48. Raadsinformatiebrief 2021 308660 inzake antwoordbrief DB over zienswijzebrief AW Jaarstukken 2020 en Begroting 2022 GR BAR-organisatie.pdf

Inhoudsopgave INLEIDING ................................................................................................................................................................... 3 BELEIDSBEGROTING ...................................................................................................................................................... 5 1.

Programmaplan ............................................................................................................................... 6

1.1

Doelstellingen.................................................................................................................................... 6

1.2

Prestatieafspraken en indicatoren .................................................................................................... 7

1.3

Financiën ......................................................................................................................................... 10

1.4

Bezuinigingen .................................................................................................................................. 10

1.5

Financiële en overige ontwikkelingen ............................................................................................. 11

2.

Paragrafen ..................................................................................................................................... 16

2.1

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 16

2.2

Paragraaf Financiering ..................................................................................................................... 21

2.3

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................................... 25

2.4

Paragraaf Bedrijfsvoering ................................................................................................................ 27

FINANCIËLE BEGROTING............................................................................................................................................... 29 3.

Overzicht van baten en lasten en toelichting ................................................................................. 30

3.1

Cijfers begroting 2022 ..................................................................................................................... 30

3.2

Gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd ................................................................................ 34

3.3

Overzicht incidentele baten en lasten............................................................................................. 35

3.4

Overzicht beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ............................... 36

3.5

Geprognosticeerde meerjarenbalans.............................................................................................. 36

3.6

EMU-saldo ....................................................................................................................................... 37

BIJLAGEN.................................................................................................................................................................. 39 Bijlage Investeringen ................................................................................................................................ 40 Bijlage Taakvelden .................................................................................................................................... 41 Bijlage Overzicht Overhead ....................................................................................................................... 42 Bijlage groene bezuinigingsvoorstellen ..................................................................................................... 43 Bijlage oranje en rode bezuinigingsvoorstellen ......................................................................................... 44

2

Inleiding Voor u ligt de begroting voor het jaar 2022 van de gemeenschappelijke regeling BAR-organisatie (hierna GR BAR). Onze GR BAR is de ambtelijke organisatie voor drie zelfstandige gemeenten. Excellente dienstverlening tegen acceptabele kosten met een kwalitatief deskundige en robuuste organisatie, dat is het doel van de BAR-samenwerking tussen Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk.

De begroting van onze GR BAR bevat alleen de budgetten voor de bedrijfsvoering, oftewel de kosten van het ambtelijk apparaat. De programmabudgetten maken deel uit van de gemeentelijke programmabegrotingen van Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk. Om op één A-4tje inzicht te krijgen in de cijfers van deze begroting wordt verwezen naar bladzijde 33, het Overzicht van baten en lasten 2022. Bezuinigingen In deze begroting zijn, op verzoek van de gemeenten, bezuinigingen opgenomen. Onze GR BAR heeft de afgelopen jaren reeds grote financiële besparingen gerealiseerd. Tegelijkertijd liggen er grote opgaven en is de ambitie hoog. Het verder snijden in de organisatie staat hiermee op gespannen voet. Desondanks is een aantal voorstellen verwerkt in deze begroting. Zie hiervoor het overzicht in de bijlage met de groene bezuinigingsvoorstellen. Het heeft consequenties voor wat onze organisatie kan leveren aan onze inwoners en bestuurders en het heeft consequenties voor de mensen die de organisatie zijn. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar onderdeel 1.4. Bezuinigingen Coronapandemie De coronapandemie heeft ingrijpende gevolgen voor de economie, maatschappij en leefomgeving. Deze gevolgen zijn ook merkbaar in onze BAR-organisatie. Directe gevolgen zijn bijvoorbeeld het thuiswerken en het beheersen van de crisis door onze crisisorganisatie.

De gevolgen op de middellange en lange termijn zijn echter onzeker. Daarom is er in de cijfers van deze begroting nog niets opgenomen voor eventuele gevolgen van de coronapandemie. Mede omdat de financiële consequenties tot nu toe vooral incidenteel blijken te zijn. Dit blijkt uit de rekening 2020 en ook uit wat inmiddels bekend is voor 2021. De richting en intensiteit van de lange termijnontwikkelingen zijn moeilijk te voorspellen, laat staan te kwantificeren. Wel is bekend dat deze ontwikkelingen (op termijn) van invloed kunnen zijn op onze BAR-organisatie en haar begroting. Ook onze gemeenten gaan een onzekere periode tegemoet. We navigeren in de mist naar een uitweg en naar herstel. Duidelijk is dat we samen de koers moeten bepalen met als fundament een veerkrachtige en robuuste bedrijfsvoering.

3

4

Beleidsbegroting

5

1. Programmaplan 1.1

Doelstellingen

Onze GR BAR-organisatie is het samenwerkingsverband tussen de gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk. Onze GR BAR ondersteunt op een professionele manier de drie gemeentebesturen in hun activiteiten voor de lokale samenleving. Onze visie is: Als BAR-organisatie zijn we een nabije overheid die met een warm hart betrokken is bij de gemeenschappen van de drie gemeenten en alle inwoners en partijen die daarin een plek hebben. We ondersteunen de drie besturen en werken met een goede dienstverlening aan de woon- en leefomgeving en complexe maatschappelijke vraagstukken die daar bij horen. Die dienstverlening aan inwoners staat bij ons centraal. Onze visie is dan ook een visie op dienstverlening. Wij willen samen met inwoners een plezierige woon- en leefomgeving creëren in de drie gemeenten. Dat kan alleen als we onze oren en ogen goed openhouden. De maatschappelijke opgaven die spelen gaan we niet uit de weg. Integendeel, die pakken we proactief op. Het bestuurlijke organogram van onze GR BAR ziet er als volgt uit:

Onze centrale opgave is een optimaal functionerende ambtelijke organisatie die ervoor zorgt dat de drie gemeenten autonoom kunnen blijven opereren, ook met de huidige complexe opgaven zoals die van de drie decentralisaties.

6

Daarbij zijn de drie hoofddoelstellingen: 1. Een excellente dienstverlening, 2. Acceptabele kosten, 3. Een kwalitatief deskundige en robuuste organisatie.

1.2

Prestatieafspraken en indicatoren

In het advies over de doorontwikkeling van de BAR-organisatie 2020 zijn vier hoofddoelen van de organisatieontwikkeling benoemd: 1. meer aandacht voor medewerkers, 2. beter inspelen op maatschappelijke opgaven, 3. meer aandacht voor de besturen en 4. een betere sturing. Om die sturing verder vorm te geven is in juni 2020 een startnotitie Strategisch Dashboard BARorganisatie vastgesteld. Het resultaat dat we willen bereiken is “inzichtelijk maken hoe de BARorganisatie presteert met betrekking tot de hoofddoelstellingen.” In de tabel verderop in dit hoofdstuk zijn de vier ontwikkeldoelen daarom verder uitgewerkt met prestatieafspraken en (meetbare) indicatoren. Prestatie-indicatoren: kwantitatief én kwalitatief Onze GR BAR heeft een aantal doelen geformuleerd en deze verder vertaald naar prestatieafspraken en indicatoren. In het project Strategisch Dashboard wordt in 2021 verder gewerkt aan het vereenvoudigen van het gebruik en het sneller inzicht geven in de prestatie-indicatoren bij de hoofddoelstellingen. Verschillende niveaus In de uitwerking van de gewenste prestaties worden de doelen zowel op strategisch als op operationeel niveau bekeken.

Het strategische niveau is met name van belang voor het bestuur: het streven is met de doelen een bepaald effect te bereiken, bijvoorbeeld dat de medewerkers meer tevreden zijn, maar hoe dat wordt bereikt (operationeel) is aan de directie en het management. Bij de operationele indicatoren gaat het er meer om wat in het komende jaar van de managers verwacht wordt aan concrete acties die moeten bijdragen aan het gewenste effect. Bijvoorbeeld het vaker houden van personeelsgesprekken. Deze operationele acties zullen deels gedicteerd worden door de directieraad, maar met de managers zal ook het gesprek worden aangegaan over de operationele knoppen waaraan de manager kan draaien om de gewenste prestaties te bereiken. Meten en evalueren De genoemde indicatoren zullen periodiek worden gemeten en er wordt over gerapporteerd. En tussentijds wordt uiteraard ook gerapporteerd over de voortgang van de acties uit het uitvoeringsplan. Een aantal indicatoren moet nog ontwikkeld worden. Daar is mee begonnen in 2020. Vervolgens wordt in het vierde kwartaal van 2021 en 2022 gerapporteerd aan het DB en AB over de realisatie van de strategische indicatoren. In 2020 en 2021 wordt ieder kwartaal gerapporteerd aan het DB over de voortgang van de acties uit het uitvoeringsplan en de ontwikkelagenda. In 2022 wordt een evaluatie over het totale traject opgesteld.

7

Doelstelling

Goede dienstverlening

Prestatieafspraken De klant staat centraal voor ons. We zorgen voor kwalititaief goede producten met een goede service en een persoonlijke benadering We zorgen ervoor dat de klant optimaal wordt bediend en de wachttijd aan de telefoon zo kort mogelijk is We zorgen ervoor dat de klant optimaal wordt bediend en de wachttijd aan de balie zo kort mogelijk is Onze leveranciers worden zo snel mogelijk betaald We handelen bezwaarschriften zo snel mogelijk af We zorgen ervoor dat de leefomgeving zo schoon, heel en veilig mogelijk is We beantwoorden alle klantvragen zo snel mogelijk en bewaken de tevredenheid over het dienstverleningsproces

Acceptabele kosten

Kwalitatief deskundige, robuuste organisatie

We organiseren de samenwerking binnen de door de gemeenten beschikbaar gestelde budgetten. Uitgangspunt is een meerjarig sluitende exploitatie We brengen financiele risico's in beeld We zorgen ervoor dat de organisatie blijft functioneren bij grote calamiteiten en dat de gegevens veilig, controleerbaar, betrouwbaar en beschikbaar zijn. We zorgen ervoor dat onverwacht vertrek of ziekte van een collega gemakkelijk kan worden opgevangen We streven naar een optimale begeleiding bij werk gerelateerd en/of terugkerend kortdurend verzuim We tonen goed werkgeverschap

Meer aandacht voor de medewerker

Beter inspelen op maatshappelijke opgaven

Indicator

Waardering Algehele dienstverlening Wachttijd aan de telefoon Tevredenheid over telefonisch contact Wachttijd aan de balie Tevredenheid over het contact aan de balie Betaaltermijn facturen (termijn leverancier) Afhandeltermijn bezwaarschriften Beleving tevredenheid schoon en heel Beleving/beoordeling veiligheid Optimale afwikkeling klantvragen Tevredenheid over afwikkeling aanvragen Budgetafwijking BAR-begroting op totaalniveau Risicoprofielen organisatieonderdelen/clusters

Business Continuiteit garantie Percentage medewerkers zonder vervanger Tevredenheid over en effect van (expert) begeleiding op kort en middellang verzuim Beoordeling werkgever/organisatie door werknemers Medewerkers dorlopend betrokken bij organisatieontwikkeling en toetsing We willen dat medewerkers ervaren dat er meer aandacht is voor hoe het met ze gaat, hun resultaten en hun persoonlijke ontwikkeling We willen dat medewerkers zich meer betrokken voelen bij de organisatie We willen dat medewerkers minder werkdruk ervaren We willen dat het bestuur tevreden is over de aandacht van onze complexe opgaven We willen dat maatschappelijke partners tevreden zijn over hoe ze betrokken worden

Doorontwikkeling BAR2020 Betere aandacht voor het bestuur

Beter Sturen

We willen een betere horizontale samenwerking tussen clusters en teams We willen dat collegeleden tevreden zijn over de kwaliteit van college- en raadsvoorstellen We willen dat collegeleden tevreden zijn over bestuurlijk comfort We willen dat medewerkers weten wat er van ze verwacht wordt doordat er duidelijke doelen en prioritering zijn We willen beter in control komen in de interne beheersing. De belangrijkste ontwikkelpunten: rechtmatigheid, procesinrichting (welke taken zijn waar belegd), zaakgericht werken en budgetbeheer

8

Beleidsindicatoren bedrijfsvoering

In het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV, de gemeentelijke boekhoudvoorschriften) zijn 39 beleidsindicatoren verplicht voorgeschreven. Vijf van deze beleidsindicatoren hebben betrekking op de bedrijfsvoering en zijn daarom in de BAR-begroting opgenomen, zie het hierna volgende overzicht. De bedoeling van deze indicatoren is de begroting en het jaarverslag beleidsmatiger te maken, zodat het bestuur zich een beeld kan vormen over behaalde en te behalen beleidsresultaten en ook om een onderlinge vergelijking tussen gemeenten mogelijk te maken. Nr. Indicator 1 Formatie

Omschrijving

Jaar

Uitkomst Bron

fte per 1000 inwoners

2022

6,72 Eigen begroting

fte per 1000 inwoners

2021

6,64 Eigen begroting

814,49 fte

2

Bezetting 804,86 fte

3

Apparaatskosten kosten per inwoner € 74.791.600

2022

€ 617 Eigen begroting

4

Externe inhuur € 591.400

percentage van de totale loonsom (€ 64.771.500) + het totaal van de externe inhuur (€ 591.400) = € 65.362.900

2022

0,9% Eigen begroting

5

Overhead € 37.679.300

percentage van de totale lasten € 76.375.500

2022

49,3% Eigen begroting

Toelichting: 1. Dit betreft de toegestane formatie (formatieplan). 2. Dit betreft het werkelijk aantal fte dat werkzaam is bij de GR BAR (per 1 januari 2021). 3. Apparaatskosten, ook wel organisatiekosten, zijn alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie. In het geval van de GR BAR gaat het om het totaal van de begroting (netto). 4. Externe inhuur betreft de werkzaamheden uitgevoerd door externen in opdracht van de GR BAR, waarbij personele capaciteit en deskundigheid wordt ingezet zonder arbeidsovereenkomst of aanstelling. 5. Overhead betreft alle kosten die samenhangen met de sturing van de organisatie en de ondersteuning van het primaire proces. (de uitkomst van deze indicator is indicatief, de berekening is bewust globaal en eenvoudig gehouden) - fte = full-time equivalent, oftewel voltijdsequivalent: het equivalent van een 36-urige werkweek - inwoners = 120.139, is het totaal aantal inwoners van de drie gemeenten per 1 januari 2021, bron: Gemeentelijke basisadministratie, januari 2021

9

1.3

Financiën

Wat gaat het kosten? In onderstaande tabel is weergegeven wat de totale netto lasten van onze GR BAR zijn. De GR BAR heeft, in tegenstelling tot de gemeenten, slechts één programma, namelijk bedrijfsvoering. De programmabudgetten van de gemeenten zijn opgenomen in de begrotingen van de gemeenten zelf. De in de tabel genoemde bedragen zijn gesaldeerde bedragen van de baten en de lasten (exclusief de bijdragen van de gemeenten)

Omschrijving

Jaarschijf 2022 uit de begroting 2021 na wijzigingen

Bezuiniging voorstellen

64.101.300 11.249.500 75.350.800

Salariskosten (incl. inhuurkosten) Overige bedrijfsvoering Totaal SALDO (excl. Bijdragen gemeenten)

Autonome ontwikkelingen en volumegroei

Nieuwe taken

Handhaving ambitie huidige dienstverlening

Begroting 2022

-856.000

-

-176.400

382.400

-

-

63.245.300

-

90.800

11.546.300

-1.032.400

382.400

-

90.800

74.791.600

Voor een verdere specificatie van deze cijfers wordt verwezen naar het onderdeel Overzicht van baten en lasten 2022 in de financiële begroting op bladzijde 33. Onze GR BAR heeft als belangrijkste inkomstenpost de bijdragen van de drie gemeenten. Er is geen apart bedrag voor onvoorzien geraamd. Eventuele tegenvallers worden of binnen de eigen middelen opgevangen of doorbelast aan de gemeenten als het bijvoorbeeld nieuwe taken of meerwerk betreft.

1.4

Bezuinigingen

Door de toenemende druk op de financiële huishouding zijn bezuinigingen doorgevoerd in de gemeentelijke begrotingen. Daarbij is vanaf 2022 door alle drie de gemeenten een bezuiniging op de GR BAR-organisatie ingeboekt. De bedragen en de jaarschijven welke de individuele gemeenten hebben opgenomen in hun begroting stemmen niet volledig overeen met de afgesproken procentuele verdeelsleutel van de BAR-bijdrage. De opdracht aan onze GR BAR is het realiseren van een bezuiniging van € 1,5 miljoen in het begrotingsjaar 2022 en vanaf 2023 een bedrag van € 1,875 miljoen. Onze GR BAR heeft de afgelopen jaren reeds grote financiële besparingen gerealiseerd. En ondertussen liggen er grote opgaven en is de ambitie hoog. Het verder snijden in de organisatie staat hiermee op gespannen voet. Er zit weinig lucht in de organisatie en een taakstelling krijgt dan ook harde gevolgen. Het heeft consequenties voor wat onze organisatie kan leveren aan onze inwoners en bestuurders en het heeft consequenties voor de mensen die de organisatie zijn. Consequenties ten aanzien van de werkdruk, het vormgeven van een prettige werkomgeving, de mogelijkheden in het werk en de ontwikkeling van medewerkers en de organisatie als geheel. Deze zorgen worden gestaafd door de onlangs gepubliceerde Personeelsmonitor 2019, de ICTbenchmark, het rapport van Berenschot en de accountant.

De BAR-organisatie levert een knappe prestatie met krappe middelen (qua dienstverlening) maar schiet op sommige vlakken al te kort (accountant). Het werken aan de complexe maatschappelijke opgaven en het borgen van een gezonde organisatie staan onder druk. De afgelopen periode heeft het management van onze GR BAR een ombuigingsoperatie opgezet. Hieruit zijn voorstellen gekomen. Deze voorstellen zijn beoordeeld op de impact voor de bedrijfsvoering, de dienstverlening en het bestuur. Tevens is gekeken naar risico’s en

10

effectueerbaarheid. Uitgangspunt was dat er geen gedwongen ontslagen zouden komen. In de bijlagen zijn twee overzichten opgenomen van bezuinigingsvoorstellen. Het overzicht met de groene voorstellen is verwerkt in de cijfers van deze begroting. Het overzicht met de oranje en rode voorstellen is niet in de begroting verwerkt. In de begroting zijn de volgende bedragen aan bezuinigingen verwerkt: 2022: € 1.032.400 2023: € 1.507.400 2024 en verder: € 1.736.400 Voor één van de voorstellen is in 2023 een investering nodig van € 92.000 om de bezuiniging te kunnen effectueren. Deze investering is verwerkt in de meerjarenraming in deze begroting. Na verwerking van de groene voorstellen is een grens bereikt. In de oranje en rode voorstellen wordt duidelijk dat deze direct ten koste van de dienstverlening aan de inwoners en het bestuur gaan. Deze voorstellen zijn daarom niet verwerkt. Bovendien is besloten de clusters Maatschappij uit te sluiten van de taakstelling gezien de bijzondere maatschappelijke omstandigheden. De afgelopen jaren is diverse malen gesproken over de omvang van deze clusters in relatie tot de hoeveelheid werkzaamheden en de druk op de uitvoering. Een taakstelling doorvoeren in dat deel van de organisatie wat direct raakt aan onze burgers is daarom niet gepast.

De omvang van de groene voorstellen telt niet op tot de benodigde bezuinigingen waar in de meerjarenbegrotingen van de gemeenten rekening mee is gehouden. Gezien de reeds eerder doorgevoerde bezuinigingen, de werkdruk in de organisatie en de grote maatschappelijke opgaven is het niet verantwoord nog meer binnen onze GR BAR-organisatie te bezuinigen.

1.5

Financiële en overige ontwikkelingen

Cao gemeenten Zodra de financiële consequenties van een nieuwe cao bekend zijn worden die verwerkt in de begrotingsstukken van de GR BAR (begroting of tussenrapportage) waarbij is afgesproken dat daarvoor de gemeentelijke bijdragen mogen worden verhoogd. De laatste cao gemeenten 2019-2020 had een looptijd van 1 januari 2019 tot en met 31 december 2020 en is inmiddels geëindigd. De VNG en de vakbonden zijn onderhandelingen gestart voor een nieuwe cao maar dat heeft nog niet tot resultaat geleid. Op dit moment - eind maart 2021 - lopen de standpunten over een loonstijging, thuiswerkvergoeding en bovenwettelijk verlof te ver uiteen. Prijsstijgingen De te hanteren prijsstijging voor de inflatiegevoelige posten in de begroting wordt ieder jaar gebaseerd op de prognose in het jaarlijks verschijnende Centraal Economisch Plan van het Centraal Plan Bureau (CPB). De laatste prognose van het CPB van 31 maart 2021 gaat uit van een inflatie voor 2022 van 1,4%. Dit gaat om een bedrag van € 116.400. Afgesproken is dat de GR BAR door de gemeenten wordt gecompenseerd voor de inflatie. Voor de meerjarenraming van onze GR BAR (2023 - 2025) worden constante prijzen gehanteerd. Omgevingswet

Bij het opstellen van de begroting is het programma Omgevingswet opnieuw doorgerekend. Daarbij bleek dat er in 2021 en 2022 tekorten ontstaan die worden veroorzaakt door het uitstel van de invoering van de wet naar 2022 en hoger uitvallende ICT-kosten.

11

Besloten is dit niet op te nemen in de BAR-begroting maar het (net als vorig jaar) via de gemeentelijke P&C-cyclus laten te lopen. Deze route via de gemeenten is procedureel gezien juister want het is de beleidstaak die om geld vraagt, niet de GR BAR. Na besluitvorming bij de gemeenten wordt het verwerkt in de BAR (2e tussenrapportage). Nieuwe wettelijke taken - via gemeentelijke P&C-cyclus Er komen diverse nieuwe wettelijke taken op ons af. Dit betreft de Wet open overheid, milieuwetgeving en de Wet digitale overheid.  De Wet open overheid (Woo) vereist dat gemeenten proactief een elftal documentcategorieën gaan publiceren en de wet verplicht gemeenten een zogeheten Woofunctionaris aan te stellen ter ondersteuning van klantvragen.  Het aantal nieuwe wettelijke taken of de uitbreiding van wettelijke taken op het gebied van Milieu is de afgelopen jaren structureel toegenomen en uitgebreid waardoor een tekort is ontstaan binnen de capaciteit van onze GR BAR.  Vanuit de Wet digitale overheid moeten onze websites en apps toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Het betreft de drie gemeentelijke websites, de site van de Ridderkerkpas, de site van NV BAR afvalbeheer, de site onze toekomst is duurzaam, de site samen bouwen aan Barendrecht, de site over windenergie, de site mijn omgeving en de site werken bij de BAR-organisatie.

Besloten is de gewenste budgetverhogingen voor deze drie nieuwe wettelijke taken via de gemeentelijke P&C-cyclus te laten lopen. Voor nieuwe wettelijke taken geldt het uitgangspunt dat die altijd via de gemeentelijke P&C-cyclus dienen te lopen alvorens ze worden opgenomen in de BARbegroting. Na besluitvorming bij de gemeenten wordt het verwerkt in de BAR (2e tussenrapportage). Klachtenloket aanbestedingszaken Het Rijk is voornemens beleidsmaatregelen te treffen die zien op de versterking van de klachtenloketten. Elke aanbestedende dienst moet een klachtenregeling hebben. Er wordt onder meer onderzocht op welke wijze klachtenregelingen verplicht kunnen worden gesteld bij aanbestedende diensten. Het beleidsvoornemen voorziet in een onafhankelijk loket binnen of buiten de organisatie. Een formele klachtenregeling zal in de uitvoering daarvan, vooral gelet op het gewenste onafhankelijke karakter, niet budgettair neutraal plaats kunnen vinden. Dit zal waarschijnlijk in 2022 middelen vragen maar is nu nog niet te becijferen. Naar verwachting zal in 2022 sprake zijn van een formeel klachtenloket in aanbestedingszaken. Als dit concreet wordt zal het worden meegenomen in een tussenrapportage.

Implementatie Programma Dienstverlening Online dienstverlening De uitwerking van online dienstverlening als voorkeurskanaal (uitvoering visie op dienstverlening) vraagt om een extra investering en de daarbij komende beheer- en exploitatielasten. Dit is nu nog niet te becijferen omdat het uitvoeringsprogramma nog wordt opgesteld. Met het uitvoeringsprogramma komt ook het benodigde budget in beeld. Op dat moment zal gekeken worden wat met bestaande middelen opgepakt kan worden en/of aanvullende middelen nodig zijn. DNA Dienstverlening: houding en gedrag Er komen mogelijk kosten voor het project DNA-dienstverlening wanneer aan de slag wordt gegaan met houding en gedrag. Dit is op dit moment nog niet te becijferen, maar mogelijk is het een budgettair vraagstuk. Ook daarbij zal gekeken worden wat met bestaande middelen opgepakt kan worden en/of aanvullende middelen nodig zijn.

12