Jaarstukken 2022 Albrandswaard .pdf

Verhardingen zoals wegen, straten, paden en pleinen binnen de bebouwde kom; Straatmeubilair; Openbare verlichting; Verkeer- en straatnaamborden; Gemeentelijke riolering; Waterbodems, beschoeiingen, Civiele kunstwerken; Openbaar groen; Speelvoorzieningen; Gemeentelijke gebouwen.

Om de kapitaalgoederen die zich in de buitenruimte bevinden goed te kunnen beheren, is in juni 2020 het herziende Beheerplan openbare ruimte 2020 - 2024 door de BAR-organisatie vastgesteld. Het beheerplan geeft duidelijkheid over de kosten die gemaakt moeten worden om de openbare ruimte te onderhouden binnen de wettelijke kaders en de met de gemeenteraad afgesproken beleidskaders. Uitgangspunt daarbij is dat de planningen voor vervanging en groot onderhoud zijn gebaseerd op resultaatgericht beheer. Dit houdt in dat wordt onderhouden of vervangen wat daadwerkelijk nodig is, in plaats van onderhouden of vervangen op basis van technische levensduur. Voor de gemeentelijke riolering vormt vanaf 2022 het Programma Stedelijk Waterbeheer 2021-2025, vastgesteld in december 2020, de basis voor het onderhoud en de vervangingen waarbij duurzaamheid en klimaatadaptatie een belangrijke rol spelen. Binnen dit plan staat beschreven op welke locatie welk onderhoud of vervanging noodzakelijk is. Dit vormt ook de basis voor het bepalen van de rioolheffing voor de komende jaren. Voor het onderhoud en beheer van de gemeentelijke gebouwen is in 2016 voor alle gebouwen een meerjarenonderhoudsplan vastgesteld. Deze plannen vormen de basis voor een goed gebouwenbeheer.

Zorg voor de openbare ruimte Binnen het vastgestelde beheerplan waren voor 2021 de beeldnormeringen van de CROW en de landelijke Standaard 2018 het uitgangspunt. Het beheerplan omvat differentiatie op basis van gebiedsindeling en selectief verhogen en verlagen van de kwaliteitsniveaus. Hierbij is kwaliteitsniveau B het uitgangspunt. De afgesproken kwaliteit wordt structureel bewaakt door de implementatie van een professioneel monitoringsplan.

- 80 -

In onze beheerplannen zijn projecten en onderhoudsmaatregelen opgenomen om het gewenste kwaliteitsbeeld te realiseren en te behouden. Wel zijn we in 2021 afgestapt van het beeldgericht beheer voor het onderhoud van de groene buitenruimte en terug gegaan naar frequentie gericht beheer. Bij het totale beheer van de buitenruimte worden de planningen van de verschillende beheerdisciplines zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Dit zodat werkzaamheden waar mogelijk gecombineerd kunnen worden uitgevoerd. Om deze integraliteit te borgen wordt het beheerplan jaarlijks geactualiseerd en binnen de organisatie afgestemd. De onderliggende beheerplannen en het integrale beheer heeft als doel: • Het zorgen voor een veilige, comfortabele, leefbare en duurzame openbare ruimte voor de bewoners van Albrandswaard; • De afgesproken kwaliteit van de openbare ruimte waarborgen door kwaliteitssturing; • Het beleid en consequenties hiervan v.w.b. de vastgestelde kwaliteitsniveaus aan alle belanghebbenden communiceren, zodat gekozen beleid en daarmee keuzes in de dagelijkse praktijk duidelijk en uitlegbaar zijn; • Voldoen aan wettelijke normen; • Budgetbeheersing; • Integrale afstemming tussen de verschillende beheeractiviteiten; • Termijnplanning voorhanden; • Integrale aanpak van de taakvelden om hiermee een efficiëntieslag te behalen.

De beleidskaders waarbinnen het beheer en onderhoud in 2022 uitgevoerd is, is o.a. opgenomen in: de beleidsnota’s Groenbeleidsplan 2009 - 2019, Programma stedelijk waterbeheer 2021-2025, het Gemeentelijke Verkeer-, en Vervoersplan 2012, Beleidsregels oplaadvoorzieningen voor elektrische voertuigen 2016, Speelruimteplan 2010 - 2020, Licht op Albrandswaard, beleidskader openbare verlichting 2016, Beleidsplan ‘Afval en grondstoffen 2019-2023’ en het Baggerplan 2011 – 2020. Dit beleid is vertaald in het genoemde beheerplan en wordt zo ter uitvoering gebracht. Wegen De functie van het gemeentelijke wegennet is om het verkeer veilig, vlot en comfortabel te verwerken. Als wegbeheerder heeft de gemeente een zorgplicht om haar wegen te onderhouden en veilig te houden. Deze plicht is af te leiden uit de Wegenwet. Onvoldoende zorg hiervoor leidt tot klachten van gebruikers van de buitenruimte en mogelijk tot schadeclaims. Door het opstellen van het Beheerplan openbare ruimte 2020 – 2024 is de financiering van het onderhoud van het totale wegenbestand voor de komende jaren inzichtelijk en beheersbaar gemaakt. De onderhoudstoestand van de wegen in relatie tot het beschikbare budget is hierbij onderbouwd. Na de bomenbuurt is in 2022 het vernieuwde inrichtingsplan voor park Rhoon gerealiseerd.

Wandelpaden zijn vernieuwd, het hertenkamp heeft een nieuwe locatie en onderkomen gekregen, het terrein is beter ingericht voor intensiever gebruik en de openbare verlichting is vernieuwd. Naast het park is in combinatie ook de Sportlaan aansluitend aan het park succesvol gerenoveerd en autoluw gemaakt. Dit sluit goed aan bij het verkeersveiliger maken voor schoolgaande kinderen die naar de Julianaschool gaan. Aansluitend hierop wordt in 2023 nog een nieuwe brug- en fietsverbinding gemaakt vanaf de Gaarde naar de Sportlaan. Dit om de veiligheid voor schoolgaand verkeer verder te vergroten. Kwaliteit In 2022 beschikte Albrandswaard over ongeveer 116 hectare aan verharding met een vervangingswaarde van circa € 78 miljoen. Binnen deze discipline is kwaliteitsniveau A

- 81 -

doorgevoerd in de centra gebieden, niveau B in de woonwijken en niveau C op industrieterreinen. Deze niveaus worden getoetst conform de CROW beeldnormeringen. Uit de laatste weginspecties is gebleken dat de technische staat met name van de asfaltverhardingen sterk achteruit is gegaan. Dit is te verklaren omdat in 2020 besloten is om het regulier onderhoudsbudget in het kader van noodzakelijke bezuinigingen te verlagen. In 2021 heeft dit nog niet direct geleidt tot problemen vanwege de goede staat op dat moment. Echter we nu een jaar verder zijn is degeneratie aangetoond en is sprake van een achterstand in onderhoud. Met de verminderde onderhoud budgetten is wel geaccepteerd dat kleine schades minder snel gerepareerd worden waarbij altijd getoetst wordt op het veiligheidsaspect. Het effect van het verlaagde budget heeft nu vooral een negatief effect op asfalt verharding. Groot onderhoud op asfalt verharding is uitgesteld, de reparaties bestonden hooguit uit klein onderhoud. Op korte termijn is extra onderhoud noodzakelijk en zullen de budgetten verhoogd moeten worden om kapitaalvernietiging op termijn tegen te gaan. Straatreiniging Binnen de grootschalige onderhoudsbestekken van de buitenruimte is in 2022 na een vernieuwde aanbesteding afgestapt van het beeldgericht beheer conform de CROW beeldkwaliteitsnormen.

De normen zijn nog steeds het uitgangspunt maar er heeft een verschuiving plaats gevonden van beeldbeheer naar onderhoud op frequentie. Binnen het onderdeel ‘schoon houden van de openbare ruimte’ valt ook de onkruidbestrijding op verhardingen. Binnen Albrandswaard worden hiervoor geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Kwaliteit Een schone leefomgeving heeft in onze gemeente een hoge prioriteit. De gestelde afspraken met de raad zijn hierbij leidend geweest en buiten ook gemonitord. In de dorpscentra (winkelgebieden) is kwaliteitsniveau A als norm gehanteerd en voor het overige deel van de openbare ruimte kwaliteitsniveau B. Via het onderhoudsbestek 2022 en verder dient dit kwaliteitsniveau als basis bij het bepalen van de frequenties die nodig is om de buitenruimte schoon te houden. Openbare verlichting Openbare verlichting speelt een belangrijke rol in de openbare ruimte. Als gemeente dragen we zorg voor een goed functionerende openbare verlichting waarmee de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de leefbaarheid wordt gediend.

Bij de toepassing of vervanging van openbare verlichting hanteren we de volgende uitgangspunten: • De gemeente zorgt voor verlichting op maat daar waar het volgens de Nederlandse Praktijk Richtlijn NPR 13201 +A1:2018 nl noodzakelijk is of vanuit sociale veiligheid wenselijk is; • De openbare verlichting is energiezuinig en afgestemd op de behoefte; • Vervanging van masten/armaturen wordt waar mogelijk gecombineerd met geplande reconstructies en uitgevoerd in LED verlichting; • Om de elektrotechnische veiligheid van de installaties te verbeteren voorzien we niet geaarde lichtmasten van dubbel geïsoleerde aansluitkastjes of we zorgen alsnog voor aarding; • In het buitengebied en bij randen van natuurgebieden hanteren wij het uitgangspunt: ‘er wordt niet verlicht, tenzij’. De focus ligt op het vervangen van openbare verlichting waarvan de levensduur is verlopen. Waar mogelijk wordt hierbij overgestapt op LED verlichting. In 2022 zijn ongeveer 150 armaturen vervangen waarvan het grootste gedeelte op verschillende locaties in Portland.

- 82 -

Voor nog eens 175 armaturen is in 2022 opdracht gegeven deze te vervangen maar hierbij is door leveringsproblemen vertraging in gekomen. Naar verwachting worden in deze in het 1ste en 2de kwartaal alsnog vervangen. Kwaliteit In 2022 beschikte Albrandswaard over een areaal van ruim 5.800 lichtmasten en 6.000 armaturen met een vervangingswaarde van circa € 5.7 miljoen. De gehele openbare verlichtingsinstallatie voor het preventieve en correctieve onderhoud is uitbesteed aan een daartoe gespecialiseerd bedrijf. Storingen die gerelateerd zijn aan de ondergrondse infrastructuur zijn voor verantwoordelijkheid van Stedin. De verlichtingskwaliteit zelf is niet via wettelijke of bindende bepalingen geregeld. De Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) heeft wel richtlijnen opgesteld. De gemeente Albrandswaard volgt hierbij een tweesporen beleid ten aanzien van de te hanteren verlichtingsniveaus: De openbare verlichting ten behoeve van nieuwe infrastructuur bij reconstructies binnen de bebouwde kom dient te voldoen aan de Nederlandse Praktijk Richtlijn NPR 13201 +A1:2018 nl; In het buitengebied en bij randen van natuurgebieden hanteren wij het uitgangspunt: ‘er wordt niet verlicht, tenzij’. Verkeer De focus heeft gelegen op het verkeersveiliger maken van schoolomgevingen, 30km zones en langzaamaan verbindingen.

Ook in 2022 is in afstemming met de scholen geprobeerd de omgeving veiliger te maken, door te kijken naar educatie/gedragsverandering in combinatie met fysieke aanpassingen buiten. In 2022 is gestart met het opstellen van een nieuwe mobiliteitsvisie. Dit plan dient handvatten te bieden hoe we als gemeente met alle toekomstige verkeersontwikkelingen, mobiliteitsvraag en nieuwbouw in de gemeente omgaan. Dit zal worden vertaald in een uitvoeringsplan voor 5 jaar waarmee we gericht eventuele problemen kunnen aanpakken en de verkeersveiligheid verder kunnen verbeteren. Kwaliteit Voor de verkeersinrichting van wegen worden de richtlijnen van het CROW en de SWOV gebruikt. In een enkel geval wordt van de richtlijnen afgeweken, omdat de situatie daarom vraagt. Voor verkeersmiddelen hanteren we het beheerplan voor verkeer- en straatnaamborden als uitgangspunt. Bij verkeersmiddelen (verkeers- en straatnaamborden en verkeersobjecten) heeft het begrip kwaliteit betrekking op: 

Veiligheid: het juiste bord op de juiste plaats; Zichtbaarheid: technische normen voor reflectie.

Riolering Riolering wordt vaak als vanzelfsprekend ervaren. Toch is de aanleg van riolering één van de belangrijkste ontwikkelingen geweest bij de verbetering van de volksgezondheid. Riolering neemt om deze reden een aparte positie in binnen het gemeentelijk takenveld. Vanwege de gemeentelijke zorgplicht wordt er ook een aparte (riool)heffing geïnd en is er een wettelijke verplichting om in het bezit te zijn van een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Deze zorgplicht heeft betrekking op inzameling en transport van afvalwater, hemelwater en grondwater. In het kader van de ontwikkeling van de nieuwe Omgevingswet is het GRP omgevormd naar het Programma Stedelijk Water (PSW) 2021 – 2025 waarbij duurzaamheid

- 83 -

en klimaatadaptie nu ook een belangrijke rol spelen. Dit plan is vastgesteld in 2020. De gemeentelijke taken op het gebied van de riolering zijn gebaseerd op de Wet milieubeheer. Bij de uitvoering van deze wettelijke verplichting is gemeentelijke beleidsruimte aanwezig. Voldaan moet worden aan de richtlijnen van de waterkwaliteitsbeheerder: het waterschap Hollandse Delta. Onvoldoende zorg voor het gangbaar houden van het rioolstelsel kan leiden tot slechte afvoer van hemel- en afvalwater, overlast van water op straat en schadeclaims. Het PSW geeft een actueel beeld van de benodigde onderhoudsbehoefte voor de riolering voor de komende 5 jaar en voor de lange termijn. In 2022 is een aantal projecten voorbereid en aanbesteed. Dit betrof rioolvervanging Akkerstraat, Sering, Jasmijn en een gedeelte van de Gaarde en Graaf Bentincklaan. Daarnaast is een plan opgesteld om een gedeelte van de riolering te renoveren. In de Havendam is een deel van de riolering vervangen en een deel gerenoveerd om de afvoer via de nieuwe riolering in het Spui mogelijk te maken. In het afgelopen jaar is de renovatie van gemaal Kerkstraat afgerond, zijn diverse rioolpompen vervangen en diverse deelrenovaties uitgevoerd. Tevens is een nieuw onderhoudsmanagement systeem geïmplementeerd. Hierdoor ontstaat meer inzicht in de status van de pompinstallaties en kan het onderhoud doelmatiger uitgevoerd worden.

De afspraken met het waterschap over het transport en zuiveren van afvalwater zijn geactualiseerd. In december is daartoe het afvalwaterakkoord door beide partijen ondertekend. Groen en bomen De bomen, beplanting en het gras in een gemeente zijn de aankleding van de openbare buitenruimte en belangrijk voor de beleving van onze buitenruimte. Als gemeente hanteren we het motto 'Albrandswaard': Dorpen tussen groen en stad, we zijn de groene long in een verder verstedelijkte omgeving. Het ontwikkelen, opbouwen en onderhouden van het openbaar groen is daarom een belangrijk gegeven. De uitgangspunten van groen zijn vastgelegd in het groenbeleidsplan. Strategisch boombeheer Sinds 2016 wordt er stevig ingezet op een consequent boombeheer gericht op een optimale begeleiding en ontwikkeling van bomen en het uitvoeren van structurele boomveiligheidscontroles. In 2022 is 1/3 deel van het bomenbestand gecontroleerd conform de geplande cyclus en zijn de noodzakelijke snoeimaatregelen uitgevoerd. In navolging daarop ontstaat inzicht in de bomen die gekapt dienen te worden vanwege veiligheid. Deze worden vervolgens ook in hetzelfde jaar gekapt en waar mogelijk vervangen. Door jaarlijkse herhaling van deze planning wordt er zorg gedragen voor een kwalitatief goed en veilig bomenbestand.

Uiteraard word altijd kritisch gekeken naar nieuwe geschikte aanplantlocaties Park Rhoon Als vervolg op de geïnventariseerde wensen van bewoners, opgehaald middels een enquête in 2021, is in 2022 verder invulling gegeven aan het ontwerp voor het park Rhoon. De invulling heeft geresulteerd in een definitief inrichtings- beplantingsplan, waar het evenemententerrein, een speelplek, honden uitrenveld en nieuwe bomen en beplanting in zijn opgenomen. Uiteraard zijn de nieuwe elementen en objecten in het park ingepast bij de al aanwezige en waardevolle elementen en objecten zoals de 'Anne Frank boom', het hertenkamp en (toekomstige) beeldbepalende bomen. Ook de entrees van het park zijn meegenomen in de planvorming, waardoor het park vanuit elke entree een kleurrijk, uitnodigend en veilig karakter uitstraalt. In het eerste kwartaal van 2023 zal de uitvoering van het inrichtings- en beplantingsplan gaan plaatsvinden.

- 84 -

Groenrenovaties Het park Rhoon is natuurlijk niet het enige groenproject waar we ons als gemeente in 2022 mee bezig hebben gehouden. Op vele plekken binnen de gemeentegrenzen van Albrandswaard is op kleine en grote schaal weer groen opgeknapt of is extra groen gerealiseerd om de kwaliteit van het groen in onze dorpen te verhogen. Hieronder volgen een aantal locaties waar het groen een impuls heeft gekregen: Poortugaal: Kerkstraat, Albrandswaardsedijk, Klaverruiter, Muiderslot, Sleedoorn, Park Poortugaal, begraafplaats Poortugaal en Achterweg. Rhoon: Korhoenlaan, Viaductweg, Stationstraat, Ghijseland, Buytenland van Rhoon en Berenwei. Portland: Bouwlust, Kwartslaan (fase 1), Platina, Saffierhoven, Parelsnoer en Vogelkers. Benieuwd wat er precies aan kwaliteitsimpuls heeft plaatsgevonden op de bovenstaande locaties? Neem voor inhoudelijke toelichting contact op met de groenbeheerder. Beheer Het beheer van ons groen in 2022 heeft plaatsgevonden volgens de onderhoudsrondes van de integrale onderhoudsbestekken, waarin het aantal rondes, de periode van uitvoering per beheergroep is vastgelegd. Gazon wordt bijvoorbeeld 22 keer per jaar gemaaid en beplantingsvakken worden 10 keer per jaar onkruidvrij gemaakt.

Het groen op de zogenoemde hotspots, zoals dorpscentra en het terrein van het gemeentehuis, valt buiten de integrale onderhoudsbestekken aangezien daar een hoger kwaliteitsniveau voor is bepaald, kwaliteitsniveau A. Op de hotspots is de intensiteit en de frequentie van onderhoud hoger als in de woonwijken en industrieterreinen en wordt daarom bijgehouden door ons eigen wijkteam. Het kwaliteitsniveau in de wijken en op de industrieterreinen is bepaald op kwaliteitsniveau B. De kwaliteitsniveaus van ons groen zijn ontwikkeld door de CROW. De frequenties voor het onderhoud zijn zodanig bepaald dat het afgesproken kwaliteitsniveau buiten wordt behaald. Omdat er volgens vaste frequenties en om vaste aantal weken onderhoud gepleegd wordt, is de communicatie naar bewoners makkelijk. Via visuele controles buiten en tussentijdse oplevermomenten van wijken waar het onderhoud is uitgevoerd zien we erop toe dat deze kwaliteit wordt behaald. Waar nodig wordt vervolgens bijgestuurd of extra onderhoud gepleegd om het buiten schoon, heel en veilig te houden. Waterwegen en baggeren De gemeente en het waterschap zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van het oppervlaktewater en voor het op diepte houden van de sloten en waterwegen in de gemeente. Het onderhoud bestaat uit het verwijderen van waterplanten en riet (dagelijks onderhoud) en baggeren (planmatig onderhoud).

Bij slecht beheer en onderhoud kunnen beide ervoor zorgen dat er een slechte doorstroming en afwatering ontstaat. Van deze werkzaamheden is baggeren het meest ingrijpend. In alle wateren in ons gebied ligt op de bodem een laag bagger: een mengeling van plantenresten en bezonken slib. De aangroei van bagger is een natuurlijk proces. Gemiddeld groeit bagger met ongeveer een centimeter per jaar. Om te voorkomen dat onze wateren steeds minder diep worden, moeten we de bagger eens in de zoveel tijd weghalen. Met het baggeren komen de sloten en waterwegen weer op de oorspronkelijke diepte. Problemen met de waterhuishouding, waterkwaliteit en te ondiep water worden daarmee opgelost. In 2022 is baggeronderhoud uitgevoerd in Poortugaal-Zuid en in de Polder Kijvelanden te Poortugaal en in Rhoon in en rond de Stationsstraat en Dorpsdijk. Daarnaast worden er binnen onze gemeente beschoeiingen onderhouden. Op basis van technische levensduur en visuele inspecties wordt beoordeeld waar beschoeiing aan

- 85 -

vervanging toe is. Waar mogelijk wordt daarbij bekeken of beschoeiing vervangen kan worden door natuurvriendelijke oevers. Indien dit niet mogelijk blijkt zal nieuwe beschoeiing terug geplaatst worden. In 2022 is ook de beschoeiing in de watergangen waar is gebaggerd hersteld (met uitzondering van de polder Kijvelanden, daar staat geen beschoeiing). Koedood De Koedood is de grootste aaneengesloten waterplas in onze gemeente en neemt daardoor een bijzondere positie in qua waterbeheer. In 2017 is er een overeenkomst getekend met het Waterschap Hollandse Delta over het onderhoud van de Koedood bij Portland. Per 1 januari 2018 is daarmee het baggeronderhoud door het waterschap afgekocht en ligt het volledig beheer bij de gemeente. Om het waterbeheer van de Koedood alsmede het groenbeheer van de Noordrand goed vorm te geven en aan te laten sluiten bij de wensen van de bewoners, is in 2018 samen met een groep bewoners uitgangspunten voor beheer opgesteld. Er is vervolgens gekozen voor een Europese aanbestedingsprocedure volgens de ‘mededingingsprocedure met onderhandeling’, deze is in 2020 afgerond. De gekozen aannemer is de firma GKB uit Barendrecht geworden op basis van kennis van zaken, creatieve en innovatie oplossingsrichtingen en de volle motivatie om de komende 10 jaar aan de slag te gaan in dit gebied. Het beschikbare budget staat vast in deze aanbesteding.

Binnen het contract is vastgelegd dat de onderhoudsaannemer samen met bewoners, gemeente en overige belangrijke stakeholders in overleg treedt over de inrichting, wensen en het onderhoud van het gebied. Dit is vormgegeven is een werkgroep die een aantal keer jaar bij elkaar komt. Hiermee moet een recreatief aantrekkelijk gebied ontstaan. In 2022 is het onderhoud van de Koedoodseplas, Koedoodzone en Noordrand uitgevoerd volgens het AUV-GC contract. Civiele kunstwerken De civiele kunstwerken in Albrandswaard bestaan uit bruggen, trappen, geluidsschermen, vlonders en visplaatsen. Bruggen vormen hiervan het grootste aandeel. Voor het beheren en onderhouden van de bruggen is in 2016 het beheerplan ge-update. Ten aanzien van de gemiddelde onderhoudskosten en de levensduur van bruggen zijn geen landelijke normen vastgesteld. Reden hiervoor is dat dit per brug sterk afhankelijk is van de ligging, omgevingsaspecten en de toegepaste constructie. Met de huidige objectgegevens, uitgevoerde technische inspecties en de onderstaande uitgangspunten is het beheerplan tot stand gekomen. Dit geeft inzicht in de onderhoudsaanpak. Het beheerplan openbare ruimte 2020-2024 met daarin opgenomen het meerjarig vervangingsplan geeft daarnaast inzicht in de vervangingen die moeten plaatsvinden.

Voor vervanging werkelijk plaatsvindt, wordt altijd eerst nog grondig gecontroleerd of dit ook werkelijk aan de orde is of dat uitstel en onderhoud mogelijk is in plaats van vervanging. Kwaliteit In 2022 beschikte Albrandswaard over circa 100 civiele kunstwerken met een vervangingswaarde van circa € 7,7 miljoen. Bij het opstellen van het beheerplan en het daarin opgenomen vervangingsplan zijn de hierna genoemde aspecten afgewogen: • Veiligheid; • Levensduur verlengend; • Schoonhouden.

- 86 -

Vanwege noodzakelijk bezuinigingen in 2022 is ook op het onderhoudsbudget voor civiele kunstwerken bezuinigd. Dit was mogelijk vanwege de goede staat van de bruggen en omdat bij het onderhoud esthetiek ook een belangrijke rol speelde. Dit laatste is losgelaten waarbij er nu meer pleksgewijs onderhoud plaatst vindt. Bruggen worden hierdoor niet minder veilig maar mogelijk wel minder fraai om te zien door o.a. afbladderen en verwering van verf, alg en mos aangroei, graffiti, etc. Onderhouds, vervangingsplan en maatregelen waren gebaseerd op een grote inspectie van de kunstwerken in 2018. In 2023 zal er opnieuw een grondige inspectie worden uitgevoerd en de beheer en onderhoudsplanningen hiervoor worden aangepast. Spelen De gemeente heeft de wettelijke verplichting het Attractiebesluit uit te voeren en moet kunnen aantonen dat alles in het werk is gesteld de toestellen veilig te plaatsen en in stand te houden. De wettelijke verplichting voor de veiligheid van speeltoestellen is geregeld in het ‘Besluit Veiligheid van Attractie- en Speeltoestellen’. In het Attractiebesluit zijn de wettelijke bepalingen voor aansprakelijkheid en veiligheid vastgelegd. Alle speelruimten en speeltoestellen zijn beoordeeld en afgezet tegen de demografische ontwikkelingen binnen de gemeente. Dit is verwoord in het Speelruimteplan 2010 - 2020.

In 2017 heeft een evaluatie plaatsgevonden van het speelruimteplan. Hiermee is nieuw inzicht ontstaan in de locaties waar geïnvesteerd en waar vervangen moet worden en welke speellocaties mogelijk opgeheven kunnen worden. Hiermee voorkomen we dat investeringen op de verkeerde plek gedaan worden. In 2022 zijn conform het beheerplan openbare ruimte meerdere speellocaties in de gemeente aangepakt. Het gaat hierbij om de locaties: Binnenhof, Molenweg, Albrandswaardseweg, Jonkerhof, Meeting, Weissenburglaan en de Nachtwaker In 2022 beschikte Albrandswaard over 129 speelplekken met een vervangingswaarde van circa € 2.3 miljoen. Conform het eerder genoemde Attractiebesluit controleren we de speeltoestellen vier keer per jaar en geconstateerde afwijkingen en mankementen worden zo snel mogelijk verholpen. De inspectieresultaten, reparaties en aanpassingen worden vastgelegd in een logboek. Tijdens het dagelijks onderhoud door de buitendienst wordt er op gelet dat alles schoon, heel en veilig is. Gebouwen In 2022 is voor alle gemeentelijke gebouwen een nieuwe meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld. Op basis van deze MJOP’s is een financiële doorrekening gemaakt met de te verwachten onderhoudskosten en hoe deze worden gedekt t/m 2036.

Kwaliteit Ten aanzien van de kwaliteitsnorm voor gemeentelijke gebouwen worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • De gemeentelijke gebouwen bevinden zich op onderhoudsniveau 3. • Het op planmatige wijze uitvoeren van het regulier onderhoud met materialen van gelijkwaardige kwaliteit.

- 87 -

Budgetten en kredieten onderhoud/vervanging kapitaalgoederen Omschrijving

Begroting na wijziging excl. kapitaallasten

Realisatie excl. kapitaallasten

Budgetten Wegen

757.800

863.661

Riolering

1.287.900

1.326.204

Verkeersmiddelen

320.600

179.211

2.009.600

2.182.501

Civiele kunstwerken

76.800

66.165

Spelen

46.200

69.197

Straatreiniging

314.100

334.537

Groen, waterwegen en baggeren

Straatmeubilair

67.500

70.506

Openbare verlichting

364.600

330.424

5.245.100

5.422.406

Wegen

2.168.900

415.045

Riolering

1.154.000

355.808

Bruggen

88.400

42.858

Beschoeiingen

176.400

93.062

Speelvoorzieningen

173.600

150.603

Investeringen

Openbare verlichting

148.700

131.662

3.910.000

1.189.038

Relevante reserves Naam Reserve

Saldo per

Saldo per

Saldo per

Saldo per

Saldo per

Saldo per

1-1-2022

1-1-2023

1-1-2024

1-1-2025

1-1-2026

1-1-2027

Reserve Baggeren

447.986

392.086

336.186

280.286

224.386

168.486

Reserve Grootonderhoud gebouwen

850.871

950.171

1.066.471

1.182.771

1.299.071

1.415.371

1.298.857

1.342.257

1.402.657

1.463.057

1.523.457

1.583.857

- 88 -

Kerngegevens Omschrijving

Aantal

Toelichting

Groen Bomen

13.256 stuks

Natuurlijke beplanting

166.304 m2

bosplantsoen, etc.

Cultuurlijke beplanting

115.852 m2

heesters, rozen, etc.

Haag

21.737 m2

Gras

1.093.980 m2

Openbare verlichting Lichtmasten

6.129 stuks

Armaturen

5.954 stuks

Lichtbronnen

5.956 stuks

Speelvoorzieningen Speel- en sporttoestellen Kunstmatige valondergronden

521 stuks verspreid over 119 speelplekken en 9 schoolpleinen 3.596 m2

waaronder kunstgras, rubber tegels, ecoscape, zand, boomschors en gietvloer

Waterhuishouding Watergang

461.031 m2

Oeverbeschoeiing

24.168 m

Natuurlijke oevers

38.862 m

Verhardingen Asfalt

285.670 m2

Bestrating

894.689 m2

Overige verhardingen

14.262 m2

Goot

1.482 m2

Verkeer Markeringen

2.914 m2

Verkeersborden

2.320 stuks

Verkeersteken

1.680 stuks

Civiele kunstwerken Fiets- en voetbruggen

70 stuks

Overige kunstwerken

69 stuks trappen, vlonders, visplaatsen

Verkeersbruggen

8 stuks

Riolering Vrijverval riolering

143 km

Drukriool

77 km

Gemalen

39 stuks

Minigemalen

224 stuks

Bergbezinkvoorzieningen

9 stuks

Kolken

11.800 stuks

Rioolput

3.642 stuks

- 89 -

Paragraaf 4 – Financiering In deze financieringsparagraaf beschrijven we in hoeverre de plannen en acties, die we in de begroting 2022 hebben beschreven, zijn uitgevoerd. Naast enkele onderwerpen die verplicht deel uit maken van de financieringsparagraaf, gaan we ook in op een aantal ontwikkelingen die van belang zijn voor een goede uitvoering van de treasuryfunctie. In deze paragraaf gaan wij achtereenvolgens in op: • • • • • • • •

Wettelijke kaders en treasurystatuut; Rentevisie en rentebeleid; Renterisicobeheer; Liquiditeitsplanning en Financieringsbehoefte; Renteomslag; Schatkistbankieren; Garantstelling; Kas- en relatiebeheer.

Wettelijke kaders en treasurystatuut De wettelijke kaders rondom de financieringsfunctie zijn vastgelegd in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Fido). Beheersing van de financiële risico’s speelt daarin een belangrijke rol. De uitwerking van deze kaders zijn vastgelegd in de financiële verordening en het treasurystatuut. Deze vastgestelde kaders zijn door ons in 2022 gehanteerd. Rentevisie en rentebeleid Rente speelt een belangrijke rol in de begroting. Vooral door de omvang van deze bedragen, is het gewenst dit onderdeel van de begroting voor uw raad inzichtelijk te maken. Daarbij gaat het om factoren die invloed op de rente hebben en om inzicht te geven in de keuzemogelijkheden. Dit alles vatten wij gemakshalve samen onder de term ‘rentebeleid’. Er wordt onderscheid gemaakt tussen korte rente en lange rente. We spreken van korte rente bij termijnen tot maximaal 1 jaar en van lange rente bij termijnen van 1 jaar of langer. Renteontwikkelingen op de kapitaalmarkt zijn belangrijk vanwege de risico’s die ze voor ons in kunnen houden. Wij volgen de renteontwikkelingen daarom nauwlettend. We maken hiervoor gebruik van de informatie van een aantal geldverstrekkers, waarbij we op ieder moment van de dag online de ontwikkelingen kunnen volgen.

Als gevolg van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en daarmee samenhangende inflatie, heeft de Europese Centrale Bank gedurende 2022 de officiële tarieven een aantal malen verhoogd. Daardoor zijn zowel de korte als lange rente gestegen. In onderstaande tabel geven wij u inzicht in het renteverloop van lineaire leningen met een looptijd van 20 jaar in de jaren 2021 en 2022. Af te lezen is dat de rente in 2022 een sterk oplopende trend laat zien.

- 90 -

Renterisicobeheer Risicobeheersing vormt één van de pijlers van de Wet Fido. Voor de bepaling van de renterisico’s die verbonden zijn aan de uitvoering van de treasuryfunctie zijn twee normen verplicht gesteld: De rente-risiconorm heeft betrekking op leningen met een looptijd vanaf 1 jaar en de kasgeldlimiet op leningen met een looptijd tot maximaal 1 jaar. Het doel van deze normen is om de budgettaire risico’s als gevolg van rentestijging te beperken. Renterisiconorm De renterisiconorm heeft als doel de risico’s te beperken van een toekomstig stijgende kapitaalmarktrente bij herfinanciering (van aflossingen op bestaande leningen) en renteherzieningen op bestaande langlopende leningen. Door toepassing van deze norm ontstaat een goede spreiding van de langlopende leningenpositie, waardoor dit renterisico gelijkmatig over de jaren wordt verdeeld. Jaarlijks komt maximaal 20% van het begrotingstotaal in aanmerking voor herfinanciering en/of renteherziening. Van renteherziening is sprake als in de leningsovereenkomst is bepaald dat de rente gedurende de looptijd in een bepaald jaar wordt aangepast. Onder herfinanciering verstaan we het afsluiten van nieuwe leningen ter vervanging van bestaande financieringen en/of aflossingen op de bestaande leningenportefeuille. In 2022 zijn geen nieuwe langlopende leningen afgesloten.

In het volgende overzicht geven we u een beeld van de renterisico’s voor de vaste schuld in relatie tot de renterisiconorm. Ook dit jaar zijn we onder de renterisiconorm gebleven.

- 91 -

Renterisiconorm en renterisico van de vaste schuld bedragen x € 1.000 Renterisico op vaste schuld

2022

1. Netto renteherziening op vaste schuld

0

2. Betaalde aflossingen

4.165

3. Renterisico op vaste schuld (1+ 2)

4.165

Renterisiconorm 4a. Begrotingstotaal 2022

58.396

4b. Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage

20%

4. Renterisiconorm

11.679

Toets Renterisiconorm 5a Ruimte onder renterisiconorm (4 - 3)

7.514

5b Overschrijding renterisiconorm (4 - 3)

0

Kasgeldlimiet Met de kasgeldlimiet heeft de wetgever een norm gesteld voor het maximum bedrag aan kortlopende middelen (looptijd tot maximaal een jaar) waarmee de gemeente haar activiteiten mag financieren. Het doel van deze limiet is het risico te voorkomen dat fluctuaties van de korte rente direct grote impact hebben op de rentelasten tijdens het boekjaar. Wanneer in drie opeenvolgende kwartalen de kasgeldlimiet wordt overschreden, dient dit te worden gemeld bij de toezichthouder, de Provincie, inclusief een plan om weer te voldoen aan de kasgeldlimiet. In onderstaand overzicht is de toetsing van de kasgeldlimiet voor het jaar 2022 opgenomen. Doordat we in 2022 geen kortlopende leningen hebben afgesloten zijn we het hele jaar binnen de norm gebleven. KASGELDLIMIET Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000) Omvang begroting per 1-1-2022

€ 58.396

Kasgeldlimiet in bedrag

8,50%

€ 4.964 bedragen x € 1.000

1e kwartaal Totaal vlottende schuld

2e kwartaal

3e kwartaal

4e kwartaal

0

0

0

0

2.501

5.167

11.527

8.864

-2.501

-5.167

-11.527

-8.864

Kasgeldlimiet

4.964

4.964

4.964

4.964

Ruimte onder kasgeldlimiet

7.465

10.130

16.491

13.827

Totaal vlottende middelen Gemiddeld saldo schuld (+) of overschot (-)

Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte Algemeen De financieringsbehoefte van de gemeente is afhankelijk van diverse factoren welke de inkomende en uitgaande kasstromen beïnvloeden, zoals de investeringsplanning, de inkomsten en uitgaven van grondexploitaties en mutaties in de geldleningenportefeuille. We

- 92 -

maken gebruik van een liquiditeitsplanning om zicht te krijgen en houden op de financieringsbehoefte. Leningenportefeuille In 2022 hebben we geen langlopende leningen afgesloten. De totale omvang van onze leningenportefeuille is hierdoor afgenomen. In onderstaand overzicht is het verloop van de opgenomen langlopende leningen zichtbaar. Het gemiddelde van de rente op langlopende leningen (op basis van de stand per 1 januari) is gedaald naar 1,46% in 2022 ten opzichte van 1,55% in 2021. Overzicht langlopende leningen (bedragen x €1.000) 1-1-2022 1-1-2023 1-1-2024

1-1-2025

1-1-2026 31.342

Stand leningen

48.004

43.839

39.674

35.508

Nieuwe lening

0

0

0

0

0

4.165

4.165

4.166

4.166

3.628

Reguliere aflossingen

Verstrekte leningen In onderstaand overzicht hebben wij voor u de leningen die aan derden zijn verstrekt in beeld gebracht. In 2022 zijn geen nieuwe leningen verstrekt en is door alle geldnemers op tijd voldaan aan de rente- en aflossingsverplichtingen van de lopende leningen. Kredietrisico op verstrekte geldleningen (bedragen x € 1.000) Naam geldnemer

%

saldo uitzettingen 1 januari 2022

BAR-organisatie

n.v.t.

44

-23

21

Carnisse Mondzorg

3

183

-26

157

227

-49

178

Totaal verstrekte gelden

mutaties in 2022

saldo uitzettingen 31 december 2022

Renteomslag In de paragraaf financiering van de begroting 2022 heeft u inzicht gekregen in de rentelasten en het verwachte renteresultaat. Ook de manier waarop rente wordt toegerekend aan investeringen, programma’s en taakvelden hebben wij daarin beschreven. Bij de begroting 2022 is de omslagrente vastgesteld op 1,25%. Het werkelijke percentage voor 2022 is 0,76%, zoals in onderstaand overzicht te zien is.

- 93 -

Schema rentetoerekening €

De externe rentelasten financiering

700.977

-/- €

44.659

€

656.318

Rente die doorberekend wordt aan grondexploitaties

-/- €

85.744

Rente projectfinanciering

-/- €

14.742

€

-100.486

Rente over eigen vermogen

+/+ €

0

Rente over voorzieningen

+/+ €

0

€

555.832

De externe rentebaten Saldo rentelasten en rentebaten

Aan taakvelden toe te rekenen externe rente

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) Renteresultaat op het taakveld Treasury

-/- €

686.158

€

-130.326

Toe te rekenen rente

555.832

Boekwaarde per 1 januari

73.150.000

Renteomslagpercentage

0,76%

Garantstellingen In het verleden zijn regelmatig garantstellingen geweest voor leningen aan derden. Met het oog op de financiële risico’s die de gemeente hierbij loopt, gaan wij terughoudend om met het honoreren van deze aanvragen. Alleen als het maatschappelijk belang ermee gediend is en er voldoende zekerheden gesteld worden, wordt een garantie verleend. Per 31 december 2022 is het totaal van de directe garantstellingen € 34.922.137. Het totaal van de garantstellingen met een achtervangfunctie via het Waarborgfonds Sociale Woningbouw was € 34.871.658. Kas- en relatiebeheer Wat betreft het kasbeheer hanteren we al een aantal jaren de volgende uitgangspunten: • •

het aantal bankrelaties en bankrekeningen wordt tot een minimum beperkt; maandelijks worden liquiditeitsoverzichten opgesteld.

Met onze huisbankier, de BNG, vindt periodiek overleg plaats. Hier worden nieuwe ontwikkelingen besproken. Verschillende kredietverstrekkers geven regelmatig adviezen over het aantrekken en uitzetten van gelden. Ook in 2022 is gebruik gemaakt van de verschillende adviserende instanties, om zodoende optimaal te kunnen profiteren van de beschikbare financiële instrumenten.

- 94 -

Paragraaf 5 – Bedrijfsvoering De bedrijfsvoering wordt vanaf 1 januari 2014 via de GR BAR-organisatie uitgevoerd. Relevante ontwikkelingen op dit gebied zijn in deze (wettelijk verplichte) paragraaf opgenomen. Met ingang van het boekjaar 2023 wordt de rechtmatigheidsverantwoording ingevoerd. Dan geeft de accountant niet langer een verklaring over de rechtmatigheid af in zijn accountantsverklaring bij de jaarrekening, maar legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid in de jaarrekening. De rechtmatigheidsverantwoording van het college van B&W maakt dan onderdeel uit van de getrouwheidscontrole van de accountant. Alhoewel het dus pas gaat gelden voor de volgende rekening 2023 hebben wij deze rekening (net als de jaarrekening over 2021) gebruikt als een proefjaar. Personeel Bezetting in de organisatie, exclusief vacatureruimte Per 31 december 2022 waren in de GR BAR 841,43 fte (936 werknemers) in dienst met een vast of tijdelijk dienstverband. Het instroompercentage (16,9%; in 2021 = 11,4%) is het percentage van de bezetting (fte) dat in 2022 in dienst is getreden bij de GR BAR. Het doorstroompercentage (8,5%; in 2021 = 4,6%) is het percentage van de bezetting (fte) dat via een interne sollicitatieprocedure een andere functie is gaan vervullen of duurzaam van functie is veranderd.

Het uitstroompercentage (13.1%; in 2021 = 9,3%) is het percentage van de bezetting (fte) dat uit dienst is getreden. Ziekteverzuim In 2022 was het verzuimpercentage in de GR BAR gemiddeld 6,94% (2021: 5,69%). De ingezette daling is gestagneerd. Ter vergelijking: in 2021 was het verzuimpercentage bij gemeenten met 50.000-100.000 inwoners 5,8%. De verzuimnorm - gebaseerd op een normstelling waarbij een kwart van de gemeenten een verzuim heeft dat lager ligt dan dit cijfer - is in 2021 voor gemeenten met 50.000-100.000 inwoners 5,0%. Er is gekozen voor een vergelijking met deze gemeentegrootteklasse omdat de omvang van onze GR BAR hier het beste bij past. De verzuimcijfers van 2022 binnen de sector gemeenten zijn nog niet bekend. De invloed van COVID-19 op het verzuim in 2022 was minimaal. Alleen in het eerste kwartaal was er sprake van een stijging in COVID-gerelateerde ziekmeldingen. Deze liep gelijk met de landelijke stijging van het aantal besmettingen. Medewerkers hebben zich ook kort ziek gemeld na een vaccinatie of boosterprik. Werknemers in de doelgroep banenafspraak Voor het jaar 2022 is de norm voor het aantal arbeidsuren van werknemers die vallen binnen de doelgroep banenafspraak (voorheen genoemd “garantiebanen”) 42.300 uur.

In 2022 is voor de doelgroep gerealiseerd: - in dienst bij onze GR BAR: 15.756 uur; - via inleenverbanden of detachering werkzaam bij onze GR BAR: 10.154 uur. In 2022 zijn 25.910 arbeidsuren ingevuld door werknemers die vallen binnen de doelgroep banenafspraak. Onze GR BAR heeft daarmee de doelstelling niet behaald. Koepelvrijstelling In 2022 heeft het Gerechtshof Den Haag een voor onze GR BAR gunstige uitspraak gedaan in de invorderingsrentezaak die te maken heeft met de vaststellingsovereenkomst koepelvrijstelling 2014-2017. De Staatssecretaris van Financiën heeft aangegeven geen - 95 -

beroep in cassatie in te stellen. Hiermee is deze zaak formeel bekrachtigd en het incidentele voordeel is direct ten gunste gebracht van onze gemeente. De Staatssecretaris heeft in zijn toelichting op het niet instellen van beroep in cassatie aangegeven dat hij berust in de betaling van het bovengenoemde bedrag. Maar uit de toelichting van de Staatssecretaris is af te leiden dat hij zich niet kon vinden in de argumentatie van het Hof Den Haag dat de koepelvrijstelling op 90% van de prestaties van de BAR van toepassing is. Verder overleg met de Belastingdienst heeft er helaas ook in geresulteerd dat mocht de gemeenschappelijke regeling nu of in de toekomst de toepassing van de koepelvrijstelling mogelijk achten, zij dat in een nieuwe gerechtelijke procedure zal moeten afdwingen. Concerncontrol Rechtmatigheid financiële beheers handelingen De verbijzonderde interne controle (VIC) is in 2022 uitgevoerd op 18 processen. De uitvoering vindt plaats per kwartaal of halfjaar. Het betreft zowel processen van de GR BAR als van de gemeente. In 2022 is opnieuw tijd geïnvesteerd in de borging van interne controle in de lijn. Samen met de vakafdelingen is de, in 2021 ingezette aanpak van de interne controle, de verbijzonderde interne controle en de borging van procesmanagement doorontwikkeld. Belangrijke uitgangspunten hierbij zijn: 

een risicogerichte aanpak: alleen die processen bij de interne beheersing betrekken die er qua omvang en risico toe doen. Daarnaast vooral focussen op de processtappen waar de risico’s kunnen ontstaan.



een procesgerichte aanpak: zoveel als mogelijk de interne beheersing van de processen inpassen in de bestaande werkwijze zodat er geen extra werkzaamheden nodig zijn om dit uit te voeren. Dit ter vervanging van de gegevensgerichte controle die op dit moment nog veelal wordt toegepast.



borging: beheer en onderhoud van processen als vast onderdeel op de agenda waarbij efficiënt, effectief en rechtmatig werken voorop staan.



grip op de uitvoering: processen op orde, interne controle binnen de teams en verbijzonderde interne controle vanuit de onafhankelijke positie.

Het borgen van interne controle en rollen, taken en verantwoordelijkheden binnen de processen krijgt hierdoor steeds meer vorm en inhoud. Mede door verloop in de organisatie is inrichten van interne processen in de lijn een blijvend aandachtspunt. Bij de uitgevoerde VIC zijn geen financiële fouten geconstateerd. Er zijn wel bevindingen binnen de processen waarmee wordt aangegeven dat dit een blijvend aandachtspunt is. Beleidsindicatoren In het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten zijn 5 verplichte beleidsindicatoren ingevoerd die betrekking hebben op de bedrijfsvoering. In de jaarrekening 2022 van de BAR-organisatie zijn deze beleidsindicatoren vermeld.

- 96 -

COVID-19 (corona)-virus De impact en de effecten van COVID 19 zijn vanaf 2022 onderdeel geworden van de reguliere werkzaamheden. Rechtmatigheidsverantwoording In deze rechtmatigheidsverantwoording geeft het College van burgemeester en wethouders aan in hoeverre de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Deze verantwoording betreft de rechtmatige uitvoering van de taken en omvat het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium bij de desbetreffende financiële beheerhandelingen en transacties. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening zijn de algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening opgenomen. Bij het opstellen van deze rechtmatigheidsverantwoording is daarnaast ook het door het college in februari 2022 vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving als grondslag gehanteerd. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken.

Deze grens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 1% van de totale lasten inclusief mutaties in de reserves jaarrekening 2022 en is daarmee vastgesteld op € 733.672,-. Conclusie Het college is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. Daarnaast is het college van mening dat er binnen het voorwaarden en M&O-criterium is gehandeld. De aangemerkte onrechtmatigheden zijn als volgt: Programmarekening Investeringen Totaal onrechtmatig

269.441 0 269.441

Voor een analyse van bovenstaande posten wordt verwezen naar onderdeel 5.7 Rechtmatigheid in de jaarrekening. ENSIA In 2022 voerden we de ENSIA-audit uit. De audit is tijdig uitgevoerd en vastgelegd in de ENSIA-tool van het Ministerie. De tool is de basis voor de verantwoording over informatiebeveiliging die het college, gelijktijdig met de jaarstukken, aflegt aan de raad. Hieronder volgt het rapport over de audit. Informatieveiligheid 1. Inleiding/aanleiding a) VNG resolute "Informatieveiligheid, randvoorwaarde voor de professionele gemeente" Met de VNG resolute "Informatieveiligheid, randvoorwaarde voor de professionele gemeente" van 2013 hebben de gemeenten afgesproken de Baseline Informatieveiligheid Gemeenten (BIG) te implementeren. De BIG is de kern van de verantwoording over informatieveiligheid aan de gemeenteraad. De horizontale verantwoording bestaat uit de

- 97 -

zelfevaluatie, en IT-audit, en verklaring van het college van burgemeester en wethouders en een passage over informatieveiligheid in het jaarverslag. Van BIG naar BIO Vanaf 1 januari 2020 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) van kracht. De BIO vervangt de bestaande baselines informatieveiligheid voor Gemeenten, Rijk, Waterschappen en Provincies. Van BIG, BIR, BIR2017, IBI en BIWA naar BIO. Hiermee ontstaat één gezamenlijk normenkader voor informatiebeveiliging binnen de gehele overheid, gebaseerd op de internationaal erkende en actuele ISO normatiek. b) Verantwoordingsverplichting ENSIA Om aan te tonen dat de gemeente Albrandswaard werkt in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving, interne regels en gedragscodes worden gemeenten sinds 2017 jaarlijks onderworpen aan de ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information) audit. Deze ENSIA-audit bestaat uit een zelfevaluatie over de mate waarin de gemeente voldoet aan de afspraken in de BIO, en horizontale verantwoording aan de gemeenteraad en een verticale verantwoording aan de landelijke toezichthouders zoals LOGIUS (DigiD) en het ministerie (inspectie) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Suwinet). 2. IB-beleid, doelstellingen en afspraken Gemeenten beschikken over uiterst gevoelige informatie van burgers, en hebben zowel de wettelijke als morele plicht om daar zorgvuldig mee om te gaan.

Het college van burgemeesters en wethouders van de gemeente Albrandswaard draagt als eigenaar van gemeentelijke informatieprocessen en (informatie)systemen de politieke verantwoordelijkheid voor- en passend niveau van informatieveiligheid en privacybescherming. 100%-veilig bestaat niet. Risico's worden doelbewust en proactief geaccepteerd en beheerst. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Albrandswaard stelt, op basis van landelijke en Europese wet- en regelgeving en landelijke normenkaders zoals de BIO, de kaders ten aanzien van informatieveiligheid en privacybescherming voor de gemeente vast. De belangrijkste gemeentelijke informatiebeveiligingsdoelstellingen zijn: • Het zorgvuldig omgaan met informatie en deze gegevens beschermen ten onrechtmatige toegang en/ of misbruik en/of manipulatie. • Het waarborgen van de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van deze (persoons)gegevens en de continuïteit van de dienstverlening van de gemeente Albrandswaard. • Het voldoen aan wet- en regelgeving. • Het beheersen van risico's. Het informatiebeveiligingsbeleid van de gemeente Albrandswaard bevat de kaders voor het treffen en onderhouden van en samenhangend pakket van maatregelen teneinde de betrouwbaarheid (beschikbaarheid, integriteit, vertrouwelijkheid en controleerbaarheid) van de informatievoorziening te waarborgen.

Het informatiebeveiligingsbeleid van de gemeente Albrandswaard is gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). 3. Algemeen beeld en resultaten afgelopen periode Informatieveiligheid reikt veel verder dan het implementeren van technische informatiebeveiligingsmaatregelen. Het is namelijk een groot misverstand om te denken dat informatieveiligheid iets technisch is. 4. Beheersmaatregelen IB Hieronder wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste beheersmaatregelen die bijdragen aan het realiseren van de IB-doelstellingen van de gemeente Albrandswaard: a) Het creëren van Opzet op de BIO-normering en op delen het Bestaan.

- 98 -

b) Verbeterplan BMC (o.a. beschikbaar stellen van structureel budget en opzetten en inrichten van een team Informatieveiligheid en Privacy (I&P). c) Het creëren van bewustzijn binnen de organisatie door regelmatig op intranet te communiceren over informatieveiligheid. d) In 2022 hebben de CPO, ISO en Privacy Officer meerdere verwerkingsovereenkomsten beoordeeld/opgesteld, inclusief het voeren van de gesprekken met leveranciers en externe partijen hierover. e) Het adviseren bij en het opstellen van het pakket van eisen rondom informatieveiligheid en privacybescherming bij inkoop trajecten. f) Wet Politie Gegevens (WPG)-audit. g) Verbeterplan opgesteld naar aanleiding van audit Suwinet. h) Bewustwordingsprogramma 2023. i) Beleid Incidentmanagement vastgesteld. j) Beleid op Logging en Monitoring vastgesteld. k) Beleid Logische Toegangsbeveiliging vastgesteld. l) Authenticatiebeleid vastgesteld. m) Wijzigingsbeleid (Changemanagement) vastgesteld. n) Op technisch gebied veel maatregelen genomen. o) 8 puntenplan van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC). p) IT Audit Deloitte op Key2Financien. 5.

Realisatie doelstellingen IB-beleid (effectiviteit beheersmaatregelen en risico's) Hieronder wordt en overzicht gegeven van de belangrijkste IB-doelstellingen die zijn gerealiseerd: a) De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) is in 2022 verder geïmplementeerd binnen de gemeente Albrandswaard, op gebied van de Opzet. b) Het beoordelen en afhandelen van datalekmeldingen en informatiebeveiligingsincidenten (inclusief de vertrouwelijke cyberdreigingen overeenkomstig het Traffic Light Protocol (TLP4) afkomstig van de informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten" (IBD). c) Het adviseren van het (lijn)management/proceseigenaren over de implementatie van informatiebeveiligings- en privacybeschermende beheersmaatregelen voor hun verantwoordelijkheidsgebieden. d) De ISO/Coördinator ENSIA heeft samen met de domeindeskundige medewerkers van de verschillende afdelingen (ICT, HRM, Backoffice, Sociaal Domein, informatiemanagement) over het jaar 2022 de zelfevaluatie ENSIA uitgevoerd. 6. Incidenten(afhandeling) Cybercriminaliteit heeft de laatste jaren een grote vlucht genomen en geen enkele overheidsorganisatie ontkomt aan pogingen van onbevoegden om informatie buit te maken of om de bedrijfsvoering te verstoren. Cybercriminaliteit is inmiddels "BIG business" en een serieus verdienmodel voor criminelen.

Daarmee is een permanente wedloop ontstaan tussen het implementeren en in stand houden van informatiebeveiligingsmaatregelen en de innovatie in het hacken van organisaties. Ook gemeenten worden hiervan het slachtoffer en staan bloot aan deze cyberdreigingen. We ervaren binnen de gemeente Albrandswaard een toename van het aantal cybercrime dreigingen/aanvallen. Helaas betreft het voorkomen van onrechtmatige toegang (door cyberaanvallen/hacking/fraude/ondermijnende activiteiten) tot onze gegevens en het treffen van passende beveiligingsmaatregelen en bewegend doel, waardoor we nooit "klaar" zijn. De dreigingen, kwetsbaarheden en technische mogelijkheden veranderen namelijk constant. 7. Doorkijk prioriteiten voor 2023 informatieveiligheid Hieronder wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste IB-doelstelling voor 2023. Voor informatieveiligheid zijn de prioriteiten:

- 99 -