1 210608 PEN-Dorp SP aangepast Definitief

De tuinen van PEN-Dorp Stedenbouwkundig plan

NH Development juni 2021 de zwarte hond buro mien ruys

Het nieuwe PEN-Dorp omarmt de ontwikkeling van de Viaanse Molen en bouwt voort op het gedachtegoed van Mien Ruys en Abe Bonnema

Met veel plezier hebben wij een tijd gewerkt aan de plannen voor transformatie van het voormalig PEN-Dorp terrein. Een gebied dat het grootste deel van haar bestaan ontoegankelijk is geweest voor de inwoners van Alkmaar. Met dit stedenbouwkundig plan leggen we het fundament voor een uniek leefgebied voor Alkmaar: ‘een plek waar mensen prettig wonen en elkaar ontmoeten, een plek vol nieuwe inspiratie’.

Wij wensen u veel plezier bij het lezen van deze visie en zien uit naar een goede samenwerking bij de verdere uitwerking van het plan.

NH Development de zwarte hond buro mien ruys

PEN-Dorp, Alkmaar

N9

rd oo Noordh

r-N maa Alk ollandsc

tion sta h-Kanaa l

r Alkmaa station

binnenstad

4

Voorwoord initiatiefnemers Voor u ligt het stedenbouwkundig plan voor ‘De tuinen van PEN-Dorp’. Een plan dat het resultaat is van de uitdagende opgave voor herontwikkeling van het voormalige PEN-Dorp aan de Voltastraat in Alkmaar. In samenwerking met gemeente Alkmaar en onze adviseurs hebben wij middels een intensief gezamenlijk traject toegewerkt naar een stedenbouwkundig plan dat recht doet aan het landschap van de locatie en haar geschiedenis en de visies van de gemeente. Hierdoor wordt de locatie toekomstbestendig en duurzaam ingericht in al haar facetten. De tuinen van PEN-Dorp wordt een moderne en unieke stedelijke omgeving die op dit moment nog niet in Alkmaar aanwezig is. Als initiatiefnemer vinden wij dat wonen meer dan alleen een huis moet zijn. Het is een kwalitatieve leefomgeving waar prettig en comfortabel gewoond, gewerkt en gerecreëerd kan worden. Dat is wat wij met de Tuinen van PEN-Dorp voor ogen hebben.

HBB Groep Brolan Vastgoed Martijn van der Poll Piet de Geus

Hoe is het plan tot stand gekomen? De gronden van het PEN-Dorp terrein zijn in eigendom van NH Development (een samenwerking van De Geus uit Broek op Langedijk en HBB Groep uit Heemstede). Een ambitieuze bouw- en ontwikkelcombinatie in Noord-Holland. Het plan is ontwikkeld in samenwerking met De Zwarte Hond en Buro Mien Ruys Tuin- en Landschapsarchitekten BV. Zij zijn als eigenaar en bewaker van het portfolio van Bonnema en Ruys de aangewezen ontwerpers om op een zorgvuldige wijze voort te bouwen op het gedachtegoed PEN-Dorp. Het plan voorziet niet alleen seq in de transformatie van de PEN-gebouwen, maar zet het gedachtegoed van Ruys en Bonnema in om tot de transformatie van het gehele kavel te komen.

Met de omgevingsvisie en het ontwikkelbeeld van de Kanaaloevers is er een basis gelegd voor de transformatie van de Viaanse Molen. In nauwe samenspraak met de Gemeente Alkmaar en BVR zijn wij tot dit stedenbouwkundig plan voor PEN-Dorp gekomen. Dit hebben wij gedaan door middel van een serie ontwerpateliers. Tussentijds zijn diverse belanghebbenden waaronder; de historische verenigingen, het supervisie-team en het College van Burgemeester en Wethouders van de Gemeente Alkamaar betrokken.

5

Vijf pijlers voor ‘de tuinen van PEN-Dorp’ Vijf pijlers liggen ten grondslag aan een nieuwe toekomst voor PEN- Dorp. De ruimtelijke vertaling van deze pijlers hebben geleid tot het stedenbouwkundig plan.

6

I. Een extravert zacht klimaateiland De tuinen van PEN-Dorp is één van de ‘klimaateilanden’ binnen de Viaanse Molen in Alkmaar. We versterken het ‘eiland- gevoel’ en takken tegelijk stevig aan op de ontwikkeling van het Kanaalpark en de Helderseweg. Van introverte enclave naar een verankerd stuk stad.

II. Een symbiose van landschap en stad We combineren het beste van twee werelden: stad en landschap gaan hand in hand in PEN-Dorp. Op deze manier leggen we de basis voor een levendig uniek leefgebied. Een gemengde stedelijke wijk met voorzieningen op loopafstand én de groene kwaliteit tot aan de voordeur.

III. Voortbouwen op het gedachtegoed van PEN-Dorp De aandacht voor overgangen tussen binnen en buiten en ontwerpgedachten voor het oude PEN-complex vormen uitgangspunt voor een nieuw ontwerp. Eigentijds én met respect voor historie. De ontwerpgedachte van Mien Ruys en Abe Bonnema leeft hiermee voort in een plan dat meer is dan een 21ste eeuwse vertaling van een oud ontwerp.

IV. Verschillende tijdlagen komen samen op plekken voor alle Alkmaarders Naast de bestaande Tuin van Mien Ruys en het PEN-ensemble komen er vier nieuwe tuinen met kloeke, eigentijdse gebouwen. Op de overgang tussen deze ‘tijdlagen’ ontstaan nieuwe openbare plekken waar alle Alkmaarders elkaar kunnen ontmoeten

V. Een uniek, inclusief én duurzaam stuk stad De Tuinen van PEN-Dorp is een zichtbaar duurzaam en gezond stuk stad. Toen, nu en straks. De voetganger en fietser krijgen een centrale plek, energie wordt gewonnen uit hernieuwbare bronnen en groen en water koelen de openbare ruimte. Deze nieuwe stedelijke omgeving is uniek voor Alkmaar en sluit aan op de woonwensen van een diversiteit aan doelgroepen.

7

Met het openen van het PEN-Dorp wordt een grote belofte werkelijkheid. Alle Alkmaarders kunnen straks genieten van dit unieke stuk stad.

8

Met het plan ‘De tuinen van PEN-Dorp’ zoeken we naar een nieuwe vorm van stedelijkheid. We combineren het beste van twee werelden. Dit wordt een plek waar groen en stedelijkheid elkaar omarmen, waar contrast onstaat tussen kloeke blokken en getrapte volumes, waar rationele en zachte landschappelijke inpassing leidt tot nieuwe harmonie en waar alle Alkmaarders elkaar kunnen ontmoeten.

9

Inhoud Het stedenbouwkundig plan is opgedeeld in drie delen. In het eerste deel ‘Waar bouwen we op voort?’ gaan we in op het gedachtengoed van PEN-Dorp, de structuren van de stad en de betekenis daarvan voor de locatie.

In het tweede deel ‘Wat voegen we toe?’ geven we duidelijk aan wat het plan toevoegt aan de stad en wat het betekent voor de inwoners van Alkmaar.

En in het derde deel ‘Hoe gaan we dit realiseren?’ lichten we het plan en de vervolgstappen verder toe.

10

1 1.1 ‘Waar bouwen we op voort?’ Verstedelijkingsopgave Alkmaars Kanaal Alkmaar

1.2 Klimaateiland verankerd in de Viaanse Molen

1.3 Het gedachtegoed van Bonnema en Ruys

2 2.1 ‘Wat voegen we toe?’ Een nieuw PEN-ensemble

2.2 Een nieuwe tijdlaag

2.3 Een extravert klimaateiland

3 3.1 ‘Hoe gaan we dit realiseren?’ Planfacetten

3.2 Mobiliteitsconcept

3.3 Duurzaamheidsconcept

3.4 Participatie

3.5 Vervolg

11

1 Het voormalig kantoorcomplex PEN-Dorp werd ooit als enclave in de polder gebouwd. Met bijzondere kwaliteiten, maar erg introvert. Een dorp opzich. In de loop ter tijd transformeerde de omgeving. PEN- Dorp ligt allang niet meer in het open landschap. Het wordt tijd voor een nieuwe hoofdstuk. Een hoge verstedelijkingsambitie en een sterkere verankering met de veranderende context van de Viaanse Molen, maar ook gestoeld op de principes en oude fundamenten van het PEN-Dorp van Bonnema en Ruys.

12

‘Waar bouwen we op voort?’

De verstedelijkingsopgave van de Alkmaars Kanaal, de ontwikkeling van de Viaanse Molen tot zachte stad met onder andere een landschappelijk kanaalpark en een nieuwe Helderseweg. Het gedachtegoed van Mien Ruys en Abe Bonnema vormt het fundament voor de tuinen van PEN- Dorp.

13

Klimaateiland PEN-Dorp

Ontwikkelbeeld Kanaalzone Alkmaar met daarin de klimaateilanden van de Viaanse Molen waaronder PEN-Dorp (BVR i.s.m. gemeente Alkmaar, 2019).

14

1.1 Verstedelijkingsopgave Alkmaars Kanaal

De gemeente Alkmaar staat voor een grote Omgevingsvisie verstedelijkingsopgave. De invulling daarvan biedt Alkmaar 2040 kansen voor het verrijken en versterken van het Alkmaars Kanaal. Er wordt hard gewerkt om alle ambities voor het Alkmaars Kanaal te realiseren en nieuwe toekomstbestendige leefomgevingen te ontwikkelen. De gemeente heeft hiervoor in samenwerking met partners en stakeholders kaders opgesteld waar ook het nieuwe plan voor het PEN- Dorp terrein aan moet voldoen.

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 Gemeente Alkmaar wil blijven voorzien in grote woningbouwbehoefte. De komst van zoveel nieuwe woningen kan worden ingezet om kwaliteit aan de stad toe te voegen. Diversiteit in het woningaanbod, goed onderwijs, ruimte voor ondernemen en Omgevingsvisie Alkmaar 2040 (Gemeente Alkmaar, 2017). nieuwe verbindingen. Niet alleen woningen, maar gebieden met een mix van wonen, werken en voorzieningen. Daarnaast wil de gemeente ook de koppeling met het Noordhollands kanaal verbeteren: (recreatieve) voorzieningen en wonen aan het water. De uitgangspunten hiervor zijn vastgelegd in de ‘Omgevingsvisie Alkmaar 2040’. KANAALZONE Ontwikkelbeeld Viaanse Molen ALKMAAR KANAALZONE ALKMAAR Voor de Viaanse Molen, waar het PEN-Dorp in ligt, zijn qua beleidskaders ook het ‘Omgevingsbeeld Kanaalzone Alkmaar’ en ‘Ontwikkelbeeld Viaanse Ontwikkelbeeld Molen’ relevant. In deze documenten staan de uitgangspunten voor parkeren, water, groen, viaanse molen Ontwikkelbeeld viaanse molen DE ONTWERPOPGAVEN VOOR DEELGEBIED VIAANSE MOLEN gebouwen. Beide documenten zijn opgesteld door BVR in samenwerking met de gemeente Alkmaar. DE ONTWERPOPGAVEN VOOR DEELGEBIED VIAANSE MOLEN

Realisatie van de ambities in PEN-Dorp Het programma heeft conform de Omgevingsvisie 1

een grote diversiteit voor wonen, werken en recreëren met een daarbij horende stedelijke dichtheid. PEN- 1

Dorp wordt één van de klimaateilanden binnen de Viaanse Molen. We bouwen daarmee voort op de Omgevingsvisie Alkmaar 2040 het Omgevingsbeeld Ontwikkelbeeld Viaanse Molen en Omgevingsbeeld Kanaalzone en het Ontwikkelbeeld Viaanse Molen. Kanaalzone Alkmaar (BVR i.s.m. Gemeente Alkmaar, 2019).

15

Het Noordhollandsch Kanaal wordt aangelegd in het polderlandschap en verbind Amsterdam via Alkmaar met Den Helder.

De ontwikkeling van kantoorlocatie PEN-Dorp. Door aanleg van infrastructuur ontstaat een eiland ingeklemd tussen Helderseweg en N9.

Stapsgewijze ontwikkeling van Viaanse Molen zorgt voor een aaneenschakeling aan entiteiten. Laatste kavels worden ingevuld terwijl de eerste transformatie zich aandiend.

16

1.2 Klimaateiland verankerd in de Viaanse Molen

PEN-Dorp is altijd een wereld op zich geweest. Met de (her)ontwikkeling zorgen we ervoor dat het terrein veranderd van een naar binnen gekeerde enclave naar een extravert stedelijk klimaateiland binnen de Viaanse Molen.

Stedelijk en groen cluster met historie als fundament In het Alkmaars Kanaal is PEN-Dorp de eerste oude kantoorlocatie die getransformeerd wordt naar een eigentijdse stedelijke leefomgeving. Zowel de groene als de historische kwaliteiten bieden kans om een uniek en divers woonmilieu voor Alkmaar te realiseren.

Kenmerkend voor de Viaanse Molen is enerzijds het onderliggende Hollandse Polderlandschap en anderzijds de stapsgewijze ontwikkeling die verschillende identiteiten (lees: eilanden) heeft opgeleverd. Deze eilanden transformeren in de toekomst naar stedelijke clusters in het groen. Dit geld ook voor het plan de Tuinen van PEN-Dorp. We combineren het beste van twee werelden: enerzijds een ambitie voor forse verstedelijking (ca. 500-550 woningen) en anderzijds het versterken en heractiveren van de landschappelijke kwaliteiten van PEN-Dorp.

Aantakking op de Helderseweg en het Kanaalpark Op termijn verbindt de nieuwe Helderseweg de klimaateilanden en is het Kanaalpark de voortuin van de Viaanse Molen. We takken PEN-Dorp hier stevig op aan door de betekenisvolle plekken en functies van het klimaateiland aan deze twee ontwikkelingen te koppelen.

PEN-Dorp is één van de klimaateilanden binnen de Viaanse Molen verankerd met de context door het kanaalpark langs het Noordhollandsch Kanaal en de nieuwe Helderseweg.

17

Het PEN-Dorp is met aandacht voor overgangen van binnen naar buiten en oog voor de gebruiker ontworpen. Het nieuwe plan worden met dezelfde ambitie gemaakt: ontworpen van Viaanse Molen tot aan de deurkruk. (Impressie voor het PEN- Dorp terrein door Rudolf Das)

Het ensemble en de volume opbouw is zeer waardevol en wordt op een 21e eeuwse manier gereconstrueerd. (Impressie voor het PEN-Dorp terrein door Rudolf Das, tekening wijkt af van van het uiteindelijke ontwerp.)

18

1.3 Het gedachtegoed van Bonnema en Ruys

In 1979 ontwierp Abe Bonnema het gebouw voor de technische afdeling van het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf van Noord-Holland (PEN). Het PEN-Dorp is een kantoor, dat als een typisch product van de late jaren zeventig kan worden gezien. Het ontwerp biedt ruimte voor ontmoeting op de werkvloer en werd ontwikkeld met veel inspraak, in een periode waarin democratisering van besluitvorming samenviel met een sterke regie vanuit de overheid.

Analyse van het gedachtegoed De oorspronkelijke opzet van PEN-Dorp is bedacht PEN-DORP ALKMAAR als flexibel, maar ingehaald door de tijd. Het CULT UURHISTORISCHE WAARDEST EL L ING

PEN-Dorp is een zeer specifieke jas, ontworpen PROJECTNUMMER 418 | S T E E N H U I S ME U R S | ME I 2 0 1 9

voor de PEN-maatschappij. We hebben ons verdiept in de ontwikkeling van PEN-Dorp en de Cultuurhistorische Waardestelling (Steenhuis Meurs, 2019). uitgangspunten van het ontwerp van Abe Bonnema. De stedenbouwkundige hoofdopzet en volume opbouw van een ensemble van vijf gebouwen en het structuralistisch gedachtegoed van PEN-Dorp zien wij als zeer waardevol. De symbiose van gebouw en landschap, met aandacht voor overgangen van binnen naar buiten en de zorgvuldig ontworpen relaties met het landschap, is bijzonder.Beeldbepalend voor het ontwerp is de tuinaanleg door Mien Ruys, met wie PEN-Dorp Bonnema vaker samenwerkte. Plan van Aanpak

Plan van Aanpak voor behoud en (her)ontwikkeling Begin 2020 is het ‘Plan van Aanpak PEN-Dorp’ opgesteld door De Zwarte Hond. Op 24 maart 2020 heeft het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Alkmaar ingestemd met het plan van aanpak voor de herontwikkeling van het PEN-Dorp op de Viaanse Molen. In het plan van aanpak zijn regels en ambities aangedragen om het gedachtegoed van Bonnema en Ruys te behouden en hier op voort te bouwen. Het ‘Plan van Aanpak PEN-Dorp’ omarmt de ‘Cultuurhistorische Waardestelling’ van Bureau Steenhuis Meurs wat betreft de kernwaarden van het ensemble. Het eerste deel van de regels uit dit plan van Plan van Aanpak PEN-Dorp (De Zwarte Hond, 2020). aanpak gaan over het behoud van het gedachtegoed en de (her)ontwikkeling van het PEN-Dorp, de overige ambities gaan over de verankering van het nieuwe plan in de veranderende context van de Viaanse Molen. De regels en ambities staan opgesomd op pagina 23.

19

1.

1.

3.

5.

4. 2.

6. 2.

3.

1. 3.

1:1000

4. 18.11.2019

Te behouden elementen In het ‘Plan van Aanpak PEN-Dorp’ is een A3

inventarisatie gemaakt van waardevolle te behouden elementen waaronder bouwkundige elementen zoals entrees, trappenhuizen overkluizingen, kunstwerken van Dirk Muller, een waterelement in de binnentuin en de windmolentjes (linkerpagina). Daarnaast blijven de twee beheerderswoningen van het PEN-Dorp behouden. Ook de binnentuin blijft bewaard en wordt gerenoveerd (en mogelijk deels gereconstrueerd). In 5. de volgende fase van het plan zal vervolgonderzoek naar het behoud van overige elementen en materialen op locatie of elders worden gedaan. Het stedenbouwkundig plan voorziet in het behoud van alle elementen die benoemd zijn in het ‘Plan van Aanpak PEN-Dorp’ van De Zwarte Hond uit 2020.

6. Rechter pagina: collectie van oude foto’s van het PEN-Dorp.

20

21

22

Regels We zetten in op behoud van belangrijke elementen uit het ontwerp door: 1. de structuur te bewaren 2. de aandacht voor overgangen binnen - buiten te bewaren 3. het landschapsontwerp van de binnentuin te bewaren / renoveren 4. ruimtelijkheid tussen gebouwen te bewaren 5. belangrijke elementen te bewaren

We gebruiken het gedachtegoed voor een nieuw PEN-ensemble waarbij we: 6. het grid van 7.20 x 7.20m, footprint en volume opbouw volgen 7. bestaande elementen hergebruiken op locatie, of elders m.b.v. New Horizon 8. menselijke maat en gemeenschapsgevoel terug bouwen naar gedachte Bonnema 9. materiaalgebruik gelijkwaardig aan Bonnema architectuur

Aanvullende ambities We sluiten aan op een veranderende context door: 10. ondersteunende voorzieningen een plek te geven 11. geen gesloten enclave te maken, maar een extraverte gemeenschap die open is voor Alkmaar. 12. aan te takken op het landschappelijke Kanaalpark en de nieuwe Helderseweg 13. nieuwbouw toe te voegen aansluitend op de ambites van Alkmaar voor verstedelijking en een zachte stad in de Viaanse Molen 14. een diverse woonmilieu te ontwikkelen waarin het mogelijk is om wooncarriére te maken

Linker pagina: collectie van oude foto’s van het PEN-Dorp.

23

2

Verschillende tijdlagen komen samen in een spel van openbare ruimte, stedenbouw en architectuur. Het plan bestaat uit drie leesbare entiteiten: het nieuwe PEN-Ensemble, de nieuwe tijdlaag en de extraverte rand. De drie entiteiten worden in dit hoofdstuk gekoppeld aan een 3d axonometrie, toegelicht met referenties, doorsnedes en schetsen.

24

‘Wat voegen we toe?’

Met de ontwikkeling van ‘De tuinen van PEN-Dorp’ wordt een eerste stap gezet in de herontwikkeling van de Viaanse Molen. Er zal een levendig, groen en uniek stuk stad worden gebouwd langs het Noordhollandsch Kanaal in Alkmaar.

25

26

2.1 Een nieuw PEN-ensemble

2.2 Een nieuwe tijdlaag

2.3 Een extravert klimaat eiland

27

Het ontwerp ‘De tuinen van PEN-Dorp’ borduurt voort op de aanpak van Abe Bonnema en Mien Ruys: ontworpen met aandacht voor goede overgangen en vanuit het oog van de gebruiker. Er is niet alleen aandacht voor de overgang tussen gebouw en landschap, maar ook tussen de verschillende lagen in het plan. Bovenstaande schetsen tonen een ‘sequentie’ aan verschillende plekken van kanaal tot de binnentuin van Mien Ruys.

28

29

2.1 Een nieuw PEN-ensemble Op de plek van de huidige kantoorgebouwen van PEN-Dorp herrijst een nieuw toekomstbestendig woon-ensemble. De stedenbouwkundige hoofdopzet en volume opbouw van het ensemble van vijf gebouwen en het structuralistisch gedachtegoed van PEN-Dorp krijgen een 21ste eeuwse vertaling.

1. Nieuwe PEN-gebouwen De structuur, footprint en volume opbouw van het oude ensemble blijft behouden. Het gebouw wordt op dezelfde plek terug gebouwd. Nieuwbouw volgt het kenmerkende grid van 7.20x7.20 meter. Deze unieke locatie vraagt om een unieke typologie voor Alkmaar. In de alzijdige gebouwen zal een mix komen van Beneden-Boven woningen (BeBo) en grondgebonden woningen. Aan het PEN-Plein (westkant) is ruimte gereserveerd voor voorzieningen in de plint. Conform het plan van aanpak zullen belangrijke elementen uit de PEN-gebouwen worden behouden en hergebruikt.

We maken parkeren onder dektuinen in de gebouwen om de parkeerbehoefte op te vangen en het maaiveld grotendeels vrij te houden van auto’s. Op deze manier ontstaat meer ruimte voor groen en plekken voor ontmoeting. De woningen aan het dek krijgen een privétuin op het dek. De parkeerplekken zijn toegankelijk door een gat in het dek.

A. Tuin van Mien Ruys De huidige binnentuin naar het ontwerp van Mien Ruys zal bewaard/gerenoveerd worden. Een hedendaagse vertaling van het spel tussen harde bouwkundige elementen en zachte landschappelijke elementen dient als inspiratie voor het landschapsontwerp voor het gehele stedenbouwkundige plan. Het watersysteem, met de smalle waterlopen tussen de gebouwen, die via stuwtjes verbonden zijn met de sloten blijven gehandhaafd.

1.

A.

30

1. Nieuwe PEN-gebouwen

A. Tuin van Mien Ruys

31

Overgangen tussen prive, collectief en openbaar De aandacht die Bonnema en Ruys hadden voor de overgangen de gebouwen en tussen gebouw en landschap wordt doorgetrokken in het hele stedenbouwkundig plan. Deze overgangen zijn onder andere uitgewerkt in doorsnedes en krijgen in het vervolg nog meer aandacht.

rigide beplantingstructuur weelderige beplanting

stenige kade zachte natuurlijke oever

1. De ‘Tuin van Mien Ruys’. Uitgangspunten uit het landschapsontwerp: het contrast tussen zachte landschappelijke- en harde bouwkundige elementen, welke typerend zijn voor de werkwijze van Buro Mien Ruys, zijn de inspiratiebron voor het ontwerp van de hele openbare ruimte in de Tuinen van PEN-Dorp.

32

PEN-Gebouw - vertaling naar nu Buitenruimte als verlengstuk van de woning

2. 1. zachte natuurlijke oever

stenige kade

2. Iedere smalle doorgang vanuit de ‘Tuin van Mien Ruys’ naar buiten heeft een ‘kanaaltje’ met een harde en zachte oever. Water van de daken komt terecht in de kanaaltjes. Daarnaast fungeren de kanaaltjes als belangrijk koppelstuk tussen de vijver in de binnentuin en de ringsloot.

33

2.2 Een nieuwe tijdlaag

Verschillende tijdlagen komen samen aan het eind van vier doorgangen vanuit de tuin van Mien Ruys. Op deze plekken ontvouwen zich nieuwe thematische tuinen. Rondom de tuinen staan kloeke, eigentijdse gebouwen.

In de tuinen is een spannend contrast tussen de kloeke gebouwen en het PEN-ensemble. Hierdoor ontstaat een interessante samenkomst van openbare ruimte, stedenbouw en architectuur die een nieuwe laag op het plan van Bonnema en Ruys vormt en daarmee de historische laag extra zichtbaar maakt. De tuinen hebben allemaal een eigen karakter en zoeken door openingen en versmallingen aansluiting op de context.

Er zijn vier tuinen te onderscheiden. De twee landschappelijke tuinen conformeren zich aan de ontwikkeling van het Kanaalpark. Beide tuinen krijgen een markering aan het Noordhollandsch Kanaal. Daarnaast zijn er ook twee stedelijke tuinen die langs de nieuwe Helderseweg liggen. Deze tuinen zijn steniger en worden omsloten door een rand van bebouwing. Het geheel vormt een doorlopende A. Buurtplein openbare ruimte met de tuinen als plekken van ontmoeting.

1. B.

A.

A.

B.

34

1. compacte kloeke gebouwen

A. PEN-Plein

B. Landschapstuin

uurtplein

B. Landschapstuin

35

Iedere woning een royale buitenruimte

Compacte heldere volumes, ruimte voor lucht en landschap

Materialen, vakmanschap en liefdevolle detaillering PEN volgend

36

Coulissenwerking: er ontstaat een interessant spel tussen het PEN-ensemble en de heldere volumes van de nieuwe tijdlaag.

1. Compacte kloeke gebouwen De gebouwen van de nieuwe tijdlaag zijn heldere en robuuste volumes. Een blok is een blok en een toren is een toren. Qua schaal zijn de gebouwen groter en robuuster dan de gebouwen van het PEN-ensemble. Het PEN-ensemble blijft daardoor zichtbaar en uniek. Door diverse hoogtes te gebruiken wordt ook een schaalsprong gezocht. Waar de PEN-gebouwen zich kenmerken door vertrappingen binnen één gebouw ontstaan in de nieuwe tijdlaag vertrappingen tussen de gebouwen. De gebouwen zijn evenals het PEN- ensemble alzijdig waardoor er zowel voorkanten richting de tuinen als de omgeving zijn. De materialen zijn hoogwaardig en PEN volgend.

37

Levendig van plint tot balkon

Huiskamer van de Viaanse Molen en in het bijzonder PEN

Gedeelde ruimte, dynamische plek

Herkenbaar, iconisch paviljoen

38

A. Stedelijke tuinen - PEN Plein is niet alleen de plek waar auto’s kunnen parkeren, Het PEN-plein wordt de huiskamer van het de Viaanse maar ook de overstapmogelijkheid op de bus, (deel) Molen en in het bijzonder van klimaateiland PEN. Een fietsen, mogelijk een pakketpunt voor de buurt en stedelijke ruimte die voort vloeit uit de bebouwing van staat aan het plein, met dagelijkse voorzieningen in het PEN-ensemble en de nieuwe tijdlaag (drie heldere de plint. Ontmoeten en verblijven wordt zo maximaal gebouwen en een paviljoen). gefaciliteerd. De hub vormt een geluidsbuffer voor de N9 en is ook een bron van duurzame energie. De gebouwen De levendigheid van het plein wordt versterkt door een In het andere blok worden woningen rondom actieve plint en grote balkons aan het plein. Hier bruist een verhoogde luwe collectieve binnentuin op +1 het. Het hoogte accent markeert het plein vanuit de gerealiseerd. Onder de binnentuin zit een parkeerlaag. omgeving. Na de knik in het profiel aan de zuidzijde De woningen zijn georiënteerd op het dek in verband van de nieuwe Helderseweg vormt het hoogte accent met de geluidscontour van de N9. een logisch oriëntatiepunt. Vanaf de N9 ligt de toren in de tweede linie. Een logische schaalsprong ten Aan de zuidzijde van het plein staat een permanent en opzichte van het ontwerp van het PEN-ensemble.

herkenbaar paviljoen, die bijdraagt aan de identiteit De toren staat op een stevige plint met voorzieningen. van het plein. Deze zal een levendige functie krijgen.

Het hoogteaccent vormt samen met twee blokken en het PEN-gebouw een ensemble. De blokken hebben een verschillende hoogte. In één van de blokken bevind zich een groot parkeerhuis (hub) dat wordt omzoomd door stadsappartementen.

De hub op deze plek vormt onderdeel van het hart van PEN-Dorp, en misschien wel de Viaanse Molen. Het

Het PEN-plein wordt de huiskamer van het klimaateiland.

39

Contrast tussen rechte lijnen en organische vormen

Ruimte voor waterberging en speelaanleidingen

40

Openbare ruimte Aan de zuidzijde van het plein bevindt zich een laag Het PEN-plein wordt een gedeelde en dynamische waterplein. Hier wordt het hemelwater van het plein plek voor zowel voetgangers, fietsers als auto’s opgevangen en ook een van de smalle kanaaltjes komt (shared space). De ‘vloer’ wordt gevormd door een hier op uit. Dit waterplein zorgt voor verkoeling en is orthogonaal grid van 7,20x7,20 m, een verwijzing naar een speelaanleiding. Via stapstenen kun je vanaf hier het ontwerp van Bonnema. Op het plein voorzien we het PEN-paviljoen bereiken, die de overgang tussen landschappelijke elementen in de vorm van groen- plein en landschappelijke rand markeert. eilanden met zitranden en weelderige beplanting. De bloemeilanden zorgen voor een speels effect en leiden De bomen, groene eilanden en het waterplein zorgen het verkeer over het plein. De laan van de Helderseweg voor verkoeling in de zomer en gaan daarmee hitte wordt doorgetrokken tot op het plein, wat bijdraagt stress tegen. aan oriëntatie van de automobilist.

Het contrast tussen de vloer en de bloemeilanden komt voort uit het principe van de tuin van Mien Ruys (de combinatie van hard en zacht). De gebouwen van het PEN-ensemble hebben een voorzone met een brede lage haag. De gebouwen van de nieuwe tijdlaag sluiten direct aan op de bestrating, wat het contrast vergroot.

Het PEN-plein een levendige stedelijke ruimte met contrast tussen een orthogonaal lijnenspel en weelderige bloemeilanden.

41

Fijn wonen, een plek van ontmoeting

Rechte lijnen met weelderig groen

42

A. Stedelijke tuinen - Buurtplein Het buurtplein is het kleine broertje van het PEN- plein. Waar het bij het PEN-plein de huiskamer voor heel het PEN-Dorp is, is dit plein echt ontworpen voor omwonenden. Het plein is een stuk kleiner, intiemer en autovrij. Vanaf de Helderseweg ligt het pleintje een beetje verscholen. Het is een plek voor stedelijk wonen en ontmoeting tussen bewoners.

De gebouwen Aan het buurtplein staat een robuust bouwblok dat aansluit op de bestaande beheerderswoning in het zuiden. Het blok van vier lagen bestaat uit stadswoningen waarvan een deel een achtertuin heeft en een deel een dakterras.

Openbare ruimte De openbare ruimte bestaat net als het PEN-plein uit een grid van bestrating. In het midden van het plein is ruimte voor water, weelderig groen en een zitelement. De gebouwen van de nieuwe tijdlaag hebben een royale voortuin terwijl de gebouwen van het PEN-ensemble direct aansluiten op de bestrating. Het buurtplein is onderdeel van de fiets- en wandelstructuur die om het gehele PEN-ensemble loopt. Het buurtplein is autovrij.

Het buurtplein ligt verscholen achter smalle doorgangen. Het is een plek voor stedelijk wonen en ontmoeting tussen bewoners.

43

Picknicken onder de fruitbomen

Landschap en gebouw vloeien in elkaar over

contrast tussen een slingerende straat...

... en rechtlijnige paden

44

B. Landschappelijke tuinen Openbare ruimte Aan de oostzijde van het plangebied liggen twee De gebouwen staan op de overgang tussen de tuin landschappelijke tuinen. De noordelijke tuin sluit aan en de zachte rand. De tuinen zijn gecultiveerder en op de stolpboerderij en het oude polderlandschap bevatten bouwkundige elementen (bijvoorbeeld / tuincomplexen. De oude beheerderswoning die gemetselde muurtjes), die het contrast tussen hard en omgetoverd wordt tot het ‘Abe Bonnema Café’ vormt zacht benadrukken. De zuidelijke landschappelijke tuin de markering en ontsluiting van deze tuin aan het is groter en heeft een tuinpaviljoen of kas met een klein kanaal. De zuidelijke tuin sluit aan op het kanaalpark en pleintje. De zachte rand is landschappelijker en dient heeft een markering door middel van een uitkijktoren ook voor verkoeling en waterberging. De straat slingert waar je uitkijkt over de bocht van het Noordhollandsch door de tuin terwijl de paden de rechte lijnen vanuit Kanaal. de Tuin van Mien Ruys richting de plas-drasrand voort zetten. De gebouwen hebben een buitenruimte in de De gebouwen vorm van vlonders en lage hagen die een relatie met In beide tuinen staan drie gebouwen: twee blokken de tuin of de plas-drasrand aan gaan. Op deze manier met daar tussen een hoogte accent . Het hoogte vloeien landschap en gebouw in elkaar over.

accent wordt in de tweede lijn vanuit het kanaal geplaatst, gezien vanaf het kanaal, en benadrukt daarmee de schaalsprong van de nieuwe tijdlaag ten opzichte van het PEN-ensemble. De gebouwen kennen verspringingen wat betreft de rooilijn. De gebouwen variëren qua hoogte ten opzichte van elkaar. (Fiets) bergingen dienen zorgvuldig te worden opgelost en liggen niet aan de tuin of de zachte rand.

Wandelend tussen de kloeke blokken opent zich een boomgaard. In de verte een volgende doorgang richting de Tuin van Mien Ruys.

45

3. N9

2.3 Een extravert zacht klimaateiland

Met de transformatie van PEN-Dorp slaan we twee vliegen in één klap. We versterken het ‘eiland-gevoel’ en takken tegelijk stevig aan op de ontwikkeling van het Kanaalpark en de Helderseweg. Hiermee transformeren we de introverte enclave naar een verankerd stuk stad.

1. Kanaalpark en A. Plas-drasrand Het kanaal wordt geactiveerd door een afwisselende parkzone. De twee landschappelijke tuinen krijgen een markering aan het kanaal. De zuidelijke landschappelijke tuin heeft een uitkijkpunt dat opgaat in het dijkprofiel. De noordelijke landschappelijke tuin heeft het Abé Bonnema Café (ABC) in de getransformeerde beheerderswoning. Ter hoogte van het ABC wordt de ringsloot onderbroken door een talud. Langs het kanaal is ruimte in de plinten voor sociale en maatschappelijke functies 2. Helderseweg (bijvoorbeeld zorg- en/of gezondheid gerelateerd, een crèche, huiskamer van de wijk, sport of fitness). De padenstructuur loopt vanuit de tuinen door over het dijkprofiel tot een lange vlonder. De vlonder loopt van noord naar zuid langs het kanaal. Ter hoogte van het ABC is er ruimte voor een vis- en aanlegsteiger.

De padenstructuur is afwisselend maar rechtlijnig en sluit daarmee zowel aan op de structuur van PEN-Dorp als het karakter van het Noordhollandsch Kanaal. Er ontstaat een interessante afwisseling tussen van lage beschutte routes door PEN-Dorp en hoge en open routes over de dijk. De herinrichting van de kanaalzone is in handen van de gemeente Alkmaar, hierover vindt afstemming plaats.

3.

2.

1.

A.

46

1. Kanaalpark

A. Zachte rand

47

vertrouwd Hollands landschap

knuppelpaden door de plas-dras rand

ruimte voor sporten en ontspannen

meubilair en routes sluiten naadloos op elkaar aan

48

2. Helderseweg Twee waterpartijen markeren de entree van het klimaateiland PEN-Dorp. De nieuwe laan komt recht op het PEN-ensemble aan waarna deze afbuigt richting het PEN-plein. De laanbeplanting van de Helderseweg loopt tot op het plein en wordt daar onderbroken.

Aan de westkant van de Helderseweg is de zachte rand dichter (als een bosrand) met hoger opgaande beplanting. Aan de oostkant is de rand afwisselender. Dit deel van de rand bestaat uit een plas-draslandschap met rietkragen en wilgen (als een polderrand).

3. N9 en B. Bosrand Aan de westkant van het kavel handhaven we de opgaande beplanting en verdichten die. We situeren de hub aan deze kant waardoor deze tegelijk als geluidsbuffer kan fungeren.

0 +50 -170 - 190

* hoogte t.o.v. p=0

Interessante afwisseling tussen ‘laag en beschut’ en ‘hoog en open’ wordt benut door verschillende routes voor sporten, wandelen en pauzeren langs het kanaal .

49

markering van de tuinen aan het kanaal

een plek om aan te leggen aan het water

50

1. Een uniek sillhoute tekent zich af langs het Noord-Hollandsch kanaal in Alkmaar. Achter rietkragen en wilgen zie je tussen de kloeke Heldere volumes het PEN-ensemble opdoemen.

* hoogte t.o.v. p=0

2. De hoog opgaande beplanting aan de westzijde van het plangebied wordt zoveel mogelijk behouden door grondwerkzaamheden achterwege te laten. Tussen de dichte beplanting is af en toe een open plek.

51

3

Een uniek sillhoute tekent zich af langs het Noord-Hollandsch kanaal in Alkmaar.

52

‘Hoe gaan we dit realiseren?’

Het stedenbouwkundig plan legt het fundament voor een nieuwe toekomst voor PEN-Dorp. We zetten hiermee een eerste stap in de ontwikkeling van een uniek leefgebied in Alkmaar.

53

Landschappelijke rand en zichtrelaties

In het ontwerp van Abe Bonnema voor PEN-Dorp • Voldoende afstand tussen gebouw en plangrens; speelden zichtlijnen en de relatie tussen het ensemble • Het behoud en versterken van zichtbaarheid van en de polder een belangrijke rol. Het nieuwe plan de ringsloot. borduurt hierop voort. De positie van gebouwen en wegenstructuur zijn een resultant van een studie op Verbijzondering in de rand wordt gezocht door: basis van ooghoogte perspectieven. • In te spelen op de omgeving: de N9 (dichtere bosrand) en het kanaalpark (plas-drasrand); De ‘Tuinen van PEN-Dorp’ bestaat uit drie lagen: het • Openingen te maken ter plaatse van belangrijke ensemble, de nieuwe tijdlaag en een landschappelijke zichtlijnen (zoals vanuit de bocht in het kanaal, rand die het eiland afmaakt. De overgangen tussen langs de Voltastraat en Helderselaan); de lagen spelen een belangrijke rol. Ze versterken de • Openingen te maken ter plaatse van te behouden verschillende plekken en daarmee oriëntatie van de elementen of bijzondere nieuwe gebouwen (de gebruiker. beheerderswoning, uitkijktoren, PEN-paviljoen en Abe Bonnema Café) Het eiland gevoel wordt versterkt door • Voorzieningen toe te voegen op de overgang • Waterpartijen bij entrees van het eiland; tussen de rand en de diverse tuinen.

Landschappelijke rand en zichtrelaties Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt

Waterpartij bij entree klimaateiland PEN-Dorp

Vrijhouden zichtlijnen op het PEN-ensemble

Beplanting

Verbijzondering in de rand

54

Volumes en bouwhoogte

Het plan kenmerkt zich door een afwisseldend beeld Nieuwe tijdlaag met verschillende hoogtes. Er is een duidelijk verschil • De gebouwen zijn kloeke heldere volumes (een tussen de nieuwe tijdlaag en het PEN-ensemble. toren of een blok); De schaalsprong in de nieuwe tijdlaag vergroot de • Een toren is altijd onderdeel van een ensemble met herkenbaarheid van het PEN-ensemble en vice versa. twee blokken; • Er worden twee hoogte accenten van 50 meter PEN-ensemble voorzien. Eén aan het PEN-Plein en één in • Gebouwen zijn getrapt tussen 1 en 6 bouwlagen; de zuidelijke boomgaard. Dit past binnen het • Volume en massa uit het ontwerp van Bonnema is ‘Ontwikkelbeeld Viaanse Molen’. leidend; • De volumes zelf verschillen in hoogte ten opzichte • Het ensemble bestaat uit vijf volumes; van elkaar, de toren staat altijd in de tweede lijn • De kern van vier van de gebouwen bestaat uit vanaf de N9 of het kanaal. een parkeerlaag onder een dek, in een van de vijf gebouwen wordt het behoud van de gymzaal onderzocht.

19m

Voorstelbare volumes en bouwhoogtes

55

Programma - wonen

Conform de Omgevingsvisie bestaat het plan uit een stedelijk woonmilieu met daarbij horende dichtheid. We kiezen voor een divers woonprogramma zodat een ieder een plek kan vinden in PEN-Dorp. Op deze manier wordt het ook mogelijk om wooncarrière binnen de Tuinen van PEN-Dorp te maken. Het aantal woningen zal rond de 500-550 komen te liggen, dit is onder meer afhankelijk van de gekozen typologieën.

Voorstelbaar woon-programma Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt

Appartementen

Stadsappartementen

Urban Villa’s

Beneden-Boven-woningen (BeBo)

Stadswoningen grondgebonden of met daktuin

Grondgebonden woningen (GGB)

Mix BeBo en GGB

56

Woonprogramma totaal - overzicht

Er wordt voorzien in een rijke schakering aan typologieën: dKd>

m2 BVO totaal m2 BVO wonen m2 BVO voorz. <45m2 45-60 m2 60-75 m2 75-100 m2 100-125 m2 < 125 m2

77295 59125 4370 0 72 174 132 76 68

Ϭй ϭϰй ϯϯй Ϯϱй ϭϱй ϭϯй

ƚŽƚĂĂůĂĂŶƚĂůǁŽŶŝŶŐĞŶ͗ ϱϮϮ

WZ<ZE woningtype ƉĂƌŶŬĞĞƌŶŽƌŵ ĂĂŶƚĂůǁŽŶŝŶŐĞŶ ƚŽƚĂĂů * N.B.: BVO woning. service Deze BVO’s Ϭ͕ϲ zijn al Ϭexcl ontsluiting. Ϭ

**N.B.: Buitenruimte <45m2 PEN gebouwen Ϭ͕ϯ niet.meegenomen Ϭ Ϭ in BVO, voor overige gebouwen wel. 45-60 m2 ϭ ϳϮ ϳϮ 60-75 m2 ϭ ϭϳϰ ϭϳϰ 75-100 m2 ϭ͕ϯ ϭϯϮ ϭϳϮ 100-125 m2 ϭ͕ϱ ϳϲ ϭϭϰ Verdeling types: < 125 m2 ϭ͕ϳ ϲϴ ϭϭϲ

ƚŽƚĂĂůĂĂŶƚĂůǁŽŶŝŶŐĞŶΎ ϲϰϳ KsZ/,ddzW^

WE ŶŝĞƵǁĞƚŝũĚůĂĂŐ ƚŽƚĂĂů Ύ>ĞƚŽƉ͗ĞdžĐůƵƐŝĞĨǀŽŽƌnjŝĞŶŝŶŐĞŶнĚƵďďĞůŐĞďƌƵŝŬ ƉĞƌĐĞŶƚĂŐĞ Urban Villa Ϭ ϯϴ ϯϴ ϳй GGB ϲϴ ϯϴ ϭϬϲ ϮϬй Bovenwoning Ϯϰ Ϭ Ϯϰ ϱй Portiek ϱ Ϭ ϱ ϭй Galerij Ϯϱ Ϭ Ϯϱ ϱй Appartement ϯ ϯϬϰ ϯϬϳ ϱϵй Kangeroe ϭϲ Ϭ ϭϲ ϯй

ƚŽƚĂĂůĂĂŶƚĂůǁŽŶŝŶŐĞŶΎ ϱϮϮ

*GGB in PEN: 36 GGB traditioneel (zonder bovenburen)

Aantal woningen per gebouw/blok. Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt

57

Watersysteem

Het landschapsontwerp van Mien Ruys bevatte een doordacht watersysteem. In het nieuwe plan wordt dit watersysteem in ere hersteld en verder uitgebreid onder andere om al het hemelwater binnen het eiland op te vangen. We behouden de ringsloot en voegen extra water toe. De vijver in de binnentuin blijft het hart van het waterysteem. In het nieuwe plan bestaat 16% van het oppervlak uit water en 25% van het oppervlak uit groen. Hiermee voldoen we ruim aan de gemeentelijke norm (10% en 20%).

Watersysteem de Tuinen van PEN-Dorp Getallen staan voor het waterpeil ter plaatse

58

Grondgebruikkaart

Voorstel grondgebruik, dit zal in een later stadium Voorstelbaar grondgebruik nader worden uitgewerkt. In het nieuwe plan bestaat Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt 16% van het oppervlak uit water en 25% van het totaal plangebied 68.910 m2 100% oppervlak uit groen. Hiermee voldoen we ruim aan de gemeentelijke norm (10% en 20%). uitgeefbaar 27.500 m2 40%

bebouwd oppervlak (gebouwen) 21.020 m2 30%

buitenruimte maaiveld 6.490 m2 10%

openbaar 41.400 m2 60%

verharding (straten, paden en parkeren) 13.050 m2 19%

groen 17.230 m2 25%

water 11.020 m2 16%

59

Mobiliteit - uitgangspunten fietsenbergingen

Voor de fietsbergingen hanteren we de volgende uitgangspunten: • de grondgebonden- en stadswoningen krijgen een privé berging; • de woningen in het PEN-ensemble krijgen een privé berging onder het dek; • de appartementen, urban villa’s en de BeBo woningen in de nieuwe tijdlaag krijgen een collectieve berging. Deze bergingen bevinden zich niet aan de tuin, straat of groene rand. De bergingen dienen zorgvuldig te worden ingepast om een goede overgang met het maaiveld te borgen.

Voorstelbaar programma Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt

Collectieve fietsberging

Privé fietsberging

Privé berging onder de dektuin

60

Programma - voorzieningen

We zetten in op een divers stuk stad, waar naast een worden voorkomen. Deze centra liggen allen aan de woonprogramma ook ruimte is voor voorzieningen. andere zijde van het Noord-Hollands kanaal. Dagelijkse Door de mix tussen wonen, werken en voorzieningen behoefte zijn binnen de Viaanse Molen hierdoor binnen de Tuinen van PEN-Dorp is er continue allemaal te fiets en te voet te bereiken. dynamiek en sociale controle zowel in de ochtend, middag als avond. Ook langs het kanaal is het mogelijk om voorzieningen te realiseren. Hier denken we aan maatschappelijke Voorzieningen in de plint / sociale voorzieningen. Dit kan bijvoorbeeld sport of De commerciële voorzieningen in het plan zorg zijn. De bestaande kleine gymzaal willen we graag concentreren zich rondom het PEN-Plein. Met dit behouden, dit wordt nader onderzocht. plein en de bijbehorende voorzieningen wordt dit het centrum van de Viaanse Molen. Enerzijds door Op de plekken waar voorzieningen in de plint mogelijk de natuurlijke ligging van deze locatie centraal in zijn wordt rekening gehouden met een hogere plint de Viaanse Molen en anderzijds door middel van (minimaal 4m). De haalbaarheid van voorzieningen zal een diversiteit aan functies. Wij zien hier ruimte in het vervolg worden onderzocht.

voor horeca, wijkgerichte winkels zoals een bakker, slager, kapper, gezondheidscentrum, sport en andere Bijzondere voorzieningen voor de dagelijks benodigde boodschappen. Dit zou Op de overgang tussen de tuinen en de rand bevinden bijvoorbeeld ook in combinatie met werkplekken en zich nog een aantal bijzondere voorzieningen zoals het ontmoetingsruimtes kunnen. Bijkomend voordeel Abe Bonnema Café een uitkijkpunt en een paviljoen. van dit soort voorzieningen is dat er onnodige In de zuidelijke boomgaard wordt daarnaast een verkeersbewegingen richting andere winkelcentra tuinpaviljoen of kas voorzien.

Voorstelbaar voorzieningen-programma (ca. 3000 m2) Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt

Voorzieningen in plinten PEN-Plein

Voorzieningen in plinten PEN-Plein flexibel

Voorzieningen in plinten Kanaalpark

Onderzoek naar behoud bestaande gymzaal

Bijzondere voorzieningen op overgang tussen tuin en rand

Kas/tuinpaviljoen

61

Mobiliteit - gemotoriseerd

Bij de unieke leefomgeving die de ‘Tuinen van PEN- grotendeels uit het zicht. Dit doen we door onder Dorp in de toekomst wordt past een ambitieus andere gebouwde parkeervoorzieningen te maken en mobliteitsconcept. De verkeersstructuur hangt vast toegangen tot het parkeren slim te positioneren. aan de Helderseweg en vertakt zich van daaruit het Aan het PEN-plein komt een flexibele parkeerhub. plan in. De Helderseweg verbindt de klimaateiland in De hub wordt ontsloten via een entree op het eiland. het Alkmaars Kanaal met elkaar. In vier van de PEN-gebouwen en een blok aan De Helderseweg leidt via het stedelijk plein van PEN- het PEN-plein wordt een parkeren onder een Dorp. Het stedelijk plein wordt ingericht als shared- dek gerealiseerd. In de openbare ruimte worden space. Hier wordt de balans gezocht tussen ruimte parkeerplekken geclusterd en zorgvuldig ingepast voor ontmoeting, maar ook ruimte voor de auto met hagen en tuinmuren. Op twee plekken in het om dichtbij de dagelijkse voorzieningen te komen. plan is nog extra verdiept parkeren voorzien. De Belangrijk is een verkeersveilige omgeving. Dit zorgt bestaande stolpboerderij en het Abe Bonnema Café voor een optimale woon- en leefkwaliteit op en rond zijn bereikbaar voor bestemmingsverkeer over het het nieuwe PEN-plein. fietspad. De auto blijft dichtbij de woning, maar verdwijnt

Voorstelbaar programma Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt. Zie toelichting p. 68.

Gebiedsontsluiting

Wijkontsluiting

Parkeren en aant. plekken

Gebouwd parkeren en aant. plekken

Verdiept parkeren

Fietspad toegankelijk voor gemotoriseerd bestemmingsverkeer

62

Mobiliteit - tijdelijke hoofdontsluiting

De realisatie van het plan hoeft niet te wachten op de volledige aanleg van de nieuwe Helderseweg. De huidige Helderseweg, Voltastraat, James Wattstraat en Ampèrestraat kunnen ingezet worden als tijdelijke ontsluiting van de Tuinen van PEN-Dorp.

63

Mobiliteit - doorgaande fietsstructuur

De fietsstructuur verbindt PEN-Dorp met de rest van de Viaanse Molen en Alkmaar. De tuinen van PEN- Dorp vormen een koppelstuk tussen de doorgaande fietsroutes van de Heldersweg en het Kanaalpark. De interne fietsstructuur bestaat uit een fietsroute tussen het PEN-ensemble en de Nieuwe tijdlaag en kruist daarmee de vier nieuwe tuinen. Op deze manier ontstaat voor fietsers bijvoorbeeld aanleiding om even af te wijken van de kanaalroute, door de tuinen van PEN-Dorp te rijden en om vervolgens de weg te vervolgen door de Viaanse Molen.

Voorstelbaar programma Dit wordt in een latere fase nader uitgewerkt

64

65

Bezonningsstudie

Om inzicht te geven in de gevolgen voor de bezonning 21 maart van de omgeving is een serie bezonningstekeningen opgesteld. Zo wordt modelmatig de nieuwe situatie inzichtelijk gemaakt.

De bezonningstekeningen uit het model geven een indicatie van de mogelijke schaduwwerking van het plan in de nieuwe situatie op verschillende representatieve tijdstippen in het jaar. Voor de bezonningsberekeningen zijn de volgende data gehanteerd: 21 maart, 21 juli en 21 september. Voor deze dagen zijn op verschillende tijdstippen berekeningen uitgevoerd die een goede weergave van de werkelijkheid geven. De tijdstippen zijn: 09:00, 11:00, 14:00 en 16:00 uur. Hierbij wordt 09:00 uur tevens rekening gehouden met zomer- / wintertijd. De data en tijdstippen zijn conform de TNO-Norm. De bezonningstekeningen zijn gemaakt op basis van geolocatie in sketch-up. In een vervolgstap zal dit nader en preciezer onderzocht worden.

11:00 uur

14:00 uur

16:00 uur 66

21 juli 21 september

09:00 uur 09:00 uur

11:00 uur 11:00 uur

14:00 uur 14:00 uur

16:00 uur 16:00 uur 67

Doorsnede A - Zuid 21.05.2021

50m

Bestaande Plangrens esdoorns

5m

0m -0,2m -0,6m -0,5m -0,4m -0,9m -1,5m

22,9m

23,1m 37,3m

68

ngrens Voltastraat

0m

37,3m

* hoogte t.o.v. p=0

69

Doorsnede B - stadswoningen 21.05.2021

Voltastraat Plangrens

0m -1,5m

34,3m 34,3m

70

ens

16m 15m

-0,9m -0,1m 0m -0,1m -0,2m -0,1m 0m

20,1m

13,2m

* hoogte t.o.v. p=0

71

Doorsnede C - PEN-plein 21.05.2021

ntb m

-0,5m -0,5m +0,25m -0,9m -0,9m

77m

72

F.

50m

Bestaande eik

22m

-0,25m -0,1m 0m

* hoogte t.o.v. p=0

73

Doorsnede D - grondgebonden noord 21.05.2021

14m

-0m -0,1m -0,2m -0,1m 0m

14m

74

Plangrens

12m

-0,5m -0,6m -1,3m -1,5m -0,5m

12,8m

17,6m

* hoogte t.o.v. p=0

75

Doorsnede E - Urban villas 21.05.2021

Bestaande wilgen 23m

12m

0m -0,2m -0,3m -0,6m -0,5m

14,3m

24m 17,4m

76

Plangrens

-1,5m

* hoogte t.o.v. p=0 37m

77

Doorsnede F - Urban villas 21.05.2021

18m

8m

0m -0,1m -0,2m

22,2m 11,4m

78

Plangrens

24m

15m

-0,5m -1,5m

8m

12m 11m * hoogte t.o.v. p=0

79

Duurzaamheid

PEN-Dorp is destijds bedacht met innovatieve duurzaamheidsprincipes. De PEN-maatschappij BIODIVERSITEIT BIODIVERSITEIT Behoud van bestaand Behoud groen van bestaand en realiseren groen vanennieuw realiseren groenvan metnieuw keuzegroen voor met diversiteit keuze av vond dit als energiemaatschappij erg belangrijk. Dit Creëren van bloemeneilanden Creëren van bloemeneilanden en bloemrijke en bloemrijke groenzones (volle grond) met groenzones (volle vlinder- en in grond) m Aanleg van dektuinen, Aanlegdaktuinen van dektuinen, en behoud daktuinen van oorspronkelijke en behoud van oorspronkelijke tuin. Groene zones tuin.kan G resulteert in een gebied dat goed scoort op onder meer Groene daken op Groene parkeerHUB daken open waar parkeerHUB mogelijkentoevoegen waar mogelijk van groen toevoegen op overige van groen daken o hittestress, wateradaptie en gevoelstemperatuur. Deze BoominventarisatieBoominventarisatie om te bepalen welkeom tebomen bepalen behouden welke bomen blijven behouden en welkeblijven bomenen niew principes zijn uitgangspunt geweest bij uitwerking van Bij het verlichtingsplan Bij het verlichtingsplan rekening houdenrekening met vleermuizen. houden met vleermuizen. dit stedenbouwkundig plan. Ook in de toekomst blijft Aanleg van natuurvriendelijke Aanleg van natuurvriendelijke en zones.oevers en zones.

plas-dras oeversplas-dras FaunavoorzieningenFaunavoorzieningen voor vleermuis, vogels voor vleermuis, en andere vogels aanwezige en andere diersoorten, aanwezige zowel dierso ge PEN-Dorp een bijzonder en duurzaam milieu. BODEM BODEM Waar mogelijk vrijkomende Waar mogelijk grond vrijkomende binnen het grond plangebied binnen hergebruiken*. het plangebied hergebruiken* Half verdiept parkeren Half verdiept met talud. parkeren met talud. LBP Sight heeft een eerste aanzet gedaan van Bij ontwerp rekening Bij ontwerp houdenrekening met slimhouden en flexibel met inrichten slim en flexibel van deinrichten ondergrond**. van de onde mogelijke duurzaamheidsmaatregelen. Dit wordt in Minimaliseren Minimaliseren verharding verharding en keuze voor half keuze voor waar en verharding half verharding mogelijk, bijvoorbeeld waar mogelijk, gra ENERGIE ENERGIE Inzetten op goede Inzetten isolatieschil op goede en waar isolatieschil mogelijk enwarmteterugwinning waar mogelijk warmteterugwinning uit ventilatie**. u het vervolg nader uit gewerkt. O.b.v. de beschikbare PV-panelen op de PV-panelen parkeerHUB op de en op parkeerHUB de appartementen en op de appartementen complexen. complexen.

regelgeving en documenten hebben zij aan de Onderzoeken mogelijkheid Onderzoeken hergebruik mogelijkheidwindturbines hergebruik omwindturbines water rond te ompompen water rond in hettewp hand van de ‘10 bouwstenen voor duurzame Onderzoeken haalbaarheid Onderzoeken aansluiting haalbaarheidwarmtenet aansluiting HVC.warmtenet HVC. gebiedsontwikkeling van LBP Sight’ een eerste aanzet Toepassen van ledverlichting Toepassen van enledverlichting solarverlichtingen solarverlichting voor energiebesparing**. voor energiebesparing Onderzoeken mogelijkheid Onderzoeken bodemenergie-systeem mogelijkheid bodemenergie-systeem om te voldoen aan omwarmte- te voldoenen aan kou gegeven van wat haalbaar is en wat er bij verdere Er wordt onderzocht Er wordt in hoeverre onderzocht en waar in hoeverre compact enbouwen waar compact mogelijk bouwen is. mogelijk is. uitwerking nader onderzocht gaat worden. GEBOUW GEBOUW Bij ontwerp rekening Bij ontwerp houdenrekening met verkoelende houden met maatregelen verkoelende alsmaatregelen zonwering, zomernacht als zonwer Waar mogelijk flexibel Waar mogelijk inrichten, flexibel bijvoorbeeld inrichten, doorbijvoorbeeld installatiesdoor en bouwdelen installatiesteenscheide bouw Constructie waar Constructie mogelijk slimwaarvormgeven, mogelijk slimzodat vormgeven, wisseling zodat van functieverandering wisseling van functie in d

MATERIALEN MATERIALEN Inventariseren van Inventariseren vrijkomendevan materialen vrijkomende bij sloop materialen en bepalen bij sloop hergebruiksmogelijkhe en bepalen hergeb Onderzoeken van Onderzoeken mogelijkhedenvanom mogelijkheden bestaande elementen om bestaande te behouden elementenen te hergebruik behoude Aandacht voor lichtgekleurde Aandacht voormaterialen lichtgekleurde voor materialen gebouwen voor en buitenruimtes gebouwen endie buitenruim weinig w Waar mogelijk keuze Waar voor mogelijk materialen keuze voor met een materialen lage milieu-impact, met een lagegerecyclede milieu-impact, en bioba gerec Onderzoeken mogelijkheid Onderzoeken ommogelijkheid een gebouwom (deels) een gebouw in hout uit (deels) te voeren.

in hout uit te voeren Gevoelstemperatuur Reserveren van Reserveren ruimte voor van collectieve ruimte voor inzamelingscontainers collectieve inzamelingscontainers voor restafval glas, voorPMD res Hittestress MOBILITEIT MOBILITEIT Stimuleren Stimuleren duurzame mobiliteitsconcepten, zoals het gebruik duurzame mobiliteitsconcepten, zoals van het gebruik van (elektrische) (elek deelaut Keuze voor verschillende Keuze voorparkeeroplossingen verschillende parkeeroplossingen in het plan: bovengronds in het plan: onder bovengronds een dek, Onderzoeken wat Onderzoeken de mogelijkheden wat dezijn mogelijkheden om aan te sluiten zijn om opaan de te parkeerbehoeftes sluiten op de parkee van Zorgen voor eenZorgen goede voor aansluiting een goede op de aansluiting bestaandeop OV-netwerk de bestaande en OV-netwerk nieuwe fiets-en ennie w Deel van de parkeerplaatsen Deel van de parkeerplaatsen voorzien van elektrische voorzien laadpalen van elektrische en overdekte laadpalenfietspark en over Onderzoek naarOnderzoek mogelijkhedennaarlage mogelijkheden parkeernorm lage enparkeernorm parkeren zoveel en parkeren mogelijk zoveel uit het m z OMGEVINGSKWALITEIT OMGEVINGSKWALITEIT Rekening houden Rekening met geluidbelasting, houden met geluidbelasting, bijv. door slimme bijv.

positionering door slimmegebouwen, positionering geluig Zorgen voor voldoende Zorgen voor ruimte voldoende tussen deruimte gebouwen tussenvoor de gebouwen natuurlijke voor ventilatie. natuurlijke ve Bij situering vanBij tuinen situering en gebouwen van tuinen rekening en gebouwen houdenrekening met bezonning houden en metwindhinder. bezonning e

OMGEVINGSMANAGEMENT OMGEVINGSMANAGEMENT Onderzoeken nut Onderzoeken van inzet energiemonitoringssysteem nut van inzet energiemonitoringssysteem voor bewustwording**. voor bewustwo Uitvoeren stakeholdersanalyse Uitvoeren stakeholdersanalyse (toekomstgericht) (toekomstgericht) en opstellen communicatieplan en opstellen commu voor Keuze voor gebiedseigen Keuze voor engebiedseigen onderhoudsvriendelijke en onderhoudsvriendelijke beplanting, passendbeplanting, bij omgeving passen In samenspraakIn met samenspraak gemeente een metgroenbeheerplan gemeente een groenbeheerplan opstellen. opstellen. Stimuleren gezamenlijk Stimuleren gebruik gezamenlijk van binnen- gebruiken buitenruimte. van binnen- en buitenruimte.

WATER WATER Realiseren van waterpleinen, Realiseren van waterwerken, waterpleinen, waterspeeltuinen, waterwerken, waterspeeltuinen, watertappunten.watertap Indien dit past, stroomt Indien dit hemelwater past, stroomt volledig hemelwater via het oppervlak volledig vianaar het het oppervlak vijver- en naarsloten het Creëren nieuw oppervlaktewater Creëren nieuw oppervlaktewater en zorgen voor verbinding en zorgen voor van waterlopen verbinding van(inclusief waterlov Onderzoeken mogelijkheden Onderzoekencombinatie mogelijkhedenWKO combinatie met berging WKOvanmet hemelwater berging van als bufferin hemelw Indien nodig aanvullende Indien nodig maatregelen aanvullende waterbuffering: maatregelen waterbuffering: polderdaken, wadi’s, polderdaken, ondergron wa WELZIJN WELZIJN Aandacht voor community Aandacht voorvorming. community vorming. Aandacht voor bijzondere Aandacht voor architectuur, bijzondereliefdevolle architectuur, detaillering liefdevolle en een detaillering koppeling entussen een k Collectieve buiten- Collectieve en binnenruimtes buiten- en(bijvoorbeeld binnenruimtes voor (bijvoorbeeld co-working) voor en voorzieningen.

co-working) en Realiseren recreatievoorzieningen, Realiseren recreatievoorzieningen, zoals een knuppelpad, zoals eenwandel- knuppelpad, en fietsroutes wandel-door en fih Wateroverlast Aansluiting zoeken Aansluiting met het zoeken kanaal door met het kanaal realiseren doorvanheteen realiseren kanaalpark van met een kanaalpa horecav Creëren van mooieCreëren wandel- van en mooie fietsroutes wandel-dooren fietsroutes de buurt diedoor aansluiten de buurtbijdie routes aansluiten in de

80

staand groen en realiseren van nieuw groen met keuze voor diversiteit aan inheemse soorten, besdragende heesters en boomsoorten die vogels trekken. oemeneilanden en bloemrijke groenzones (volle grond) met vlinder- en insect aantrekkende plantensoorten. ktuinen, daktuinen en behoud van oorspronkelijke tuin. Groene zones kanaalpark. op parkeerHUB en waar mogelijk toevoegen van groen op overige daken. satie om te bepalen welke bomen behouden blijven en welke bomen nieuw worden aangeplant. ngsplan rekening houden met vleermuizen. uurvriendelijke plas-dras oevers en zones. ingen voor vleermuis, vogels en andere aanwezige diersoorten, zowel geïntegreerd in gebouwen als in de openbare buitenruimte. vrijkomende grond binnen het plangebied hergebruiken*. arkeren met talud. kening houden met slim en flexibel inrichten van de ondergrond**. verharding en keuze voor half verharding waar mogelijk, bijvoorbeeld grastegels. ede isolatieschil en waar mogelijk warmteterugwinning uit ventilatie**. de parkeerHUB en op de appartementen complexen. mogelijkheid hergebruik windturbines om water rond te pompen in het watersysteem**. haalbaarheid aansluiting warmtenet HVC. ledverlichting en solarverlichting voor energiebesparing**. mogelijkheid bodemenergie-systeem om te voldoen aan warmte- en koudevraag. rzocht in hoeverre en waar compact bouwen mogelijk is.

kening houden met verkoelende maatregelen als zonwering, zomernachtventilatie, gunstige oriëntatie van gebouwen, slimme overstekken. flexibel inrichten, bijvoorbeeld door installaties en bouwdelen te scheiden** en hoge flexibele plinten waar nuttig. aar mogelijk slim vormgeven, zodat wisseling van functieverandering in de toekomst eenvoudig is**.

van vrijkomende materialen bij sloop en bepalen hergebruiksmogelijkheden. van mogelijkheden om bestaande elementen te behouden en hergebruik van materialen die bij de sloop van PEN-gebouwen vrijkomen. lichtgekleurde materialen voor gebouwen en buitenruimtes die weinig warmte vasthouden. keuze voor materialen met een lage milieu-impact, gerecyclede en biobased materialen. mogelijkheid om een gebouw (deels) in hout uit te voeren. n ruimte voor collectieve inzamelingscontainers voor restafval glas, PMD en papier, aansluiting zoeken bij gemeentelijk beleid. urzame mobiliteitsconcepten, zoals het gebruik van (elektrische) deelauto’s en deelfietsen. schillende parkeeroplossingen in het plan: bovengronds onder een dek, half verdiepte parkeerHUB. wat de mogelijkheden zijn om aan te sluiten op de parkeerbehoeftes van de omgeving. n goede aansluiting op de bestaande OV-netwerk en nieuwe fiets- en wandelroutes aansluiten op bestaande routes voor goede bereikbaarheid. rkeerplaatsen voorzien van elektrische laadpalen en overdekte fietsparkeerplaatsen voorzien van enkele contactdozen. ar mogelijkheden lage parkeernorm en parkeren zoveel mogelijk uit het zicht. Goede toegangswegen voor optimale bereikbaarheid per auto. en met geluidbelasting, bijv. door slimme positionering gebouwen, geluidluwe buitenruimtes, geluidsschermen, geluiddempende roosters of beglazing.

oldoende ruimte tussen de gebouwen voor natuurlijke ventilatie. n tuinen en gebouwen rekening houden met bezonning en windhinder.

nut van inzet energiemonitoringssysteem voor bewustwording**. eholdersanalyse (toekomstgericht) en opstellen communicatieplan voor bewustwording belang duurzaamheidsmaatregelen**. biedseigen en onderhoudsvriendelijke beplanting, passend bij omgeving (wind/grondsoort). k met gemeente een groenbeheerplan opstellen. zamenlijk gebruik van binnen- en buitenruimte. waterpleinen, waterwerken, waterspeeltuinen, watertappunten. stroomt hemelwater volledig via het oppervlak naar het vijver- en slotensysteem en oppervlaktewater (geen hemelwaterafvoer naar het riool). oppervlaktewater en zorgen voor verbinding van waterlopen (inclusief vijversysteem) om doorstroom en goede waterkwaliteit te waarborgen. mogelijkheden combinatie WKO met berging van hemelwater als buffering bij piekbuien. anvullende maatregelen waterbuffering: polderdaken, wadi’s, ondergrondse wateropslag, vergroten dimensies vijversysteem, meer nieuw oppervlaktewater. community vorming. bijzondere architectuur, liefdevolle detaillering en een koppeling tussen landschap en interieur. ten- en binnenruimtes (bijvoorbeeld voor co-working) en voorzieningen. Werken aan huis mogelijk maken. eatievoorzieningen, zoals een knuppelpad, wandel- en fietsroutes door het groen, natuur- of waterspeeltuin. eken met het kanaal door het realiseren van een kanaalpark met horecavoorzieningen.

ooie wandel- en fietsroutes door de buurt die aansluiten bij routes in de omgeving.

81

Mobiliteit

Op basis van het huidige programma zouden conform de Parkeernormennota, 2020, van gemeente Alkmaar 647 parkeerplaatsen nodig zijn. Hierbij gaan wij uit dat er een bepaalde gelijktijdigheid is tussen wonen en commerciële functies.

In het ontwerp zijn nu 634 parkeerplaatsen voorzien, gebouwd en op maaiveld. Het verschil is dusdanig klein dat wij verwachten dat bij verdere uitwerking van woningtypologieën, plattegronden en het bepalen van de verschillende doelgroepen dit oplosbaar is. Het plan heeft voldoende flexibiliteit in zich om een aangepaste vraag naar parkeerplaatsen op te kunnen vangen.

Wel merken wij op dat “De Tuinen van PEN-Dorp” uniek is voor Alkmaar. Wij zijn daarom van mening dat in de verdere uitwerking wij moeten kijken of het óók uniek gemaakt kan worden op het gebied van mobiliteit en parkeren.

82

Proces

Plan van aanpak PEN-Dorp februari - maart 2020

Workshop I - Analyse PEN-Dorp en Viaanse Molen mei t/m juli 2020 - gemeente Alkmaar, BVR, NH Development en De Zwarte Hond

Historische genootschappen bijeenkomst I juli 2020 - gemeente Alkmaar, NH Development, AIA, Adapt en HvA

Workshop II en III - Modellenstudie PEN-Dorp juli t/m september 2020 - gemeente Alkmaar, BVR, NH Development, De Zwarte Hond, Buro Mien Ruys