Eindrapportage Informateur Albrandswaard 2022.pdf

Eindrapportage verkenning collegevorming Albrandswaard 2022

Rhoon, 3 mei ’22

Inleiding Op 16 maart heeft Albrandswaard een nieuwe gemeenteraad gekozen. Echt voor Albrandswaard (EVA) heeft als grootste partij de leiding genomen in het vormen van een nieuw college. Op verzoek van EVA heb ik de rol van informateur op mij genomen. Deze rapportage is het verslag en het bijbehorende advies naar aanleiding van deze opdracht.

Opdracht Tijdens het duidingsdebat van 21 maart heeft EVA als grootste partij de raad voorgesteld te werken aan een raadsagenda. Alle partijen hebben ingestemd met dit proces. Gelijktijdig hieraan is het nodig de mogelijke combinaties in beeld te brengen van partijen die kandidaat wethouders afvaardigen voor het vormen van een college dat bereid is uitvoering te geven aan de raadsagenda. EVA heeft mij gevraagd in de rol van informateur hier een verkenning naar te doen en advies over uit te brengen. Na de verkiezingen in 2018 is voor het eerst gewerkt met een informateur van buiten de gemeente. Deze heeft de raad toen geadviseerd dit proces te formaliseren. Formalisatie van dit proces heeft nog niet plaatsgevonden. In dit geval heb ik het proces zelf vormgegeven, naar beste eer en geweten. Tijdens het duidingsdebat van 21 maart is partijen gevraagd hun visie te geven op de uitkomst van de verkiezingen en welke stappen op korte termijn gezet moeten worden. Na afloop van het duidingsdebat zijn de volgende conclusies getrokken; -

Gezien de inhoudelijk / programmatische aansluiting van partijen is er de wens om met alle partijen te komen tot een raadsagenda / programma / akkoord o.b.v. hetgeen partijen bindt; Om zo onder andere bij te dragen aan een sfeer van inclusiviteit in de raad van Albrandswaard; Zo een basis te leggen om met alle partijen in de raad samen te werken aan een beter Albrandswaard; Om zo alle kennis en kunde te benutten en het plezier van het werk als raadslid weer te vergroten.

Belangrijke voorwaarden voor het vormen van een college zijn; -

Enthousiasme voor het werken met een raadsagenda Kwaliteit/deskundigheid Passie Vernieuwing & verfrissing

Voor de hand ligt dat grote partijen en partijen die hebben gewonnen bij de verkiezingen een rol kunnen spelen. Ook is stabiliteit in de vorm van een brede meerderheid belangrijk. Ten aanzien van bovenstaande punten heb ik in kaart gebracht op welke manier en in welke mate partijen hier invulling aan willen en kunnen geven.

Proces Alle partijen heb ik uitgenodigd voor een gesprek. In de gesprekken heb ik met partijen gesproken over; -

De blik van de partij op de gestarte informatieronde. Hoe partijen aankijken tegen de ontwikkeling van de raadsagenda, hoe zij hieraan bijdragen en hoe zij hun verdere deelname hieraan zien. Welke maatschappelijke opgaven de partij ziet en welke antwoorden zij hierop zien. Wat partijen verstaan onder vernieuwing & verfrissing, inclusiviteit in de raad, kwaliteit en hoe zij zelf invulling geven aan deze begrippen. Welke opgave de partij ziet t.a.v. het herstellen van de verbinding tussen raad, college en inwoners. Of partijen geloof hebben in het veranderen van de bestuurscultuur en een visie hebben op hoe dit valt te realiseren. Of partijen bereid zijn tot deelname aan een college en aan welke opgave zij zich zouden willen verbinden. Welke kandidaat zij hiervoor inbrengen, waarom zij juist deze kandidaat voorstellen en of er eventueel ook alternatieve kandidaten beschikbaar zijn. Welke logische combinaties partijen zien voor het vormen van een college en of er sprake is van eventuele breekpunten. Hoe partijen het verdere proces voor zich zien.

Met een aantal partijen heb ik een tweede gesprek gevoerd wanneer een nadere toelichting, of verduidelijking op onderwerpen nodig was. Daarnaast heb ik gesproken met de burgemeester, de gemeentesecretaris en de griffier van de gemeenteraad om mij een goed beeld te vormen van de situatie. Het eindverslag lever ik op aan mijn opdrachtgever, Marielle Vergouwe, fractievoorzitter EVA.

Verkiezingsuitslag In Albrandswaard is, tegen de landelijke trend in, een daling van het aantal partijen en afsplitsingen. Daarnaast hebben zich geen nieuwe partijen verkiesbaar gesteld. Bij de uitslag van de verkiezingen zijn er in Albrandswaard 7 partijen vertegenwoordigd in de gemeenteraad. De gemeenteraad van Albrandswaard bestaat uit 21 zetels. Het aantal uitgebrachte stemmen is bij de laatste verkiezingen niet gelijk aan het aantal van 2018 en vormt daarmee geen duidelijk ijkpunt. Bij de analyse ben ik dan ook uitgegaan van de ontwikkeling in het aantal zetels. In de uitslag valt op dat vooral de (volgens kieskompas) meer progressieve partijen in zetel aantal zijn gestegen. EVA van 4 naar 6 zetels en de combinatie GL-PvdA van 2 naar 3 zetels. Daarnaast is het CDA gestegen van 2 naar 3 zetels. Verder is de VVD gedaald van 5 naar 4 zetels en Leefbaar Albrandswaard van 3 naar 1 zetel. Bij Stem Lokaal en NAP hebben beide hun zetelaantal van respectievelijk 3 en 1 behouden met een stijging van het aantal stemmen. De cijfers met ontwikkeling van het aantal zetels en stemmen per partij is terug te vinden in onderstaande tabel. zetels 2018

aantal stemmen

VVD EVA Stem Lokaal PvdA GroenLinks GLPvdA CU-SGP CDA NAP Leefbaar Albrandswaard

5 4 3 1 1

2222 1886 1394 710 671

1 2 1 3

570 1168 524 1377

TOTAAL 21

21

10522

zetels 2022

aantal stemmen 4 6 3

2030 2482 1452

3

1359

3 1 1

1272 643 684

21

9922

Bestuurscultuur Meerdere partijen hebben aangegeven een verbetering te willen realiseren in de bestuurscultuur. Als onderdeel hiervan zijn de volgende punten genoemd; -

Verbinding raad & college De raad start met het werken via een raadsakkoord. Het college krijgt de opdracht hier uitvoering aan te geven en zal voor haar collegeprogramma een meerderheid moeten vinden bij alle partijen in de raad, in plaats van dat het college kan ‘leunen’ op een coalitiemeerderheid in de raad. Hiervoor is het nodig om ook te luisteren naar de bijdrage van de ‘minderheid’ en wordt gebruik gemaakt van alle kennis en ervaring in de raad.

-

Verbinding college & bewoners De wens is om een college samen te stellen dat voldoende binding heeft met Albrandswaard. Dat zichtbaar en benaderbaar is voor inwoners, maar ook op eigen initiatief met een brede vertegenwoordiging van inwoners in verbinding is. Verder dient het college Albrandswaard zowel in als rondom Albrandswaard te besturen.

Inhoudelijke bevindingen Partijen zien grotendeels dezelfde opgaven in Albrandswaard. Naast de meer gebruikelijke thema’s spelen er in de komende collegeperiode een aantal specifieke en belangrijke onderwerpen; • • •

•

Wonen, een hoog urgent onderwerp waar de lokale overheid, mede afhankelijk van de inzet van de provincie, een belangrijke rol te vervullen heeft. Duurzaamheid, breed thema waarin onder meer invulling wordt gegeven aan de opgave als gevolg van de energietransitie en circulariteit. Sociaal domein, als gevolg van wijzigingen in veranderende wetgeving, oplossen van wachtlijsten, waarbij middelen achterlopen op wat nodig is. Mensvisie en menselijke maat zijn belangrijke aandachtpunten t.a.v. het bestaande systeem. Samenwerking, waar naar verwachting veranderingen zijn gewenst in de BAR samenwerking vanuit partners Barendrecht en Ridderkerk, waarbij voor Albrandswaard deze samenwerking belangrijk is.

Albrandswaard wordt niet alleen in Albrandswaard bestuurd, zo blijkt ook wel uit bovengenoemde onderwerpen. Dit vraagt dan ook om een college dat kan staan voor Albrandswaard en voor Albrandswaard in de regio. Daarbij moet het ook duidelijk zijn waar Albrandswaard voor staat. De verwachtingen van partijen op deze onderwerpen zijn hoog gespannen. Het is dan ook nodig om het college hierop in te richten. De formatie, in de zin van het aantal FTE wethouders, is in veel gevallen een representatie van een verkiezingsuitslag of het gevolg van samenwerkende partijen in een college. Nu is dit, o.b.v. de vorige collegeperiode, een college van 4 wethouders, met een inzet van 0,85 FTE, oftewel 3,4 FTE. In artikel 36 gemeentewet is geregeld dat het maximum aantal wethouders in een gemeente afhankelijk is van het aantal raadsleden dat de betreffende gemeente kent. Het maximum aantal wethouders dat de raad kan benoemen, bedraagt ten hoogste 20% van het aantal raadsleden. Wethoudersformatie moet mijn inziens worden bekeken vanuit de inhoudelijke opgave die er ligt. Als genoemd liggen er stevige opgaven t.a.v. wonen, duurzaamheid, sociaal domein en samenwerking in de BAR organisatie. Daarnaast is de wens om een verandering aan te brengen in de bestuurscultuur, oftewel de manier waarop Albrandswaard wordt bestuurd.

Waarbij het college niet langer leunt op een coalitie meerderheid, maar bij voorstellen actief zoekt naar een meerderheid in de raad. Waarbij wethouders zichtbaar en benaderbaar zijn voor inwoners en waarbij wethouders Albrandswaard binnen en buiten Albrandswaard besturen. Partijen wensen concreet resultaat te boeken op onderwerpen, maar ook een verandering aan te brengen in de manier waarop deze resultaten worden gerealiseerd. Dat is een stevige opdracht.

Mijn advies is dan ook om in Albrandswaard een college te formeren van 4 wethouders, met een fulltime aanstelling, oftewel 4 FTE. Op deze manier biedt de raad kandidaat collegeleden op deze stevige opdracht ook een passende betrekking aan. Het inzetten van fulltime wethouders draagt bovendien bij aan de transparantie rondom beschikbaarheid en eventuele neveninkomsten. Verder adviseer ik u de wethouders een ontwikkelingsgericht assessment uit te laten voeren en afspraken te maken rondom de opvolging hiervan.

College mogelijkheden In het duidingsdebat is genoemd dat het voor de hand ligt dat grote partijen en partijen die hebben gewonnen bij de verkiezingen een rol kunnen spelen bij de vorming van een college. Ook is aangegeven dat stabiliteit in de vorm van een brede meerderheid belangrijk is. Daarnaast is het van belang dat het samen te stellen college de behoefte om een verandering aan te brengen in de bestuurscultuur kan beantwoorden. Verder zijn vernieuwing en kwaliteit van bestuur als belangrijke voorwaarden genoemd. De meeste partijen zijn in staat om een of meerdere wethouders te leveren. Bij het noemen van de kandidaat is partijen gevraagd naar de argumenten van partijen om juist deze kandidaat voor te stellen voor een wethouder positie. Op basis van de criteria ‘Grote partijen en Partijen die hebben gewonnen bij de verkiezingen’ ben ik gestart combinaties te verkennen met EVA, VVD, GL/PvdA, CDA. De partijen Leefbaar, NAP en Stem Lokaal voldoen niet aan deze criteria. Wel heb ik met alle partijen gesproken, om een beeld te krijgen van welke combinatie van partijen die een college vormen op een zo breed mogelijk draagvlak kan rekenen onder de partijen in de gemeenteraad.

Bovendien heb ik op die manier van alle partijen in kaart gebracht of zij een bijdrage zouden kunnen leveren bij het vormen van een college, wanneer blijkt dat dit met de partijen die voldoen aan de genoemde criteria niet mogelijk is. Tijdens de gesprekken is het mij opgevallen dat partijen een verschillende kijk hebben op de uitgangspunten en voorwaarden zoals besproken in het duidingsdebat. Over grote partijen en wie er gewonnen hebben bij de verkiezingen zijn partijen het door de bank genomen nog wel eens. Ook inhoudelijk / programmatisch lijkt er voldoende overeenstemming tussen partijen, getuige ook het gegeven dat partijen nog steeds samenwerken aan een gemeenschappelijke raadsagenda. Wanneer het gaat om begrippen als kwaliteit en vernieuwing hanteren partijen eigen definities die niet altijd even goed op elkaar passen. Zo zijn er partijen die vernieuwing in de vorm van het werken middels een raadsagenda al een grote stap vooruit vinden en dringen erop aan om ook oog te hebben voor continuïteit. Volgens andere partijen is vernieuwing nodig ten aanzien van de wethouders in het te vormen college. Weer andere partijen menen dat echte vernieuwing is om partijen elkaars wethouders kandidaten per definitie te laten aanvaarden en in dialoog te gaan over gewenste verbetering.

Verder valt op dat een aantal partijen vernieuwing middels het werken met een raadsagenda ondersteunt, maar wel onder de voorwaarde dat zij een wethouder mogen leveren in het te vormen college. Tot slot zijn er in enkele gevallen ook ideologische verschillen die maken dat de voorkeuren rondom combinaties van partijen niet in alle gevallen aansluiten.

Conclusie Op basis van bovenstaande bevindingen is het mijns inziens voor de hand liggend een verdere verkenning uit te voeren met een combinatie van de partijen EVA, VVD, GL/PvdA en CDA. Met deze combinatie zou een college worden gevormd met een brede vertegenwoordiging van partijen uit de gemeenteraad, met daarin de grootste partijen en de partijen die hebben gewonnen bij de laatste verkiezingen. Belangrijk onderdeel van de verdere verkenning is om te bepalen of partijen tot een gemeenschappelijk beeld kunnen komen hoe zij invulling gaan geven aan de begrippen vernieuwing en kwaliteit.

Tot slot Ik spreek mijn waardering uit voor alle partijen die zich inzetten voor de totstandkoming van een raadsakkoord. Een voor iedereen onwennig proces, dat helpt bij elkaar leren kennen, te begrijpen wat een partij of raadslid drijft en overeenkomsten te zien, naast de verschillen die er natuurlijk ook zijn. Hiermee maakt u bestuurlijke vernieuwing zelf concreet. Gelijk aan het werken met een raadsakkoord moeten partijen zich kunnen onderscheiden, het is immers politiek. Ik hoop van harte dat alle partijen blijven deelnemen aan het ontwikkelen en onderhouden van het raadsakkoord, ook wanneer zij geen afvaardiging leveren in het college. Bestuurlijke vernieuwing is een verantwoordelijkheid van alle partijen. Deze manier van werken, anders dan in een oppositie en coalitie verhouding, draagt eraan bij om alle talent en energie in de raad te benutten. Dat maakt raadswerk leuk, aantrekkelijker om te volgen en interessant om nieuw talent aan te trekken en te behouden. Albrandswaard kent een aantal grote opgaven. Ik zou u willen aanraden oog te houden voor dat het college dat uitvoering gaat geven aan uw raadsagenda ook voldoende mandaat, ruimte en zeggenschap van de raad krijgt om de nodige verandering ook daadwerkelijk tot stand te brengen.

Dat u een college creëert met durf en daadkracht, dat resultaat boekt op de onderwerpen die van belang zijn voor deze gemeente, zowel inhoudelijk als de manier waarop. Tot slot wil ik alle vertegenwoordigers van de partijen bedanken voor hun openheid in de gesprekken. In het bijzonder wil ik Erwin Weterings bedanken voor de professionele en prettige ondersteuning.

Thomas van der Knaap 3 mei 2022