren, amfibieën en vissen en nog meer natuurvriendelijke oevers.

Alkmaar gaat zich de komende jaren inzetten voor meer biodiversiteit in de gemeente. Zowel in de stad met haar parken en groene structuren, de dorpen, in het agrarisch gebied en de natuurgebieden.

Ambitie: Alkmaar kiest voor meer biodiversiteit. We gaan zorgen voor meer bijen, vlinders, amfibieën, vogels, vleermuizen en andere zoogdieren. Dit gaan we bereiken door de komende 7 jaar: • Een extra 8 hectare groen duurzaam natuurvriendelijk en insectvriendelijk te beheren; • 3000 meter aan natuurvriendelijke oevers extra te realiseren; • 110.000 (stinzen-)bollen aan te planten; • In te zetten op biodiversiteit bij aanleg van nieuw groen; • Huidige natuurwaarde te versterken en groene structuren fijnmazig uit te bouwen; • In te zetten op natuurinclusief ontwerpen en bouwen; • Biodiversiteitsprojecten en initiatieven te stimuleren, te faciliteren en te profileren; • Biodiversiteit en effecten van maatregelen te monitoren.

8

ALKMAAR VERHOOGT DE BIODIVERSITEIT!

Insectvriendelijk (maai)beheer Nieuw groen Alkmaar beheert al vele groenstructuren op ecologische wijze. Maar er zijn nog Door in het ontwerp en bij de aanleg van nieuw groen biodiversiteit als meer plekken waar de kortgemaaide gazons en bermen op eenvoudige wijze belangrijk criterium mee te nemen, is enorm veel winst te halen voor de natuur. omgevormd kunnen worden naar insectenparadijzen en bijenlinten. Hier profiteren Wij streven naar een inrichting die zorgt voor jaarrond voedsel en/of schuil- alle soortgroepen van. In het buitengebied zijn veel bermen overgekomen en nestelgelegenheid voor insecten, vogels en vleermuizen. Door rekening van het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK), die deels te houden met de bodem, de behoefte in de wijk en aansluiting aan groene natuurvriendelijk beheerd worden, maar het ontbreekt aan financiële middelen om structuren kunnen we de juiste, duurzame keuzes maken. dit duurzaam door te zetten. Onze inzet is om het natuurvriendelijk maaibeheer duurzaam te borgen. Het is onze ambitie om binnen 7 jaar 8 hectare gazons en Versterken huidige natuurwaarde en fijnmazig uitbreiden in de bermen duurzaam en natuurvriendelijk te beheren. Dit verdelen we als volgt: buurten • 2 Hectare aan groen binnen de bebouwde kom, door het aanpassen van Aan de ecologische hoofdstructuur wordt al jarenlang gewerkt.

De parken, het maaibeheer; natuurvriendelijke oevers, verbindingszones en de natuurgebieden vormen • 6 Hectare groen in het landelijk gebied duurzaam om te vormen de ecologische hotspots in de gemeente. Tegelijkertijd liggen er nog veel naar een meer insectvriendelijk beheer. mogelijkheden en uitdagingen om de natuurwaarden te versterken. Waar zeldzame en kwetsbare soorten verblijven, wordt binnen de mogelijkheden Natuurvriendelijke oevers gezocht om het biotoop te vergroten. De ecologische hoofdstructuur biedt Alkmaar zet al langere tijd in op natuurvriendelijke oevers. Deze flauwe, daarnaast kansen om van deze structuren een fijnmazig netwerk uit te bouwen onverharde oevers zijn een impuls voor insecten en amfibieën en het zorgt voor die aansluit op buurten. Het fijnmazig uitbouwen gebeurt door de inzet van een betere waterkwaliteit. Dit succes willen we de komende jaren gaan uitbouwen, diverse kleine maatregelen, die samen zorgen dat inwoners kunnen genieten van met de ambitie om minimaal 3000 meter aan natuurvriendelijke oevers extra te (stads)natuur in hun directe woonomgeving.

realiseren: • 3000 Meter in de bebouwde kom; Inzetten op natuurinclusief ontwerpen en bouwen • In het landelijk gebied overleggen met HHNK en Water, Land & Met natuurinclusief ontwerpen krijgt de natuur een plek in het ontwerp, Dijken om te bepalen waar we natuurvriendelijke oeversaangelegd kunnen bijvoorbeeld met verblijfplaatsen voor vogels en vleermuizen, kruidenrijke worden. groene daken, meer en natuurvriendelijk ingericht groen & water en een betere vegetatie- en bodemstructuur. In elk ontwerp is het mogelijk om maatregelen Bloembollen te treffen die ten gunste komen aan de biodiversiteit. Momenteel wordt hier in Naar aanleiding van het idee voor Hollandsche Tuinen (uitgelegd bij de ontwerpen, de inrichting en de bouw nog te weinig rekening mee gehouden. Om maatregelen), zoals door ondernemers binnenstad ingediend, opperen bewoners dit te veranderen gaan wij ons inzetten om meer natuurinclusief te bouwen. Dit en stichting ANIMO om 110.000 (stinzen)bollen te planten in Alkmaar. Als doen we door te kijken waar maatregelen voor biodiversiteit en natuurinclusief gemeente Alkmaar willen we het insectenleven stimuleren en zetten in op een bouwen toe te passen zijn bij gemeentelijk vastgoed én door dit te stimuleren combinatie van insectvriendelijke bloembollen en stinzenplanten in (nieuwe) bij particulieren, bedrijven, wooncorporaties en ontwikkelaars.

plantvakken, gazons en parken. 9

AMBITIE

Stimuleren, faciliteren en profileren Er zijn binnen Alkmaar veel initiatieven voor het bevorderen van de biodiversiteit. De gemeente ondersteunt een groot deel op allerlei manieren om het (buurt) initiatief ook in uitvoering te krijgen. Het ontbreekt echter aan een goed overzicht wat er op lokaal niveau gebeurt en waar ook bewoners, bedrijven en belangenpartijen geïnspireerd kunnen worden. Wij ontwikkelen daarom een Interactieve website groene participatie, die ervoor gaat zorgen dat informatie beter gedeeld kan worden en waarmee we iedereen kunnen enthousiasmeren.

Monitoren van biodiversiteit Monitoring is belangrijk om te kunnen bepalen of de maatregelen het gewenste positieve effect hebben op biodiversiteit. Het is essentieel om er van te kunnen leren, bij te sturen en ons te kunnen blijven ontwikkelen. Zo hebben wij een beter inzicht in de aanwezige flora en fauna en natuurtypen in Alkmaar en hoe deze zich ontwikkelen. In samenwerking met vrijwilligers, belangenpartijen en met natuurinventarisaties ten behoeve van projecten willen wij dit voor elkaar krijgen. Met de Natuurpuntencalculator meten we eens per 3 jaar de ontwikkelingen. Natuurpunten drukken de biodiversiteit uit in een score en lenen zich uitstekend voor een objectieve monitoring.

KANSEN

Op basis van gesprekken met de gemeente Alkmaar; Stadswerk072; stichting ANIMO; de agrarische natuurvereniging Water, Land & Dijken; en verschillende Alkmaarse woningbouwverenigingen, is een groslijst met kansen voor vergroenen opgesteld.

We hebben gekeken welke van deze kansen het beste aansluiten bij de eerder gestelde ambities en in de komende 7 jaar ten uitvoer gebracht kunnen worden. De geselecteerde kansen zijn toepasbaar op verschillende niveaus: - Praktische maatregelen - Stimuleren - Instrumenten - Monitoren - Communicatie

De kansen staan op de komende pagina’s. Per kans is een beschrijving gegeven, wordt een inschatting van de kosten gemaakt en wordt aangegeven waar in Alkmaar dit effect kan hebben. Ook geven we aan wat we nu al doen en wat we extra gaan doen.

We maken onderscheid naar toepassing in de categorieën: - Openbare ruimte stedelijk gebied (inclusief dorpen) - Gebouw en tuin (privaat) - Landelijk gebied

11

PRAKTISCHE MAATREGELEN De praktische maatregelen zijn in de komende 7 jaar uitvoerbaar in het ruimtelijk domein van Alkmaar. Deze maatregelen leveren een directe bijdrage aan het vergroten van de biodiversiteit.

Per maatregel wordt via een symbool aangegeven of het toepasbaar is in de openbare buitenruimte, bijdraagt aan gebouw & tuin of het groenareaal vergroot in het landelijk gebied.

12

1. KANS VOOR GROEN = KANS VOOR BIODIVERSITEIT

Wat houdt het in? Effectiviteit Parallel met dit rapport is het rapport ‘Kansen voor Vergroenen’ Door bij aanleg van nieuw groen op zoek te gaan naar kansen voor biodiversiteit is opgesteld. Meer groen betekent niet direct meer biodiversiteit, veel winst te halen voor de natuur. Door de juiste vragen te stellen kan elk stukje maar er zijn veel meekoppelkansen. Bij de keuzes voor groen groen in Alkmaar op duurzamere manier ingericht worden. Om te zorgen dat bij maken we afwegingen om ook de biodiversiteit te vergroten. vergroening biodiversiteit meegenomen wordt en de effectiviteit te vergroten, is borging en communicatie essentieel: Komen er bomen, struiken, vaste planten? Wordt er een • Borging kan middels het aanpassen van het HIOR (zie kans ‘HIOR’). bijvriendelijk of eetbaar kruidenmengsel ingezaaid of laten we de vegetatie spontaan opkomen? Wordt er rekening gehouden met de grondsoort, de voedselrijkdom en het vochtgehalte? Kunnen we Kosten aansluiten bij nabijgelegen ecologische hoofdstructuren? Kunnen Voor het maken van ontwerpkeuzes voor biodiversiteit zijn geen meerkosten we kruidenrijk groene daken maken? Is een natuurvriendelijk gemoeid. Wel kan het consequenties hebben voor de inrichtings- en beplante wadi mogelijk? Passen we meer inheemse soorten toe? beheerkosten.

Voorbeeld locaties Bij de ontwikkelingen in de Kanaalzone en bij bewonersinitiatieven kan bij de aanleg van nieuw groen direct de kans voor biodiversiteit meegenomen worden.

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Beleving

Foto Horti Verde

13

2. VERSTERKEN NATUURWAARDEN PARKEN & ECOLOGISCHE VERBINDINGSZONES

Wat houdt het in? Parken en ecologische verbindingszones vormen samen de gemeentelijke ecologische hoofdstructuur van Alkmaar. In Alkmaar zijn veel mooie parken aanwezig die ware biodiversiteit hotspots vormen in de stad. De biodiversiteit in de parken moeten we koesteren en stimuleren.

Wat doen we al? Grote delen van parken zijn ingericht en worden beheerd, met een Foto: Sweco grote biodiversiteit als doel. Er zijn o.a. bloemenstroken, vlindertuinen, natuurvriendelijke oevers, poelen, nestelgelegenheden voor vleermuizen Effectiviteit aangebracht. Circa 65% van groenbeheer is ecologisch beheer. Daarnaast • De parken vormen belangrijke stepping stones voor planten en dieren; is het Uitvoeringsplan Ecologische Verbindingszones uit 2009 in uitvoering • Door versterking van de biodiversiteit in de parken zal ook de gebracht. waterbuffercapaciteit toenemen door het verbeteren van de bodemstructuur; • Om te zorgen dat de natuurvriendelijke maatregelen daadwerkelijk uitgevoerd Wat gaan we doen? worden, kan dit het beste geborgd worden in uitvoeringsplannen. De natuurvriendelijke maatregelen kunnen het beste geborgd worden in (nieuwe) beheerplannen. De biodiversiteit in de parken moet dan ook niet Kosten alleen behouden, maar juist gestimuleerd worden. Dit kan door: • Nog meer insectvriendelijk beheer, en inzaaien bijtenlinten; Een integrale aanpak van plannen voor meerdere parken zullen de totale kosten • Meer dode bomen laten staan en laten liggen van dood hout; omlaag brengen. Het verkrijgen van meer variantie in het groen en geleidelijke • Meer variatie in het groen en geleidelijke overgangen: overgangen met de 6 acties zoals benoemd bedragen € 96.000.

De beheerkosten o Bosplantsoenen verrijken met bloemrijke zoom - 1000m2; nemen toe met €17.760 op jaarbasis. o In toom houden braam; o 10 plekken met extra (inheemse) vaste planten - 1000m2; Voorbeeld locaties o 10 plekken inzaaien met bloemenmengsels - 2000m2; Egmonderhout, groenstrook de Nollen, Bolwerk en Victoriepark. o (Stinzen)bollen in de gazons en randen van beplantingen; o Natte en droge zoneringen op 5 plekken. Partners • Evalueren en actualiseren van het Uitvoeringsplan Ecologische - Stadswerk072 - Stichting ANIMO Verbindingszones uit 2009, inclusief een geactualiseerde - Natuurverenigingen natuurdoeltypenkaart; • Een aantal andere maatregelen uit dit rapport worden ook ten gunste Bijdrage andere thema’s van de parken en ecologische verbindingszones ingezet, denk daarbij aan Biodiversiteit Beleving Gezondheid de aanplant van stinzenbollen en de aanleg van natuurvriendelijke oevers.

14

3. INFRANATUUR

Wat houdt het in? Effectiviteit Langs de Alkmaarse wegen ligt veel potentiële natuur waar vergroting Wegbermen hebben met hun fijnmazige netwerk een belangrijke corridorfunctie. Tal van van de biodiversiteit aan gekoppeld kan worden. Denk hierbij aan soorten gebruiken wegbermen als migratieroute. Vanwege deze functie en het areaal het aanleggen van faunapassages- en schermen, hopovers, groene en vormen ze als het ware een tweede ecologische hoofdstructuur. biodiverse geluidsschermen en bruggen, aanpassing van verlichting (ecodynamisch), kruidenrijke bermen, hagen, poelen, natuurvriendelijke oevers, bosschages, ecologisch beheer en uiteraard zorgen voor een Kans groen geluidsscherm In de gemeente Haarlemmermeer goede ecologische aansluiting met de omgeving. is een groen geluidsscherm met Wat doen we al? insectenhotel gerealiseerd. Groen draagt bij aan de geluidswering, maar Wegbermen worden deels al natuurvriendelijk beheerd en op diverse biedt tegelijkertijd voedsel en een plekken zijn faunapassages aanwezig (onder wegen en bruggen). verblijfplaats voor insecten. Wat gaan we doen? • We gaan amfibietrapjes in straatkolken aanleggen; Kosten • We leggen boomstronken en takken onder bruggen als Faunavoorzieningen als migratieroute bij bruggen en viaducten, 3 stuks a €2500 = migratieroute. Waar mogelijk en nodig, bijvoorbeeld bij €7500.

reconstructie van wegen en bruggen, realiseren we faunapassages. • We onderzoeken of we begroeide eilandjes in watergangen Kosten amfibietrapjes straatkolken: 100 stuks a €200 = €20.000. kunnen plaatsen. Voorbeeld locaties Langs de N9, de N242 en de N245 en de drukke wegen die de gemeentelijke ecologische verbindingszones doorkuisen, o.a. met de aanleg van faunavoorzieningen onder de Huiswaarderbrug.

Partners

- Prorail - Stadswerk072 - Provincie Noord Holland - RWS

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Beleving Gezondheid Bron: Vondelpark

15

4 MEER VOEDSEL VOOR DE BIJEN

Wat houdt het in? Effectiviteit Om de aantallen dieren en verscheidenheid aan soorten wilde bijen, De effectiviteit is groter door vlinders, zweefvliegen, hommels en andere insecten te doen stijgen, is in te zetten op meer wilde, het noodzakelijk om meer voedsel aan te bieden. Meer voedsel betekent inheemse bloemen. In het stedelijk meer nectar, dus meer wilde bloemen. gebied kunnen ook andere, geïntroduceerde planten en bloemen Insectvriendelijk beheer is essentieel voor meer bloemen, meer een meerwaarde hebben voor de diversiteit in planten en zorgt er ook voor dat insecten kunnen bestuivers, bijvoorbeeld doordat overwinteren. Insectvriendelijk beheer betekent uitvoering faseren in ze nectar bieden voor april en ruimte en tijd. Een voorbeeld van goed beheer is gefaseerd maaien. Een na juli, een periode waarin het Bron: Nudge ander voorbeeld is sinusbeheer; het niet wegblazen van bladeren, het voedselaanbod relatief laag is. laten liggen van dood hout, uitgesteld snoeien van struiken, heesters en klimplanten als hedera. Natuurvriendelijke oevers zijn ook een stimulans voor insecten. Kosten Het is een haalbare ambitie om binnen 7 jaar 8 hectare gazonbermen duurzaam In het agrarisch gebied is veel winst te behalen. Maar ook tuinen, natuurvriendelijk te beheren. De meerkosten voor het beheer bedragen € 47.000. balkons en ander particulier bezit hebben een groot potentieel.

Het is zaak om bewoners, bedrijven, wooncorporaties en andere partijen te Voorbeeld locaties stimuleren om te zorgen voor meer wilde bloemen. - Bermen, parken en buurtgroen; Wat doen we al? - Agrarisch gebied; Een gedeelte van de bermen en de grasvelden wordt natuurvriendelijk - Tuinen particulieren. gemaaid. De middelen om dit duurzaam uit te voeren ontbreken hiervoor in het buitengebied. Partners Wat gaan we doen? - Stadswerk072 We gaan: - LTO Noord - Water, Land & Dijken • Voor 2 hectare aan groen binnen de bebouwde kom het maaibeheer aanpassen. Dit is kostenneutraal t.o.v. intensief maaien; Bijdrage andere thema’s • Een 6 hectare groen in het landelijk gebied duurzaam omvormen naar bloemrijk grasland. Biodiversiteit Beleving

16

5. MEER NESTELGELEGENHEID VOOR DE BIJEN

Wat houdt het in? Effectiviteit Naast meer voedsel is het ook noodzakelijk dat er meer nestelgelegenheden Van verschillende soorten wilde bijen is bekend dat het voedselgebied en overwinteringsplekken komen voor wilde bijen, vlinders en andere insecten. de nestel- en overwinteringsplekken op zeer korte afstand (lees enkele Meer nestelgelenheden kunnen worden gecreëerd door: honderden meters) van elkaar moeten liggen. Dood hout doet leven. Naast • Gefaseerd maaien en delen in de winter te laten staan; schuilmogelijkheden biedt het ook voedsel voor allerlei insecten, die op hun • Uitgesteld snoeien van stuikgewas en klimplanten; beurt weer een voedselbron vormt voor vogels en zoogdieren als egels en • Laten liggen van bladeren en creëren strooisellaag; vleermuizen. Door gaten en scheuren te maken in boomstammen bespoedig je • Creëren van open zandige plekken; het proces. Dood hout is ook op oevers van toegevoegde waarde. • Plaatsen van dood hout (boomstammen en takkenrillen); Kosten • Insectenhotels of insectenstenen plaatsen. Voor de eerste vijf maatregelen waarmee meer nestelgelegenheden gecreërd Wat gaan we doen? kunnen worden zijn geen (wezenlijke) kosten gemoeid. De kosten van grote Het is haalbaar om op korte termijn (1 à 2 jaar) op tien verschillende plekken insectenhotels variëren van €500 tot €5.000.

We willen met een budget van in Alkmaar te zorgen voor meer nestelgelegenheid voor insecten. €15.000 verschillende insectenhotels realiseren en we houden rekening met een toename van de beheerkosten van €5.000.

Voorbeeld locaties Locaties voor nestelgelegenheid insecten in Alkmaar: • Parken • Amateurtuincomplexen • Bloemrijke graslanden

Partners

- Stadswerk072 - Stichting ANIMO

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Beleving

Utrecht Lunetten, Bron: Sweco

17

6. (STINZEN)BOLLEN PLANTEN

Wat houdt het in? Effectiviteit Stinzenflora bestaat uit van oorsprong hier voorkomende of Stinzenflora draagt bij aan de lokale biodiversiteit en de beleefbaarheid. De soorten ingeburgerde verwilderingsbloembollen en -knollen, of soorten met bloeien vooral in het vroege voorjaar en zijn daarmee van belang als eerste nectarplanten verdikte wortelstokken, en de vrijwel altijd daarbij voorkomende voor wilde bijen en hommels. Veel van de soorten dragen ‘mierenbroodjes’. Dit zijn begeleidende soorten. suikeraanhangsels aan zaden of vruchten die door mieren meegenomen worden als voedsel, waardoor de soort zich op natuurlijke wijze kan verspreiden. Stinzenflora’s zijn zowel vanuit natuur als vanuit cultuurhistorisch van • De vaak bloemrijke soorten zijn in het voorjaar zeer geliefd bij mensen; belangrijke waarde. Ze worden vooral aangetroffen in oude bomenrijke • Reguliere bloembollen zijn vaak niet duurzaam gekweekt en zijn chemisch behandeld. omgevingen nabij landgoederen, buitenplaatsen, boerenhoeven, oude tuinen, slotheuvels en stadswallen. Kosten Wat gaan we doen? De kosten van bollen variëren per soort en aantal. Per 1.000 bloembollen moet circa Het aanplanten van 110.000 stinzenbollen in parken, bermen, €75 tot €150 voor algemene soorten gerekend worden. Meer bijzondere, of moeilijk snippergroen en nieuwe locaties.

Dit idee komt van bewoners en kweekbare soorten kosten tussen de €0,50 en €5,- per stuk. stichting ANIMO naar aanleiding van het idee voor Hollandsche Tuinen zoals door ondernemers binnenstad ingediend. Uitgaande van Uitgaande van 110.000 bollen, met 80.000 van algemene soorten en 30.000 bijzondere gemiddeld 9 à 12 planten per m² is er voor 110.000 planten tussen de soorten, kunnen de kosten voor de aanschaf uiteenlopen tussen de €21.000 en €180.000. 9000 m² en 12.250 m² nodig. Op basis van een gemiddelde prijs kan worden uitgegaan van aanschafkosten van €53.000. Wij gaan dit plan ondersteunen en zetten in op bijvriendelijke soorten. We houden rekening met een totaalbedrag van €77.000, voor de aanschaf en het De bollen worden aangeplant in grasvelden en tussen beplantingen. aanbrengen van de bollen.

Voorbeeld locaties

De Alkmaarderhout is een goed ontwikkeld stinzenpark. Potentiële plekken betreffen onder meer de parken Bolwerk, Victoriepark, Rekerhout en Oosterhout. Daarnaast planten we bollen in gazons en bermen aan.

Partners - Stichting ANIMO

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Beleving

18

7. NATUURVRIENDELIJKE OEVERS

Wat houdt het in? Kosten Alkmaar heeft al langere tijd ingezet op natuurvriendelijke oevers. Dit succes willen we De kosten voor een oever bestaan uit aanlegkosten, afschrijving en de komende jaren gaan uitbouwen. Het is een haalbare ambitie om samen met partners kosten voor beheer en onderhoud. Een veelgebruikte norm voor de een extra 3000 meter aan natuurvriendelijke oevers te realiseren: kosten van het realiseren van een natuurvriendelijke oever is €45 per • 3000 Meter in de bebouwde kom; strekkende meter, met een variatie tussen de €20 en €160. • Voor het landelijk gebied gaan we in overleg met Water, Land & Dijken; HHNK; en de agrariërs. De meerkosten voor het beheer bedragen €3 per m, in totaal €9.000. Vanuit het vervangingsbudget is voor de komende 2 jaar €40.000 Wat doen we al en wat gaan we doen? beschikbaar voor de aanleg van natuurvriendelijke oevers. Voor 2.100m In het kader van de uitvoering van het Waterplan Alkmaar is in het verleden 53 km is extra geld nodig, in totaal €94.500. natuurvriendelijke oever aangelegd. Dit zetten we door, door waar mogelijk tijdens onderhoud of vervanging oeverbeschoeiing te vervangen voor natuurvriendelijke oevers. HNNK richt voor haar beheergebied een burgerparticipatiefonds op voor inwoners, organisaties en bedrijven. Dit fonds kan gebruikt worden om natuurvriendelijke oevers te subsidiëren.

Effectiviteit Een natuurvriendelijke oever is een flauwe, onverharde oever die een geleidelijke overgang vormt van land naar water. Door de variatie in omstandigheden kunnen veel verschillende soorten planten en dieren een plek vinden. Natuurvriendelijke oevers verbeteren de waterkwaliteit en bieden leefgebied voor verschillende planten, insecten, amfibieën, vogels en vissen. Voorbeeld locaties Stadswerk072 heeft een kaart met mogelijke locaties.

Partners

- Stadswerk072 - HNNK - Water, Land & Dijken

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Beleving Klimaatadaptatie

19

8. MUURVEGETATIE (KADEMUREN)

Wat houdt het in? Effectiviteit Alkmaar kent een bijzondere muurvegetatie op de kademuren. De werkwijze met zachte mortel is succesvol gebleken bij De natuurorganisatie KNNV heeft de kademuren in het verleden renovatiewerkzaamheden aan de vestigingwerken in ’s-Hertogenbosch. geïnventariseerd. Deze inventarisatie is aan een update toe. Om de vegetatie op de kademuren te beschermen, behouden en te versterken, Kosten zijn maatregelen nodig. Bij renovatie moet de vegetatie zoveel mogelijk Een baksteen voor muurplanten bedraagt € 2,72 per stuk. Dekking van de worden ontzien, zonder afbreuk te doen aan de constructie. maatreglen vindt plaats uit het projectbudget.

Wat doen we al? Voorbeeld locaties De KNNV heeft de kademuren geïnventariseerd. Kademuren, bijvoorbeeld bij de herontwikkeling van de Kanaalzone. Er is al aandacht voor muurvegetatie bij beheer kades en bruggen. Partners Wat gaan we doen? - Stadswerk072 We vragen of de KNNV een nieuwe inventarisatie wil uitvoeren om de gegevens te actualiseren. Wij gaan bij de werkzaamheden beter rekening houden met muurvegetatie door ruimte te bieden voor deze soorten o.a. Bijdrage andere thema’s met eengepast materiaal (muurplanken, speciale stenen en open voegen). Biodiversiteit Beleving

bron: Noord Limburg online

20

9. TINY FORESTS / BOSPLANTSOENEN

Wat houdt het in? Effectiviteit Een Tiny Forest® is een dichtbegroeid, inheems bos ter grootte van een • Een Tiny Forest stimuleert biodiversiteit; het bos van 200 m² bestaat uit veel tennisbaan. Dit bos is niet alleen een prettige plek voor vlinders, vogels, verschillende soorten bomen. Deze bomen trekken weer insecten en vogels bijen en kleine zoogdieren, maar ook voor mensen. Kinderen leren in het aan; buitenlokaal over de Nederlandse natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar • Het bos brengt natuurbeleving dichterbij. Het geeft mensen de kans om de op een prettige en gezonde plek. natuur in de eigen leefomgeving te ontdekken en daarover te leren.

Wat doen we al? Kosten Tinfy Forests is een samenwerking tussen het IVN en de ontwerper Het doorlopen van het proces en de aanleg van één Tiny Forest kost € 22.000. Shubhendu Sharma. Gemeente Alkmaar gaat met het IVN samenwerken om de komende 2 jaar 3 Tiny Forests aan te leggen. IVN draagt € 22.500 cofinanciering bij (€ 7.500 per Tiny Forest) voor de realisatie van drie Tiny Forests, dankzij een bijdrage van de Nationale Postcode Wat gaan we doen? Loterij. De totale kosten van dit initiatief zijn inmiddels gedekt. • Samen met bewoners en scholen gaan we op zoek naar de geschikte locaties; • Het ontwerp en de uitvoering met intensieve participatie opzetten; Voorbeeld locaties • De ervaringen van planproces, inrichting en beheer, monitoren en - Vroonermeer Noord; evalueren. Goede punten kunnen op grotere schaal worden toegepast. - Op pleinen en grasvelden in de wijk.

Partners

- IVN - Stichting Animo -IVN Noord Kennemerland - Stichting Hortus Alkmaar

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Beleving Klimaatadaptatie Gezondheid

bron: Roots magazine

21

10. TUINEN VAN HOLLAND - UITWERKING PLAN BOLWERK EN VICTORIEPARK

Wat houdt het in? Wat doen we al en wat gaan we doen? Eén van de onderdelen van het door de ondernemers van de binnenstad bij In opdracht van de stichting Tuinen van Holland is een Visie Tuinen van het college ingediende petitie ‘Alkmaarders aan Zet’, ook wel bekend als het Holland opgesteld en een rapport over de cultuurhistorische episodes ‘7-punten plan’, is het initiatief ‘Tuinen van Holland’. Een initiatief gericht op en ruimtelijke analyse gemaakt van de Bolwerken. De gemeente wil als het kleurrijker en aantrekkelijker maken van met name het Bolwerkpark en het vervolg hierop een nadere uitwerking van het plan laten opstellen, met Victoriepark. De visie die Stichting Tuinen van Holland hier door Bureau B+B als doel versterken belevings- en gebruikswaarde en biodiversiteit van het heeft laten opstellen, is gericht op het verfraaien van deze parken met bollen en Bolwerk en het Victoriepark. Passend in het groenbeleid van de gemeente. beplanting als gebruiks- en belevingstuinen voor zowel bewoners als bezoekers. Het initiatief biedt kansen voor het versterken van de biodiversiteit (zoals insecten). Effectiviteit Door bij keuze van bloeiende bollen, beplanting en struiken te kiezen voor een variatie in soorten die aantrekkelijk zijn voor insecten (als bijen) en vogels en te zorgen voor spreiding van bloeitijd kan aantrekkelijkheid voor de mens ook bijdragen aan biodiversiteit.

Kosten De kosten van het opstellen van een planuitwerking worden geraamd op maximaal circa € 50.000.

Voorbeeld locaties Nadruk op parken Bolwerk en Victoriepark. Mogelijk daarbij ook betrekken de aansluitende toegangsroutes naar de binnenstad en de parken.

Partners - Stichting Tuinen van Holland

Bijdrage andere thema’s Bureau B+B Biodiversiteit Beleving Gezondheid

22

STIMULERING Via subsidies, fondsen en andere regelingen kan de gemeente bewoners, ontwikkelaars en andere partijen stimuleren om bij te dragen aan het vergroten van de biodiversiteit.

23

11. BURGERPARTICIPATIE

Wat houdt het in? Effectiviteit Het betrekken van bewoners bij biodiversiteitsprojecten, het De burgers, de inwoners van de gemeente, zijn een belangrijke partij bij elke vorm van stimuleren, faciliteren en profileren van projecten. Dit kan op biodiversiteitsbeleid. Zij kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het bereiken van allerlei manieren. Bijvoorbeeld door samen met bewoners de gemeentelijke biodiversiteitsdoelen, niet alleen rond eigen huis en tuin maar ook bij het groene invulling te bepalen. Zo heeft het Park De oude Kwekerij gemeentelijk groenbeheer, bij het inventariseren van natuur en als bron van kennis bij de samen met bewoners vorm gekregen en is het Groene Hart in beleidsontwikkeling. Oudorp een coproductie met bewoners. Kosten Wat doen we al en gaan we doen? 1. Meer proactief stimuleren en ondersteunen, door inhuur externe partij (kosten opgenomen Op dit moment helpen wij bewoners als we benaderd worden. in rapport over vergroenen). 2. Ondersteuning monitoring door vrijwilligers. Eenmalige bijdrage van 5.000. We gaan burgers meer proactief benaderen, o.a. door: • Initiatieven te stimuleren en actief te ondersteunen; HNNK (Hoogheemraadschap Hollands NoorderKwartier) richt binnen haar beheergebied een • Initiatiefnemers aan elkaar te koppelen; burgerparticipatiefonds op voor inwoners, organisaties en bedrijven. Dit fonds kan gebruikt • Ervaringen te delen.

worden om de aanleg van natuurvriendelijke oevers te subsidiëren.

Voorbeeld locaties De verschillende parken zijn interessante plekken om te monitoren op bijvoorbeeld planten, vogels en vleermuizen.

Partners - Bewoners - Stichting ANIMO - Stichting Hortus Alkmaar

Bijdrage andere thema’s Klimaatadaptatie Beleving Gezondheid

24

12. DELTAPLAN BIODIVERSITEIT - LANDELIJK GEBIED

Wat houdt het in? Effectiviteit Vijftien Noord-Hollandse organisaties hebben in “Groen Goud” gezamenlijk een provinciale invulling gegeven aan het landelijke Deltaplan Zoals in de analyse staat beschreven, is de biodiversiteit in het landelijk gebied Biodiversiteitsherstel. De focus ligt hierbij op de Noord-Hollandse landbouw- het laagste. Door samen te werken met landbouworganisaties kan hier veel en natuurgebieden. Voor de landbouw zijn 7 actiepunten benoemd. winst behaald worden. De gemeente kan hier een stimulerende rol in spelen en zorg dragen voor communicatie. Wat doen we al? • Alkmaar is deelnemer aan Gebiedscommisie Laag Holland; Wat gaan we doen? • We hebben een handboek erfbeplanting Alkmaar. Het doel hiervan is We betrekken Water, Land & Dijken bij het ophalen van de vragen bij boeren bij bouwplannen ook landschappelijke inpassing mee te laten agrariërs. De vereniging heeft in samenwerking met 15 partners het Deltaplan nemen. Biodiversiteit ‘Groen Goud’ opgesteld. Onder de agrariërs is er veel animo voor • We doen mee in het project IBP Vitaal Platteland Amsterdam-Wetlands bloemrijke akkerranden en bloemenlinten langs de weilanden. Het ontbreekt (versterken veenweidegebied). Water, Land & Dijken aan middelen om het akkerranden actieprogramma uit te breiden tot 2021; de vereniging is in gesprek met de provincie Noord-Holland hierover.

Wij gaan de vereniging ondersteunen, bijvoorbeeld met de aanleg van bloemenlinten en eventueel akkerranden.

Kosten Een mogelijke financiële bijdrage van €25.000 per jaar voor zaadaankoop, voor akkerbouwers en veehouders binnen de Alkmaarse gemeentegrenzen.

Voorbeeld locaties Het gehele landelijke gebied van gemeente Alkmaar komt voor de actiepunten in aanmerking.

Partners - Agrariërs - LTO - Water, Land & Dijken - partners Groen Goud

Bijdrage andere thema’s Foto HFlakkeenieuws Beleving

25

INSTRUMENTEN Naast het bepalen van ambities is het belangrijk deze ook beleidsmatig én juridisch te borgen. Dit is waardevol omdat het zorgt dat de ambities niet alleen op papier blijven staan, maar in de fysieke omgeving tot uiting komen.

Vergroenen en stimuleren van biodiversiteit kan globaal met twee verschillende instrumenten worden vastgelegd: door beleidsmatige borging en juridische verankering. Beleidsmatige borging is alleen bindend voor het bestuursorgaan dat het beleid vaststelt, terwijl juridische verankering ook doorwerkt naar en bindend is voor derden.

26

13. AANPASSEN HIOR (HANDREIKING INRICHTING OPENBARE RUIMTE) Wat houdt het in? Voor de ontwerpcriteria kunnen bijvoorbeeld de volgende eisen worden In de HIOR zijn de technische richtlijnen beschreven die door de gemeente opgenomen: Alkmaar aan de openbare ruimte worden gesteld. Deze eisen hebben • Bij het herinzaaien beoordelen of dit met een bloemenmengsel dient betrekking op de infrastructuur, groen, water, speelvoorzieningen, etc. te gebeuren; De HIOR is richtinggevend, zowel voor externe partijen als voor de eigen • Bij de toename aan groenareaal wordt gekeken naar de bijdrage van organisatie. In principe dienen de richtlijnen die hierin vermeld zijn, bij de het gekozen groen aan de biodiversiteit; planuitwerking te worden aangehouden. De gemeente toetst de plannen mede • De hoeveelheid gebruikte inheemse planten wordt verhoogd naar op basis van dit document. minimaal 30%.

Wat gaan we doen? Effectiviteit De huidige HIOR is nog vrij globaal van opzet. Het globale karakter zorgt Door deze richtlijnen voor te schrijven en hierop te toetsen ontstaat er meer voor een grote flexibiliteit in de planvorming maar beperkt het toetsende ruimte voor groen. Door dit groen verder te specificeren naar de bijdrage aan karakter van het document. Een aantal onderdelen kunnen worden het verhogen aan biodiversiteit, worden ambities behaald. aangescherpt zodat meer biodiversiteit in de plannen komt. Groene oplossingen om wateroverlast te voorkomen krijgen een plek in de HIOR waardoor het als standaard maatregel toegepast gaat worden.

Kosten Omdat het hier gaat om een handboek met technische eisen zijn er op voorhand geen kosten of baten te benoemen.

Voorbeeld locaties Heel Alkmaar

Partners - Stadswerk072

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Gezondheid Beleving

27

14. NATUURINCLUSIEF BOUWEN (VOORBEELD GEMEENTE DEN HAAG) Wat houdt het in? Natuurinclusief bouwen is het integreren van natuurontwikkelings- mogelijkheden voor planten, dieren en ecosystemen, in en aan gebouwen en kunstwerken en de (openbare) ruimte eromheen. Niet alleen woningen, scholen en andere gebouwen zijn hiervoor geschikt, maar ook bruggen, duikers, muren, viaducten en geluidsschermen. Daarnaast kunnen ook (gevel) tuinen, schoolpleinen, buurtpleinen en straten natuurinclusief worden ingericht Bron: IVN Foto: Sweco De gemeente heeft de rol van aanjager en inspirator bij natuurinclusief bouwen. De daadwerkelijke uitvoering van de maatregelen, het maken van het Effectiviteit natuurinclusief ontwerp en de realisatie daarvan, ligt veelal bij architecten, Het puntensysteem helpt ontwerpers en ontwikkelaars om kansen te ontwikkelaars, aannnemers en toekomstige bewoners. pakken voor natuurinclusief bouwen. De gemeente kan eenvoudig zien of wordt voldaan aan de eisen die zij heeft gesteld. Ook kunnen de afspraken De gemeente Den Haag heeft een puntensysteem ontwikkeld om groen- en vastgelegd worden via een anterieure overeenkomst. natuurinclusief bouwen te bevorderen. De gemeente kan dit puntensysteem toepassen als gunningscriterium. Daarmee wordt op eenvoudige wijze inzicht Kosten verkregen in de maatregelen waaraan wordt voldaan.

Voor het toepassen en borgen van het puntensysteem in Alkmaar zijn aanpassingen nodig. Hieronder vallen ook communicatiekosten. De kosten worden geraamd op zijn €25.000. Wat doen we al? Bij ontwikkelingen zoals het Kanaaloeverproject waarbij de gemeente een partij is, worden groen, duurzaamheid en klimaat al zoveel mogelijk Voorbeeld locaties meegenomen, denk hierbij bijvoorbeeld aan de Menukaart Duurzaamheid. Als pilot bij de Kanaaloeverzone of PEN-dorp en bij het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed.

Wat gaan we doen? Het puntensysteem zal getest worden bij de verduurzaming van het eigen Bijdrage andere thema’s vastgoed via het project “Bewust Investeren”. Dit zal geëvalueerd worden om Biodiversiteit vervolgens te besluiten of het systeem geïmplementeerd zal worden. Tevens Klimaatadaptatie stimuleren natuurinclusief bouwen bij de diverse ontwikkelingen. Gezondheid Beleving

28

15. FIJNMAZIG NATUURNETWERK IN WIJKEN Wat houdt het in? Wat doen we al? Het groene netwerk is essentieel voor de (stad)snatuur. Soorten • De gemeentelijke ecologische hoofdstructuur bestaande uit de parken en ecologische verplaatsen zich via dit netwerk en er vindt uitwisseling plaats. verbindingszones is sinds 1991 in beleid opgenomen; De ecologische en groene hoofdstructuren in de stad staan al • Ecozones: beheer en inrichting van diverse faunapassages (onder wegen en bruggen); sterk in Alkmaar. Deze hoofdstructuren worden uitgebreid naar • Waar mogelijk natuurvriendelijke oevers aanleggen bij een vervangingsopgave van een meer fijnmazig netwerk de wijken in. Nieuw groen, ‘stepping beschoeiingen. stones’, verbindingen met linten, faunapassages en aanpassingen Wat gaan we doen? van (beheer van) het bestaande groen zullen zorgen voor het We gaan vanaf de groene en ecologische hoofdstructuren fijnmazig ook natuurwaarden verfijnen van de groene dooradering. toevoegen in de wijken en dorpen. Dit realiseren we door in te spelen op kansen die zich voordoen, met nadruk op plekken en structuren die fysiek een relatie hebben met een park of ecologische verbindingszone. Daarbij richten we ons ondermeer op de bijbehorende natuurdoeltypen (zie de hiernaast afgebeelde kaart uit het Groenbeleidsplan 2004).

Daarin wordt ook de mogelijke toevoeging in buitengebied Graf-De Rijp en Schermer meegenomen.

Effectiviteit Om de effectiviteit voor biodiversiteit te vergroten moet rekening gehouden worden met de natuurdoeltypen van de structuren. Van deze natuurdoeltypen is in 2005 een kaart gemaakt. Deze kaart zal geactualiseerd/ gedigitaliseerd worden. De kaart wordt openbaar gemaakt en bij planuitwerkingen meegenomen.

Kosten De kosten voor de te nemen maatregelen zijn nog niet te bepalen.

Voorbeeld locaties Het uitwerken van de hoofdstructuren naar een fijnmazig netwerk kan overal worden toegepast.

Partner - Stadswerk072

Bijdrage andere thema’s Ecologische hoofdstructuur Biodiversiteit

29

16. KLEURKEUR EN BIJENCONVENANT Wat houdt het in? Effectiviteit Kleurkeur is een keurmerk voor goed en insectvriendelijke (maai) Dankzij Kleurkeur kan, naast op prijs, ook op kwaliteit worden geselecteerd. beheer. Kleurkleur is ontwikkeld door de vlinderstichting, samen Kleurkeur kan onderdeel zijn van de selectie van de groenaannemer openbaar met stichting Groenkeur en stichting CROW (Kennisinstituut voor gebied. Het borgt kwaliteit door een onafhankelijke beoordeling en zorgt infrastructuur en openbare werken). Om in aanmerking te komen voor het tevens voor bijscholing van de beheerders. Kleurkeur- certificaat gelden voorwaarden voor de uitvoering van beheer vakbekwaamheid en monitoring. Met het uitbreiden van het bijenconvenant kan bereikt worden dat meerdere partijen zich committeren aan het stimuleren van de bestuivers. Wat doen we al? De gemeente Alkmaar en Stadswerk072 ondertekenden in 2016 het Kosten bijenconvenant. Met het bijenconvenant onderschrijven de partijen dat ze zich Jaarlijkse bijdrage van €275,- (ex. BTW) aan de Stichting Groenkeur. in zullen zetten voor de bijen en andere bestuivers. Hiervan draagt Stichting Groenkeur per certificaat jaarlijks €75,- af aan De Vlinderstichting. Uit deze bijdrage verzorgen beide organisaties het beheer van Wat gaan we doen? Kleurkeur.

We gaan onderzoeken of we het bijenconvenant kunnen uitbreiden met meer partijen en beheerders zoals agrariërs, natuurbeherende organisaties, (nuts) Voor de uitbreiding van het bijenconventant zijn geen specifieke kosten bedrijven, buurgemeenten. gemoeid.

Voorbeeld locaties n.v.t.

Partners - Stadswerk072 - LTO - Bedrijven - Natuurverenigingen - Water, Land & Dijken

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit Beleving Bron: WUR

30

MONITORING Monitoring helpt om zicht te houden op het behalen van de afgesproken ambitie en het geeft inzicht in de mate waarop gekozen maatregelen en gerichte projecten bijdragen aan de doelstellingen.

17. MONITORING

Wat houdt het in? Effectiviteit Monitoring is essentieel om te bepalen of maatregelen effectief zijn of Monitoring is essentieel om te bepalen of maatregelen effectief zijn of niet. niet. Monitoring van biodiversiteit is vaak intensief, daarom wordt vaak De natuurpunten zijn voor heel Alkmaar berekend met de samengewerkt met natuurorganisaties en vrijwilligers. Door slim te monitoren natuurpuntencalculator. Door eens in de 3 jaar een nieuwe berekening uit van een aantal doelsoorten kan de inspanning beperkt worden. te voeren kan op een objectieve manier bepaald worden of de maatregelen daadwerkelijk hebben geleid tot meer biodiversiteit. Om op grotere schaal (wijk- en gemeenteniveau) te monitoren biedt het natuurpuntensysteem een uitkomst. Natuurpunten drukken de biodiversiteit Kosten uit in een score. Deze wordt berekend aan de hand van het type natuur en de waarde daarvan, en de aanwezigheid van doelsoorten. Dit is bepalend voor Gebruik makend van de inventarisatiegegevens en de monitoringsgegevens de kwaliteit van het natuurtype. Dit is een wetenschappelijk onderbouwde vanuit de participatie, zijn de kosten voor een nieuwe natuurpuntencalculatie en objectieve manier om de biodiversiteit te bepalen. Betere en meer €5.000. gedetailleerde gegevens zorgen een meer betrouwbare uitkomst.

Met de Natuurpuntencalculator kunnen de vrij complexe berekeningen tegenwoordig snel en eenvoudig uitgevoerd worden. Voorbeeld locaties N.v.t.

Partners - Stadswerk072 - HHNK - Stichting ANIMO

Bijdrage andere thema’s

Biodiversiteit Beleving

32

18. BIJVRIENDELIJKHEIDSKAARTEN

Wat houdt het in? Wat gaan we doen? Hoe staat het met de bijvriendelijkheid van het openbare groen? Waar is met Op basis van de informatie kunnen analyses en kaarten gemaakt worden name bijvriendelijke beplanting aanwezig en op welke plekken ontbreekt het van de bijvriendelijkheid van het openbaar groen, het voedselaanbod per aan voedselaanbod in het najaar? Een analyse en bijvriendelijke kaarten geven seizoen en de connectiviteit van de gebieden. Bijvoorbeeld waar noodzaak is hier antwoord op. voor de aanplant van bijvriendelijke beplanting en welke (boom)soorten het beste ingezet kunnen worden om de bijen jaarrond van voldoende voedsel te Wat doen we al? voorzien en de natuur tot aan de voordeur van de bewoners te laten reiken. Voor het groenbeheer maakt Stadwerk072 gebruik van een groenbeheersysteem, waar de nieuwe kaarten aan gekoppeld kunnen worden. Effectiviteit Analyses als deze zijn essentieel om de juiste beslissingen te kunnen nemen die effectief zijn voor de bijen en andere insecten.

Kosten Kosten voor een bijvriendelijke analyse en kaarten voor Alkmaar wordt ingeschat op: €5.000 a €7.000.

Voorbeeld locaties Heel Alkmaar (openbaar groen).

Partners - Stadswerk072 - Adviesbureau

Bijdrage andere thema’s Biodiversiteit

Bron Roots magazine

33

COMMUNICATIE De gemeente Alkmaar vergroent actief de buitenruimte en stimuleert bewoners, partners en ontwikkelaars om eveneens een bijdrage te leveren. Bewoners en belanghebbenden verwachten van de gemeente een actieve rol. Communicatie is hierin essentieel.

Er zijn een groot aantal groene initiatieven in Alkmaar. Momenteel worden ze nog niet centraal verzameld. Het is zaak deze initiatieven in beeld te brengen. Zo kunnen initiatiefnemers elkaar enthousiasmeren, van elkaar leren en kunnen er wellicht ook koppelingen ontstaan waarbij partners samenwerken om nog meer resultaten te bereiken.

34

19. INTERACTIEVE WEBSITE TITELGROENE PARTICIPATIE

Wat wat houdt houdt het het in? in ? effectiviteit Effectiviteit xxxxkan ik als bewoner of bedrijf bijdragen aan vergroening? Hoe doe je dat precies, xxx Wat De biodiversiteit verhogen is alleen mogelijk door samen op te trekken. wie en wat is daar voor nodig, wat gebeurt er al en waar kan ik bij aanhaken? De Samen met bewoners, vrijwilligers, natuurverenigingen, bedrijven, antwoorden op deze vragen kunnen gegeven worden op een digitale, interactieve boeren en organisaties. Een interactieve website bundelt de informatie, menukaart. Deze inspirerende communicatietool bevat een interactieve kaart die blijft actueel, is makkelijk in gebruik en is visueel aantrekkelijk, aangeeft waar al groenmaatregelen genomen zijn, waar projecten lopen, waar bijzondere belangrijk om mensen te inspireren en enthousiastmeren. plekken zijn in Alkmaar en waar de concrete kansen liggen. Bewoners kunnen ook zelf aangeven waar zij kansen zien voor biodiversiteit en om te vergroenen. Ook bevat de De interactieve website kan als start dienen voor de voorwaarden uit kosten menukaart allerlei opties en maatregelen voor meer groen. Gekoppelde flyers, filmpjes de Omgevingswet, waarin burgerparticipatie centraal staat.

xxx en links naar apps geven aan hoe mensen zelf aan de slag kunnen met bijvoorbeeld vogel- en vleermuiskasten, doe-het-zelf groene daken en welke planten mensen in hun Kosten tuin moeten planten voor meer bijen, vlinders, vogels en vleermuizen. Tevens is er een De kosten voor de opzet van een interactieve menukaart zijn plek voor subsidiemogelijkheden. afhankelijk van de scope. De kosten bedragen rond de €10.000 à €15.000. Wat doen we al? We houden bij wat er aan initiatieven zijn en stimuleren buurtinitiatieven. Voorbeeldlocatie succes- en faalfactoren De menukaart kan gefasseerd opgebouwd worden. Er kan een start Wat gaan we doen? xxx gemaakt worden voor een bepaalde wijk, of juist voor een bepaald We maken alle informatie digitaal en openbaar. We kijken of we dit kunnen koppelen aan onderdeel. onze participatiekaart (www.participatiekaart.nl/Alkmaar). De website wordt afgestemd en ingevuld in lijn met de nieuwe visie en leidraad, die binnen de gemeente ontwikkeld Partners worden voor participatie en inspraak bij ruimtelijke initiatieven. - Stichting ANIMO - Adviesbureau - Bewoners - Natuurverenigingen - Bedrijven

Bijdrage andere thema’s

Bron Achter de samenleving Biodiversiteit Beleving Sociale cohesie

35

AAN DE SLAG

Synergie tussen thema’s Er is veel overlap tussen de maatregelen zoals benoemd in het rapport “Kansen voor vergoenen” en het rapport “Kansen voor vergroten biodiversiteit”. Het is raadzaam om bij het creëren van meer groen, zoals benoemd in de maatregel ‘verminderen verhardingsareaal’ rekening te houden met de kansen voor biodiversiteit. Daarnaast is er synergie met andere thema’s zoals klimaatadaptatie, gezondheid, sociale cohesie en ruimtelijke kwaliteit.

Aanbeveling De rapporten zijn opgesteld met als doel om concrete kansen te benoemen die in de komende 7 jaar bijdragen aan het vergroten van het groenareaal. Om in dit korte tijdsbestek voldoende resultaat te krijgen adviseren wij het volgende: - Zet samenwerkingen op met relevante partners zoals: HHNK, de woningbouwverenigingen, stichting Animo, IVN en andere groenorganisaties; - Zet in op communicatie naar bewoners; - Stimuleer ontwikkelaars om meer groene daken en gevels te creëren; - Vergroen de eigen gebouwen via de pilot met de organisatie “bewust investeren”. Het is raadzaam om over 3 jaar voor de eerste keer te evalueren of er voldoende groen gerealiseerd is en voldoende maatregelen zijn gerealiseerd om de biodiversiteit te vergroten.

Uitvoering Alleen maatregelen die daadwerkelijk gerealiseerd worden leiden tot het vergroten van de biodiversiteit. Voor de uitwerking en uitvoering van maatregelen zal de gemeente samenwerken met Stadswerk072, ontwikkelaars, Voorbeeld van een toekomstbestendig en groen ingerichte stedelijke omgeving waar het prettig bewoners en groen- en milieuorganisaties moeten zoeken. De informatie wonen, leven en werken is (impressie Sweco).

uit deze bundel over de inhoud van de maatregelen, de kosten en de voorbeeldlocaties helpt deze partijen om samen keuzes te maken over een groenere gemeente Alkmaar waar het goed wonen, leven en werken is.

36

KOSTENOVERZICHT

Instrument Biodiversiteit opzetten Inrichting Beheer Overige kosten Dekking Opmerking Totaal Totaal (eenmalige (eenmalige (jaarlijkse (jaarlijkse Maatregelen kosten) Hoeveelheid Eenheidsprijs kosten) Hoeveelheid Eenheidsprijs kosten) kosten) Praktische maatregelen: 1 Kans voor groen is kans voor biodiversiteit NVT 2 Versterken natuurwaarden parken, door: ‐ inzaaien bijenlinten 1 € 25.000,00 € 25.000,00 7000 € 0,17 € 1.190,00

‐ Bosplantsoen verrijken met bloemrijke zoom 2000 € 1,50 € 3.000,00 2000 € 0,20 € 400,00 Aanplant heesters en inzaaien kruidachtigen ‐ In toom houden braam 1 € 10.000,00 € 10.000,00 Verwijderingskosten ‐ Vaste planten op 10 plekken 1000 € 27,00 € 27.000,00 1000 € 16,00 € 16.000,00 Aanplanten vaste planten ‐ Bloemenmengsel op 10 plekken 1000 € 3,00 € 3.000,00 1000 € 0,17 € 170,00 Inzaaien met bloemenmengsels ‐ Droge en natte zoneringen 5 € 5.000,00 € 25.000,00 3 Infranatuur: ‐ Amfibievoorziening straatkolken 100 € 200,00 € 20.000,00 100 € 1,50 € 150,00 € 20.000,00 Financiering vanuit de Rioolheffing ‐ Faunavoorzieningen bij civiele kunstwerken 3 € 2.500,00 € 7.500,00 4 Meer voedsel voor bijen: ‐ Aanpassen maaibeheer stedelijk gebied 20000 € ‐ € ‐ In stedelijk gebied, kosten neutraal tov 26x maaien ‐ Aanpassen maaibeheer landelijk gebied 60000 € 0,78 € 46.800,00 In landelijk gebied, meerkosten tov klepelen en afvoeren 5 Meer nestelgelegenheid bijen 10 € 1.500,00 € 15.000,00 10 € 500,00 € 5.000,00 6 (Stinzen)Bollen planten 110000 € 0,70 € 77.000,00 7 Natuurvriendelijke oevers 3000 € 45,00 € 135.000,00 3000 € 3,00 € 9.000,00 € 40.000,00 Maatregel wordt deels (900m1) uitgevoerd met de vervangingsopgave beschoeiing 8 Muurvegetatie NVT 9 Tiny Forests 3 € 22.000,00 € 66.000,00 € 66.000,00 10 Tuinen van Holland € 50.000,00 Stimuleren: 11 Burgerparticipatie € 5.000,00 Betreft aanschaf

materieel, 1x per 7 jaar. 12 Deltaplan biodiversiteit NVT NVT € 25.000,00 Cofinanciering zaadmengsels Instrumenten: 13 Aanpassen HIOR NVT NVT 14 Natuurinclusief bouwen NVT NVT Kosten opgenomen bij vergroenen 15 Van EHS naar fijnmazige structuur NVT 16 Kleurkeur en bijenconvenant € 275,00 Jaarlijkse bijdrage St Groenkeur Monitoring: 17 Monitoring, natuurpuntencalculatie € 1.700,00 Bedrag opgenomen bij Burgerparticipatie 18 Bijvriendelijke analyse en kaarten € 7.000,00 € 7.000,00 Eenmalig gedekt Communicatie: 19 Interactieve website groene participatie NVT NVT Maatregel opgenomen bij vergroenen