1 1 210519 Concept BKP Pen Dorp

De tuinen van PEN-Dorp Beeldkwaliteitscriteria CONCEPT

NH Development mei 2021 De Zwarte Hond Buro Mien Ruys

Vijf pijlers voor ‘de tuinen van PEN-Dorp’ Vijf pijlers liggen ten grondslag aan het stedenbouwkundigplan van PEN-Dorp. Deze pijlers zijn doorvertaald naar een set beeldkwaliteitscriteria.In principe zijn alle beeldkwaliteiteisen steeds te herleiden naar een of meer aspecten van de vijf pijlers.

2

CONCEPT

I. Een extravert klimaateiland PEN-Dorp is één van de klimaateilanden binnen de Viaanse Molen in Alkmaar. Het PEN-Dorp transformeert van een introverte enclave naar een extravert, stedelijk, klimaateiland. We versterken het 'eilandgevoel' middels het landschapsontwerp en takken aan op de ontwikkeling van het Kanaalpark en de Helderseweg. De gebouwen staan in het landschap en hebben een alzijdige oriëntatie en kwaliteit. Opvallend is de binnen-buiten relatie van de gebouwen ten opzichte van de openbare ruimte door het maken van uitnodigende entrees, royale gevelopeningen en zachte overgangen als pergola's.

II. Een symbiose van landschap en stad We combineren het beste van twee werelden: stad en landschap gaan hand in hand in PEN- Dorp. De vijf 'tuinen' vormen de belangrijkste publieke plekken van PEN-Dorp waarin de leefkwaliteit voorop staat. De gebouwen hebben een stedelijke maat en schaal, passend bij Alkmaar, maar laten ruimte voor lucht en landschap. Gebouwen hebben altijd een duidelijke relatie of overgang met de buitenruimte - de buitenruimte is een verlengstuk van de woning.

III. Voortbouwen op het gedachtegoed van PEN-Dorp Het gedachtegoed van PEN-Dorp vormt de basis van het nieuwe ontwerp. Een aantal kenmerkende ontwerpprincipes van het PEN-Dorp zijn uitgangspunt voor het nieuwe ontwerp. Eigentijds, én met respect voor de historie. Er wordt gestreefd naar een hoogwaardige architectonische kwaliteit en samenhang tussen de gebouwen en ensembles. Materiaalgebruik is zorgvuldig gekozen en gelijkwaardig aan architectuur Bonnema. Stedenbouw, landschapsontwerp en architectuur gaan samen en beïnvloeden elkaar. De ontwerpgedachte van Mien Ruys en Abe Bonnema leeft hiermee voort in een plan dat meer is dan een 21ste eeuwse vertaling van een oud ontwerp.

IV. Verschillende tijdlagen komen samen op plekken voor alle Alkmaarders Het PEN-Dorp wordt uitgebreid met een nieuwe tijdlaag van vier nieuwe tuinen met daar in compacte, eigentijdse gebouwen. De tuinen zijn een intermediair tussen oud en nieuw, met verbijzonderingen als het stedelijke PEN-plein en het buurtplein. Door het maken van compacte volumes met een open en eigentijds uitstraling zorgen we voor een verschil tussen gebouwen in de nieuwe tijdlaag en het PEN-ensemble. De gebouwen in de nieuwe tijdlaag gaan door natuurlijke kleurtinten op in het landschappelijk decor. De overeenkomsten tussen tijdlagen wordt gezocht door net als het huidige PEN-Gebouw in het PEN-ensemble en de nieuwe tijdlaag de structuur kenmerkend te maken in de architectuur en het materialenpalet van natuurlijke, robuuste, materialen (beton, hout, baksteen). Gebouwen worden overhoeks ontworpen en conformeren zich zowel aan de tuin als aan de rand. De buitenruimte van de woningen speelt hier op in: aan het landschap een vlonder en aan het plein een stoepzone of tuin.

V. Een uniek, inclusief én duurzaam stuk stad De Tuinen van PEN-Dorp is een zichtbaar duurzaam en gezond stuk stad. Toen, nu en straks. De inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan het verbeteren van de biodiversiteit en het tegengaan van hittestress en wateroverlast. Gevels en daken dragen hieraan bij. Het dak wordt beschouwd als vijfde gevel en heeft waar gewenst een dubbele bestemming (wateropvang, energieopwekking, menselijk verblijf of bijdrage aan biodiversiteit). Duurzaamheidsmaatregelen zijn integraal onderdeel van de architectuur. Circulair bouwen heeft de voorkeur. In het plan komen geïntegreerde natuurinclusieve maatregelen zoals nestkasten en insectenhotels.

3

compacte, stedelijke volumes

verschillende tijdlagen zichtbaar gelaagde opbouw PEN ensemble

herkenbare royale entrees op maaiveld

4

CONCEPT

hoogteaccent in samenhang met ensemble

dak als vijfde gevel

uw PEN ensemble

schaalsprong

5

01 Algemene Beeldkwaliteitscriteria

Om samenhang in het plan te waarborgen zijn er op basis van de vijf pijlers algemene beeldkwaliteitscriteria 2. Een symbiose van landschap en stad opgesteld. Deze gelden voor het hele plan. Voor de Het beste van twee werelden: stedelijk wonen in een groene gebouwen en de aansluiting op de verschillende tuinen en setting. De zachte stad. De gebouwen in de Tuinen van PEN-Dorp rand zijn nog specifieke criteria geformuleerd. De algemene staan in een rijk groen decor. Dit stedelijke woonmilieu in een regels vormen de overkoepelende kaders. groene setting, vraagt om compacte, stevige volumes.

1. Een extravert klimaateiland • De vijf 'tuinen' vormen de belangrijkste plekken PEN-Dorp transformeert van introverte enclave naar een extravert van PEN-Dorp waarin de leefkwaliteit voorop staat. stedelijk klimaateiland. De relatie tussen woning en openbare Gebouwen die aansluiten op de 'tuinen' worden daarom ruimte is speerpunt in de architectuur. zorgvuldig en met rijke detaillering vormgegeven.

• Gebouwen en buitenruimte zijn georïenteerd op de • Gebouwen staan in het landschap. Gebouwen hebben belangrijkste openbare ruimte (de tuin van Mien Ruys, altijd een duidelijk relatie of overgang met buitenruimte. de ring met vier nieuwe tuinen en de landschappelijke Op de begane grond door middel van een pergola, rand). overstek, veranda, vlonder, stoepzone of voortuin op de verdieping door een daktuin, pergola of inpandige loggia • Gebouwen staan in het landschap en hebben of balkon. alzijdige oriëntatie uitstraling en kwaliteit (waar de geluidscontour van de N9 dit toe laat). • Parkeerdekken zijn vanuit de openbare ruimte niet zichtbaar (op de entree van de dekken na) vanaf de • Alle gebouwen dragen bij aan een goede binnen-buiten openbare weg. relatie ten opzichte van de openbare ruimte, met name op de eerste 2 bouwlagen. Gevels zijn uitnodigend • Iedere woning heeft een royale buitenruimte. vormgegeven om een optimale interactie met de straat te faciliteren. Bijvoorbeeld door erkers, loggia’s of • Erfafscheidingen privé-openbaar zijn onderdeel pergola. van de architectuur en maken deel uit van integrale uitstraling van een gebouw of gebouwblok. Individuele • Elk appartementengebouw heeft een duidelijk en manshoge erfafscheidingen, zoals hekken of herkenbare hoofdentree aan één van de tuinen van schuttingen zijn niet toegestaan. PEN-Dorp.

Entrees van gebouwen zijn herkenbaar en uitnodigend met extra detail. Woningen op de begane grond hebben zo mogelijk geen entree vanuit de lobby van het appartementencomplex. 3. Voortbouwen op het gedachtegoed van PEN-Dorp • De buitenruimte is verlengstuk van de woning. • Er wordt gestreefd naar een hoogwaardige Plattegronden zijn zo georganiseerd dat er aan de architectonische kwaliteit en samenhang tussen publieke ruimte wordt gewoond of gewerkt. gebouwen en ensembles. Liefdevolle detaillering en vakmanschap zijn kenmerkend voor PEN-Dorp. • Plinten in de nieuwe tijdlaag met voorzieningen zijn extra levendig, open, transparant en tenminste 5 meter hoog. • Kenmerkend voor alle gebouwen is de herkenbare Bij woonfunctie ca. 4 meter. structuur (zoals beton) met invulling van natuurlijke materialen als hout en baksteen. Gebouwen zijn helder • Doel is een hoogfrequente plint met minimaal elke 10m en eenduidig. een entree aan de 'tuinen' en de rand. Er zijn in het plan zo min mogelijk blinde gevels en er bevinden zich geen • Materiaalgebruik is zorgvuldig gekozen en gelijkwaardig galerijen aan de openbare ruimte. aan architectuur Bonnema: metselwerk, hout en beton. Kleur en materiaal loopt door van plint tot dak.

• Parkeervoorzieningen voor auto’s en fietsen, bergingen en techniek zoals nutsgebouwen en afvalinzameling • Waar mogelijk worden materialen uit het huidige PEN- worden kwalitatief ingepast en zijn onderdeel van de Gebouw hergebruikt. architectuur. Ze zijn ondergronds of ingepakt.

6

CONCEPT

• Hoogteaccenten in het plan staan typisch in de tweede 5. Een uniek, inclusief én duurzaam stuk linie. stad • Overgangen tussen binnen-buiten worden met extra • De inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan het detail en in hoogwaardig materiaal uitgevoerd. De verbeteren van de biodiversiteit en mag hittestress of overgang tussen gebouw en openbare ruimte wordt wateroverlast (ten minste) niet verergeren. zorgvuldig ontworpen en verbijzonderd in samenspel tussen architect en landschapsarchitect (ook waar deze • Hemelwaterafvoer (HWA) is geïntegreerd in de niet grenzen aan een van de tuinen). architectuur en sluit aan op watersysteem van de vijver, goten en sloten.

• Duurzaamheidsmaatregelen zijn integraal onderdeel van 4. Verschillende tijdlagen komen samen de architectuur. op plekken voor alle Alkmaarders De Tuinen van PEN bestaat uit verschillende tijdlagen. Het PEN- • Een parkeerdek beschikt over een dakpakket dat voldoet ensemble, en de nieuwe tijdlaag. om een groene invulling mogelijk te maken met o.a. heesters. • De verschillende tijdlagen zijn herkenbaar. Het contrast zit in volume-opbouw (compacte, kloeke volumes • Alle daken, ook van de specials, zijn plat. Daken hebben vs. getrapte geleding PEN-ensemble) en maakt een waar gewenst een dubbele bestemming (wateropvang, duidelijk verschil tussen gebouwen in de nieuwe tijdlaag energieopwekking, menselijk verblijf of bijdrage en het PEN-ensemble. biodiversiteit). Gevels en daken dragen bij aan het Het totale PEN-plan vormt een afgestemd geheel, maar tegengaan van hittestress door bijvoorbeeld een groene bestaat uit herkenbare, diverse, gebouwen. invulling of water bergend vermogen. Er wordt speciale aandacht gegeven aan daken waar zicht op is vanuit de • De overeenkomst tussen tijdlagen wordt gemaakt door gebouwen. de herkenbaarheid van de structuur in alle gebouwen, viering van plastiek en het materiaalgebruik. • Gebouwen hebben geïntegreerde natuurinclusieve maatregelen zoals nestkasten en insectenhotels.

• De gebouwen in het PEN-ensemble zijn gelijkaardig aan elkaar en hebben een eenduidige uitstraling. • Elke architectonische eenheid heeft een eigen verticale ontsluiting. Het gebruik van de trap gaat boven de lift. • De gebouwen in de nieuwe tijdlaag staan op zichzelf, zijn open en hebben uitnodigende en herkenbare entrees. Deze gebouwen variëren in uitstraling ten opzichte van elkaar. Het zijn heldere volumes, ingetogen, zodat de groene setting leidend is.

Kenmerkend voor alle gebouwen is de herkenbare structuur met invulling van natuurlijke materialen die mooi verouderen als hout en metselwerk. Een sprekende plastiek. Alle gebouwen landen zacht in het landschap en oriënteren zich op de buitenruimte. Onderscheidend tussen de twee tijdlagen is de volume-opbouw en compactheid.

7

02 Beeldkwaliteitcriteria per zone

Verschillende tijdlagen komen samen op plekken voor alle Alkmaarders. Om dit mogelijk te maken is de beeldkwaliteit opgezet uit tijdlagen van gebouwen; het PEN-ensemble en de gebouwen van de nieuwe tijdlaag en de belangrijke openbare plekken; de verschillende tuinen en de rand.

Voor elk van deze plekken worden specifieke uitspraken gedaan die bijdragen aan onder andere architectuur, uitstraling, massaopbouw en materialiteit. Ook voor de specials zoals de beheerderswoningen en het PEN paviljoen worden uitspraken gedaan over de samenhang. De vijf principes en algemene criteria blijven overkoepelend gelden voor het hele plan.

Beeldkwaliteit gebouwen

PEN-ensemble

Gebouwen nieuwe tijdlaag

Specials

8

CONCEPT

De openbare ruimte van het PEN-dorp heeft drie 2. De stedelijke zone verschillende zone’s. Het deel van het plangebied met de meeste ‘reuring ‘. Dit is de zone waar zich publieke functies bevinden, waar de Ze verschillen in gebruik en karakter maar delen ook een entree’s van de gebouwen van de nieuwe tijdlaag zijn, waar aantal kenmerken: de verkeersbewegingen plaatsvinden De zone is niet overal • Groen is belangrijk, elke zone heeft een groen karakter even breed, er zijn 4 delen die een grotere maat hebben • Water is belangrijk, het watersysteem van het PEN-dorp en daardoor ook een belangrijke functie als verblijfsgebied loopt in alle zone’s door. hebben: het zijn de 4 nieuwe tuinen van het PEN-dorp. • Bij de inrichting van elke zone worden de twee belangrijkste ontwerpprincipes van Mien Ruys toegepast. 3. De landschappelijke rand Dit is de meest groene en natuurlijke zone van het plangebied, 1. Het groene hart, de tuin van Mien Ruys de grenssloot langs de grens van het plangebied maakt deel Het is een introverte groene ruimte, alleen toegankelijk uit van deze rand. Het terrein ligt hier lager, tussen de 0.5 en voor voetgangers. Er is een contrast tussen strakke vormen 1.5 meter lager dan het vloerpeil van het PEN-ensemble. Delen (kademuren, vlonders) en de weelderige beplanting met een van deze zone zullen daardoor een drassig en moerasachtig natuurlijk karakter.

karakter hebben en plaatselijk wordt de grenssloot verbreed. Dit versterkt samen het eiland-karakter van het PEN-dorp.

1.

2.

3.

9

03 Beeldkwaliteitscriteria gebouwen

PEN-ensemble

MAAT & SCHAAL Korrelgrootte Menselijke maat staat voorop • Er is een sterke architectonische samenhang binnen het ensemble. • Gebouwen worden als geheel ontworpen. • Verspringingen binnen de rooilijn van een gebouw brengen menselijke maat in het plan. • Het grid van 7,2x7,2m is leidend. Het omgaan met afwijkingen binnen het grid is methode Bonnema volgend. • De gebouw structuur bestaat uit constructieve elementen in het zicht.

Opbouw en hoogte Afwisselende volumeopbouw • De ruimtelijkheid tussen en de structuur van de PEN- gebouwen wordt zoveel mogelijk aangehouden. • De volume opbouw en rooilijnen worden zoveel mogelijk aangehouden. • De gebouwen variëren qua hoogte tussen de 4 meter en 22 meter hoog (1-6 bouwlagen). • De volume opbouw aan de buitenzijde trapt op per laag of per twee lagen. • Het gebouw heeft platte dakvlakken. • In de tuin van Mien Ruys zijn de volumes grilliger en is wandvorming tot 4 lagen voorstelbaar. • Binnen de grillige volumes wordt de menselijke maat teruggebracht door verfijning op detailniveau ter plaatse van overgangen als entrees en ontmoetingselementen. • De kenmerkende structuur wordt ingezet om de privé- buitenruimte te definiëren.

UITSTRALING Kleur en materiaalgebruik Materiaalgebruik gelijkaardig aan Bonnema-architectuur • Het materiaal én kleurgebruik is binnen het hele ensemble gelijk. • Gekozen wordt voor materialen met patina, materialen die mooi verouderen en een lange levensduur hebben. • Gebruik metselwerk en betonnen gridconstructie. Het verschil hiertussen is duidelijk zichtbaar. • Extra detail voor belangrijke entrees en in bijzonder materiaal uitgevoerd, mogelijk hout of beton. • Kozijnen, deuren en timmerwerk zijn van hout. Nieuwe PEN-gebouwen - vertaling naar nu. Buitenruimte als verlengstuk van de woning. 10

CONCEPT

Met aandacht ontworpen, op basis van Bonnema architectuur.

Gebouwen vormen samen één ensemble De structuur van het gebouw is zichtbaar Daklandschap: getrapte volume opbouw Uitstraling, materiaal- en kleurgebruik is en kenmerk in de architectuur. leent zicht voor royale buitenruimten. in alle gebouwen gelijk.

Gelaagdheid wordt ingezet t.b.v. Materiaalgebruik Bonnema architectuur Gebouwen zijn getrapte volumes een bijzonder daklandschap met is leidend: beton, metselwerk en hout. en worden als geheel ontworpen. buitenruimten. Buitenruimten zijn opgenomen in volume opbouw.

Extra nadruk en detail op Waardevolle elementen blijven behouden. Kenmerkend is de herkenbare structuur overgangselemten, zoals entrees. Waar mogelijk worden materialen die in het zicht is. Dit is zowel voor het hergebruikt in het plan, of elders. PEN-ensemble als de nieuwe tijdlaag het 11

Nieuwe tijdlaag • Buitenruimten: overgang pivé-openbaar is goed MAAT & SCHAAL vormgegeven in de architectuur. Denk aan veranda's, muurtjes, vlonders, hagen, pergola. Korrelgrootte • De kenmerkende structuur wordt ingezet om bijv. de Nieuwe tijdlaag privé-buitenruimte te definiëren. • Er is samenhang binnen de nieuwe laag, en binnen • Op subtiele wijze zichtbare opbouw van plint-midden- ensembles, maar wel een rijkheid aan verschillende kroon. De kroon en plint kennen bijvoorbeeld een materialen, keuzes en architectuur. Eenheid binnen subtiele verschaling van het grid, ander materiaal (in diversiteit. Het oogt als een afgestemd geheel. De dezelfde kleur) of een setback. afstemming gebeurt in dialoog. Afstemming tussen De plint is altijd hoger dan de bovengelegen architecten is erg belangrijk. Doel is een afgestemd verdiepingen. geheel. Het mag geen monotoon geheel worden. • De gebouwen hebben een duidelijke beëindiging. Daken • In samenspraak is er samenhang binnen een ensemble, zijn vlak. Een verbijzonderende dakrand kan. bijvoorbeeld in structuur, hoofdmateriaal of kleur. Dit • Setbacks of luifels zijn geïntegreerd in de architectuur. wordt in dialoog afgestemd. • Gebouwen worden als geheel ontworpen. Gebouwen zijn alzijdig. • Gebouwen zijn lichtvoetig, maar staan op de grond en in het landschap. • Entrees van gebouwen zijn bij voorkeur hoog en geaccentueerd.

Entrees hebben extra detail en een uitnodigende uitstraling. Entreehallen zijn mee ontworpen in de architectuur en vormen royale overgangen tussen binnen en buiten. Aandacht voor verlichting.

Opbouw en hoogte Afwisselende bouwhoogtes tussen gebouwen Gebouwen nieuwe tijdlaag: kloeke heldere volumes, • De gebouwen zijn heldere, kloeke en compacte volumes. schaalsprong, vertrappen ten opzichte van elkaar en Gebouwen staan op zichzelf: een blok is een blok, een versterken coulissenwerking tussen tijdlagen. toren is een toren. Ieder gebouw heeft een eigen entree. • Er wordt voortgebouwd op het structuralisme. Gebouwen zijn niet heel sterk verticaal of horizontaal. • De gebouwen verspringen ten opzichte van elkaar, er zijn geen of minimale verspringingen in de rooilijn binnen één gebouw, in architectuur opgenomen pergola's, overgangen, en erkers zijn hier een uitzondering op. • De gebouwen verschillen ten opzichte van elkaar wat betreft bouwhoogte. • De gebouwhoogte is tussen de 10 en 50 meter (3-15 bouwlagen). • De gevel wordt als één architectonisch geheel ontworpen van plint tot dak. • Torens ogen rank. • Balkons zijn integraal onderdeel van de architectuur. De helderheid van de structuur is leidend. Balkons zijn onderdeel van het volume en/of onderdeel van het grid. Aan het PEN-plein heeft de hoge plint een uitnodigende, open, stedelijke uitstraling. 12

CONCEPT

Eigentijdse, ingetogen, lichtvoetige, heldere volumes met de zichtbare structuur als leidend principe.

De architectuur gaat over gelaagdheid en Herkenbare royale en rijk gedetailleerde De gebouwen in de nieuwe tijdlaag prioriteit. hoofdentrees. zijn eigentijds , ingetogen en open. De structuur wordt gevierd. Kenmerkende plastiek: balans primair-secundair-tertiair.

Gebouwen zijn lichtvoetig, maar landen Gebouwen landen zacht in buitenruimte. Gebouwen zijn ingetogen en lichtvoetig. op de grond.

In afstemming wordt gezocht naar een Kroon van de toren wordt bijv. gevormd Materialisatie sluit aan bij PEN-ensemble. rijkheid aan verschillende materialen, door schaalsprong gebouwstructuur. Beton-baksteen-hout architectuur en keuzes. 13

UITSTRALING Kleur- en materiaalgebruik Materialen, vakmanschap en liefdevolle detaillering PEN volgend. • Gebouwen stralen vakmanschap uit. • De herkenbare structuur of grid wordt gevierd. Gevels zijn géén massa met gaten. • De architectuur gaat over gelaagdheid en prioriteit. Gevels hebben plastiek, diepe neggen en gelaagdheid. Gaat over keuze in primaire, secundaire en tertiaire middelen. • Structuur is de basis. De gebouwen kennen een rigide hoofdvorm met subtiele afwijkingen ter verbijzondering. • We maken een inclusieve wijk. Geen verschil in Herkenbare structuur, benadrukt door beeldkwaliteit ten aanzien van sociaal of dure koop. plastiek. • Ten opzichte van het PEN-ensemble gaan de gebouwen in de nieuwe tijdlaag door opener karakter en natuurlijke kleurtinten meer op in het landschappelijk decor. • Materialisatie per gebouw is gelijk van plint tot dak. Verbijzondering mag, bijvoorbeeld door een ander materiaal in gelijke natuurlijke kleurstelling. • Gebruik van natuurlijke kleuren en materialen: hout, metselwerk en beton. Natuurlijke kleuren van de materialen. Er wordt gebruik gemaakt van materialen die mooi oud worden en een lange levensduur kennen en circulair zijn. • Sfeer, kleur en materiaalgebruik wordt op elkaar afgestemd. • Entreehallen worden mee ontworpen in de architectuur. Er is aandacht voor verlichting en interieur.

Brievenbussen zijn goed geïntegreerd middels postkasten in de entreehal en anders mooi geïntegreerd in de architectuur en entreepui. In afstemming wordt gezocht naar de • HWA en noodoverstort worden mee-ontworpen in de balans verscheidenheid en eenheid. architectuur. Er is hierbij oog voor onderhoud op lange termijn. • Kozijnen zijn van hout of aluminium. Mogen geen felle kleur hebben. • Metselwerk in ingetogen, natuurlijke kleur. Geen rode baksteen. • Bij toepassing prefab aandacht voor naadverdeling. • Er wordt nagedacht over relatie tussen maaiveld en wonen. Woonkamers moeten relatie hebben met maaiveld, borstweringen dienen terughoudend te worden toegepast. • Goed nadenken over transparantie in de plint vs. privacy. Dit dient te worden opgenomen in de architectuur, bijvoorbeeld door verhoogde begane grond vloer of afstand middels voortuinen. Dit moet worden opgenomen in de architectuur zodat een eenduidige plint ontstaat en open uitstraling mogelijk is. • Speciale aandacht voor aanlichten gebouwen, in relatie Gebouwstructuur wordt ingezet ter tot groene setting. Indirecte aanlichting gebouwen en definieëring overgangen en buitenruimte. balkons. Hierbij is aandacht voor natuur en gebruiker. 14

CONCEPT

Plastiek, geleding & vakmanschap

In beeldkwaliteit is geen zichtbaar Herkenbare structuur. Verfijnde Structuur definieert de buitenruimte. verschil tussen sociale huur of koop. balkonhekken zodat sterke relatie met maaiveld mogelijk is.

Er is speciale aandacht in kleur- en Gebouwen hebben een eigen, herkenbare Overgangen binnen-buiten worden met materialen, en/of uitstraling om recht te identiteit. aandacht gedetailleerd en ontworpen. doen aan groen decor.

Balkons zijn onderdeel van de strctuur. Subtiele afwijkinegn op het grid leiden tot Kroon als subtiele beëindiging door gewenste speelsheid. setback en verschaling.

15

Specials

PEN-PAVILJOEN EN UITKIJKTOREN Gebouwen benadrukken de overgang • De gebouwen zijn alzijdig en open. De overgang en aansluiting tussen een ‘tuin’ en de rand wordt hiermee benadrukt.

Verbijzondering van de openbare ruimte • Deze gebouwen zijn zorgvuldig vormgegeven en bij uitstek een verbijzondering in de openbare ruimte. • Constructieve elementen spelen een centrale rol binnen het ontwerp van het gebouw. • De gebouwen worden als eenheid ontworpen. • Het materiaalgebruik is zorgvuldig op elkaar afgestemd. Een combinatie van hout, staal, beton en metselwerk is mogelijk.

Uitstraling • Ook voor deze gebouwen geldt de herkenbare structuur als leidend principe. • Natuurlijke materialen met natuurlijke kleur. Beton, hout of baksteen.

BEHEERDERSWONINGEN Gebouwen zijn verbijzondering in de rand • De beheerderswoningen blijven behouden en worden gerenoveerd. • Uitbreiding ten behoeve van functionaliteit café is mogelijk, mits passend bij de architectuur.

TORENS Torens worden behandeld als specials in hun plan. • De hoogte maakt de torens een special. • De torens tonen PEN-Dorp van ver af. Hier moet speciale aandacht aan besteed worden.

16

CONCEPT

Aandacht voor overgang binnen-buiten. Kleuren en materialen zijn zorgvuldig op Indien mogelijk en passend inzet van elkaar afgestemd. bestaande elementen PEN-gebouw.

Specials benadrukkken het landschap ter De beheerderswoningen blijven Aandacht voor herkenbaarheid Abe plekke. behouden en worden gerenoveerd. Bonnema Café, bijvoorbeeld door signing.

Aandacht voor overgang binnen-buiten. Verbijzonderende elementen van de Gebouwen zijn alzijdig en open. gebouwen in afstemming gewenst.

17

04 Beeldkwaliteitscriteria aansluiting op openbare ruimte

Algemeen Tuin van Mien Ruys 1. De twee belangrijkste ontwerpprincipes in alle plannen Het is een introverte groene ruimte, alleen toegankelijk van Mien Ruys zijn: voor voetgangers. Er is een contrast tussen strakke vormen 1. Krachtige contrasten tussen architectuur en natuur, (kademuren, vlonders) en de weelderige beplanting met een oftewel: heldere strakke vormen van paden, kademuren, natuurlijk karakter. pleintjes, geschoren hagen en bomenblokken in contrast met zachte oevers, weelderige beplanting en los Er zijn de volgende uitgangspunten voor de inrichting: gestrooide bomen. • De grote vijverpartij en de kanaaltjes plus stuwtjes 2. Een belangrijke rol voor de beplanting. De nadruk ligt worden gehandhaafd en hersteld of in een aangepaste op kleur en variatie en het beleven van de seizoenen. vorm teruggebracht. Het watersysteem met • Gebruikte materialen zijn robuust. doorstroming van water blijft zo intact. • Verlichting: er is speciale aandacht voor verlichting en • Voor de invulling van het groen zal zoveel mogelijk lokaal en indirect aanlichten van landschapsontwerp en uitgegaan worden van de oude beplantingsplannen. gebouwen. Twee aanwezige Metasequioa’s worden gespaard. Extra • Openbare ruimte wordt vanuit gevels verlicht. aandacht voor eenvoud in beheer en onderhoud. • Wandelroutes door de tuin bestaan uit vlonders en plankieren.

PEN-ensemble • De buitenruimte verspringt met de rooilijn van de gebouwen. • Op de landschappelijke oevers bestaat de buitenruimte uit een houten vlonder en/of pergola met een maximale diepte van 4 meter. 1. • Pergola’s zijn onderdeel van de architectuur van de gebouwen. • De buitenruimte op de verdieping bestaat uit groene daktuinen en en begroeide pergola’s. 2. • De buitenruimte op de dekken bestaat uit groene privetuinen aan een collectieve, ruime, omloop. 3. 3 zones Stedelijke zone De openbare ruimte van het PEN-dorp heeft drie verschillende zone’s. Dit is de zone waar de verkeersbewegingen plaatsvinden, 1. Het groene hart, de tuin van Mien Ruys waar zich publieke functies bevinden, waar de entree’s van 2. De stedelijke zone tussen het PEN-ensemble en de de gebouwen van de nieuwe tijdlaag zijn. Het deel van het gebouwen van de nieuwe tijdlang plangebied met de meeste ‘reuring ‘. De zone is niet overal 3. De landschappelijke rand, tussen de gebouwen van de even breed, er zijn 4 delen die een grotere maat hebben nieuwe tijdlaag en de ringsloot. en daardoor ook een belangrijke functie als verblijfsgebied hebben: het zijn de 4 nieuwe tuinen van het PEN-dorp • Ze verschillen in gebruik en karakter maar delen ook een aantal kenmerken. Uitgangspunten voor de inrichting: • Groen is belangrijk, elke zone heeft een groen karakter .

• Water speelt een belangrijke rol, zowel in de vorm van • Water is belangrijk, het watersysteem van het PEN-dorp hemelwateropvang, als in de vorm van goten en sloten, loopt in alle zone’s door. onderdeel van het watersysteem en waterberging. • Bij de inrichting van elke zone worden de twee • Het groen is belangrijk. De beplanting zorgt voor een belangrijkste ontwerpprincipes van Mien Ruys groen beeld in de hele zone, en mat name in de tuinen. toegepast. Hier ligt in de uitwerking de nadruk op kleur en variatie, gecultiveerde soorten met een weelderig beeld zoals

18

CONCEPT

De overgang tussen gebouw en openbare Nadrukkelijk aandacht voor binnen- Plantenbakken en meubiliair geïntegreerd ruimte is met zorg vorm gegeven. buitenrelatie vanuit woning richting in architectuur. landschap en tuinen.

Terugliggende entrees maken een Parkeren wordt opgenomen in de Daklandschap als vijfde gevel en waar voorzone blokken, onder een dektuin. Tuinen mogelijk inzetten als daktuinen hebben een open relatie.

Gebouwen met vlonders prikken in de Informele overgangen binnen-buiten. Buitenruimten versterken relatie groene rand. Aandacht voor overgang. maaiveld-gebouwen aan PEN-plein.

19

siergrassen en grote groepen vaste planten maar ook (veel) nieuwe bomen. De nadruk ligt op soorten Landschappelijke rand die een bijdrage leveren aan de biodiversiteit, zoals drachtplanten en soorten die vogels trekken. Dit is de meest groene en natuurlijke zone van het • Zowel de tuinen als de verbindende zone’s zijn ingericht plangebied, de grenssloot langs de grens van het plangebied als shared space maakt deel uit van deze rand. Het terrein ligt hier lager, • Uniformiteit in bestrating. Een beperkt aantal, kwalitatief tussen de 0.5 en 1.5 meter lager dan het vloerpeil van het hoogwaardige materialen die in verschillende patronen PEN-ensemble. Delen van deze zone zullen daardoor een en/of combinaties per tuin accentverschillen aan kunnen drassig en moerasachtig karakter hebben en plaatselijk brengen wordt de grenssloot verbreed. Dit versterkt samen het • Uniformiteit in straatmeubilair. Hiervoor is de HIOR eiland-karakter van het PEN-dorp. van de gemeente Alkmaar leidend en de keuze van de materialen zal in samenspraak met stadswerk van de Uitgangspunten voor de inrichting: gemeente Alkmaar plaatsvinden. • Zoveel mogelijk van de aanwezige bomen worden gespaard en ingepast. • Met name aan de zijde van de N9 zal de boombeplanting PEN-Plein verder verdicht worden met inheemse en streekeigen PEN-ensemble soorten zoals wilg, populier en els.

• Het PEN ensemble heeft een voorzone waar mogelijk • Grote delen van de landschappelijke rand zullen relatief van maximaal 4 meter die verspringt met de rooilijn. Het open blijven, met een lage beplanting zodat de rand betreft hier groene voortuinen met evt. een haag. overwegend extravert is en er doorkijken zijn tussen de • De buitenruimte op de verdieping bestaat uit groene bebouwing het plangebied in. daktuinen en begroeide pergola’s. • De zone is alleen toegankelijk voor voetgangers via • Pergola’s zijn onderdeel van de architectuur van de vlonders en plankieren. De uitzonderingen hierop gebouwen. zijn de toegangen voor auto’s en fietsers die de landschappelijke rand kruisen. Gebouwen nieuwe tijdlaag • De verlagingen in het terrein spelen een belangrijke rol • De rooilijn is een harde grens waar niet overheen wordt in het vergroten van het waterbergend vermogen en gebouwd. De openbare ruimte (vloer van het plein) loopt mogen (incidenteel) onder water staan. door tot aan de rooilijn van de gebouwen. • De te gebruiken soorten zijn inheems en passen bij/ • De plintzone aan het plein is ten minste vijf meter hoog versterken het drassige karakter, zoals riet, dotters, Iris, en biedt ruimte voor niet-woonfuncties. hoefblad. Het zijn planten met waterzuivering vermogen • De (auto)ingang van de parkeerhub bevindt zich niet aan zodat de moeraslanden ook als helofytenfilter werken.

het PEN-plein. • De voorzone van woningen op de verdieping aan het Gebouwen nieuwe tijdlaag plein gaat ook een relatie aan met de context. • Aan de landschappelijke rand prikken gebouwen met • Op de verdieping zijn balkons of loggia’s mogelijk. Buiten een buitenruimte in de landschappelijke rand. De het volume stekende gevelelementen, zoals balkon of voorzone is een houtenvlonder van maximaal 4 meter. erkers zijn enkel toegestaan als zij zijn geïntegreerd in de architectuur en/of voortkomen uit de structuur. PEN-ensemble • De parkeerhub en de toren aan het PEN-plein hebben • Het PEN ensemble heeft een voorzone van maximaal een setback van tenminste 3 meter op de tweede laag 4 meter die verspringt met de rooilijn. Het betreft hier met riante buitenruimte aan het plein. omhaagde groene voortuinen.

Buurtplein PEN-ensemble en gebouwen nieuwe tijdlaag • Gebouwen hebben een stoepzone van gebakken materialen van maximaal 1,5 meter aan het plein. De overgang van voortuin naar buurtplein is informeel.

Kanaaltuinen PEN-ensemble en gebouwen nieuwe tijdlaag • Gebouwen hebben hier een groene omhaagde tuin van maximaal 4 meter.

20

CONCEPT

Contrast tussen haagblokken en Contrast tussen strakke hagen en losse Buitenruimte aan landschappelijke rand. weelderige beplanting. beplanting. Hagen zijn hier gebruikt om hoogteverschil in op te vangen

Zachte overgangen. Eventuele zitelementen worden mee Contrast tussen gemaaid gras en ruig ontworpen. gras, geschikt voor de landschappelijke rand.

In geval van dektuinen boven parkeren, Zicht op groen in doorkijk tussen Contrast tussen haagblokken en strakke zitten er openingen in het dek met gebouwen. vlonders en weelderige beplanting. bomen in de volle grond. 21

05 Beeldkwaliteitscriteria bruggen

Algemene criteria • Bruggen sluiten aan bij het landschappelijke karakter van het klimaateiland: gebruik zoveel mogelijk hout en natuurlijke tinten. • Bruggen hebben een modern en no-nonense karakter en zijn als geheel ontworpen. • Gebruik zo min mogelijk gebogen vormen. • Spijlen zijn van hout en zo slank mogelijk voor maximaal contact met het water.

Bruggen voor gemotoriseerd verkeer • De betonnen brugkoppen worden meeontworpen. • De brugkoppen zijn smal en een geïntegreerd onderdeel van de brug. • In de brugkop wordt de straatnaam of naam van de brug gegrafeerd. • Indien er over waterloop verkeer rijdt, moet het water wel vrij kunnen stromen.

Bruggen voor langzaamverkeer • Spijlen en het brugpad zijn als een geheel ontworpen en lopen in elkaar over. • De aanlanding van de brug loopt door in de openbare ruimte. • In de houtenkop van de brug wordt de straatnaam of naam van de brug gegrafeerd.

Vlonderpad • Plankenbruggen liggen altijd haaks en evenwijdig op de gebouw structuur. • Materiaal: hout, composiet of gerecycled materiaal.

Plankieren • Vlonders zijn altijd rechthoekig • Eventuele zitelementen zijn als geheel meeontworpen

22

CONCEPT

Beplantingseilanden geven het PEN-plein Water plaatselijk verdiept rond een een groen karakter. waterbassin, bijvoorbeeld t.p.v. buurtplein.

Bruggen voor langzaamverkeer: spijlen en Contrast tussen strakke vlonders en brugpad als geheel ontworpen. natuurlijke moerasbeplanting.

Loopvlonders Voorbeeld van contrast tussen strakke vormen en weelderige beplanting.

23

Colofon

Beeldkwaliteitcriteria De Tuinen van PEN-Dorp

In opdracht van: NH Development

Projectteam: Bart van Kampen - De Zwarte Hond Lisa van der Slot - De Zwarte Hond Yamal Daems - De Zwarte Hond Thijs de Boer - De Zwarte Hond Anet Scholma - Buro Mien Ruys

Concept: Mei 2021

De Zwarte Hond - Rotterdam Buro Mien Ruys Tuin & Landschapsarchitekten Westblaak 37 Amstel 157 3012 KD Rotterdam 1018 ER Amsterdam T +31 10 240 90 30 T +31 20 62 25 87 3 info@De Zwarte Hond.nl buro@mienruys.nl www.De Zwarte Hond.nl www.mienruys.nl © 2020 De Zwarte Hond bv

24