51. Raadsinformatiebrief 2022 438940 strategie klimaatadaptie Albrandswaard.pdf

Gemeenteraad van Albrandswaard p/a de griffie

Uw brief van: Uw kenmerk: Bijlage(n):

n.v.t. n.v.t. 2

368548 Contact: Christiaan Stolk Doorkiesnummer: E-mailadres:c.stolk@bar-organisatie.nl Datum: 25 januari 2022

Ons kenmerk:

Betreft: Strategie Klimaatadaptatie Albrandswaard Geachte raadsleden, het klimaat verandert en ook in Albrandswaard ervaren we steeds vaker de negatieve effecten hiervan. Het meest recente IPCC-rapport “Climate Change 2021, The Physical Science Basis” klimaatverandering 2021, bevestigt de veranderingen in het klimaat en daarmee de opwarming van de aarde. Extremer weer vindt vaker plaats en is daarbij zelfs extremer dan de eerste voorspellingen hebben aangegeven. Deze effecten zullen naar verwachting in de nabije toekomst nog toenemen. Van internationaal tot nationaal niveau zijn de afgelopen jaren klimaatafspraken gemaakt om de klimaatverandering aan te pakken. We zijn aan de slag gegaan om dit te vertalen naar onze eigen gemeente en regio. Uw gemeenteraad heeft op 5 januari 2021 de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid vastgesteld. De Uitvoeringsagenda Duurzaamheid biedt een paraplu voor de verschillende thema’s die spelen in onze samenleving. Een van de thema’s is klimaatadaptatie waarvoor is vastgesteld dat Albrandswaard in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Regionaal is er inzichtelijk gemaakt waar de kwetsbaarheden voor overstromingen zitten. Er zijn klimaatstresstesten uitgevoerd die meer inzicht geven in de kwetsbaarheden die in Albrandswaard spelen op gebied van wateroverlast, droogte en hitte.

In de risicodialogen met inwoners en partners is inzicht verkregen waar in Albrandswaard de kwetsbaarheden liggen. Naast dat we leren omgaan met de klimaatverandering, is het belangrijk om de oorzaak hiervan blijvend aan te pakken. We moeten als mensheid nu aan de slag om de opwarming van de aarde binnen de perken houden. De komende tien jaar zijn daarin cruciaal. Anders neemt de kans op nog extremere weersomstandigheden alleen maar toe.

Stationsstraat 4 - 3161KP te Rhoon - Postbus 1000 - 3160 GA Rhoon - T (010) 506 11 11 - E info@albrandswaard.nl

De Strategie Klimaatadaptatie Met de strategie geven we richting aan de uitdaging die de klimaatverandering met zich meebrengt. Het is een integrale opgave die ingrijpt op verschillende beleidsterreinen, zo niet op alle. Met deze strategie starten we een transitie naar een meer waterrobuuste, klimaatbestendige en duurzaam leefbare omgeving. We gaan bijvoorbeeld aan de slag om onze openbare ruimte anders in te richten. We zorgen dat water lokaal kan worden opgevangen en dat we strategisch groen plaatsen dat tegen droogte kan en verkoeling biedt. Daarnaast gaan we inwoners stimuleren om stenen te vervangen door groen en bijvoorbeeld een regenton aan te schaffen. Om hierin lijn te brengen hanteren we een aantal handelingsperspectieven die richting geven aan de aanpak van deze integrale opgave, en geven we aan welke stakeholders hierbij betrokken zijn. Een belanrijke partner hierin is natuurlijk Waterschap Hollandsche Delta. Albrandswaard gaat aan de slag met de volgende handelingsperspectieven: 1. Werken aan een waterrobuuste omgeving 2. Realisatie van een natuurlijkere waterkringloop 3. Alle nieuwbouw klimaatadaptief realiseren 4. Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied 5. Maatregelen treffen voor een klimaatbestendig landelijk gebied 6.

Werken aan een gezonde leefomgeving Met het vaststellen van de “Strategie Klimaatadaptatie Albrandswaard 2022-2026” bieden we handelingsperspectieven voor de opgaven die er liggen vanwege de klimaatverandering. Dit doen we voor de aankomende 5 jaar, met het oog op verdere uitwerking tot 2050. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Landelijk is er een Deltaprogramma met daarin plannen om Nederland te beschermen tegen overstromingen, een tekort aan zoetwater en de gevolgen van extreem weer. Sinds 2018 is er het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie daaraan toegevoegd. Het plan heeft als doel: “in 2050 is het bebouwde gebied in Nederland, inclusief vitale en kwetsbare objecten, zo goed mogelijk waterrobuust en klimaatbestendig ingericht”. Het waterschap Hollandse Delta en de provincie Zuid-Holland geven op eigen wijze (zoals in het waterbeheerprogramma van het waterschap) en in samenwerking met ons invulling aan deze doelstelling. Vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie zijn de gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk en het waterschap Hollandse Delta in een werkregio samengevoegd. Vervolgstappen De Strategie Klimaatadaptatie en de bijhorende uitvoeringsagenda geven richting aan ons handelen. In de loop van 2022 en volgende jaren wordt er verdere uitwerking gegeven aan de uitvoeringsagenda.

In overleg met de verschillende beleidsafdelingen en bestuursorganen zullen de consequenties op de verschillende gemeentelijke beleidsterreinen in beeld worden gebracht, en zal voortdurend worden gezocht naar een optimale integrale afweging van beleidsbelangen en -maatregelen.

Met de strategie en uitvoeringsagenda geven we invulling aan de dynamische transitie die de klimaatverandering met zich meebrengt. Een mate van onzekerheid hoort bij een transitie. Met de kennis en inzichten van deze strategie gaan we aan de slag, en nieuwe inzichten zullen tot bijstelling leiden. In 2023 komt het KNMI met nieuwe Klimaatmodellen voor Nederland, gebaseerd op data van het IPCC. Dit gaan we dan vertalen naar klimaatstresskaarten voor Albrandswaard en we gaan opnieuw in gesprek met onze inwoners en partners. Financiën De financiering van de Strategie Klimaatadaptatie zelf valt onder de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid. Hierin is een bepaald budget vastgesteld voor het thema klimaatadaptatie. Hieronder valt advies, onderzoek en communicatiemiddelen. Tot en met 2025 is er €140.000 gereserveerd. De uit de klimaatadaptatiestrategie ten behoeve van adaptatie voortvloeiende maatregelen en de daarmee samenhangende investeringskosten, zoals het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte en de beheerskosten, maken geen onderdeel uit van deze begroting. Bijlage Uitvoeringsagenda Klimaatadaptie Strategie Klimaatadaptie Met vriendelijke groet, het college van de gemeente Albrandswaard, de secretaris, de burgemeester,

Hans Cats

drs. Jolanda de Witte

Stationsstraat 4 - 3161KP te Rhoon - Postbus 1000 - 3160 GA Rhoon - T (010) 506 11 11 - E info@albrandswaard.nl

UITVOERINGS AGENDA

In de uitvoeringsagenda staan de actiepunten die vanuit de Strategie Klimaatadaptatie worden opgepakt. Het biedt een overzicht waarin per actiepunt is omschreven hoe daarin uitvoering wordt gegeven. De rol van de gemeente verschilt per keer en vaak gebeurt de uitvoering samen met of soms ook alleen door de partners van de gemeente. Daarnaast is per actiepunt weergeven aan welke handelingsperspectieven met bijhorende opgaven een bijdrage levert.

UITVOERINGSAGENDA ALBRANDSWAARD

HAndelingsperspectieven Waterrobuuste omgeving

Klimaatadaptief stedelijk gebied

Klimaatadaptief bouwen

Natuurlijkere waterkringloop

Klimaatadaptied landelijk gebied

Gezonde, groene leefomgeving

Actiepunt

Uitvoering

Rol gemeente

Stakeholders

Tijdsperiode

Lokale hitteplan opstellen

Samen met lokale partijen een hitteplan en hitteprotocol opstellen.

Regisserende gemeente

Gemeente, GGD, Veiligheidsregio, zorgaanbieders, waterschap Hollandse Delta, scholen en inwoners.

Q1 en Q2 2022

Deelname aan bomenonderzoek

Innovatie onderzoek naar de invloed van het veranderende klimaat op het huidige bomenbestand van onze gemeenten, nu, in 2050 en in 2085.

Regulerende gemeente

Nader in te vullen: Deelname aan onderzoek met diverse gemeenten uit het hele land,

Eventuele start 2022

Implementeren van regels voor klimaatadaptief bouwen binnen werkprocessen

Geïnspireerd op het convenant “Klimaatadaptief Bouwen” worden regels uit de leidraad geimplementeerd binnen de werkprocessen. Concreet gaan we hier binnen de ruimtelijke ontwikkelingen bij nieuwbouw projecten rekening mee houden.

Regulerende gemeente

Gemeente

heden - Q4 2022

Borgen van klimaatadaptief bouwen

Binnen het convenant “Klimaatadaptief Bouwen” wordt onderzocht hoe klimaatadaptief bouwen geborgd kan worden tijdens de ontwikkeling van nieuwbouwlocaties, aan de hand van een casus waarin samen wordt gewerkt met de provincie Zuid-Holland. De geleerde lessen worden gedeeld met convenantpartners en met de BAR-organisatie.

Regisserende gemeente

Gemeente, Convenant Klimaatadaptief Bouwen, provincie Zuid-Holland, waterschap Hollandse Delta en ontwikkelaars.

heden - Q4 2022

Meekoppelen eigen vastgoed

Bij projecten van ons eigen vastgoed kijken hoe we daar klimaatadaptie kunnen Regulerende gemeente meenemen.

Gemeente

Q3/Q4 2022 - 2023

Regionaal Risicoplan

Er komt ook een actualisatie van het Regionaal Risicoplan en wordt er gewerkt aan de aanpak bij calamiteiten. De BAR-gemeenten gaan hier actief bij zitten en wordt gekeken hoe er samen met lokale partijen.hierin een zo goed mogelijke bijdrage kunnen leveren. En hoe en naar wie dit gecommuniceerd moet worden binnen de BAR gemeenten.

Regisserende gemeente

Veiligheidsregio Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta, Gemeenten

Continue

Informeren inwoners over klimaat adaptief wonen

Actief naar inwoners communiceren om ze te stimuleren om klimaat adaptieve maatregelen te nemen. Een goed voorbeeld is operatie Steenbreek waaraan blijvend aandacht voor wordt geven. Daarnaast voorlichting geven (informatie, handelingsperspectieven) over wat de gemeente en haar partners doen aan het tegengaan van droogte, hitte en wateroverlast. Zie ook hoofdstuk communicatie.

Stimulerende en faciliterende gemeente

Inwoners

Continue

Toets op waterkeringen

Op basis van de nieuwe Waterveiligheidsnormen 2017 worden alle primaire en regionale waterkeringen getoetst.

Faciliterende gemeente

Waterschap Hollandse Delta, gemeente, Veiligheidsregio Rotterdam en Rijkswaterstaat.

Continue

Bedrijventerreinen klimaatadaptief inrichten

Onderzoeken hoe, in een gezamenlijke opgave, bedrijventerreinen meer klimaatadaptief gemaakt kunnen worden. Dit wordt samenhangend opgepakt vanuit alle duurzaamheidsthema’s.

Regisserende gemeente

Gemeente, waterschap Hollandse Delta, bedrijventerreinen, bedrijven & ondernemers.

start Q3 2022

Koeltegebieden in kaart brengen

Onderzoeken waar de koeltegebieden liggen en die koppelen aan recreatieve mogelijkheden. Soms zijn die al aanwezig en daar waar er kansen zijn (of juist koeltegebieden nodig zijn) worden die opgepakt.

Regisserende gemeente

Gemeente, waterschap Hollandse Delta, Natuurverenigingen, Natuur- en Recreatieschap IJsselmonde, Corporatie Buitenland van Rhoon, st. Zuid Hollands Landschap en Staatsbosbeheer.

start Q4 2022

Hoogwaterbeschermingsplan

Opstellen hoogwaterbeschermingsplan buitendijks afgestemd op crisisplan en incidentenbestrijdingsplan Hoogwater en overstroming.

Regulerende gemeente

Waterschap, gemeente, Veiligheidsregio Rotterdam en Rijkswaterstaat.

Continue

Actualisering incidentenplan riolering

Actualiseren incidentenplan riolering en afstemming werkafspraken indirecte lozingen en incidentenbestrijdingsplan extreem weer van veiligheidsregio.

Regulerende gemeente

Gemeente, waterschap Hollandse Delta, VRR en eventueel aannemers.

Continue

Borgen klimaatadapatie in beleid

Bij ontwikkeling van beleidsplannen, waaronder omgevingsvisie’s, omgevingsplannen klimaatadaptatie als integraal thema opnemen.

Regulerende gemeente

Interne organisatie BAR

Continue

Borgen meekoppelkansen beheer

Zorgen voor de formulering van de opgave van klimaatadaptatie in de beheerprojecten en in beeld brengen welke extra budgetten hiervoor benodigd zijn.

Regulerende gemeente

Interne organisatie BAR

Continue

Borgen klimaatadapatie in ruimtelijke plannen

Ontwikkelen van een aanpak van duurzame gebiedsontwikkeling, waarbij onze duurzaamheidsdoelen integraal in de opdrachtformulering van ruimtelijke plannen wordt geborgd.

Regulerende gemeente

Interne organisatie BAR

Continue

Impulsgelden

Onderzoeken van mogelijke projecten voor de landelijke impulsregeling en doen van een aanvraag.

Regulerende gemeente

Gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk, waterschap Hollandse Delta en provincie Zuid-Holland.

Q3/4 2022

Handelingsperspectief

* afhankelijk van project

LEGENDA REGULERENDE GEMEENTE De gemeente bereikt haar doelen door het stellen van kaders en eisen in het beleid. We maken gebruik van wetgeving en handhaving en zetten in op de naleving ervan. Als eigenaar nemen we zelf verantwoordelijkheid voor de uitvoering.

REGISSERENDE GEMEENTE We draaien actief aan de knoppen en sturen ontwikkelingen. De regisserende gemeente initieert, richt zich op samenwerking met maatschappelijke partners en stuurt binnen de democratisch vastgestelde kaders.

STIMULERENDE GEMEENTE De stimulerende gemeente richt zich met name op het aanjagen van initiatieven vanuit de samenleving. Het kan gaan om het beschikbaar te stellen van informatie, het uitvoeren van campagnes, stimulerende bijdragen in de vorm van subsidies of het beschikbaar stellen van menskracht. We doen dit samen met partners en geven zelf het goede voorbeeld.

FACILITERENDE GEMEENTE De faciliterende gemeente neemt een ondersteunende rol aan om belemmeringen zoveel als mogelijk weg te nemen en de transitie te vergemakkelijken.

AAN DE MARKT LATEN De ontwikkelingen vinden plaats bij partijen ‘in de markt‘ zonder bemoeienis of bijdrage vanuit de gemeente.

STRATEGIE KLIMAAT ADAPTATIE 2022-2026

daarom zorgen we nu voor groen!

Hoe gaat a lbrandswaard om met Klimaatverandering? Met onder andere de volgende onderwerpen: • Klimaatverandering in Albrandswaard • Kwetsbaarheid in beeld • Onze doelen en ambities

1

VOORWOORD Marco Goedknegt, wethouder Duurzaamheid De zomer van 2021 was zeer nat en stormachtig. De voorgaande zomers waren heet en langdurig droog. En die verschillen waren merkbaar in ons dagelijks leven. En die extreme verschillen in het weer zullen niet meer verdwijnen. Het vraagt van ons allemaal dat we ons aanpassen aan deze veranderingen van het klimaat. Hoe we dat de komende jaren gaan doen, kunt u lezen in deze klimaatadaptatiestrategie.

We zijn hard aan de slag om Albrandswaard klimaatbestendig te maken, niet alleen bij grote hoeveelheden regen, maar ook bij langdurige droge periodes of periodes van extreme hitte. We werken samen met alle partijen die een bijdrage kunnen leveren zoals het waterschap Hollandsche Delta, onze ondernemers en partners maar ook onze inwoners zijn partners waarmee we samen de uitdagingen van de toekomst aan zullen gaan.

Bij de oorzaken van het veranderende klimaat staat het te veel uitstoten van CO2 op nummer één. Het internationale onderzoek van het IPCC benadrukt de ernst van de situatie waarin we verkeren. De zeespiegel stijgt veel sneller dan eerder gedacht.

En die uitdagingen zullen niet gering zijn. Het klimaat zal van ons echt een verandering vragen in ons gedrag en in onze keuzes de komende jaren. Door ons aan te passen aan het klimaat en door op alle terreinen duurzamer en anders te gaan leven. Laten we gezamenlijk er voor zorgen dat wij onszelf nu aanpassen voor de generaties na ons. De natuur komt de klimaatveranderingen wel te boven, die past zich aan. Voor ons zal datzelfde gelden als ook wij de benodigde aanpassingen doormaken.

In het sterk stedelijke gebied waarin wij wonen zijn wij extra kwetsbaar. Er is erg veel verhard oppervlak is aangelegd, zoals wegen, daken, straten en pleinen. We staan voor de uitdaging om anders te gaan bouwen en de openbare ruimte aan te passen aan de nieuwe omstandigheden. We planten meer groen aan in onze wijken en houden in Albrandswaard al jaren rekening met de verharde oppervlakken door extra waterpartijen aan te leggen of bestaand water te vergroten.

Hartelijke groet, Marco Goedknegt, wethouder Duurzaamheid

Dorenda Gerts Heemraad waterschap Hollandse Delta Water moeten we koesteren. Juist nu het klimaat verandert. Dit doen we door onze omgeving ‘waterrobuust’ en ‘klimaatbestendig’ in te richten. Dus, zorgen dat extreem weer, zoals een hoosbui of droogte, zo min mogelijk gevolgen heeft voor onze steden en dorpen. Hierbij moeten we samenwerken. We bereiken meer en sneller als we dit samen oppakken. Iedereen is nodig. Als je bedenkt dat ongeveer 60% van de grond niet in handen is van een overheid, dan kun je zeker bijdragen als inwoner of ondernemer.

Al ruim 15 jaar maken we als waterschap met de gemeente Albrandswaard diverse ‘waterplannen’. Mooi voorbeeld zijn de ‘natuurvriendelijke’ oevers bij de Koedood. Dit zijn flauw aflopende oevers dat veel verschillende waterdieren en -planten aantrekt. En het biedt ruimte om regen op te vangen tijdens hevige hoosbuien. Deze samenwerking vormt een goede basis voor de uitdagingen waar we nu tegen aankijken. Daardoor weet ik zeker dat we de water- en klimaatdoelen voor Albrandswaard op tijd zullen halen.

Deze klimaatadaptatie strategie laat duidelijk zien waar we extra aandacht aan moeten schenken. Het beschrijft ook concreet acties en maatregelen van het waterschap en de gemeente. Zo zie je makkelijk en snel wat de plannen zijn. En vind je mogelijk inspiratie voor acties die je zelf kunt uitvoeren als inwoner of bedrijf.

Wij kijken uit naar een vruchtbare uitwerking van deze gezamenlijke strategie met vele anderen, zowel met bewoners, ondernemers als gebiedspartners. Samen kunnen we de klus klaren. Dorenda Gerts Heemraad waterschap Hollandse Delta

SAMENVATTING Het klimaat verandert en ook in Albrandswaard ervaren we steeds vaker de negatieve effecten hiervan. Het meest recente IPCC-rapport “Climate Change 2021, The Physical Science Basis” klimaatverandering 2021, de wetenschappelijke basis - bevestigt de veranderingen in het klimaat en daarmee de opwarming van de aarde. Extremer weer vindt vaker plaats en is daarbij zelfs extremer dan de eerste voorspellingen hebben aangetoond. Daarnaast is de invloed op de veranderingen in het klimaat steeds beter toe te wijzen aan het handelen door de mens. We moeten als mensheid nu aan de slag om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden. De komende tien jaar zijn daarin cruciaal. Met bovenstaande als uitgangspunt, is op de klimaatconferentie van 2015 in Parijs internationaal de afspraak gemaakt om de temperatuurstijging op aarde te beperken tot 1,5 graad Celsius. Of in elk geval tot maximaal 2 graad Celsius. Hiervoor gaan we de komende jaren een energietransitie tegemoet die is gericht op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Dit zijn gassen die bijvoorbeeld vrijkomen bij de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals olie en gas, en die flink bijdragen aan de opwarming van de aarde. Op 5 januari 2021 is de “Uitvoeringsagenda Duurzaamheid 2021-2025” door de gemeenteraad vastgesteld.

Hierin is de inzet van Albrandswaard in de wereldwijde klimaatopgave omschreven. We willen de klimaatverandering zoveel mogelijk beperken. Tegelijkertijd moeten we ons in de openbare ruimte aanpassen, zodat we de veranderingen in neerslag en hitte kunnen opvangen. De gemeente Albrandswaard volgt het nationale Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Doel van is om het bebouwde gebied in Nederland, dus ook in Albrandswaard, zo goed mogelijk ‘waterrobuust’ en ‘klimaatbestendig’ in te richten. Zodat vitale en kwetsbare objecten zo min mogelijk last ondervinden van de klimaatverandering. Voor u ligt de Strategie Klimaatadaptatie 20222026 waarin is omschreven met kerndoelen en handelingsperspectieven voor onszelf en onze inwoners, wat we gaan doen.

Wat zijn onze kerndoelen? Onze kerndoelen omschrijven we als volgt: • “We zijn waterrobuust en klimaatbestendig” • “We hebben een leefbare en gezonde leefomgeving”

Wat zijn onze handelingsperspectieven? Onze handelingsperspectieven omschrijven we als volgt: Werken aan waterrobuuste omgeving Grote delen van IJsselmonde liggen onder de zeespiegel. Dit maakt ons kwetsbaar voor overstromingen vanuit de Noordzee en de rivieren die het eiland IJsselmonde omsingelen. Dit gaan we doen: We gaan de risico’s op overstromingen verkleinen en voldoen aan landelijke normen. We houden in de openbare ruimte rekening met mogelijke overstromingen. Daar waar nodig, passen we die ruimte aan. We zetten een systeem op van compartimenten aan primaire en secundaire dijken om ons te beschermen. We zetten in op bewustwording van onze inwoners om meer zelfredzaam te zijn voor het geval het wel fout gaat. Een natuurlijkere waterkringloop De waterkringloop wordt gevormd door rivieren, oude kreken, hoofdwatergangen, sloten, singels, waterplassen en vijvers. Onze huidige waterkringloop kenmerkt zich nu door verstening van het omliggende oppervlak waardoor de waterkringloop minder goed functioneert als afvoersysteem van het (regen)water. Dit gaan we doen: We gaan waar mogelijk de verstoorde kringloop herstellen om wateroverlast door extreme buien aan te kunnen. Dit doen wij samen met het waterschap Hollandse Delta. Alle nieuwbouw klimaatadaptief Er ligt een enorme opgave voor het realiseren van nieuwe woningen.

Dit gaan we doen: We leveren deze woningen waar mogelijk en gewenst zowel energieneutraal als klimaatadaptief (‘klimaatproof’) op. Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied In het stedelijk gebied moeten we beter om kunnen gaan met de gevolgen van een mogelijke overstroming, wateroverlast, hittestress en/of droogte. Wat gaan we doen: We gaan de openbare

ruimte klimaatadaptief inrichten. We stimuleren beheerders van bedrijventerreinen om ook die oppervlakten anders in te richten. We stimuleren inwoners om hun eigen tuin van meer groen te voorzien, om een regenton te plaatsen en om riool- van regenbuis te scheiden. Een klimaatbestendig landelijk gebied Door de uitdijende wijken is veel natuurlijk landschap verloren gegaan. Dit komt de waterrobuustheid en klimaatbestendigheid niet ten goede. Dit gaan we doen: We gaan ruimte creëren voor activiteiten in het groen. Dit moeten koele plekken worden voor inwoners om te kunnen recreëren. Daarnaast is het gelijk een plek waarbij de biodiversiteit kan worden versterkt en vergroot. Werken aan een gezonde leefomgeving De klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid. Hittestress zorgt ervoor dat de gevoelstemperatuur sterk stijgt, waardoor meer inwoners last ervaren. Het kan zelfs leiden tot een tijdelijke oversterfte. Wat gaan we doen: We leren om te gaan met de hittestress en maken daarvoor een lokaal hitteplan. Daarnaast onderzoeken we hoe we om kunnen gaan met andere negatieve effecten die ontstaan door klimaatverandering.

Wat is er al gebeurd? We werken samen met onze inwoners en ondernemers aan onze opgaven. Het waterschap Hollandse Delta en de gemeente vormen een belangrijk partnerschap om de klimaatadaptieve opgaven op te pakken. We hebben inmiddels inzicht in waar onze kwetsbaarheden liggen. We kennen de risicogebieden voor wateroverlast door zwaardere buien. We weten meer en meer welke plekken kwetsbaar zijn voor droogte en welke gebieden gevoelig zijn voor hoge temperaturen. Welk effect heeft op de biodiversiteit en waar er bodemdaling plaatsvindt door droogte. Daarnaast hebben we meer en meer inzicht in de overstromingsrisico’s en zijn we samen met inwoners aan de slag wat te doen als het mis gaat. De eerste risicodialogen zijn al gevoerd.

INHOUDSOPGAVE De Strategie Klimaatadaptatie neemt je mee de aanpak van de klimaatverandering in Albrandswaard. We gaan in op de veranderingen in het klimaat en wat dit voor ons in Albrandswaard.betekent. We zoomen in op waar we nu staan, welke doelen we hebben en de ambities die we hebben om met de klimaatverandering om te gaan. Vertaald in de handelingsperspectieven.

1 2 3

De klimaatverandering 08 • Waterkringloop • Effecten van klimaatveranderingen nu al merkbaar • Gezamenlijke inzet op ruimtelijke adaptatie • Iedereen een rol. Samen pakken we het op

Kwetsbaarheid in Albrandswaard in beeld

16

• Overstromingen • Wateroverlast • Droogte • Hitte • Hittestress • Kwetsbaarheden op kaart

Waar staan we nu? • Risicodialogen • Partners aan het woord • Klimaatadaptief bouwen • Voor een droge IJsselmonde • Operatie Steenbreek

26

4 5 6

Onze doelen en ambities

30

• Kerndoelen • Onze Strategie voor een watervriendelijk, groen en gezond 2050 • Meekoppelen • Bouwen onze Strategie uit door het bieden van handelingsperspectieven

Handelingsperspectieven 36 • Werken aan een waterrobuuste omgeving • Een natuurlijkere waterkringloop • Alle nieuwbouw klimaatadaptief • Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied • Klimaatbestendig landelijk gebied • Werken aan een gezonde leefomgeving

Communicatie & participatie

50

• Uitgangspunten communicatie • De aanpak • Onze Kernboodschap • Wat hebben we aan communicatiekanalen en -middelen?

Dit document bevat afbeeldingen uit de gemeente Albrandswaard aangevuld met sfeerbeelden (cover, pagina 11, 15, 21, 30/31, 36/37, 45 en 50/51).

1

KLIMAATVERANDERING IN ALBRANDSWAARD

“Onze klimaatadaptatiestrategie geeft de richting aan hoe we ons moeten aanpassen . Dit doen we samen met partners. ”

Hoofdstuk 1 KLIMAATVERANDERING IN ALBRANDSWAARD Het klimaat verandert en ook in Albrandswaard ervaren we steeds vaker de negatieve effecten hiervan. Het meest recente IPCC-rapport “Climate Change 2021, The Physical Science Basis” - klimaatverandering 2021, de wetenschappelijke basis - bevestigt de veranderingen in het klimaat en daarmee de opwarming van de aarde. Extremer weer vindt vaker plaats en is daarbij zelfs extremer dan de eerste voorspellingen hebben aangetoond. Daarnaast is de invloed op de veranderingen in het klimaat steeds beter toe te wijzen aan het handelen door de mens. We moeten als mensheid nu aan de slag om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden. De komende tien jaar zijn daarin cruciaal. We zijn daarom bezig om de menselijke invloeden op ons klimaat te beperken. De energietransitie is gericht op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Met dit gegeven als uitgangspunt is op de klimaatconferentie van 2015 in Parijs internationaal de afspraak gemaakt om de temperatuurstijging op aarde te beperken tot 1,5 graad Celsius in elk geval tot maximaal 2 graden Celsius. We zien meerdere weersveranderingen op ons afkomen: • Stijging van de zeespiegel. Doordat ijs op de polen en gletsjers steeds harder smelten, stijgt de zeespiegel steeds sneller en komt deze steeds hoger te liggen.

Het KNMI rekent op een zeespiegelstijging van tussen de 1,2 en 2 meter in 2100. • Stijging van de temperatuur. Er komen vaker zachte winters voor en hete zomers. • Toename en heftigheid van het aantal extreme regenbuien met hagel en onweer. • Toename van het aantal langdurige droge periodes en de ernst van de droogte. De toename van wateroverlast, hitte, droogte en mogelijke overstromingen, hebben een grote impact op ons leven en hebben ook een negatief effect op onze gezondheid. Denk daarbij aan de verslechtering van de kwaliteit van het (drink)water en de extreme hoeveelheden neerslag die grote schade veroorzaakt.

Deze veranderingen hebben ook een negatief effect op de biodiversiteit in Nederland en dus ook in Albrandswaard. Steeds meer plant- en diersoorten uit warmere zuidelijke gebieden voelen zich steeds meer thuis in onze noordelijke streken. Onze huidige inheemse planten en dieren verdwijnen juist. Dit werkt regelrechte plagen in de hand die de gezondheid kunnen bedreigen, denk aan een geïnfecteerde teek, eikenprocessierups enzovoorts.

“Een groot gedeelte van de IJsselmonde ligt onder de zeespiegel.”

De gevolgen van deze veranderingen zijn divers en pakken lokaal verschillend uit. In zowel Rhoon als Poortugaal zien we verschillende plekken die gevoelig zijn voor extreme regenbuien. Zo is de Waalstraat in Rhoon een kwetsbare plek en de Zantelweg in Poortugaal. Dit heeft te maken met de type bodem, hoeveel oppervlakte versteend en hoe het lokale watersysteem is ingericht. Dit maakt de ene plek kwetsbaarder voor extreme buien dan andere. Terwijl een andere plek de hoge temperaturen een grote invloed hebben op de omgeving en biodiversiteit.

WATERKRINGLOOP De huidige inrichting van onze omgeving heeft geleid tot een verstoorde waterkringloop. In een natuurlijke waterkringloop infiltreert een groot gedeelte van de regen in de bodem. Op die manier wordt het grondwater aangevuld. In gebieden waar mensen wonen, is deze kringloop grotendeels verstoord. Dit komt door de aanwezige bebouwing en infrastructuur. Het schone regenwater kan daardoor niet meer infiltreren in de bodem en gaat direct weg via het riool naar de rioolwaterzuivering. Dat is zonde, het water willen we liever vasthouden in onze plassen en vijvers. Ook in het landelijk gebied is de waterkringloop soms verstoord. Bijvoorbeeld door verdichte landbouwbodems en lage concentraties organische stof vanwege overbemesting.

10

In onderstaande afbeelding is uitgelegd hoe de waterkringloop er op dit moment uitziet. Een groot gedeelte van de IJsselmonde ligt onder de zeespiegel. Dat betekent dat grondwaterstanden in Albrandswaard relatief hoog zijn. Daar waar mogelijk, is het wenselijk om in een natuurlijke waterkringloop gebruik te maken van de sponswerking van de bodem. Toch zal er bij extreme regenval een bepaalde mate van regenwater-afvoer nodig zijn. Bron: waterschap Hollandse Delta: waterbeheerprogramma 2022-2027, inzageversie 6 juli 2021 11

Hoofdstuk 1 KLIMAATVERANDERING IN ALBRANDSWAARD ringen Effecten van klimaatverande nu al merkbaar De effecten van de klimaatverandering worden steeds duidelijker. We weten gelukkig wel steeds beter waar de risico’s zitten. Gesprekken met onze inwoners en met diverse partijen in het gebied, hebben daarbij goed gewerkt. Uit die gesprekken kwam ook duidelijk naar voren dat er zorgen zijn over de eigen gezondheid en over de terugloop van biodiversiteit.

Overzicht meest relevante bele

idstukken

Tot 2030 een realistisch beeld over het verloop van de klimaatverandering

In dit kader is een overzicht gegeven van de meest relevante beleidstukken en hoe die verbonden zijn met de Strategie Klimaatadaptatie 2022-2026.

samen pakken we het op

Klimaatakkoord parijs

LANDELIJK

Klimaatakkoord nederland

REGIONAAL

WaterSchap: waterbeheerprogramma 2022-2027

LOKAAL

Uitvoeringsagenda Duurzaamheid 2021-2025

Gemeentelijk Riolerings plan (GRP)

Omgevingsvisie

12

Deltaplan ruimtelijke adaptatie

Klimaatadaptatie Strategie albrandswaard

De strategie geeft richting over hoe we met de klimaatverandering omgaan. Als lokale overheid spelen wij een grote rol als het gaat om klimaatbestendig worden van de lokale leefomgeving. Daarbij ligt een belangrijke rol bij de gemeente, het waterschap Hollandse Delta, de provincie Zuid-Holland en overige partners. Verder vragen wij onze inwoners en ondernemers ook hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Met elkaar moeten we kritisch durven blijven op wat we doen en elkaar erop aanspreken. We houden in het oog of die investeringen die gevraagd worden voor klimaatadaptief inrichten in verhouding staat met het resultaat dat geleverd wordt. We koppelen klimaatadaptatie aan andere opgaven, zoals de energietransitie en de woonopgave. Door werkzaamheden slim te koppelen zetten we in op de betaalbaarheid van de maatregelen. Dat betekent niet alleen alert zijn op de veranderingen van het klimaat, maar ook op onze inzet als gemeente de komende jaren.

We gaan elke zes jaar of eerder indien nodig, de strategie evalueren. Met de kennis van nu denken tot 2030 een realistisch beeld te hebben over het verloop van de klimaatverandering. Nieuwe klimaatscenario’s blijven wel nodig ter bevestiging. In de Strategie Klimaatadaptatie 2022-2026 staat op welke wijze Albrandswaard vormgeeft aan het aanpakken van de eerder benoemde uitdagingen voor de periode 2022 t/m 2026. Dit beschrijven we aan de hand van handelingsperspectieven en we hebben een uitvoeringsagenda.

13

Hoofdstuk 1 KLIMAATVERANDERING IN ALBRANDSWAARD jke ad Gezamenlijke inzet op ruimteli

aptatie

Op 20 november 2018 is het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie ondertekend door Rijk, Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Unie van Waterschappen (UvW) en Interprovinciaal Overleg (IPO). Met de ondertekening gaven deze partijen een impuls aan de aanpak van klimaatadaptatie en de uitvoering van de maatregelen zoals afgesproken in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.

Vanuit het Deltaplan wordt van gemeenten gevraagd om een strategie op te stellen, zodat we in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig zijn ingericht. Hierin werken we actief samen met het waterschap Hollandse Delta, provincie Zuid-Holland en vele andere partijen aan de uitdagingen die op ons afkomen. Ook kijken we welke oplossingsrichtingen er zijn.

gezamenlijk werken we aan de uitdagingen die op ons af komen

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie heeft als doel: In 2050 is het bebouwde gebied in Nederland, inclusief vitale en kwetsbare objecten, zo goed mogelijk ‘waterrobuust’ en klimaatbestendig ingericht. Dit doel is vertaald naar zeven ambities die onderdeel worden van de werkprocessen bij de lokale Albrandswaardse overheid. Hiermee beogen we dat de kwetsbaarheden continue in beeld blijven om de gevolgen te kunnen beperken. Dit lokale werkproces wordt landelijk vertaald in het Deltaprogramma dat elke zes jaar wordt herijkt. Als gemeente doorlopen we periodiek een cyclus van: • Weten: kwetsbaarheden analyseren via stresstesten • Willen: adaptatiestrategie bepalen via risicodialogen met partners • Werken: aanpak borgen in uitvoeringsagenda’s, programma’s kaders, wet en regelgeving

Kwetsbaarheid in beeld brengen

risicodialoog voeren en strategie opstellen

uitvoeringsagenda opstellen

meekoppel kansen benutten

reguleren en borgen

Stimuleren en faciliteren handelen bij calamiteiten

7 ambities voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van nederland 14

15

2

KWETSBAARHEDEN ALBRANDSWAARD IN BEELD

“Met behulp van de klimaatstresstesten en de risicodialogen zijn de kwetsbaarheden voor albrandswaard in beeld gebracht”

Hoofdstuk 2 KWETSBAARHEDEN IN BEELD De gemeente Albrandswaard brengt continue de kwetsbaarheden in kaart. Er worden aparte klimaatstress-testen uitgevoerd en vastgelegd in een klimaateffect-atlas: https://bar.klimaatatlas. net/. De kaarten in de atlas laten zien wat de gevolgen zijn van het veranderende klimaat in Albrandswaard. De kaarten maken tevens inzichtelijk waar de kwetsbaarheden voor Albrandswaard zitten op gebied van wateroverlast, droogte en hitte. Deze kwetsbaarheden zijn tijdens zogenaamde risicodialogen met inwoners en partners gedeeld en aangescherpt. Overigens: We werken op basis van ervaring en inzicht die we op het moment hebben om zo de volgende stap te nemen. Mocht de opgedane kennis te weinig zijn, dan kiezen we voor nader onderzoek om de ontbrekende kennis aan te vullen.

In 2050 is albrandswaard klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

Klimaatopgave a lbrandswaard Een eerste belangrijke stap is gezet met vaststellen van de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid 2021-2025. De Uitvoeringsagenda Duurzaamheid geeft onze lokale inzet weer om aan alle regionale, landelijke en internationale doelstellingen te voldoen. Dit doen we voor de volgende thema’s: • Energie o opwekking o besparing o warmte o opslag • Mobiliteit • Circulaire samenleving • Klimaatadaptatie • Financieringsarrangementen In de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid onderschrijven we als gemeente Albrandswaard ook de zeventien Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Voor het thema klimaatadaptatie zijn de volgende doelen geselecteerd.

De voor Albrandswaard geselecteerde ontwikkelingsdoelen 18

naar een loka le strategie Klimaatadaptatie In de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid heeft Albrandswaard op gebied van klimaatadaptatie het volgende doel gesteld:

We nemen het initiatief en kijken wat hiervoor nodig is samen met waterschap Hollandse Delta als belangrijkste partner hierin.

“In 2050 zijn we klimaatbestendig en waterrobuust ingericht”

Geheel in de geest van het woord ‘adaptatie’ is onze strategie gestoeld op het idee: moeten beter leren leven met het water. Dus: ‘Water stuurt’ in plaats van ‘water volgt’! Het water en niet wijzelf geeft de grenzen en randvoorwaarden aan en bepaalt daarmee ook welke keuzes gemaakt worden voor de ruimtelijke inrichting van Albrandswaard, IJsselmonde en de rest van Nederland. Hetzelfde geldt voor onze handelingsperspectieven; het water bepaalt deze uiteindelijk.

De Albrandswaardse doelstelling is gebaseerd op de doelstelling en ambities van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. De ambities van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie vormen het vertrekpunt voor de Strategie Klimaatadaptatie Albrandswaard en de uitvoeringsagenda van Albrandswaard. Niet alleen voor ons Albrandswaard vormt dit het vertrekpunt. Ook voor waterschap Hollandse Delta en de provincie Zuid-Holland vormt het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie het vertrekpunt om met ambities aan de slag te gaan. Hierin hanteren de methodiek van Weten, Willen en Werken.

Wij zijn ervan overtuigd dat alleen met ‘leren leven met het water onze doelen waterrobuust en klimaatbestendig in 2050, worden behaald. 19

Hoofdstuk 2 KWESTBAARHEDEN IN BEELD OVERSTROMINGEN Het eiland IJsselmonde wordt goed beschermd door een stelsel van primaire en secundaire keringen. Hier vallen de dijken langs de rivieren ook onder. In het zuiden wordt Albrandswaard beschermd voor de Oude Maas door de Koedood, Zegenpoldersedijk en Albrandwaardsedijk. Daarnaast wordt Portland gescheiden van Barendrecht door de Middeldijk en Bakkersdijk. Door het buitengebied van Rhoon loopt de Essendijk. In Rhoon en Poortugaal zelf zijn op meerdere plekken lagere dijken te vinden zoals de Dorpsdijk en Zwaardijk. De flexibele keringen (Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg en de Waterkering Zuiderparkweg) zorgen direct voor onze bescherming. Ook de duinen en stranden in de regio aan de kust zorgen voor onze veiligheid. Voor de bescherming tegen het water is het principe van meerlaagse veiligheid leidend. Dit betekent dat het risico op overstromingen worden teruggedrongen doordat: • onze waterkeringen op orde zijn, • de ruimtelijke inrichting waterrobuust is en • in geval van rampen, de crisisorganisatie in werking treedt.

Bij het beperken van het overstromingsrisico via de meerlaagse veiligheidsbenadering gaat het dus om het beperken van de kans op een overstroming door voldoende hoge en sterke dijken. Daarnaast speelt ruimte creëren voor de rivieren ook een rol. Met de aanleg van de Crezéepolder is niet alleen een waardevol natuurgebied gecreëerd, maar ook ruimte om hoge waterstanden in de rivier op te vangen. De gevolgen van een eventuele overstroming beperken we verder door een andere inrichting van onze ruimte. Tot slot, we zetten in op een geschikte crisisorganisatie die, als het nodig is, in werking treedt. De verantwoordelijkheid voor het beperken van de overstromingskans door goede waterkeringen aan te leggen, ligt bij de Rijksoverheid en het waterschap Hollandse Delta. De verantwoordelijkheid voor een juiste inrichting van de openbare ruimte binnensdijks ligt bij de gemeente. Kenmerkend voor onze regio zijn de vele onbeschermde buitendijkse gebieden. In Albrandswaard worden deze gebieden niet heel intensief gebruikt. De Rhoonse Grienden zijn er terug te vinden en een aantal recreatieve gelegenheden. Daarnaast staan er maar een paar woningen.

Wateroverlast

Perioden zonder neerslag zullen tot 2050 vaker voorkomen en langer duren

Door de klimaatverandering neemt de gemiddelde temperatuur toe. Hierdoor verdampt er meer zeewater. Dit zorgt voor een toenemende hoeveelheid water in de lucht. Deze grotere hoeveelheid water in de lucht zorgt voor extremere buien. Het is daarom niet de vraag of, maar vooral wáár de wateroverlast zal optreden, en welke gevolgen te verwachten zijn. Het rioolstelsel is namelijk niet ontworpen voor deze hoeveelheden regenwater en riolen kunnen overstromen: de straat staat blank met vies water en dit water komt uiteindelijk terecht in het oppervlaktewater. Dit brengt risico’s met zich mee voor de gezondheid van inwoners. 50% van de inwoners in Albrandswaard heeft in de enquête aangegeven overlast van regenwater te ervaren. In de afgelopen jaren is om meerdere plekken in Rhoon en Poortugaal overlast ontstaan door extreme regenval. Voorbeelden hiervan zijn de Graaf Bentickstraat en Waalstraat in Rhoon en de Waalstraat/Zantelweg in Poortugaal. De kans op nog zwaardere buien waar 70 min per uur valt, neemt richting 2050 aanzienlijk toe. Met de stresstestkaarten is inzichtelijk gemaakt wat we kunnen verwachten met deze buien. Hierin is te zien waar schade is te verwachten aan woningen, openbare gebouwen en bedrijven. Ook zou het kunnen zijn dat wegen en tunnels niet meer te betreden zijn in noodsituaties. Waterdieptes van 15 cm of meer worden als onbegaanbaar beschouwd.

Er kan schade ontstaan aan de wegfundering en kunnen beplantingen afsterven door verstikking. De kwetsbaarheid en gevoeligheid voor hevige neerslag verschilt tussen gebieden. Sommige gebieden zijn lager gelegen en hebben daardoor een hogere kwetsbaarheid dan gebieden die hoger gelegen zijn. Daarnaast heeft elk gebied een bepaalde gevoeligheid voor hevige neerslag. Verschillende gebieden in Albrandswaard zijn kwetsbaar voor wateroverlast en is er geen sprake meer van hinder, maar van overlast of zelfs schade. Zoals al enkele voorbeelden zijn genoemd, is overlast vooral te zien in Rhoon Noord en Zuid en Poortugaal Zuid. 20

21

Hoofdstuk 2

droogte

KWESTBAARHEDEN IN BEELD Hitte Het veranderende klimaat zorgt ervoor dat wanneer het steeds warmer met meer hittegolven tot gevolg. Er wordt gesproken van een hittegolf wanneer er minimaal vijf dagen boven de 25 °C gemeten wordt, waarvan er minimaal drie boven de 30 °C (KNMI). Er is sprake van een nationale hittegolf wanneer deze temperaturen zich in De Bilt voordoen. Deze kunnen echter ook lokaal plaats vinden. Zo hebben we in 2018, 2019 en 2020 gezien hoe warm het kan worden in Albrandswaard. De verwachting is, dat het aantal zomerse en tropische dagen sterk toeneemt. De bebouwde omgeving is daar extra gevoelig voor. Met name bij de Sijp in Poortugaal en Essendaal en de bedrijventerreinen in Rhoon. Door het zogenaamde hitte-eilandeffect kan het overdag in steden een aantal graden warmer zijn dan daarbuiten. Dit kan zelfs oplopen tot 7 graden verschil! De aanwezigheid van veel verhard oppervlak (daken, huizen, straten) verhoogt de gevoelstemperatuur en daarmee de hittestress. Groen en schaduw kan dit juist verlagen.

Ondanks het suburbane karakter van onze woonomgeving, zien we hittestress vaker optreden als gevolg van de klimaatverandering. Hittestress heeft een directe invloed op de gezondheid van mensen, zeker in combinatie met een slechtere luchtkwaliteit (smog). Met name gebouwen met een gezondheidsfunctie of een onderwijsfunctie kunnen extra kwetsbaar zijn. Bij ouderen is er een verhoogde kans op overlijden. Zoals in de omgeving van Hof van Portland (bijvoorbeeld de Dalton basisschool). Ziekteverwekkende organismen (blauwalg), plagen (processierups) en allergieën leiden tot overlast of ook zelfs tot ziekte en sterfte. Daarnaast heeft hitte en droogte invloed op de kwaliteit van het water. Ook heeft de hoge temperatuur invloed op het welzijn. Slapen met tropische temperaturen is een stuk lastiger. De arbeidsproductiviteit en de alertheid kunnen hierdoor afnemen en het is niet ondenkbaar dat er zelfs ongelukken op de weg door gebeuren.

LUCHTTEMPERATUUR

WARMTE STRALING WIND

SCHADUW

22

Lange droge perioden en een daling van de grondwaterstand leidt tot een risico op bodemdaling. Sloten en vijvers bevatten minder water, waardoor er minder zoet water beschikbaar is. Het water warmt op en dat heeft gevolgen voor de waterkwaliteit. De kans op verzilting van oppervlakte- en grondwater neemt toe door het inlaten van water van minder kwaliteit. Schade aan beplantingen en vegetaties zullen vaker optreden. Daarnaast heeft het invloed op het peilbeheer (de hoogte van het water ten opzichte van het NAP in een bepaald

gebied) en zoetwaterbeschikbaarheid in landelijk gebied. Door de te lage grondwaterstanden neemt het risico op bodemdalingen toe. Dit kan leiden tot schade aan infrastructuur, kunstwerken, dijken en huizen en het overstromingsrisico neemt toe. In Albrandswaard zijn met name de panden van voor 1950, op plaatsen met veen in de ondergrond gevoelig voor bodemdaling. Het merendeel van deze panden zijn gelegen langs onze dijken en hebben vaak een monumentale status. De omgeving van het Deltaziekenhuis is gevoelig voor bodemdaling. De bebouwing is hier echter goed onderheid, in tegenstelling tot de woningen langs de Albrandswaardsedijk en Deltawijk. Deze panden zijn wel kwetsbaar voor bodemdaling. Schade aan huizen kunnen ontstaan doordat bij houten funderingspalen paalrot kan optreden wanneer de grondwaterstand te ver zakt. Panden die niet op houten maar op betonnen palen zijn gefundeerd, zijn daarom niet kwetsbaar.

hittestress

LUCHTVOCHTIGHHEID

ANTROPOGENE WARMTE

Droogte ontstaat wanneer er voor een langere periode minder regen valt en de verdamping groot is. In 2018 en 2019 is dit ook goed zichtbaar geweest. Inwoners van Albrandswaard merkten ook de nadelige gevolgen van de droogte. In de enquête kwam naar voren dat veel inwoners last ervaren van droge tuinen en beplanting. Door de aanhoudende droogte daalde de grondwaterstanden in Albrandswaard. Perioden zonder neerslag zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren.

VERDAMPING

Een versteende omgeving zorgt ervoor dat de temperatuur in de zomer harder stijgt dan een groene omgeving met bomen die voor schaduw zorgen. Maar ook omdat verharde/stenige oppervlakten, gevels en daken warmte van de zon opnemen en vasthouden. De stenen geven die warmte ’s nachts weer af aan de omgeving, waardoor het zo een aantal graden warmer is ten opzichte van het buitengebied. In langere periodes van warmte werkt water ook niet meer verkoelend. Vooral in binnenruimtes kan de temperatuur gedurende de zomer oplopen.

Er is een verschil tussen de gevoelstemperatuur een belangrijkere waarde dan de luchttemperatuur. De gevoelstemperatuur is belangrijk omdat het aangeeft hoe warm een persoon het heeft, rekening houdend met de weersituatie: regent het of sta je in de volle zon en waait er een lekker briesje? In sommige situaties kan 30 °C aanvoelen als 40 °C. Sommige groepen inwoners hebben meer last van een hogere gevoelstemperatuur, zoals ouderen en mensen met overgewicht. Zij hebben meer moeite om hun warmte kwijt te raken. De aanwezigheid van groen, schaduw en windcirculatie verlagen de gevoelstemperatuur. 23

Wateroverlast

Bij extreme buien zullen huizen, straten en doorgaande wegen onderlopen, met grote schade als gevolg. Ons huidig stelsel en waterkringloop kunnen deze buien niet overal aan.

Op deze kaart ziet u de kwetsbaarheden in beeld. Deze kaart is tot stand gekomen op basis van de dialogen die met inwoners zijn gehouden en op basis van de klimaatstress atlas.

Vitale infrastructuur

Extreme weersomstandigheden kunnen ervoor zorgen dat de vitale infrastructuur onvoldoende beschikbaar is. Hulpdiensten kunnen niet overal naartoe en elektriciteit kan uitvallen.

Bodemdaling

Droogte zorgt ervoor dat de grondwaterstanden dalen, hierdoor daalt ook de bodem. Dit kan leiden tot schade aan panden die verzakken of last hebben van paalrot.

Hittestress

Op versteende plekken zonder groen loopt de gevoelstemperatuur op. Dit kan leiden tot gezondheidsklachten en schade aan de fysieke omgeving.

Verzilting PORTUGAAL

RHOON

PORTLAND

In droge zomers is er minder aanvoer van water vanuit de rivieren. Hierdoor kan het zoute water verder landinwaarts binnendringen. Dit effect wordt vergroot bij een stijgende zeespiegelstijging.

Biodiversiteit & verkoeling

Door de klimaatverandering staan natuur en biodiversiteit onder druk. Onze groene recreatiegebieden en parken bieden kansen voor versterking van natuur en biodiversiteit en zijn tegelijkertijd koele verblijfsgebieden.

Verminderde waterkwaliteit

De waterkwaliteit vermindert aanzienlijk indien het een lange periode heet en droog is. Dit verhoogt de kans op blauwalg, stank en afname van biodiversiteit.

Overstroming

Er is nog een grote onzekerheid over de mate van de zeespiegelstijging als gevolg van de klimaatverandering. De rapporten van het IPCC en het KNMI geven wel aan dat we niet achterover kunnen leunen. De wisselwerking tussen de zeespiegelstijging en de waterafvoer via de rivieren zorgt voor fluctuaties in de waterstand. Mocht er een ramp optreden, door een dijkdoorbraak of haperende waterkering, dan kan de mogelijke schade (economisch en maatschappelijk) enorm zijn.

24

25

3

WAAR STAAN WE NU?

“We zitten nu in de opstartfase van onze gezamenlijke aanpak”

Hoofdstuk 3 WAAR STAAN WE NU? Er zijn al verschillende stappen gezet naar een klimaatbestendige en waterrobuuste Albrandswaard. We zitten nu in de opstartfase van onze gezamenlijke aanpak.

Risicodialogen

Voor een droog ijselm onde

Met een enquête is aan inwoners gevraagd naar hun ervaringen met klimaatverandering. Meer dan de helft van de inwoners zegt nu al nadelige gevolgen te ervaren, met name als het gaat om: • Droogte (droge tuinen) • Wateroverlast (ondergelopen straten • en huizen) • De eigen gezondheid

IJsselmonde is een eiland. Omringd door rivieren, ligt het laag ten opzichte van het rivierwater en de zee. IJsselmonde wordt beschermd door een stelsel van dijken. Werken aan waterveiligheid is een continu proces, zeker gezien de klimaatveranderingen en het feit dat er steeds meer gewoond en gewerkt wordt achter de dijken.

Men maakt zich dan ook zorgen over het veranderende klimaat. Op basis van de enquête en de klimaatstresstestkaarten zijn er risicodialogen gevoerd met inwoners van Albrandswaard. Alhoewel inwoners zeker ook zelf maatregelen willen nemen, verwachten zij dat de gemeente, het waterschap én de wooncorporaties het voortouw hierin nemen. Inwoners zien klimaatadaptatie als een gezamenlijke opgave maar wel met een grote verantwoordelijkheid voor de autoriteiten.

KlimaAtadaptief bouwen Het convenant Klimaatadaptief bouwen is gestart in oktober 2018. Het waterschap heeft zich hierbij direct aangesloten. Albrandswaard onderschrijft deze aanpak en neemt de geleerde lessen mee. Het convenant komt voort uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie waarin staat dat Nederland in 2050 op een natuur-inclusieve, klimaatbestendige en waterrobuuste manier in is ingericht. Door op een andere manier te bouwen, is de gedachte, wordt gewerkt aan minder wateroverlast, hittestress, droogte en bodemdaling.

Door de eeuwen zijn we al bezig om ons te beschermen tegen het zeewater en de rivieren. Meerdere malen zijn er overstromingen geweest die het landschap zoals die vandaag de dag eruitziet hebben gevormd. Zo heeft de Elisabethvloed veel invloed gehad over hoe de omgeving en Albrandswaard er vandaag de dag bij liggen. We werken al eeuwen aan waterveiligheid, het is dus een continu proces. Waarbij we tegenwoordig nog eens extra aandacht hebben vanwege de klimaatverandering en het feit dat er steeds meer gewoond en gewerkt wordt achter de dijken. Hierdoor houden we onze voeten droog en is er ruimte om te recreëren.

Operatie steenbreek Al een aantal jaar is de gemeente Albrandswaard aangesloten bij operatie Steenbreek. Het doel van operatie Steenbreek is meer ruimte voor groen en water, om wateroverlast op straat en droogte van de grond te voorkomen. Minder steen en meer groen: inwoners worden gestimuleerd om een geveltuin aan te leggen of om een deel van de stenen uit hun voor- en/of achtertuin te halen. Daarvoor in de plaats: bomen, struiken, planten en bloemen.

Met Operatie Steenbreek stimuleren we inwoners om de eigen tuin te vergroenen

Gerealiseerde projecten In de openbare ruimte zijn we al op verschillende plekken bezig met het klimaatadaptief inrichten van de ruimte. Laatste jaren zijn steeds meer natuurvriendelijke oevers aangelegd. Voorbeelden zijn te vinden in de wijk Valkenstein, park Rhoon, langs de Rivierweg en in Rhoon Noord. Bij natuurvriendelijke oevers verloopt de overgang van land naar water geleidelijk. Hierdoor ontstaat er meer ruimte om water te bergen. Daarnaast hebben verschillende ontwikkeling plaatsgevonden die de wateroverlast verminderen. In de Vogelbuurt, winkelcentrum Rhoon (o.a. Strawinkskiplein) en Julianastraat is het gemengde riool vervangen door een gescheiden rioolstelsel. Het regenwater wordt nu via aparte rioolbuizen afgevoerd naar de sloot. In ’t Wiel – De Watering is ook de oude gemengde riolering vervangen door

een gescheiden stelsel. Het hemelwaterriool is hier uitgevoerd als infiltratieriool. Een infiltratieriool is een rioolbuis die is voorzien van gaten waardoor het water kan wegsijpelen in de ondergrond rondom de riolering. Hierdoor kan het regenwater zoveel mogelijk worden geborgen in het gebied zelf. 15 jaar geleden zijn er 5 bergbezinkbakken aangelegd op verschillende locaties in Poortugaal (Landweg, Linnaeusstraat) en Rhoon (Debussystraat, Lijsterlaan, Ghijseland). Hierin wordt bij hevige buien het afvalwater tijdelijk opgeslagen als het riool vol zit, zodat het niet direct overstort naar de sloot. Als deze grote bak vol is, heeft de vervuiling in die bak kunnen bezinken, zodat de gevolgen voor het milieu kleiner zijn als het water toch nog overstort naar de sloot.

Daarnaast vergroot het klimaatadaptief bouwen de biodiversiteit. Schade in de toekomst wordt hiermee voorkomen en dus ook dure herstelwerkzaamheden. Overheden, organisaties en marktpartijen in ZuidHolland werken hierin samen door gezamenlijk eisen te stellen voor klimaatadaptief bouwen, instrumenten te ontwikkelen en goede voorbeelden uit te wisselen. 28

29

4

DOELEN EN AMBITIES

“In 2050 hebben we een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente albrandswaard”

Hoofdstuk 4 DOELEN EN AMBITIES In 2050 is de gemeente Albrandswaard: klimaatbestendig en waterrobuust. Voor het zover is, zijn er wel een aantal zaken die daarvoor, in samenwerking met onze inwoners en partners moeten gebeuren. Werken we aan deze doelen dan hebben we als resultaat een veilige, gezonde, aantrekkelijke en groenere omgeving.

“Samen nemen we de verantwoordelijkheid voor het nemen van maatregelen”

We doen het samen! Samen nemen we de verantwoordelijkheid om maatregelen te treffen en oplossingen te bieden. Binnen onze ambitie en strategie pakken we de kwetsbaarheden aan die tijdens de stresstesten en risicodialogen naar voren zijn gekomen. Daarbij is het duidelijk een momentopname. We weten nu waar we staan. In de aankomende jaren gaan we steeds beter inzicht krijgen in de klimaatverandering en de gevolgen daarvan. Het is zoals het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie benoemd, een continu doorlopend proces. We hebben een aantal doelen en ambities specifiek voor het thema klimaatadaptatie geformuleerd. In het volgende hoofdstuk geven we aan wat ons perspectief is en wat we gaan doen.

doelen

zo nd ge en n oe gr , k ij el nd ie vr er at w Een Albrandswaard

1. We zijn waterrobuust en klimaatbestendig We wonen, werken en recreëren in een waterveilige omgeving. In 2050 is Albrandswaard beter bestand tegen overstromingen, wateroverlast, hitte en droogte. De vitale stedelijke functies (doorgaande wegen) zijn robuust en we blijven goed bereikbaar.

Om onze doelen te bereiken hebben we een aantal ambities geformuleerd.

We zijn bestand tegen de toename van hevige neerslag. Het water wordt ter plekke vastgehouden in bijvoorbeeld speciaal daarvoor ingerichte waterbergingsgebieden. Het water wordt op een later tijdstip gecontroleerd afgevoerd. Daardoor hebben we zo min mogelijk overlast. Bij het nadenken over dit soort maatregelen wordt ook steeds nagedacht over de vraag hoe dit kan bijdragen aan het beperken van de gevolgen van een overstroming.

Waterrobuust systeem als leidend principe In de strijd tegen het water hebben we een lange traditie die bepalend is geweest voor de huidige inrichting. We kiezen voor het water als leidend principe bij onze ruimtelijke ontwikkelingen en aanpassingen. Naast aandacht voor wateroverlast hebben we nu ook meer oog voor lange periodes van droogte.

We koesteren het water ook; als buffer tegen periodes van droogte. Het watersysteem is beheersbaar en gericht op verbeteren van de waterkwaliteit. Zonder ingrijpen zou de waterkwaliteit door de klimaatverandering verslechteren.

Aanpassen van de omgeving We kunnen gebruik maken van de kennis die de afgelopen jaren is opgebouwd op het gebied van klimaatadaptatie. We nemen maatregelen, die zich bewezen hebben. We nemen geen overhaaste beslissingen en houden zicht op onze investeringen die hiermee gepaard gaan. We voorkomen dat we investeringen doen die te hoog zijn ten opzichte van het te behalen resultaat. In dit soort situaties bepalen we of het restrisico wat optreedt acceptabel is. Er is een balans tussen de investering en de mogelijke consequenties. Wat betekent dat er soms meer geïnvesteerd moet worden dan dat er nu voor is beschikbaar gesteld.

2. We hebben een leefbare en gezonde leefomgeving We hebben maatregelen getroffen tegen langdurige droogte om het groen in stand te houden. Onze maatregelen zijn natuurinclusief. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan een grotere biodiversiteit. We zijn ingericht en voorbereid op langdurige perioden van hitte. De negatieve effecten van hitte op gezondheid en sterfte is geminimaliseerd. De afname van de arbeidsproductiviteit is zoveel mogelijk beperkt. Onze buitenruimte biedt koele plekken om te verblijven en te recreëren. We blijven hierdoor een aantrekkelijke gemeente. Watergangen zijn zo ingericht dat in toekomstige perioden van hitte en droogte de waterkwaliteit nog steeds goed is.

32

Accepteren restrisico’s Ondanks alle inzet om klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn, moeten we omgaan met risico’s. Extreme weersomstandigheden zullen zich blijven voordoen. Het is niet mogelijk, ook vanwege de onzekerheden in de extremen, om tegen alle extremen maatregelen te treffen. Er wordt gekeken naar de

doelmatigheid van het nemen van maatregelen. Het afwegen van het risico ten opzichte van de eventuele schade en investeringen. We zijn gezamenlijk aan de slag We hebben als gemeente en waterschap samen met onze partners; de wooncorporaties, de veiligheidsregio, Rijkswaterstaat, waterbedrijven en Stedin de klimaatstresstesten en de opbrengsten van de dialogen besproken. De kwetsbaarheden worden herkend. Met de kennis van de partners en kansen die zij zien, is de opbrengst aangevuld. Zij weten hoe zij kunnen bijdragen aan een waterrobuuste en klimaatbestendig Albrandswaard. Als gemeente stimuleren wij onze inwoners, ondernemers en partners om hun verantwoordelijkheid te nemen. Daarnaast dragen we bij aan het bieden van handelingsperspectief op het gebied van klimaatadaptief bouwen, het inrichten van het stedelijk en landelijk gebied en het terugdringen van de effecten van de klimaatverandering op onze gezondheid. We zijn ons ervan bewust dat alles wat de overheid, gemeente of waterschap doet van invloed is op het totale systeem. Inwoners en bedrijven hebben daar ook invloed op en een rol te spelen.

33

Hoofdstuk 4 ONZE DOELEN EN AMBITIES We combineren onze opgaven Klimaatadaptatie is niet de enige grote maatschappelijke opgave. We hebben ook ambities op het gebied van duurzaamheid en wonen. We gaan bij klimaatadaptatie uit van een integrale aanpak en leveren een bijdrage aan verschillende thema’s. Klimaatadaptieve maatregelen leveren bijvoorbeeld een positieve bijdrage aan milieuthema’s, zoals luchtkwaliteit en bodemdaling. Deze thema’s worden echter niet expliciet meegenomen in de Strategie Klimaatadaptatie. Als we aan de slag gaan, creëren we meerwaarde. We proberen zoveel mogelijk mee te koppelen met ruimtelijke ontwikkelingen en andere werkzaamheden die in de fysieke ruimte plaatsvinden. We maken hierover afspraken met andere partijen om hierin gezamenlijk op te trekken. Vanuit beheer (her-) inrichting en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen verandert onze leefomgeving continue. Daarom koppelen we zoveel mogelijk mee met de werkzaamheden die gepland zijn. Vanaf nu worden aan deze projecten dus ook onze klimaatadaptieve ambities toegevoegd. Nu investeren in klimaatadaptatie is kosten-effectiever en draagt ook bij aan de haalbaarheid en betaalbaarheid. Daarbij gaat het ook om het meekoppelen aan andere projecten (bijv. wateropgaven waterschap). Daarbij biedt het de kans om de biodiversiteit te verbeteren.

meekoppelen Maken gebruik van de impulsregeling Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie heeft voor de “impulsregeling klimaatadaptatie” meerdere werkregio’s in Nederland vastgesteld. De gemeente Albrandswaard vormt samen met de gemeenten Barendrecht en Ridderkerk de werkregio BAR. Vanuit de impulsregeling klimaatadaptatie is er voor de werkregio BAR een bedrag van 894.000 euro beschikbaar voor projecten. Dit bedrag wordt in samenspraak verdeeld onder de gemeenten binnen de werkregio.