5. 258189 Raadsinformatiebrief Albrandswaard wensen en bedenkingen RES Rotterdam-Den Haag.pdf

50% lokaal eigendom heeft in het proces naar de RES 1.0 aandacht gekregen: het voorstel is dat dit (conform de afspraken omtrent bredere participatie) lokale invulling krijgt. Hierbij werd door gemeenten aangegeven dat het ontwikkelen van een regionaal kader niet wenselijk is. Goede voorbeelden vanuit de reigo worden wel gedeeld, zoals een actieve energiecoöperatie die een centrale rol speelt voor het realiseren van een TVW, het opstellen van een leidraad of het organiseren van een koepel van energiecoöperaties die hier invulling aan geven. Het streven van 50% lokaal eigendom zoals in het klimaatakkoord vastgesteld is door de regio geadopteerd, en het gesprek hierover zal dus gevoerd blijven worden. De daadwerkelijke invulling is zoals gezegd een lokale aangelegenheid.

154

Zoetermeer

Analyseer en werk in de RES 1.0 nader uit welke werkgelegenheid er met de energietransitie gemoeid is, hoe de regio de benodigde vakmensen gaat opleiden en welke samenwerking daarvoor nodig is met het onderwijs en het bedrijfsleven;

De energietransitie levert vele nieuwe banen op, want er is enorm veel werk aan de winkel. Dat biedt Algemeen kansen voor werknemers op diverse niveaus, maar dan moeten er moeten wel voldoende (om- en bij)geschoolde mensen zijn om onze energieambities waar te maken. De samenwerking met het onderwijsveld en het bedrijfsleven om voldoende goede werknemers te genereren, moet dus intensief zijn. Het is belangrijk dat hier stevig op wordt ingezet. Dat kan niet alleen lokaal, maar is juist ook een regionale opgave. Hoe gaat onze RES-regio de benodigde vakmensen opleiden? De RES dient zich daar rekenschap van te geven en een goede analyse te maken van wat hiervoor nodig is. In de RES 1.0 dient dit nader uitgewerkt te worden

We staan als maatschappij voor een enorme opgave i.h.k.v. de energietransitie. We onderschrijven dat het ontwikkelen en opleiden van vakmensen, kennis e.d. daarbij belangrijk is. Indirect kan dit uit de RES 1.0 worden opgemaakt, de directe werkgelegenheid valt echter buiten de scope van de RES.

155

Zoetermeer

Neem bij de beleidskeuzes in het verdere REStraject de ambitie op om de biodiversiteit niet te verstoren maar juist te vergroten en te versterken;

Algemeen

Dank voor uw aanwijzing, er is aandacht besteed aan het versterken en koppelen van opgaven, waaronder biodiversiteit. Dit wordt in de RES 1.0 opgenomen.

156

Zoetermeer

De kansen voor waterstof op langere termijn open te houden waarbij gebruik kan worden gemaakt van het bestaande aardgasnet zodat het elektriciteitsnet minder belast wordt;

De opgave van verduurzaming is van ons allemaal, en gaat niet alleen de gemeente zelf aan, maar ook Communicatie inwoners, bedrijven en andere organisaties. Zonder voldoende draagvlak komen we er niet. Mensen zijn zeer betrokken bij hun leefomgeving, maar wachten nu vaak af en zijn onzeker over wat er in hun stad, wijk of straat gaat gebeuren. Dat is begrijpelijk. Ze besluiten veelal om ingrijpende energiebesparende maatregelen voor hun woning nog even uit te stellen. Het is daarom noodzakelijk hen tijdig mee te nemen in de opgave waarvoor we staan en hen serieus te nemen. En dat betekent dat we voor alle projecten m.b.t. de energietransitie gedegen participatietrajecten moeten doorlopen. In de RES 1.0 dient dit nader uitgewerkt te worden. Keuzevrijheid, eigen regie en flexibiliteit zijn daarbij belangrijke begrippen

. Het elektriciteitsnet volgens netbeheerders zwaar belast wordt in het geval van 100 % elektrische Brandstoffen energievoorziening; . Waterstof als energiedrager kan bijdragen aan een realistische transformatie op langere termijn die CO2 neutraal opgewekt wordt waarbij het huidige aardgasnet geschikt te maken is voor waterstof transport; . Het aardgasverbruik in veel woningen tegen relatief lage kosten te halveren is door een hybride warmtevoorziening bestaande uit een kleine warmtepomp in combinatie met een kleine gasketel voor de piekmomenten; Op langere termijn in deze woningen het aardgas te vervangen is door waterstof

70

Concept beantwoording

In de concept-RES is gesteld dat waterstof een zeer nuttige energiedrager is, die echter ook gewenst is voor andere toepassingen, zoals de industrie. Om deze reden is een ladder opgesteld. Afhankelijk van de hoeveelheid beschikbare waterstof kan deze ook worden ingezet in de gebouwde omgeving. Dit is naar verwachting van netbeheerders, de Rijksoverheid en deze RES regio echter niet voor 2030 het geval. Tot die tijd kan niet met zekerheid gezegd worden of waterstof een oplossing gaat bieden voor de benodigde netverzwaring in de gebouwde omgeving wanneer woningen 100% elektrisch worden verwarmd. In uw toelichting gaat u ook in op het belang van hybride warmtepompen om het aardgasverbruik te reduceren. Dit is een goed punt, wat lokaal in de transitievisie warmte een plek kan krijgen. Regionaal wordt er voor de warmtevoorziening gekeken naar op welke wijze regionale warmteinfrastructuur een meerwaarde kan bieden voor de warmtetransitie op lokaal niveau.

Concept beantwoordingen wensen en bedenkingen RES Rotterdam Den Haag 8-1-2021

Nr

Organisatie

157

Zoetermeer

Onderwerp/steekwoorden

Korte formulering ln de RES 1.0 moeten de grote lijnen van de energiestrategie kort en puntig worden geformuleerd;

Toelichting

Thema

Concept beantwoording

Communicatie

Dank voor de input. We nemen verbetering van de leesbaarheid mee bij het schrijven en het opmaken van het product RES 1.0. Als gevolg van de inhoudelijke uitdaging blijft echter wel een omvangrijk en complex product met een korte samenvatting.

dat het moeite kost om in de aangeleverde stukken de grote lijnen van de RES te zien

158

Zoetermeer

In de RES 1.0 wordt aandacht gegeven aan de zorg dat betere benutting van restwarmte uit het Rotterdamse havengebied mogelijk kan leiden tot langer blijvende afhankelijkheid van het gebruik van fossiele brandstoffen;

•dat restwarmte uit industriële processen in het Ro erdamse havengebied mogelijk beter benut kan worden om in de warmtevraag van de regio en daarbuiten te voorzien •dat deze restwarmte op dit moment voor een groot deel resulteert uit processen die fossiele brandstoffen gebruiken •dat deze processen ook zo snel als enigszins mogelijk minder a ankelijk van fossiele brandstoffen moeten worden

Warmte

Het uitgangspunt in de RES van de inzet van restwarmte is dat deze in 2050 geen fossiele oorsprong meer heeft. In de transitie ernaar toe kan tijdelijk wel restwarmte met fossiele oorsprong worden gebruikt. In het traject naar de RES 1.0 wordt nader onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van regionale warmtenetten, waarbij ook in meer detail is gekeken naar de daadwerkelijk toekomstige beschikbare warmte in het Havengebied. In de RES 1.0 zal hier dus meer informatie over zijn opgenomen. Op basis van de bevindingen zal in het traject van de RES 2.0 een uitvoeringsprogramma handvatten kunnen bieden om met betrokken partijen concreter invulling te geven aan dit transitiepad.

159

Zoetermeer

ln de RES 1.0 moet meer aandacht worden gegeven aan vermindering van warmtevraag d.m.v. isolatie;

Dat in de RES naast aandacht voor bronnen voor warmte ook aandacht moet zijn voor de mogelijkheden om warmtevraag te verminderen

Algemeen

In de (concept) RES wordt uitgegaan van een minimale mate van isolatie van gebouwen (minimaal label C). In de berekeningen rondom warmte is dit het uitgangspunt. Deze isolatiestap kan leiden tot ca. 27% energiebesparing.De isolatie-aanpak is primair een lokale aangelegenheid. Regionale samenwerking vindt plaats o.a. via Provincie Z-H en bijv. de regionale en lokale energieloketten. Tegelijkertijd merken wij een behoefte om besparing steviger te verankeren binnen de RES. In het traject van de 2.0 zal ingegaan worden op de rol die de regio hierbinnen kan vervullen. In de informatieplicht is opgenomen dat locaties die meer dan 50.000 kWh en/of 25.000 m3 gas per jaar gebruiken alle erkende maatregelen moeten nemen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de handhaving. Naar verwachting moeten alle labelplichtige gebouwen in 2030 beschikken over een A-label. Dat leidt tot een aanzienlijke energiebesparing. Daarbij is afstemming/inspanning nodig om tot een adequate borging van b.v. informatieplicht en controle van energielabels te komen. Voor meer informatie over labelplichtige gebouwen: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/energielabel-woningen-engebouwen/vraag-en-antwoord/wanneer-is-het-energielabel-voorwoningen-verplicht

160

Zoetermeer

ln de RES 1.0 moet meer aandacht worden gegeven aan de mogelijkheden en onmogelijkheden op termijn van kernenergie in de regio;

•dat in de Concept RES de meeste aandacht uitgaat naar in de regio toegepaste technologieën die zullen bijdragen aan de energietransitie tot 2030 (wind en zon) •dat mogelijkheden en onmogelijkheden van kernenergie rela ef weinig aandacht krijgen omdat dit een meer landelijke thema is en regionale kernenergie pas na 2030 zou kunnen bijdragen •dat het voor de meningsvorming belangrijk is ook in de RES aandacht te hebben voor kernenergie zonder direct een mening uit te spreken voor of tegen

Warmte

De mogelijkheid om te kiezen voor kernenergie is in de RES buiten beschouwing gelaten. Op dit moment is er in Nederland geen sprake van uitbreiding van de rol van kernenergie en de discussie hieromtrent is momenteel te weinig concreet om dit als serieuze optie in de RES op te nemen. Het besluit om een kernenergiecentrale te bouwen hangt af van landelijke besluitvorming en indien hier daadwerkelijk toe wordt besloten zal de bouw zeker 10 jaar vergen, en daarmee niet in 2030 (=focus RES) gerealiseerd zijn.

161

Zoetermeer

De beschikbaarheid van koude opslag en het gebruik hiervan voor koeling (geohydrologisch opslag systeem) dient een nadrukkelijkere rolte krijgen;

Door (veronderstelde) klimaatverandering merken we steeds meer dat de zomers warmer worden en Algemeen de behoefte aan koeling in huizen een verhoogd beroep doen op koelsystemen. Echter zijn de meeste systemen zoals airconditioning installaties die veel energie verbruiken. Door onderzoek te doen of koudebronnen een aanvulling kunnen zijn op deze groeiende vraag naar duurzame bronnen, is het belangrijk ook deze vorm van energietransitie mee te nemen in de concept RES. In de commissie vergadering van maandag 13 september kwam dit onderdeel ter sprake.

U maakt een terecht punt, koeling is inderdaad een belangrijk punt van aandacht. Het is een onderbelicht onderwerp in de RES en zal voor RES 2.0 op de agenda staan. Hittestress die de warme zomers met zich meebrengt, is voor een groot deel een lokale aangelegenheid, met de eigen ruimtelijke inrichting (meer groen minder stenen/asfalt) kan de stad hitte-eiland - effecten fors verminderen. Zoals u terecht aangeeft kunnen WKO-systemen lokaal in een gemeente een oplossing bieden om koelte aan gebouwen te leveren in de zomer, en warmte in de winter. Dit soort lokale technieken kan een gemeente opnemen in haar TVW.

71

Concept beantwoordingen wensen en bedenkingen RES Rotterdam Den Haag 8-1-2021

Nr

Organisatie

162

Zoetermeer

Onderwerp/steekwoorden

De infrastructuur - wegen, spoor - te benutten In de huidige RES wordt vooral gesproken over de infrastructuur als mogelijke plaats om windturbines Elektriciteit als plaats om zonnepanelen te plaatsen zoals neer te zetten. Gezien de grote oppervlaktes die wegen en spoorlijnen met elkaar in beslag nemen zijn op de geluidsschermen; lndringend te er wellicht ook mogelijkheden om de infrastructuur op een andere manier te gebruiken voor het onderzoeken om te zien of wegen ook op opwekken van energie. andere wijze gebruikt kunnen worden voor het opwekken van energie en daarbij te denken aan: Kan er over zonnepanelen heen gereden worden? ls het mogelijk de wrijving van voertuigen om te zetten in energie?

Korte formulering

Toelichting

Thema

In de RES wordt in lijn met het Klimaatakkoord met name ingezet op die technieken die voldoende doorontwikkeld en opschaalbaar zijn in de zin dat er een grote rol is weggelegd in de productievolumes die nodig zijn per 2030. Dat betekent dat in de RES 1.0 ingezet op windenergie en zonne energie. Daarnaast wordt continu gemonitord welke technieken ver genoeg zijn om een significante rol te kunnen spelen in het energisysteem. b.v. remenergie, warmte of stroomleverende wegen, geluidschermen en andere technieken. Indien daarvan sprake is dan zal de inzet daarvan ook meegenomen worden en landen in een actualisatie van de RES. dat zal iedere 2 jaar plaatsvinden. Daarbij dient in ogenschouw genomen te worden dat de RES niet zelfstandig innovaties financiert of faciliteert. daarbij wordt gesteund op andere organisaties en processen in de regio en daarbuiten.

164

Zoetermeer

Er naast de formele RES, een De RES zal breed gedragen moeten worden. Momenteel heeft de RES de belangstelling van een publieksvriendelijke versie van de RES wordt bescheiden groep mensen en er zal stevig ingezet moeten worden om het onder de aandacht van ontwikkeld. Een versie in eenvoudige taal en in meer mensen te brengen, op het moment dat zij hun mening nog kunnen geven. een korte vorm die de hoofdlijnen van de RES schetst (met venrvijzingen naar de verdieping in de formele RES);

Communicatie

Dank voor de input. We nemen verbetering van de leesbaarheid mee bij het schrijven (incl. illustraties of begrippenlijst) en het opmaken (duidelijke tabellen en kaarten) van het document RES 1.0. Het document wordt zo leesbaar mogelijk ingedeeld in een deel met hoofdlijnen en verwijzingen voor verdieping, toelichting en onderbouwing. Een aparte samenvatting kan als basis gebruikt worden door gemeenten in haar (brede) publiekscommunicatie. Daarmee wordt deze wens in zijn geheel geaccomodeerd. Notie: Als gevolg van de inhoudelijke, behoorlijk technische uitdaging blijft het echter wel een omvangrijk en complex product met name gericht op de primaire lezersdoelgroep van volksvertegenwoordigers. Om die reden moet het ook álle informatie bevatten die voor handen is en die nodig is om tot afgewogen besluitvorming te komen. Communicatie met inwoners ligt volgens afspraak bij de gemeenten zelf, de regio levert kennis/materialen om dit te bevorderen.

165

Zoetermeer

Tevens wordt er een algemene publieksvriendelijke begrippenlijst gemaakt waarin alle technische termen en alle afkortingen helder worden uitgelegd;

De RES zal breed gedragen moeten worden. Momenteel heeft de RES de belangstelling van een bescheiden groep mensen en er zal stevig ingezet moeten worden om het onder de aandacht van meer mensen te brengen, op het moment dat zij hun mening nog kunnen geven.

Communicatie

Dank voor de input. We nemen verbetering van de leesbaarheid mee bij het schrijven (incl. illustraties of begrippenlijsten) en het opmaken van het product RES 1.0. Als gevolg van de inhoudelijke uitdaging blijft het echter wel een omvangrijk en complex product met name gericht op de primaire lezersdoelgroep van volksvertegenwoordigers. Communicatie met inwoners ligt volgens afspraak bij de gemeenten zelf, de regio levert kennis/materialen om dit te bevorderen.

166

Zoetermeer

En hetzelfde geldt voor een publieksvriendelijk De RES zal breed gedragen moeten worden. Momenteel heeft de RES de belangstelling van een overzicht van het proces: Maak een duidelijk bescheiden groep mensen en er zal stevig ingezet moeten worden om het onder de aandacht van overzicht wat er precies op welk moment gaat meer mensen te brengen, op het moment dat zij hun mening nog kunnen geven. gebeuren en hoe en wanneer de bewoners en de ondernemers erbijworden betrokken;

Communicatie

Dank voor de input. We nemen verbetering van de leesbaarheid mee bij het schrijven (incl. illustraties of begrippenlijsten) en het opmaken van het product RES 1.0. Als gevolg van de inhoudelijke uitdaging blijft het echter wel een omvangrijk en complex product met name gericht op de primaire lezersdoelgroep van volksvertegenwoordigers. Communicatie met inwoners ligt volgens afspraak bij de gemeenten zelf, de regio levert kennis/materialen om dit te bevorderen.

167

Zoetermeer

Zet genoeg middelen in om de energietransitie De RES zal breed gedragen moeten worden. Momenteel heeft de RES de belangstelling van een onder de aandacht te brengen. bescheiden groep mensen en er zal stevig ingezet moeten worden om het onder de aandacht van meer mensen te brengen, op het moment dat zij hun mening nog kunnen geven.

Communicatie

We onderschrijven uw punt dat de RES breed gedragen moet worden. Dit is inderdaad een aandachtspunt voor ons allen en bestaat uit meerdere onderdelen: 1) het benaderen van inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties is volgens afspraak een aangelegenheid van de gemeenten zelf en wordt niet door de regio gedaan, 2) de regio ondersteunt de gemeenten met algemene kennis/communicatie op gebied van participatie en adviseert verschillende participatie-instrumenten (Participatie via volksvertegenwoordigers zoals in de wensen en bedenkingen procedure is ook een voorbeeld in deze regio) , 3). De regio overlegt met gemeenten en stimuleert proces- en projectparticipatie. 4) Uitvoering van inwonersparticipaatie is volgens afpraak buiten scope van RES Rotterdam Den Haag.

72

Concept beantwoording