5. 763727 Raadsvoorstel Integraal huisvestingsplan onderwijs en kinderopvang 2023-2027.pdf

Jaarlijks ontvangen schoolbesturen van het ministerie van OCW een vergoeding voor onderhoud als onderdeel van de reguliere bekostiging voor het onderwijs. De datum van 1 oktober is erg belangrijk voor de onderwijshuisvesting, omdat het aantal leerlingen op die datum bepalend is voor de omvang van de huisvesting van de school. Leerlingen die gedurende het schooljaar instromen (zoals de 4-jarigen) tellen niet mee. Tot 2022 gold dit ook voor de bekostiging van het onderwijs die schoolbesturen ontvingen, maar dit is vanaf 2022 veranderd naar 1 februari. In de praktijk betekent dit dat een school met bijvoorbeeld 16 groepen en 16 lokalen, geen lokaal over heeft voor de instroom van 4-jarigen gedurende het schooljaar. Een groot deel van de uitgaven voor onderwijshuisvesting doet de gemeente via investeringen. Nieuwbouw en uitbreiding worden volgens de Nota Activa in 40 jaar afgeschreven en zijn als kapitaallasten terug te vinden in de begroting. Wetswijziging In 2018 hebben de VNG, PO-Raad en VO-raad een nieuw wetsvoorstel voor onderwijshuisvesting aan het ministerie van Onderwijs voorgelegd. Het doel van dit voorstel was om meer duidelijkheid te bieden aan scholen en gemeenten over hun verantwoordelijkheden met betrekking tot goede schoolgebouwen. De voornaamste wijzigingen die de PO-Raad, VO-raad en VNG voorstelden waren als volgt: -

-

De verplichting tot het opstellen van een integraal huisvestingsplan (IHP) dat de plannen voor schoolgebouwen voor de komende 16 jaar omvat. Schoolbesturen moeten tevens meerjarenonderhoudsplannen opstellen. Renovatie wordt beschouwd als een alternatief voor vervangende nieuwbouw, waarbij de levensduur van het gebouw met ten minste 25 jaar wordt verlengd. Schoolbesturen mogen onder bepaalde voorwaarden zelf investeren in gebouwen, mits deze investeringen worden terugverdiend. Dit betreft met name investeringen in duurzaamheid. Schoolbesturen mogen ook met privévermogen in gebouwen investeren.

In 2020 heeft de minister van Onderwijs aangekondigd dat er in het najaar van 2021 een wetsvoorstel met de drie wijzigingen zou worden ingediend. Dit wetsvoorstel wordt nu verwacht in de eerste helft van 2023 en omvat ook aanbevelingen uit het rapport "Verkenning 35

Onderwijsvastgoed: Praktijkvoorbeelden en kansen voor de kwaliteitsopgave" van het Economisch Instituut voor de Bouw. Dit rapport stelt dat er momenteel geen prikkels zijn om op lange termijn doelmatig te opereren, vanwege de verdeling van verantwoordelijkheden voor onderwijshuisvesting tussen gemeenten en schoolbesturen. Interdepartementaal onderzoek onderwijshuisvesting Sinds 1998 is de uitkering uit het Gemeentefonds voor onderwijshuisvesting niet gestegen, terwijl de normbedragen en eisen voor schoolgebouwen wel zijn verhoogd. De PO- en VO-raad en de VNG hebben hier in de afgelopen jaren herhaaldelijk aandacht voor gevraagd bij de minister en de Tweede Kamer, maar tot nu toe zonder succes. Er zijn verschillende landelijke rapporten opgesteld over de knelpunten in de onderwijshuisvesting, waaruit blijkt dat de bouwkundige kwaliteit van schoolgebouwen niet voldoet aan maatschappelijke verwachtingen, dat de eisen zijn verhoogd, vooral op het gebied van duurzaamheid, maar dat de budgetten niet zijn meegegroeid, dat het gemiddelde schoolgebouw oud is en er problemen zijn met ventilatie, frisse lucht en temperatuurbeheersing. Voormalig minister Slob heeft daarom een breed onderzoek naar de onderwijshuisvesting in het primair en voortgezet onderwijs laten uitvoeren.

In april 2021 is het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) "Huisvesting in het onderwijs, een vak apart!" gepresenteerd, waarbij de bekende knelpunten worden bevestigd en vier beleidspakketten worden voorgesteld om het stelsel beter te laten werken. Er is echter een budget van € 730 miljoen nodig om de achterstanden weg te werken, en een Taskforce is aan de slag gegaan om nieuwe financieringsconstructies te onderzoeken. Minister Wiersma heeft aangekondigd dat de wetswijzigingen in 2023 aan de Tweede Kamer zullen worden voorgelegd.

36

Bijlage II - Taken en rollen bij de realisatie Deze bijlage schetst een algemeen beeld van de verdeling van verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden in het bouwproces van scholen. Voor elk project wordt er een meer specifieke invulling gegeven, waarbij gemeente en schoolbestuur gezamenlijk de complexiteit en risico's van het project afwegen. De uiteindelijke beslissing over het bouwheerschap en de daarbij behorende randvoorwaarden wordt vastgelegd in de afsprakenbrief die beide partijen ondertekenen. Deze afsprakenbrief maakt deel uit van de beschikking die de gemeente afgeeft. Volgens de Wet op het primair onderwijs is het schoolbestuur verantwoordelijk voor het bouwheerschap bij projecten. Het schoolbestuur kan echter de gemeente vragen om deze rol op zich te nemen. De bouwheer stelt een projectorganisatie in waarin de gemeente is vertegenwoordigd en beheert de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden die hierbij horen. Om risico's adequaat te beheersen, brengen we de rollen en verantwoordelijkheden voorafgaand aan het project in kaart. De planontwikkeling voor de realisatie van een project kent verschillende fases, waarbij de bouwheer voor elke fase akkoord vraagt aan de gemeente.

Deze fases omvatten onder andere het onderwijskundig programma van eisen, het functioneel en ruimtelijk programma van eisen, de schetsen van het exterieur en interieur, het voorlopig ontwerp en de businesscase duurzaamheid. Het definitief ontwerp wordt gemaakt inclusief stichtings- en exploitatiebegroting, aanbesteding en bouwbegeleiding. Bij de realisatie van het project zorgt de bouwheer voor de bouwbegeleiding en informeert de gemeente over de voortgang. Bouwvergaderingen en inloopmomenten voor belanghebbenden uit de schoolomgeving maken hiervan deel uit.

37

Bijlage III - Prognose basisonderwijs 2023-2037 Scholen Albrandswaard

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

De Parel

249

252

245

249

280

315

351

370

377

389

397

400

396

386

373

Julianaschool

422

446

463

498

516

525

526

537

560

573

568

563

559

559

556

Valckesteyn-Z

210

201

199

193

206

231

259

272

277

286

291

291

284

274

262

Valckesteyn-N

80

88

78

87

104

110

114

119

125

130

133

137

139

140

140

De Overkant

154

149

141

138

132

126

121

126

132

136

135

133

131

131

130

OBS Portland

313

295

280

266

252

237

225

210

204

206

208

208

209

210

214

Don Bosco

383

397

411

427

443

459

473

485

496

508

510

507

504

499

491

Het Lichtpunt

408

388

375

358

342

324

312

294

290

293

297

296

296

298

303

De Grote Reis

243

228

213

205

200

192

190

183

176

177

180

179

179

180

183

Totaal aantal leerlingen Totaal basisgeneratie Deelnamepercentage

2.462 2.444 2.405 2.421 2.475 2.519 2.571 2.596 2.637 2.698 2.719 2.714 2.697 2.677 2.652 2.601 2.563 2.505 2.508 2.548 2.596 2.648 2.694 2.759 2.831 2.857 2.847 2.823 2.795 2.764 0,947 0,954

0,96

0,965 0,971

0,97

0,971 0,963 0,956 0,953 0,952 0,953 0,955 0,958

0,96

Dit is de prognose die in december 2022 is opgesteld met de tellingen van 1 oktober 2022. Een prognose is maximaal twee jaar geldig.

38

Bijlage IV – Verduurzaming schoolgebouwen In hoofdstuk 4 staat de visie op de verduurzaming van schoolgebouwen beschreven. In deze bijlage treft u meer achtergrond rondom het verduurzamen van schoolgebouwen. Het wordt steeds duidelijker dat het klimaat verandert. De gemiddelde temperatuur stijgt, extreme neerslag komt vaker en heviger voor, het kan in steden heel heet worden en grondstoffen worden schaarser. Dit zorgt steeds vaker voor ongemak en gevaar. We moeten daarom de oorzaken van klimaatverandering structureel aanpakken; de manier waarop we leven, wonen, werken en bouwen. Dat betekent bijvoorbeeld het verlagen van CO2-uitstoot, door hergebruik van grondstoffen en het realiseren van energieneutrale gebouwen. Internationale afspraken en landelijk beleid en wetgeving Bij de 21e VN-klimaattop in 2015 in Parijs is afgesproken de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de 2 graden, met als streven 1,5 graden. Nederland heeft vervolgens het Klimaatakkoord vastgesteld met de ambitie om in 2050 de CO2-uitstoot met 95% te hebben gereduceerd t.o.v. 1990, met als tussendoel 49% (inmiddels 55%) in 2030. Daarnaast wil Nederland volledig circulair zijn in 2050.

Om hiervoor te zorgen heeft Nederland twee belangrijke tussendoelen geformuleerd: in 2030 50% minder primair materiaalgebruik en in 2020 mag nog maar 50% van het afval verwerkt worden als restafval (exclusief papier en karton). De Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) is de overkoepelende Nederlandse strategie op het gebied van klimaatadaptatie. In de NAS adaptatietool staan de gevolgen van klimaatverandering voor de verschillende sectoren in Nederland. Het gaat onder andere om de sectoren landbouw, gezondheid en infrastructuur. Ook beschrijft de NAS adaptatietool hoe de sectoren met deze gevolgen om kunnen gaan. In het NAS Uitvoeringsprogramma staan de plannen en acties om de gevolgen van deze belangrijke klimaatrisico’s aan te pakken. Naast het nationale Klimaatakkoord zijn onderstaande landelijke wet- en regelgeving belangrijk. Energie BENG

Vanaf januari 2021 moeten nieuwe gebouwen voldoen aan de BENG-eisen. Dit staat voor ‘Bijna Energieneutrale Gebouwen’. Label A+++ De Renovatiestandaard schrijft vanaf 2030 een wettelijk niveau voor. bestaande in 2050 onderwijsgebouwen moeten uiterlijk in 2050 voldoen aan energielabel A+++ Wet VET De wet Voortgang Energie transitie VET regelt onder meer dat de aansluitplicht op aardgas vervalt. In de praktijk betekent dat dat nieuwbouw niet meer zal worden aangesloten op aardgas. Uitvoerings Voor bestaand vastgoed geldt een uitvoeringsplicht (wet milieubeheer) voor het -plicht uitvoeren van duurzame maatregelen die een terugverdientijd van 5 jaar of korter Wmb EED hebben. Schoolbesturen vinden de maatregelen in de Erkende Maatregelenlijst. Circulair bouwen Voor circulair bouwen zijn momenteel alleen eisen opgesteld voor de kantoorfunctie en voor woongebouwen, dit is de Milieu Prestatie Gebouw (MPG). Op termijn zal daar ook een eis komen voor de onderwijsfunctie (schoolgebouwen). Gezond binnenklimaat In het Bouwbesluit is een eis gesteld aan luchtverversing, ook voor onderwijsgebouwen. Het onderwijsveld hanteert Frisse Scholen (klasse B) als uitgangspunt bij nieuwbouw. 39

Klimaatadaptatie NAS landelijk. RAS regionaal (gemeente, waterschappen en provincie) Door stresstesten belangrijke thema’s per gebied. via risicodialogen per gebied een set van maatregelen. Beleid Energie Sinds juni 2020 heeft de gemeente Albrandswaard een Warmtevisie. Dit plan geeft per wijk inzicht in het meest geschikte duurzame alternatief voor aardgas tegen de laagst maatschappelijke kosten. Ook geeft het inzicht in welke wijken het meest geschikt zijn om als eerste te starten met het aardgasvrij maken daarvan. Een aardgasvrij Albrandswaard is niet vandaag of morgen geregeld. Ook staan technische ontwikkelingen niet stil. Nu de Warmtevisie Albrandswaard is vastgesteld, kijken we vanaf 2021 naar de kansrijke wijken door het maken van wijkplannen. Portland is een wijk met recentere woningen (van na 2005). Die woningen zijn goed geïsoleerd. Dit biedt kansen om over te gaan op aardgasvrije lage temperatuur verwarming met elektrische warmtepompen, op natuurlijke vervangingsmomenten van bijvoorbeeld een keuken of een Cv-ketel. Ook het bedrijventerrein Distripark Eemhaven is een gebied waar kansen liggen om te starten. Het doel is te komen tot een CO2-neutrale gebouwde omgeving in 2050. Sectorale routekaart onderwijs Voor de sector onderwijshuisvesting primair en voortgezet onderwijs hebben de VNG, PO- en VOraad in 2020 op landelijk niveau een sectorale routekaart opgesteld.

Hierin staat hoe al deze duurzaamheidsdoelen gehaald kunnen worden. Om te komen tot energieneutrale gebouwen in 2050, moet het tempo van vervanging en verduurzaming van de gebouwen worden opgeschroefd. Circulariteit We benaderen circulair bouwen en circulaire gebiedsontwikkeling vanuit de definitie zoals geformuleerd in de Transitieagenda Bouw: 'Circulair bouwen betekent het ontwikkelen, gebruiken en hergebruiken van gebouwen, gebieden en infrastructuur, zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten. Bouwen op een wijze die economisch verantwoord is en bijdraagt aan het welzijn van mens en dier. Hier en daar, nu en later.' De Gemeente Albrandswaard werkt aan het realiseren van een circulaire samenleving in 2050. De bouwsector is een belangrijke schakel in het realiseren van deze ambitie. Er gaat ontzettend veel (afval)materiaal om in het bouwen en verbouwen van vastgoed. De bouwsector gebruikt 40% van alle grondstoffen en veroorzaakt 40% van de nationale CO2-uitstoot. Dat maakt dat we voor een grote opgave staan, maar ook een groot potentieel in handen hebben. Door de huidige bouwopgave op een duurzame manier te benaderen is er veel duurzaamheidswinst te behalen, zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van het bouwtempo of de betaalbaarheid van gebouwen.

In 2023 zijn alle uitvragen in de gebouwde omgeving, waar mogelijk, circulair en in 2030 is 100% circulair, conform de nationale ambitie. Voor circulair bouwen en onderwijshuisvesting is een landelijke inkoopleidraad opgesteld en er is een Buyer Group circulaire scholen waarin deze aanpak verder is uitgewerkt. Zie https://www.pianoo.nl/nl/themas/maatschappelijk-verantwoord-inkopen/buyergroups/bouw/buyer-group-circulaire-scholen

40

Klimaatadaptatie De gemeente Albrandswaard heeft zich aangesloten bij het convenant Klimaatadaptatie. Het doel hiervan is dat de gemeente in 2050 klimaatbestendig en water robuust is. Dit is de doelstelling van het landelijke Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Het betekent dat we beter bestand zijn tegen overstromingen, wateroverlast, hitte en droogte. En ook tegen de negatieve gevolgen daarvan voor de bodemdaling, biodiversiteit en gezondheid. https://raad.albrandswaard.nl/Documenten/51-Raadsinformatiebrief-2022-438940-strategieklimaatadaptie-Albrandswaard.pdf In 2050 zijn we klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Bij de bouw van nieuwe gebouwen letten we daarom op waterberging voor drogere tijden en snel afvoeren van water bij hevige regenbuien, en zorgen we voor voldoende schaduw bij hitte en ruimte voor flora en fauna. Dit geldt dus ook voor de bouw van scholen. Figuur: relevante instrumenten voor duurzame onderwijshuisvesting instrument

ambitie/ definitie

x x x x x x x x x x x x

x kwaliteitskader huisvesting portefeuilleroutekaarten ontzorgingsprogramma PZH TVW, wijkuitvoeringsplannen x stresstesten en kaarten x stimuleringsprogramma PZH instrumentarium circulair bouwen x kwaliteitskader en Bouwstenen

aanbesteden

x x x x x x x x x x x

bron

circulariteit ge zondheid

kli maatadapt atie

thema

energi e

fase

leidraad circulair inkopen scholen clusteren van projecten uitvragen op prestatiebasis financiering, subsidies

https://www.ruimte-ok.nl/programmas/kwaliteitskader-huisvesting RVO/VNG platform; portefeuilleroutekaarten https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/energie https://www.nplw.nl/nplw/default.aspx https://bar.klimaatmonitor.net https://www.groenblauweschoolpleinen.nl/ https://platformcb23.nl/; https://www.cirkelstad.nl/cirkelsteden/drechtsteden/ https://www.bouwstenen.nl/verduurzamen%20vastgoed https://www.pianoo.nl/nl/themas/maatschappelijk-verantwoord-inkopen/buyer-groups Bouwstenen voor Sociaal, werkgroep www.gprsoftware.nl en www.w-e.nl (casus gemeente Enschede) https://www.bngbank.nl/projecten/bouw-duurzaam-schoolgebouw-in-middelburg

41

Bijlage V – Overzicht subsidieregelingen bestaande gebouwen De onderstaande subsidieregelingen zijn (d.d. 13 september 2022) bekend en kansrijk voor het verbeteren van de kwaliteit van bestaande schoolgebouwen. Kenmerken

SUVIS (Specifiek uitkering ventilatie in scholen)

Maatwerkregeling (basissubsidie)

Maatwerkregeling (vangnetsubsidie)

Vergoeding Max. 30% van investeringskosten (afhankelijk van aantal leerlingen)

30% van investeringskosten

60% van investeringskosten

Beschikbaar Maatregelen budget

Looptijd

€200 miljoen (in 2 tranches) Via RVO.nl

Specifiek voor verbetering ventilatie bestaande gebouwen (in combinatie met verduurzamen

Planning project

Afgesloten

Gestart uiterlijk 31-82022

Vervolg op SUVIS I en II. Toekenning op volgorde van binnenkomst

Afgesloten

€25 miljoen via DUS-i.nl

€115 miljoen via DUS-i.nl

Specifiek voor verbetering ventilatie bestaande gebouwen (in combi met verduurzaming) Toekenning op basis van een urgentieverklaring

DUMAVA (investeringssubsidie duurzaam maatschappelijk vastgoed)

30% van projectkosten (max 2,5 miljoen) 50% bij energieadvies en energielabel

€150 miljoen Bedrag is niet alleen voor scholen Via RVO.nl

42

Specifiek voor verduurzamen bestaande gebouwen (in combi met ventilatie) 3 maatregelen of één integraal project

Ronde 1: 18-7-22 t/m 30-9-2022 Ronde 2: 1-10-22 t/m 31-12-22

Gestart na 16-2022 en uiterlijk 1-82023 Afgerond uiterlijk 1-8-2025 Gestart na 16-2022 en uiterlijk 1-82023 Afgerond uiterlijk 1-82025

Ronde 3: 1-1-23 t/m 31-3-23

Ronde 3: gestart uiterlijk: 1-112023 Afgerond uiterlijk : 1-11-2025

3-10-2022 t/m 31-1223

Gestart na 310-2022