2. 2024-095840 Commissaris van de Koning Provincie Zuid-Holland Aanbiedingsbrief gemeenteraden provinciaal verslag cdK Zuid-Holland over Spreidingswet.pdf

1.3. Opvang Oekraïense ontheemden; een inspanningsverplich8ng Vanaf maart 2022 vangt Nederland ontheemden op uit de Oekraïne. De hoge instroom toen leidde samen met de al bestaande druk op het COA (centraal orgaan opvang asielzoekers) tot een besluit van het kabinet om staatsnoodrecht te acWveren. Hiermee kregen burgemeesters de wekelijke taak om zorg te dragen voor de opvang en verzorging van vluchtelingen uit

1

In de Excel tabel in bijlage 6 wordt onderlinge uitruil beschreven. 5

Oekraïne. Met de komst van de Tijdelijke Wet Oekraïne – ter vervanging van het staatsnoodrecht – is de bestuurlijke verantwoordelijkheid belegd bij het college van B&W. De opvang van de Oekraïense ontheemden in gemeentelijke opvang is begonnen met een taakstelling van 50.000 per veiligheidsregio. Aanvullend daarop kwam (uiteindelijk) een inspanningsverplichWng van 47.000, ook verdeeld per veiligheidsregio op basis van inwonersaantal en oppervlakte. In de regio Haaglanden is de regionale taakstelling plus de inspanningsverplichWng vervolgens verdeeld per gemeente op basis van inwonersaantal. In prakWjk spreken we nu van inspanningsverplichWng, omdat de taakstelling inmiddels ingevuld is. De gemeenten organiseren de opvang en dragen zorg voor het beheer van de locaWes. Dat is de gemeentelijke opvang Oekraïners (GOO). Daarnaast bieden ook parWculieren opvang aan (POO), deze opvang telt niet mee in de inspanningsverplichWng per regio maar wordt regionaal wel bijgehouden2 omdat ook de ontheemden in deze opvang gebruik maken van de voorzieningen. Het Regionaal Centrum Vluchtelingenspreiding (RCVS) plaatst in afstemming met de landelijke organisaWe Oekraïense ontheemden op locaWes in de regio Haaglanden. Het RCVS registreert in nauwe samenwerking met de gemeenten de persoonsgegevens en het aantal plekken dat de gemeenten in Haaglanden bieden.

Het RCVS is gevesWgd bij het Opgaveteam Nieuwkomers van de gemeente Den Haag.

2

Met par@culier opvang wordt bedoeld gastgezinnen die @jdelijke woonruimte aan vluchtelingen bieden, in hun huizen of op andere geschikte plaatsen. Daarnaast vindt een deel van de vluchtelingen op eigen kracht zelfstandige woonruimte. Dat valt niet onder par@culiere opvang. (Bron: Handreiking Par@culier Opvang Oekrainers (POO), versie 8.0, 15 jan 2024) 6

2. De opgave Asielzoekers Onze regionale opgave voor asielzoekers in de regio Haaglanden is het creëren van 5.794 plekken. Hiervan moeten er 482 geschikt zijn voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV-ers). De opgave ligt vast in een indicaWeve verdeling3 die tot stand is gekomen op basis van inwoneraantal en de sociaal-economische status4 van een gemeente (SES-WOA score). Dit leidt tot onderstaande verdeling:

Oekraïense ontheemden Op 5 april 2024 hebben de ministeries van JusWWe en Veiligheid (JenV) en Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelaWes (BZK) per brief een nieuwe meerjaren-prognose gedeeld voor zowel Oekraïners als asielzoekers. Deze nieuwe prognose beïnvloedt de opgave voor asielzoekers niet en krijgt voor deze groep pas beslag in de volgende cyclus van de Spreidingswet. De brief kondigt wel een verhoogde prognose aan voor Oekraïense ontheemden; 120.000 landelijk benodigde gemeentelijke opvangplekken. Na de zomer wordt Wjdens de reguliere herijking van de meerjaren-producWe-prognose, waar deze prognose een onderdeel van is, dit aantal opnieuw bekeken. De prognose zal op 1 januari 2025 worden vertaald naar een nieuwe inspanningsverplichWng. In de hierboven genoemde brief is de prognose van 120.000 landelijk benodigde gemeentelijke opvangplekken verdeeld over de verschillende veiligheidsregio's volgens de geldende verdelingssystemaWek; een verdeling op basis van inwonersaantal plus oppervlakte. Voor Veiligheidsregio Haaglanden betekent dit een prognose van 4.676 plekken. De afgelopen jaren is de inspanningsverplichWng voor de gemeentelijke opvangplekken van de veiligheidsregio Haaglanden verdeeld over de negen deelnemende gemeenten op basis van het inwonersaantal. Dit leidt tot onderstaande verdeling:

3

De capaciteitsraming met daarin de indica@eve verdeling is gepubliceerd in de Staatscourant: hRps://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2024-3320.html 4 De SES-WOA score is een rela@eve score, waarmee duidelijk wordt hoe inwoners van een gemeente het ten opzichte van elkaar doen als het gaat om welvaart, opleidingsniveau, en werk. 7

Overzicht opgaves per gemeente voor opvang asielzoekers en Oekraïense ontheemden:

Statushouders De opgave voor de statushouders is geen onderdeel van de Spreidingswet. De Rijksoverheid bepaalt elk half jaar hoeveel vergunninghouders gemeenten een plaats moeten geven om te wonen. Dit aantal staat in de taakstelling voor huisvesWng vergunninghouders5. De verdeling over gemeenten hangt af van hoeveel mensen er in een gemeente wonen. Het realiseren van de opgave voor statushouders beïnvloedt de doorstroom in de asielketen. Statushouders die geen huisvesWng in de toegewezen gemeente krijgen, blijven veelal in de asielopvang-locaWes en bezeken daarmee een plek in de asielketen. De CvdK is voornemens om bij het aanbieden van zijn verslag over de asielopvang in de provincie Zuid-Holland ook de stand van zaken van de opvang van statushouders weer te geven, waaronder ook de realisaWecijfers van de taakstelling van statushouders per gemeente. Daarom is in dit regioplan de gemeenten ruimte geboden context mee te geven t.a.v. de opvang van statushouders. Dit is opgenomen in hoofdstuk 5. 5

Taakstelling en realisa@e van statushouders per gemeente is te vinden op hRps://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/asielbeleid/huisves@ng-asielzoekers-met-verblijfsvergunning 8

3. Toelich5ng beeld huidige en toekoms5ge situa5e in de regio Haaglanden In onze regio is een aantal grotere locaWes gevesWgd waar asielzoekers opgevangen worden, bijvoorbeeld in het AZC Wassenaar, en in Zoetermeer in de voormalige penitenWaire inrichWng (PI). Daarnaast zijn er zowel voor asielzoekers als voor Oekraïense ontheemden kleinere locaWes gerealiseerd. De RRT Haaglanden gaat uit van het beginsel dat elke gemeente zelf verantwoordelijk is voor het realiseren van het aantal opvangplekken volgens de capaciteitsraming. Daarom worden de locaWes per gemeente inhoudelijk toegelicht in hoofdstuk 5, evenals mogelijke nieuwe locaWes.

9

4. Regionale voorzieningen Natuurlijk gaat het bij de opvang van mensen (asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders) niet alleen om fysieke huisvesWng. Mensen gaan onderdeel uitmaken van onze samenleving, leven in onze wijken, maken gebruik van voorzieningen en hebben zorg nodig. En gemeenten hebben (wekelijke) taken t.a.v. zorg, veiligheid en onderwijs. In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke behoe/es er zijn ten aanzien van voorzieningen zodat deze afwegingen meegenomen kunnen worden in het realiseren van asielopvang. Voorzieningen voor nieuwkomers kunnen per gemeente geregeld worden, er kan van elkaar geleerd worden maar onderdelen kunnen ook gezamenlijk opgepakt worden. Ook zien we regiobreed knelpunten. Vanuit deze perspecWeven zijn alle voorzieningen beschreven. De RRT Haaglanden pakt waar mogelijk zelf regionaal knelpunten op. Op andere punten kunnen de leden van de RRT lobby voeren naar het Rijk, de VNG en de G4, onduidelijkheid over de inhoud van toekomsWge wetgeving maakt dit ingewikkeld. Voor de opvang van asielzoekers en voor de opvang van Oekraïense ontheemden wordt van dezelfde voorzieningen gebruik gemaakt; dezelfde soort locaWes, voor alle minderjarigen nieuwkomersonderwijs en zorg. De behoe/en zijn bij beide groepen min of meer gelijk. Soms wordt het arankelijk van de doelgroep anders geregeld of is er een andere wekelijke grondslag.

Ook statushouders gebruiken een deel van deze voorzieningen.

4.1. Soorten opvang en inzet diverse loca8es In de regio Haaglanden zijn er verschillende vormen van opvang die variëren in grooke, doelgroep en termijn van beschikbaarheid. Er zijn locaWes voor de asielzoekers, Oekraïense ontheemden, statushouders en locaWes die specifiek geschikt zijn voor AMV-ers. Vanuit het Rijk zijn er definiWes beschikbaar die de soorten opvang schetsen en aangeven welke eisen aan deze elke soort opvang gesteld worden. Er is duurzame opvang die langer dan vijf jaar beschikbaar is en korter durende noodopvang met een lager kwaliteits- en voorzieningenniveau. Noodopvang die door gemeente beheerd wordt is .jdelijke gemeentelijke opvang genoemd en crisisnoodopvang is opvang in sporthallen of tenten. In Haaglanden hebben we dit soort crisisnoodopvang niet en geven we de voorkeur aan Wjdelijke opvang in hotels boven sporthallen. Meer informaWe over de vormen van opvang in bijlage 8. Doel van de Spreidingswet is het realiseren van locaWes voor de langere termijn voor minimaal 5 jaar. Daarmee wordt een stabiele opvang en huisvesWngscapaciteit gecreëerd, een hogere kwaliteit van huisvesWng en meer rust en duidelijkheid voor de vluchtelingen en omwonenden beoogd. Verder is de realisaWe van duurzame en structurele opvangcapaciteit kostenbesparend omdat op termijn geen kostbare Wjdelijke locaWes of hotels meer ingezet hoeven te worden.

Op langere termijn kunnen plekken flexibel ingezet worden om in de toekomst andere (aandachts)groepen op te vangen of te huisvesten. Hiervoor worden soms flexwoningen gebruikt.

10

Daarnaast verdient het voor sommige gemeenten de voorkeur – mits een locaWe voor langere termijn beschikbaar is – om opvanglocaWes te creëren waar meerdere doelgroepen terecht kunnen; mulWfuncWonele locaWes. Voor het realiseren van opvang voor asielzoekers hanteert het COA kwaliteitskaders waaraan COA-locaWes moeten voldoen6. Daar waar een afwijking zich voordoet wordt alWjd gekeken naar een passende oplossing en is maatwerk vaak mogelijk. Dit is vooral van belang bij kleinschalige opvanglocaWes van minder dan 150 plekken. In het kader van uniformiteit is het uitgangspunt dat het COA de potenWële locaWes toetst. Een ander criterium voor het realiseren van opvanglocaWes is de aanwezigheid van voorzieningen in de buurt zoals onderwijs, openbaar vervoer en winkels. Voor de opvang van Oekraïense ontheemden schrij/ arWkel 6 van de Regeling opvang ontheemden Oekraïne voor waaraan de opvang moet voldoen. Uitgangspunt voor een nieuwe locaWe is dat die niet in strijd mag zijn met instrucWeregels uit de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening. De gemeente toetst in de verkenningsfase of een locaWe pas binnen deze verordening. Bij mogelijke strijdigheid van een locaWe met het provinciaal beleid is het van belang om de provincie Wjdig te betrekken. Voor grotere locaWes zijn maatwerkoplossingen bespreekbaar7.

Bij de bouw van locaWes of het verwerven van grond komen meerdere knelpunten naar voren. Financiering van dit soort locaWes is een knelpunt omdat er meerdere financiële regelingen en eisen zijn die op dezelfde locaWe van toepassing zijn.

AZC – asielzoekerscentrum De regio Haaglanden kent één asielzoekerscentrum. In de gemeente Wassenaar worden sinds 1997 in vakanWepark Duinrell in de wintermaanden asielzoekers opgevangen. Tijdens de coronaperiode hee/ het COA verzocht om de locaWe ook in de zomermaanden te mogen gebruiken voor opvang. In 2022 hee/ het COA opnieuw een verzoek gedaan om de opvang ook in de zomer te laten plaatsvinden. Op basis van de goede ervaring en samenwerking, hee/ de gemeente samen met het COA besloten om de locaWe het hele jaar open te houden voor opvang van asielzoekers. De gemeente Wassenaar hee/ als voorwaarden gesteld dat alleen opvang geboden mag worden aan kansrijke asielzoekers of statushouders. Niet aan personen die al in aanraking zijn geweest met de poliWe. Momenteel is de locaWe tot maart 2028 open voor maximaal 930 asielzoekers, waarvan 50 gereserveerd is voor alleenstaande minderjarig vreemdelingen (AMV-ers).

Noodopvang In de regio is het grootste deel van de COA-locaWes noodopvang. De omvang van deze locaWes varieert van 50 tot 650 personen en deze locaWes zijn vaak Wjdelijk van aard. Het COA 6

Meer informa@e over de kwaliteitseisen op www.coa.nl/nl/vastgoed. Mogelijkheden voor maatwerk in provinciaal beleid staan beschreven in de brief Uitwerking ruimtelijke strategie asielopvang: hRps://www.zuid-holland.nl/publish/besluitenaRachments/uitwerking-ruimtelijkestrategie-asielopvang/gs-brief-aan-ps-uitwerking-ruimtelijke-strategie-asielopvang-dos-2023-0000151.pdf 7

11

werkt het liefst met locaWes van 1000 of meer asielzoekers. Maar soms is dit in de gemeenten niet mogelijk door gebrek aan geschikte locaWes. Dan kan het een opWe zijn een kleinere satellietlocaWe te openen die gekoppeld is aan een AZC of grotere noodopvang. De opvang voor Oekraïense ontheemden betre/ ook meestal noodopvang. Voorbeeld in de regio Voorbeelden van noodopvang in de regio zijn de Regulusweg in Den Haag, het Manderspark in Del/ en de PI aan de Rokkeveenseweg in Zoetermeer. In gemeente Den Haag wordt gewerkt met satelliet-locaWes. Zo zijn Aquarius, Pink Flamingo en Parkhotel satellietlocaWes van het AZC in Wassenaar en is het Fletcher Stadshotel een satellietlocaWe van de Regulusweg.

Mul>func>onele loca>es MulWfuncWonele locaWes zijn opvang-huisvesWngslocaWes waar verschillende doelgroepen opgevangen of gehuisvest kunnen worden. De kracht van de mulWfuncWonele locaWes is dat de invulling ervan flexibel kan zijn. De beste programmering van een locaWe is arankelijk van het pand, de locaWe, de behoe/e en vanuit omwonenden en de urgenWe van bepaalde beleidsdoelen. Deze locaWes worden in de eerste plaats ontwikkeld voor de opvang van vluchtelingen. Dit is de aanleiding en het primaire doel van de mulWfuncWonele locaWes. Daarnaast kan er publieke waarde toegevoegd worden aan de locaWe door die ook voor andere beleidsdoelen in te zeken en/of van directe meerwaarde te laten zijn voor de omgeving. Bijvoorbeeld zorg/medische voorzieningen, onderwijs, maar ook culturele, ontmoeWngs- en/of sportvoorzieningen, bedrijvigheid of (flex)woningen. Met deze mulWfuncWonele benadering wordt de kwaliteit van de opvanglocaWes voor zowel de vluchtelingen als de omwonenden geborgd en het voegt publieke waarde toe aan de directe omgeving. Voorbeeld in de regio In Den Haag is het SoZa pand mulWfuncWoneel ingezet. Het is een voormalig pand van het ministerie van Sociale Zaken waar nu Oekraïense ontheemden worden opgevangen, daarnaast is er ruimte voor bedrijvigheid, onderwijs en horeca.

In de flexwoningen van Rijswijk worden diverse doelgroepen opgevangen; statushouders, spoedzoekers, studenten en maatschappelijke opvang. Ook voor de toekomsWge locaWe in Rijswijk wordt gedacht aan het combineren van diverse doelgroepen. In het hotel Van der Valk in Pijnacker-Nootdorp worden zowel asielzoekers als Oekraïense ontheemden opgevangen.

Flexwoningen Flexwoningen zijn kleine woningen die verplaatsbaar, stapelbaar, schakelbaar en/of splitsbaar zijn. Deze woningen kunnen in relaWef korte termijn gebouwd worden. Het Wjdelijke karakter van flexwoningen maakt het een aantrekkelijke en slimme vorm van 12

bouwen. Er zijn veel doelgroepen die baat hebben bij een verplaatsbare flexwoning. Flexwoningen hebben over het algemeen een maximale beschikbare termijn van 15 jaar, deze termijn maakt flexwoningen uitermate geschikt voor het opvangen van nieuwkomers. Bij het realiseren van flexwoningen als opvang, moet rekening gehouden worden met het volgende: • De doelgroep: Welke groep (of groepen) woningzoekenden zouden mogelijk met asielzoekers kunnen samenwonen. Hierbij kan gedacht worden aan vergunninghouders, arbeidsmigranten of seizoenwerkers, (internaWonale) studenten, jongeren en starters op de woningmarkt, spoedzoekers, zorgbehoevenden, dak- en thuislozen en mensen die arankelijk zijn van de maatschappelijke opvang • Financiële overwegingen: Een van de knelpunten bij het realiseren van Wjdelijke vastgoed is de businesscase. Om tot realisaWe van verplaatsbare flexwoningen over te gaan, is het van belang om tot een acceptabele financiële businesscase te komen voor zowel gemeente als ontwikkelende parWj. Wat acceptabel is, is arankelijk van de doelstellingen van de betrokken parWjen. • Afstemming: Flexibele opvanglocaWes kunnen eigendom zijn van COA, gemeenten of derde parWjen, waarbij de gebruikers een vergoeding betalen aan de eigenaar. Per locaWe moet vastgesteld worden welke vorm van eigenaarschap en verhuur passend is.

Voorbeeld in de regio In de regio Haaglanden wordt al gebruik gemaakt van flexwoningen. In Rijswijk voor de opvang van statushouders, in Del/ voor de opvang van Oekraïense ontheemden en eind van het jaar komen er flexwoningen in Zoetermeer waarvan een deel voor statushouders. Pijnacker-Nootdorp doet onderzoek naar het inzeken van flexwoningen in combinaWe met asielzoekers of Oekraïense ontheemden. Gemeente Midden-Delfland en corporaWe Wonen Midden-Delfland hebben een Wjdelijke woonwijk met 30 flexwoningen laten plaatsen in Maasland. De hel/ van de woningen is bestemd voor Oekraïense ontheemden, de andere 15 units zijn voor spoedzoekers en starters uit de gemeente. Ook bij toekomsWge asiellocaWes in Midden-Delfland, Rijswijk en Pijnacker-Nootdorp worden er combinaWes gemaakt met opvang van doelgroepen in flexwoningen.

Betrokken par>jen bij realisa>e loca>es Bij het realiseren van locaWes in de regio werken we samen met verschillende parWjen waarbij COA en de provincie het belangrijkst zijn. Het COA beoordeelt of een potenWële locaWe voldoet aan de eisen die gesteld worden aan opvang. De provincie dient betrokken te worden als er een andere bestemming nodig is voor de locaWe. Voor de bouw van locaWes zoals Harnaschpolder in Midden-Delfland en Hof van Elsenburg in Rijswijk een grote arankelijkheid is van de Provincie voor de ruimtelijke ordening en van het COA voor het realiseren van de locaWe (zie onder bij knelpunten). 13

Bij het realiseren en/of verkennen van mulWfuncWonele opvang/huisvesWngslocaWes wordt er regelmaWg samengewerkt met de woonregio en/of woningbouwcoöperaWes, omdat de locaWes naast het opvangen van nieuwkomers ook ingezet moeten worden voor andere doelgroepen die vallen onder de verantwoordelijkheid van woningbouwcoöperaWes. In de regio streven we er zo veel mogelijk naar om duurzame opvanglocaWes te realiseren. Maar door acute hulpvragen van het COA of gebrek aan andere locaWes, wordt er ook uitgeweken naar hotels of noodopvang. Daarom hebben zowel de gemeenten als het COA regelmaWg contact met hoteleigenaren om het opvangen van nieuwkomers in hotels af te stemmen. In de regio wordt op dit moment samengewerkt met grotere ketens zoals Fletcher en Van der Valk maar ook met kleine hotels.

Knelpunten •

•

•

•

•

De Spreidingswet gaat ervan uit dat duurzame locaWes binnen één jaar na start van de wet – dus voor 1 juli 2025 - 'sleutelklaar' beschikbaar moet zijn voor opvang. De wet gaat hierbij volledig voorbij aan de actuele woningnood, wekelijke termijnen van vergunningsprocedures (Omgevingswet), Aanbestedingswet (voor aankoop/aanpassing locaWes), wekelijke bestuurlijke besluitvormingsprocedures (inclusief parWcipaWe door inwoners), samenwerking met grond- en vastgoed eigenaren en leveringstermijnen van producenten en aannemers. In Midden-Delfland hee/ de gemeenteraad op 25 oktober 2023 besloten ongeveer 2 ha grond aan te kopen en met het COA een overeenkomst af te sluiten voor de ontwikkeling van een AZC met 225 opvangplaatsen. De grond voor de nieuwe locaWe worden door het Bedrijvenschap Harnaschpolder bouwrijp overgedragen aan de gemeente. Op basis van het exploitaWeplan van het COA is de planning de benodigde vergunningen in Q3 2024 te verlenen. Er is hierin een directe arankelijkheid van het COA. Het is belangrijk naWonaal beleid te ontwikkelen rondom het aflopen van contracten bij flexwoningen. Ervaring in Midden-Delfland is dat de woningcorporaWe bereid is te investeren bij gecombineerde huisvesWng met doelgroepen, maar dat exploitaWe technisch een termijn van 10 jaar te kort is.

Hiervoor zijn contracten getekend met een garanWe dat na 10 jaar (vervaltermijn bij afwijking bestemmingsplan) een andere locaWe aangeboden wordt. Voor beide parWjen zijn er financiële risico’s, terwijl niet alWjd gegarandeerd kan worden dat een nieuwe locaWe beschikbaar komt. In de zoektocht naar locaWes wordt ook Rijksvastgoed overwogen. Zo is er al asielopvang op de Regulusweg in Den Haag; 650 opvangplekken. Uitbreiding en verlenging van deze locaWe dragen bij aan de leniging van de huidige nood en bieden een duurzamere oplossing. Bovendien is er reeds draagvlak in buurt en gemeenteraad voor asielopvang. Maar het Rijksvastgoedbedrijf hee/ andere plannen met de locaWe waardoor zij nog niet instemmen met verlenging. Knelpunt bij de doorstroming van de statushouders is de vertraagde arandeling van de aanvragen voor gezinshereniging door de IND, er zijn nu wachxjden van meer dan een jaar. Daardoor kunnen deze statushouders niet direct passend gehuisvest worden en zal er voor langere duur in een Wjdelijke opvangmogelijkheid moeten worden voorzien. 14

•

De verdeling van asielopvangplekken door het Rijk is gebaseerd op het aantal inwoners van de gemeente en een wegingsfactor op basis van de economische draagkracht (SES-WOA score). De consequenWe daarvan is dat in dichtbevolkte gemeenten er relaWef veel asielplekken gecreëerd moeten worden. In de dichtbevolkte Randstad is de grondprijs hoog waardoor daarmee ook de kosten voor de opvanglocaWes hoog zijn. Dit geldt met name als er opvang is in hotels; zoals regelmaWg voorkomt in onze regio. Het COA maakt hier meer en meer bezwaar tegen waardoor gemeenten deze opvangplekken – ondanks beschikbaar draagvlak onder burgers en in de poliWek - mogelijk niet kunnen verlengen.

4.2. Onderwijs voor nieuwkomers Volgens de Wet primair onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs zijn de schoolbesturen en de gemeenten samen verantwoordelijk voor het bieden van passend onderwijs, ook aan nieuwkomers waaronder asielzoekers en Oekraïense ontheemden, maar ook kinderen van arbeidsmigranten en expats. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het geven van onderwijs en de gemeenten voor het bieden van onderwijshuisvesWng en eventueel vervoer. Nieuwkomersonderwijs hee/ met name aandacht voor taal en andere basisvakken zoals, rekenen/wiskunde en burgerschapsvorming. De leerlingen stromen na het nieuwkomersonderwijs door in het reguliere onderwijs. Nieuwkomersonderwijs biedt zowel in het basisonderwijs taalklassen en in het voorgezet onderwijs een programma van maximaal 2 jaar via internaWonale schakelklassen (ISK). In het nieuwkomers-onderwijs zijn vier typen scholen: 1) scholen zijn onderdeel van een AZC’s, 2) aparte nieuwkomersscholen, 3) scholen met aparte nieuwkomersgroepen en 4) reguliere basisscholen. In het voorgezet onderwijs zijn er de internaWonale schakelklassen (ISK) tot 20 jaar. In prakWjk maakt men rond 18 jaar vaak de overstap naar het beroepsonderwijs. Daarin is het MBO een belangrijke partner.

De Tijdelijke nieuwkomersvoorziening in het onderwijs (TNV) biedt ruimte aan een Wjdelijke oplossing als het echt niet mogelijk is regulier onderwijs aan te bieden. Hierbij krijgen kinderen beperkt les; minimaal 12,5 uur les per week met minimaal 10 uur aandacht voor de Nederlandse taal. TNV moet door de gemeente aangevraagd worden bij het Rijk en de noodzakelijkheid van deze maatregel moet eerst onderbouwd worden. De RRT Haaglanden hee/ aangegeven deze vorm van onderwijs alleen in uiterste nood te willen toepassen.

Voedingsgebieden in de regio Het ISK-onderwijs voor voortgezet onderwijs in onze regio is divers georganiseerd. Er wordt met voedingsgebieden gewerkt en twee gemeenten organiseren het onderwijs zelf. Het voedingsgebied Den Haag biedt onderwijs aan nieuwkomers in de gemeenten Den Haag, Rijswijk en Leidschendam-Voorburg. Het voedingsgebied Del/ biedt onderwijs aan nieuwkomers in de gemeenten Del/, Pijnacker-Nootdorp, Westland en Midden-Delfland. Zoetermeer en Wassenaar organiseren het onderwijs zelf of via een ander gemeentelijk samenwerkingsverband. In enkele gevallen krijgen leerlingen in een ander voedingsgebied onderwijs. Het primair onderwijs wordt vaak door de desbetreffende gemeente verzorgd. De aantallen leerlingen van nieuwkomers in het primair onderwijs zijn nog niet voor alle gemeenten bekend. 15

Voedingsgebied Den Haag In het voedingsgebied Den Haag worden kinderen in het primair onderwijs via het centraal aanmeldpunt voor nieuwkomers aangemeld. De coördinator wijst een thuisnabije school toe. In Den Haag wordt geen gebruik meer gemaakt van Wjdelijke onderwijsvoorzieningen en ook (nog) niet van Wjdelijke nieuwkomersvoorzieningen. De scholen voor het voortgezet onderwijs plaatsen ook leerlingen uit LeidschendamVoorburg en Rijswijk. Deze instroom wordt in nauwe samenwerking met de schoolbesturen en regiogemeenten besproken. In het voortgezet onderwijs worden leerlingen rechtstreeks bij een van de ISK-scholen aangemeld. Er wordt daarna een intake afgenomen, waarna een leerling op de wachtlijst komt tot er een passende plek is. Geen enkele leerling staat langer dan drie maanden op de wachtlijst. In de Haagse ISK regio wordt geen gebruik gemaakt van Wjdelijke onderwijsvoorzieningen en ook (nog) niet van Wjdelijke nieuwkomersvoorzieningen. Voedingsgebied Del; Nieuwkomers in het primair onderwijs melden zich rechtstreeks aan bij één van de vier opvangscholen. Leerlingen uit verschillende gemeenten in de regio maken gebruik van ISK Del/. Het ISK Del/ kent jaarlijks vier in- en uitstroom momenten. Het eerstvolgende moment is in september 2024. De huidige ISK-locaWe is een Wjdelijke locaWe bestaande uit 20 noodlokalen.

Dit in verband met nieuwbouw die naar verwachWng medio 2025 wordt opgeleverd. Het aantal noodlokalen is afgestemd op de huidige vraag naar ISK-onderwijs. De toekomsWge nieuwbouwlocaWe biedt minder onderwijsplekken dan de huidige noodlokalen. Pijnacker-Nootdorp kent twee scholen die taalklassen verzorgen. Eén klas in Nootdorp en één klas in Pijnacker. Westland verzorgt op één school taalklassen in 7 groepen. Zoetermeer In Zoetermeer is er voor nieuwkomers voor het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs een centraal aanmeldpunt. Leerlingen uit omliggende gemeenten maken sporadisch gebruik van de taalklassen en het ISK-onderwijs. Ook ziken er ISK-leerlingen op het MBO Rijnland. De bezexngsgraad is 100%. Wassenaar Kinderen van statushouders en Oekraïense ontheemden krijgen onderwijs in de taalklas (4 tot 12 jaar) en het ISK in Leiden (12-18 jaar). In de taalklas hee/ het leren van de Nederlandse taal prioriteit. Er is veel ruimte voor het leren van sociale vaardigheden en extra 16

acWviteiten, zoals de Koningsspelen, schoolreisjes en sportdagen. Op school is er ook aandacht voor leerlingenzorg. Het Da Vinci College in Leiden biedt middelbaar onderwijs aan de leerlingen van 12 tot 18 jaar. In de ISK (InternaWonale Schakelklas) worden zij voorbereid op regulier voortgezet onderwijs. Onder andere de AMV-ers (alleenstaande minderjarige vreemdelingen) die onderdak krijgen op AZC Wassenaar, krijgen bij het Da Vinci College les.

Gezamenlijke opgave voor Nieuwkomersonderwijs De exacte opgave voor het nieuwkomersonderwijs voor onze regio is lasWg scherp te krijgen omdat het nieuwkomersonderwijs meer dan alleen asielzoekers betre/; ook expats, nareizigers van statushouders en arbeidsmigranten nemen deel aan het nieuwkomersonderwijs. Daarbij is het ook zo dat te weinig plekken in het nieuwkomersonderwijs het bieden van asielopvangplekken natuurlijk ook kan remmen. Het zijn communicerende vaten. Vanuit de Spreidingswet hee/ onze regio de opgave om in totaal 5.794 asielzoekers te huisvesten, 2.714 extra asielzoekers ten opzichte van nu, waarvan een deel AMV-er is. De extra asielzoekers zonder AMV-ers gerekend leidt tot 2.452 extra plekken. Meestal wordt gerekend met het gegeven dat 25%8 van de asielzoekers minderjarig is en onderwijs moet krijgen. Daarvan gaat 12,5% naar het primair onderwijs gaat en 12,5% naar voortgezet onderwijs. Dit leidt tot 306 kinderen die naar het primair onderwijs gaan en 306 kinderen die naar het voortgezet onderwijs gaan. Daarnaast worden AMV-ers opgevangen, in totaal 482 minderjarigen waarvan 160 op dit moment al les krijgen in ISK-klassen in het voorgezet onderwijs9.

Als de gehele asielopgave in de regio ingevuld zou worden leidt dit tot een extra behoe/e aan onderwijsplekken voor het primair onderwijs van 306 plekken en tot een extra behoe/e van 628 plekken in het voortgezet onderwijs. Bij deze redenering houden we geen rekening met Oekraïense ontheemden. Het grootste gedeelte van de laatste groep is inmiddels al twee jaar in Nederland en stroomt uit naar het reguliere onderwijs. Daarbij is er op dit moment weinig nieuwe instroom. De opgave voor het nieuwkomersonderwijs is groot, met name bij volledige invulling van de asielopgave. De huidige situaWe, waarbij nieuwkomersonderwijs binnen een sub-regio voornamelijk in één gemeente wordt aangeboden is met de omvangrijke opgave niet langer houdbaar. Het gaat hierbij niet alleen om financiering, maar ook om beschikbare ruimte. De Regionale Regietafel hee/ begin 2024 geadviseerd meer verbinding te zoeken tussen de voedingsgebieden in de regio zodat er gezamenlijk gewerkt kan worden aan meer 8

Op basis van ervaringen, met dit gemiddelde wordt in G4 verband gerekend. Onze regio hee\ een opgave van 5.794 asielopvangplekken, waarvan 482 AMV-ers. Van deze plekken zijn er nu 3.053 beschikbaar, waarvan 220 voor AMV-ers. Er ligt een extra opgave voor ons van 2.714 plekken waarvan ongeveer 262 AMV-ers. De AMV-ers gaan allemaal naar nieuwkomersonderwijs in ISK-klassen, dus daar zijn 262 extra plekken voor nodig. Maar er krijgen op dit moment maar 160 van de 220 AMV-ers nieuwkomersonderwijs. (De 60 AMV-ers die @jdelijk (3 maanden) verblijven in Del\, krijgen geen ISK-onderwijs maar onderwijsaanbod van het COA.) Dit leidt tot een behoe\e aan nieuwe plekken van 262 + 60 plekken is in totaal 322 nieuwe plekken voor AMV-ers in het voortgezet onderwijs. Dit leidt tot 306 benodigde extra plekken voor het primair onderwijs en 306 + 322 is 628 plekken in het voortgezet onderwijs. 9

17

onderwijsplekken en mogelijk kunnen er ook in meer gemeenten ISK-locaWes aangeboden worden. De onderwijs-netwerken in de regio werken aan een convenant tussen de gemeenten (en specifiek de twee voedingsgebieden) in de regio Haaglanden voor nieuwkomersonderwijs. In het convenant is aandacht voor flexibilisering en samenwerking in de regio zodat fluctuaWes beter opgevangen kunnen worden. Ook zal er in het najaar 2024 een regionale bijeenkomst voor de schoolbesturen georganiseerd worden. De eerste stappen zijn gezet.

Knelpunten • •

•

•

•

•

Uitdagingen voor het nieuwkomersonderwijs in onze regio zijn de bekosWging, het lerarentekort, onderwijshuisvesWng, de doorstroom van nieuwkomersonderwijs naar regulier onderwijs. De huidige financieringssystemaWek van nieuwkomersonderwijs houdt geen rekening met vaste lasten i.r.t. fluctuaWes in de instroom van nieuwkomers. Als de wachtlijsten moeten worden voorkomen – vooral bij extra instroom – moet vooraf geïnvesteerd worden in huisvesWng en personeel waarbij er dus eerst sprake is van Wjdelijke leegstand; een groep die nog niet gevuld is. Voorheen begon het recht op bekosWging voor een periode van twee jaar al in op de dag dat kinderen in Nederland aankwamen – ook al hadden ze nog geen onderwijs op dat moment - en liep de school deze inkomsten mis. Recent is dit gewijzigd en start de bekosWging op de dag dat het kind start op school. Dat is goed nieuws. Tegelijk is de twee jaar begeleiding te weinig voor de kinderen om echt goed op niveau te komen, begeleiding is minstens voor vijf jaar nodig. De financiering is gebaseerd op het werkelijk aantal nieuwkomers op vaste meetmomenten en daarmee niet kostendekkend voor vaste kosten. Voor het primair onderwijs kan de Rijksbijdrage voor Onderwijsachterstanden ingezet worden maar die is niet alWjd toereikend zodat gemeenten extra subsidies moeten verstrekken.

De rijksbekosWging zou kostendekkend moeten zijn en verhoogd moeten worden waardoor nieuwkomersonderwijs ook makkelijker verdeeld kan worden over gemeenten. Voor nieuwkomers in het voortgezet onderwijs ontvangen gemeenten geen aanvullende middelen. Wel hee/ het COA hee/ sinds kort een regeling voor maatwerkbekosWging huisvesWngskosten voortgezet onderwijs. Del/ hee/ recent de beschikking ontvangen en is naar verluidt de eerste gemeente die in Nederland een aanvraag had ingediend. Een uitdaging in het nieuwkomersonderwijs is uiteraard ook het personeelstekort. Dit speelt meer bij nieuwkomersonderwijs dan bij gewoon onderwijs omdat er meer specifieke kennis nodig is bij de docenten.

4.3. Gezondheidszorg Asielzoekers die wonen in een asielzoekerscentrum of een andere opvanglocaWe van het COA kunnen, net als ieder ander ook naar de huisarts, de verloskundige, de jeugdgezondheidszorg of het ziekenhuis. Voor hen bestaat de RMA: Regeling Medische zorg Asielzoekers. Het COA is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van de gezondheidszorg aan asielzoekers en regelt in overleg met zorgpartners de eerstelijnszorg voor asielzoekers via Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA). Het GZA verzorgt de huisartsenzorg voor asielzoekers op of nabij elk 18

asielzoekerscentrum. Een team met een huisarts, prakWjkverpleegkundige, doktersassistent en POH-GGZ (PrakWjkondersteuner Huisarts–GGZ) verzorgt spreekuren op locaWe. De wijze waarop deze zorg is georganiseerd is vergelijkbaar met de huisartsenzorg voor Nederlanders. Dit betekent dat de asielzoeker eerst naar de huisarts gaat voordat hij, indien nodig, wordt doorverwezen. Zodra asielzoekers een verblijfsvergunning hebben ontvangen worden zij niet meer meegenomen in de collecWeve verzekering het COA en zijn zij verplicht een zorgverzekering af te sluiten. Net als andere Nederlandse ingezetenen hebben zij recht op zorgtoeslag en andere financiële ondersteuning, arankelijk van hun inkomen en persoonlijke situaWe. Ontheemden uit Oekraïne hebben in Nederland recht op medische zorg. Zij hoeven in Nederland geen zorgverzekering af te sluiten. Alle Oekraïners die in het bezit zijn van een Burgerservicenummer vallen onder de Regeling Medische zorg Ontheemden uit Oekraïne (RMO). Via deze regeling hebben vluchtelingen recht op een zorgpakket dat veel lijkt op de dekkingen in het basispakket. Voor de RMO hoe/ geen zorgpremie of eigen risico te worden betaald. Oekraïense ontheemden maken gebruik van het reguliere zorgsysteem. Om de druk bij de huisartsen te ontlasten is er bijvoorbeeld in Den Haag extra huisartsenzorg voor Oekraïense ontheemden ingekocht.

Een huisartsenprakWjk in de stad biedt inmiddels aan zo'n 1.000 Oekraïense ontheemden basiszorg vanuit hun prakWjk. In de andere gemeenten worden de Oekraïners opgenomen in reguliere prakWjken.

Knelpunten • •

•

Natuurlijk speelt het personeelstekort in de zorg ook t.a.v. zorg voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers. Dit speelt op de eerstelijnszorg; de huisarts, maar met name ook in de tweedelijnszorg zoals jeugdhulp en psychische gezondheidszorg. Bij de opvang van Oekraïense ontheemden neemt de behoe/e aan psychische gezondheidszorg toe naarmate zij langer in Nederland zijn. Daarnaast is de aanpak dat er eerst stabiliteit, rust en veiligheid moet zijn in de thuissituaWe voordat psychische gezondheidszorg geboden kan worden. Dit is in Wjdelijke opvanglocaWes met minder privacy natuurlijk niet alWjd het geval. Ten aanzien van het ingrijpen op locaWes bij situaWes met overlastgevende Oekraïense ontheemden ervaren de gemeenten een groot knelpunt. Er is juridisch gezien geen mogelijkheid om hen uit de opvang te zeken bij overlastgevend gedrag en er is geen Wme out locaWe voor Oekraïense ontheemden.

4.4. Werk en integra8e De gemeenten in de regio Haaglanden vinden het belangrijk dat nieuwkomers kunnen parWciperen en een bijdrage leveren. Werk kan een zinvolle dagbesteding betekenen en daarmee ook de integraWe van nieuwkomers in de gemeente versnellen. Zo leveren ook de nieuwkomers een bijdrage aan de regio in Wjden van arbeidsmarkkekorten. Ook kan vroege integraWe de bestaanszekerheid van de toekomsWge inwoner verbeteren.

19

Werken voor asielzoekers Voorheen mochten asielzoekers maar maximaal 24 weken per jaar werken, de komst van de Oekraïense ontheemden die direct mogen werken hee/ het perspecWef hierop veranderd. Eind november 2023 is de regel afgescha/ dat asielzoekers maximaal 24 weken per jaar mochten werken. Zij kunnen nu een tewerkstellingsvergunning (TWV) krijgen mits zij meer dan 6 maanden in Nederland zijn. Deze verandering hee/ in 2023 en het eerste kwartaal van 2024 landelijk geresulteerd in 1e kwartaal 2024 1.550 tewerkstellingsvergunningen, t.o.v. 2.000 in heel 2023 en 601 in 202210. Een groot deel van de asielzoekers en statushouders die op een COA-locaWe verblijven in de gemeenten in Haaglanden is gemoWveerd om te gaan werken. Daadwerkelijke arbeidsdeelname zal arangen van hun fysieke en mentale belastbaarheid en beheersing van de Nederlandse of Engelse taal. Het is aan gemeenten zelf om te besluiten of ze dienstverlening aan willen bieden, die aansluit bij wat het COA biedt en aansluit op de behoe/e van de asielzoekers. TegelijkerWjd vraagt dit ook regionale afstemming, daar niet iedere asielzoeker uiteindelijk als statushouder in dezelfde gemeente gehuisvest wordt als waar hij/zij opgevangen wordt.

Arankelijk van de groep kan worden ingezet op informaWevoorziening op COA-locaWes dan wel intensievere dienstverlening vooruitlopend op de inburgering of samenwerking met landelijke of lokale partners. Er kan samenwerking met werkgevers worden gezocht, om informaWeverstrekking over het in dienst nemen van asielzoekers te opWmaliseren en te bepalen hoe zij nog verder ondersteund kunnen worden in het bieden van werk aan deze nieuwkomers. Gemeenten pleiten ervoor dat asielzoekers eerder in staat gesteld worden om te werken en een groter deel van het inkomen behouden waarmee de bijdrage aan kosten van opvang passender wordt. Daarnaast kan het hebben van werk voorkomen dat asielzoekers na het verkrijgen van een status en huisvesWng (langdurig) zijn aangewezen op een bijstandsuitkering. Momenteel moet een deel van het inkomen uit arbeid aan het COA afgedragen worden. Hoeveel asielzoekers maandelijks aan inkomen overhouden, verschilt tussen alleenstaanden, stellen en stellen met kinderen. De verplichte eigen bijdrage voor de kosten van de opvang is ervoor zowel werkende asielzoekers als werkende statushouders die nog in de COA opvang verblijven.

10

Commissievergadering Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Binnenlandse Zaken 27 maart 2024. 20

Voorbeeld in de regio Op diverse locaWes in de regio hee/ het COA ‘Meedoenbalies’. Asielzoekers kunnen zich daar aanmelden voor acWviteiten als vrijwilligerswerk, sport, recreaWe en soms betaald werk. De Meedoenbalie is een samenwerking tussen het COA en vrijwilligerscentrales die bij de landelijke Vereniging OrganisaWes Vrijwilligerswerk (NOV) is aangesloten. Zij werken samen met gemeenten, werkgevers en lokale (maatschappelijke) organisaWes om een breed aanbod te creëren, afgestemd op de wensen en behoe/en van bewoners. In Zoetermeer is er een Meedoenbalie op de locaWe aan de Rokkeveenseweg en ook in Wassenaar komt er een Meedoenbalie. Om de Meedoenbalie op de locaWe Manderspark in Del/ meer inhoud te geven hee/ gemeente Del/ de lokale partners op het gebied van arbeidsintegraWe en parWcipaWe (Werkse en Lekker Bezig!) gevraagd met een voorstel te komen hoe hier meer invulling aan kan worden gegeven. Ook is er het werkbedrijf ‘de Binnenbaan’ die voor asielzoekers en statushouders duurzame uitstroom naar betaalde arbeid probeert te bewerkstellingen gedurende hun verblijf in de asielopvang. De Binnenbaan werkt regionaal en hee/ o.a. een werkplek in de opvang in Zoetermeer. In de rondom de Wet SUWI georganiseerde arbeidsmarktregio’s is ruimte om als gemeenten af te stemmen over dienstverlening naar werk, maar de omvang van de regio is niet congruent.

Regio Haaglanden beslaat de gehele Arbeidsmarktregio Haaglanden (Den Haag, Rijswijk, Del/, Midden-Delfland en Westland) en vier van de zes gemeenten van Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal (Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, Wassenaar). Onderdeel van deze arbeidsmarktregio's is het werkgeversservicepunt (WSP). Het WSP is een samenwerkingsverband van UWV, gemeenten en Sociale Werkvoorziening bedrijven in de arbeidsmarktregio. Het WSP is het aanspreekpunt voor werkgevers in de regio die inclusief willen ondernemen. Binnen de arbeidsmarktregio zijn er al iniWaWeven om statushouders die zich nog in de opvang bevinden te begeleiden naar werk. Naast regionale iniWaWeven is het aan gemeenten zelf om de inhoud van de arbeidsbemiddeling vorm te geven.

21

Voorbeeld in de regio Gemeente Den Haag hee/ een grootschalige aanpak ontwikkeld om de toeleiding naar werk van asielzoekers en statushouders te bevorderen. Met het project, dat zich nu in de pilo{ase bevindt, worden zes verschillende werkwijzen ingezet waarbij gebruik wordt gemaakt van interne en externe dienstverlening. In elke werkwijze komt een element van bemiddeling en begeleiding terug. Bemiddeling houdt in dat bijvoorbeeld een accountmanager van Den Haag (intern) of een uitzendbureau (extern) de nieuwkomers koppelt aan werkgevers. De begeleiding hee/ als doel de nieuwkomers ‘arbeidsmark{it’ te krijgen en bewust te maken van de Nederlandse cultuur op de arbeidsmarkt. Op dit moment richt de pilot zich alleen op COA-locaWe Regulusweg. Hier wordt gebruik gemaakt van het loket de Meedoenbalie. Hier hebben zich op de inschrijfdag veel bewoners gemeld; op de eerste dag hebben zich maar liefst 104 kandidaten ingeschreven. Een volgend inschrijfmoment staat gepland. Ondanks de hoge opkomst, zijn er een hoop uitdagingen waar Den Haag op zal moeten inspelen. Zo kan het bijvoorbeeld lang duren tot kandidaten een BSN krijgen en is het ook nog niet duidelijk of voor deze groep nieuwkomers loonkostensubsidie aangevraagd mag worden, waardoor werkgevers soms een drempel ervaren om deze mensen aan te nemen.

Het doel van deze grootschalige aanpak is echter, om over de loopWjd van een jaar, te testen welke van de zes verschillende werkwijzen de beste resultaten gaat opleveren, zodat in de toekomst reguliere dienstverlening opgetuigd kan worden.

Werken voor Oekraïense ontheemden Oekraïners vallen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming en mogen direct aan het werk bij aankomst in Nederland. Oekraïense ontheemden mogen alleen in loondienst werken, dus niet als zelfstandige aan de slag tenzij de opdrachtgever een tewerkstellingsvergunning (TWV) hee/ gekregen van het UWV. Maar er geldt geen TWV voor een baan in loondienst zoals die wel voor asielzoekers geldt. Een werkgever hoe/ alleen melding te maken van in dienst nemen van een Oekraïense ontheemde. Het is aan gemeenten zelf of ze aan Oekraïense ontheemden dienstverlening willen bieden om hen te voorzien van een dagbesteding zoals werk. Hiertoe is geen wekelijke verplichWng. Het aantal Oekraïense ontheemden dat in regio Haaglanden aan het werk is, is niet bekend. Enerzijds doordat er nog geen inzage in Suwinet mogelijk is voor dit doel en anderzijds door dat UWV-gegevens over het aantal werkmeldingen per arbeidsmarktregio geen rekening houden met dubbelingen door bijvoorbeeld wisseling van banen. Uit landelijke CBS-gegevens op basis van de BRP en de polis administraWe van de BelasWngdienst blijkt dat op 1 november 2023 55% van de Oekraïense ontheemden tussen 15-65 jaar die in Nederland verblijven betaald werk had. Het UWV gee/ aan dat zij in de arbeidsmarktregio Haaglanden meestal werken via uitzendbureaus, in de agrarische sector en in de horeca.

Dagbesteding en integra>e Zowel op de asielopvanglocaWes als op Oekraïense opvanglocaWes is er in de regio een breed aanbod van acWviteiten. Zo kunnen nieuwkomers deelnemen aan bijvoorbeeld muzieklessen, 22

sportacWviteiten, computerlessen en Nederlandse taallessen. Deze dagbesteding is van groot belang om mensen acWef en gezond te houden. ‘Overbruggingsaanbod’ is een vorm van dagbesteding waarbij veel aandacht is voor taalontwikkeling in afwachWng van onderwijs. In onze regio is er geen formeel georganiseerd overbruggingsaanbod. Wel zijn er kleine iniWaWeven zoals bijvoorbeeld in Den Haag bij een opvanglocaWe voor AMV-ers met vrijwilligers. Voorbeeld in de regio In Den Haag kunnen Oekraïense ontheemden gebruik maken van Nederlandse taallessen gefinancierd door de gemeente in het kader van volwasseneneducaWe. In 2023 volgden 380 ontheemden taallessen bij de Taal+ school van ROC Mondriaan en SWchWng Taal aan Zee. Begin 2024 starken 50 Oekraïense deelnemers met taalles en staan er nog 100 mensen op de wachtlijst om te beginnen met taalles. Naast deze taaltrajecten kunnen Oekraïense ontheemden gebruik maken van (laagdrempelige) taalacWviteiten, zoals taalmaatjesaanbod en inloopconversaWe bij bibliotheken/Taalhuis. In samenwerking met Piëzo worden in Zoetermeer Nederlandse taallessen voor volwassenen gegeven aan Oekraïense ontheemden. Deze lessen worden erg goed bezocht en zijn wekelijks. In Del/ hee/ het COA afspraken gemaakt met lokale sportverenigingen over het gebruik van sportvoorzieningen en het aanbieden van sportaanbod voor met name de doelgroep AMV-ers.

Knelpunten •

•

• •

•

Gemeenten pleiten ervoor dat asielzoekers eerder in staat gesteld worden om te werken en een groter deel van het inkomen behouden waarmee de bijdrage aan kosten van opvang passender wordt. Nu moet een te groot deel van het inkomen uit arbeid aan het COA afgedragen worden. Om statushouders goed te laten landen in de regio is het belangrijk dat het COA statushouders plaatst in de gemeenten waar zij ook als asielzoeker opgevangen zijn. Een bestaande arbeidsovereenkomst in een specifiek beroep is nu al een van de criteria om als statushouder een aanvraag te doen om gekoppeld te worden aan een gemeente, maar niet de enige. Er zouden meer incenWves moeten zijn voor asielzoekers om aan het werk te gaan. Zo zou het mogelijk moeten zijn dat asielzoekers het COA verzoeken hen in een opvanglocaWe te plaatsen van de gemeente waarin zij al werk hebben. Of daarna overgeplaatst worden. Het ‘naar werk begeleiden’ wordt overgelaten aan gemeenten, het UWV en het werkgeversservicepunt en/of werkbedrijf. Klantmanagers bij gemeenten kunnen asielzoekers sWmuleren om aan het werk te gaan. Deze werkzaamheden brengen uiteraard kosten met zich mee. Maar de Spreidingswet houdt geen rekening met deze werkzaamheden en de financiering daarvan.

Hoewel er poliWek de wens is om asielzoekers snel aan de slag te laten gaan met werk en integraWe leert de ervaring dat een groot gedeelte van de doelgroep niet kan werken, om diverse redenen. 23

•

•

Regiobreed is er een trend te zien bij de Oekraïense Ontheemden. Bij de ontheemden die later zijn gekomen (in 2023 en verder) zien we dat zij vooral op zoek zijn naar werk en ook komen er meer alleenstaande mannen. Dit is een andere doelgroep dan de ontheemden die in het begin zijn opgevangen De ervaring leert dat het Oekraïense ontheemden lukt om hun weg te vinden in onze samenleving. Wel is er grote behoe/e onder de ontheemden aan helderheid over de toekomst. Kinderen leren de Nederlandse gewoontes, taal en cultuur, waardoor het steeds lasWger wordt om terug te keren naar Oekraïne. Het is zaak dat het Rijk komt met een lange termijnvisie voor deze doelgroep.

4.5. Veiligheid Voor het besluit genomen wordt om een locaWe te openen is het gebruikelijk een advies van de driehoek te vragen t.a.v. veiligheid. Hierin neemt PoliWe, OM en de burgemeester zixng. Ook is een schouw van de locaWe door Brandweer en GHOR (Geneeskundige Hulpverlening in de Regio) aan te raden om latere obstakels te voorkomen. Als de locaWe er eenmaal is worden beheer overleggen gehouden met COA, gemeente, poliWe, bedrijven en wijken of stadsdelen. Tijdens deze overleggen worden eventuele zorgen en onveiligheden besproken en naar een mogelijke oplossingen gezocht. Bij incidenten op locaWes met asielzoekers wordt contact gezocht met het COA. Zij verwerken het incident in het bewonerssysteem en bieden handelingsperspecWef, evenals ondersteuning bij bijvoorbeeld het voeren van een correcWegesprek. Als een bewoner niet meer op locaWe kan verblijven kijkt het COA of een overplaatsing mogelijk is. Bij incidenten met grote impact waarbij sprake is van een mogelijk strafrechtelijk vergrijp, bijvoorbeeld fysieke agressie, of diefstal, doet het COA melding/aangi/e bij de poliWe. Als sprake is van een stra}aar feit zal de poliWe tot aanhouding overgaan. De ervaring in de regio Haaglanden leert dat er vooraf bij inwoners en gemeenteraad vaak bezorgdheid is over veiligheid rondom locaWes waar asielzoekers opgevangen worden.

Er zijn in Haaglanden weinig incidenten geweest rondom locaWes waar asielzoekers en/of Oekraïense ontheemden worden opgevangen.

24

Voorbeeld in de regio Op alle COA-locaWes in Den Haag is 24/7 beveiliging. Natuurlijk is er ook BHV, zijn er ontruimingsplannen aanwezig er worden er ontruimingsoefeningen gehouden. Voor de opvang van Oekraïense ontheemden in Den Haag is er niet standaard 24/7 beveiliging. Veel locaWes werken alleen 's nachts met beveiliging als sociaal beheer naar huis is. Ook zijn er (semi zelfstandige woon) locaWes waar ambulant beheer is, en alleen op bepaalde dagdelen per week sociaal beheer aanwezig is, en wordt niet gewerkt met beveiliging. Wel is het alWjd mogelijk contact te hebben met ambulante beheerder via een bereikbaarheids/beschikbaarheidsdienst. Verder staat in Den Haag vanuit ‘sociale veiligheid’ ook het infomeren van bewoners van de opvanglocaWe centraal. Met name over de individuele gevaren zoals onder andere uitbuiWng, prosWtuWe, en geweld. Maar ook valt te denken aan een veilig gevoel voor LBHTIQA+ ers. Sociaal beheer schenkt aandacht aan, signaleert en bemiddeld bij vormen van sociale onveiligheid. Denk ook aan posters met uitleg in verschillende talen of QRcodes naar websites in verschillende talen.

4.6. Communica8e naar bewoners/par8cipa8e Een nieuwe opvanglocaWe in de buurt kan vragen en spanningen oproepen bij mensen die in de buurt wonen of bedrijven en organisaWes die in de buurt gevesWgd zijn. De informaWebijeenkomst voor omwonenden is een gelegenheid om onzekerheid, angst en zorgen vooraf te bespreken. Juist omdat deze zorgen er zullen zijn is het goed om Wjdig in gesprek te gaan. Het zo volledig mogelijk informeren draagt bij aan het algemeen begrip. Vanuit het oogpunt van privacy en veiligheid is het prakWsch om dit te doen voordat er asielzoekers op een locaWe verblijven. In onze regio is met dit soort processen al veel ervaring opgedaan en ook het COA kan hierin een acWeve (advies)rol vervullen. De ervaring leert dat de invulling van communicaWe en parWcipaWe maatwerk is en lokaal verschillend ingevuld kan worden. Er zijn verschillende succesvolle manieren om een open gesprek met omwonenden te voeren over de te openen locaWe. In Den Haag kiest men ervoor zoveel mogelijk te sturen op eenop-een gesprekken, bijvoorbeeld door middel van huisbezoeken of een inloopavond met voldoende professionals om alle bezoekers persoonlijk te woord te staan. De ervaring leert dat plenaire bijeenkomsten het risico op een negaWeve sfeer vergroten en een inhoudelijk gesprek belemmeren.

Om vertrouwenwekkend te handelen is het aan te raden om zo transparant en zo concreet mogelijk te communiceren over de specifieke aspecten van de opvanglocaWe: Kenmerken van de doelgroep (lee/ijd, a~omst, aantallen), duur van de opvangtermijn en kenmerken van het sociaal beheer, beveiliging etc.. Na start van de opvang loont het om te investeren in contacten tussen de nieuwkomers en de omwonenden, bijvoorbeeld door het organiseren van burenbijeenkomsten en taalcafés. Het hierboven genoemde beheeroverleg kan eveneens het gremium zijn om dit soort acWviteiten te bespreken en eventuele vrijwilligers te acWveren. Bij grotere locaWes kan een beschikbare ruimte om gezamenlijk met de buurt acWviteiten te ontwikkelen het draagvlak vergroten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan gezamenlijk Engelse les 25

volgen, buur{eestjes of een regelmaWge koffie-ochtend waarbij men met elkaar kennis kan maken. Voorbeeld in de regio In Del/ reageren omwonenden en stadgenoten voornamelijk posiWef op de opvang van asielzoekers in de stad. Ook worden er vanuit de Del/se samenleving diverse iniWaWeven voor hulp en begeleiding ontplooid. Bij uitbreiding en verlening van de opvang in hotel Campanile werden de omwonenden en ondernemers in de directe omgeving per brief (huis-aan-huis) geïnformeerd. Daarnaast werden gebruikelijke gemeentelijke kanalen ingezet voor bredere communicaWe en informaWe. Dit zijn onder andere de informaWepagina op del/.nl en veel gestelde vragen, nieuwsberichtgeving, social media en het Klantcontactcentrum KCC. De inhoud van de communicaWe was van tevoren afgestemd met COA, en het Campanile-hotel. Ook in andere gemeenten worden dit soort iniWaWeven ontplooid. In Pijnacker-Nootdorp was er een enquête voor alle bewoners. Bewoners konden daarmee parWciperen en ‘meedenken’ in plaats van ‘mee-weten’, als start van meerdere parWcipaWefases. In Den Haag is er een conWnue dialoog door middel van stadsgesprekken direct na bekendmaking van de opening van een opvang.

4.7. Financiën Financiering opvang asielzoekers Voor de financiering voor de opvang van asielzoekers zijn er, sinds de Spreidingswet, twee mogelijkheden. Als het COA de opvang verzorgt geldt het Faciliteitenbesluit opvangcentra. Het COA verzoekt dan gemeenten elk jaar om een opgave van het aantal asielzoekers dat op 1 januari van dat jaar op het adres van de COA-opvang staat ingeschreven in de BasisregistraWe personen (BRP). Op basis daarvan berekent het COA de bijdrage die uitgekeerd wordt via een decentralisaWe-uitkering van het ministerie van BZK. Aanvullend krijgen gemeenten financiering voor COA-bewoners die niet ingeschreven staan in het BRP, vergoeding voor gemiste inkomsten uit onroerendezaakbelasWng, een vergoeding voor vrijwilligersgroepen, een vergoeding voor voorlichWngskosten, etc. Het bedrag voor deze uitkering is €18,15 per asielzoeker per maand. Deze vergoeding is de aflopen jaren niet meer aangepast. De Spreidingswet maakt het ook mogelijk dat gemeenten zelf een opvanglocaWe beheren. De regelgeving is hierop nog niet aangepast en daarom wordt teruggevallen op de Tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO) regeling. Deze regeling is eigenlijk bedoeld voor crisisnoodopvang, in geval van crisis: storm, brand of overstromingen. De gemeente krijgt via het COA een normvergoeding van € 150,00 euro per plek per dag of een vergoeding van de daadwerkelijke kosten.

Deze vergoeding is Wjdelijk en wordt jaarlijks achteraf vergoed op basis van het aantal gerealiseerde plekken (bedden). Volgens de Spreidingswet (memorie van toelichWng) zou de gemeente een structurele vergoeding moeten krijgen, die aansluit bij de gemiddelde kosten van het COA (€ 76,60 per plek per dag). In dit bedrag ziken onder meer 26

de kosten voor huisvesWng, personeel COA, gezondheidszorg en levensonderhoud. Maar, dit is, een half jaar na invoering wet,nog niet geregeld.

Financiën opvang Oekraïense ontheemden De afspraken omtrent de financiering van de opvang van Oekraïense ontheemden zijn vastgelegd in de BooO (BekosWgingsregeling Opvang Ontheemden Oekraïne). Gemeenten ontvangen een normvergoeding voor de gemeentelijke opvang (GOO) en een normvergoeding voor de parWculiere opvang (POO) op basis van het aantal opvangplekken ((bedden). De normvergoeding is de afgelopen jaren steeds verder verlaagd. Indien een gemeente meer kosten maakt dan de normvergoeding, mogen ze, binnen redelijke grenzen ook declareren op basis van werkelijke kosten. Een belangrijke verandering is dat de hoogte van het normbedrag van het Rijk voor de opvang van Oekraïense ontheemden in 2024 een kwart lager zal zijn dan in 2023 en voor 2024 is vastgesteld op € 62. Daarnaast wordt het leefgeld dat aan ontheemden is uitgekeerd die verblijven in de gemeentelijke of parWculiere opvang, vergoed door het Rijk. Het Rijk wil het voorzieningenniveau van Oekraïense ontheemden beter laten aansluiten op andere groepen in de maatschappij, waaronder asielzoekers. Een eigen bijdrage aan de opvang voor Oekraïense ontheemden met inkomen aan de gemeente is sinds 1 juli verplicht. Het betre/ een bedrag van 105 euro per meerderjarige of 210 euro per gezin. Ook is een extra bijdrage verplicht voor ontheemden die geen eetgeld krijgen maar catering op locaWe.

Hierop is de Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) aangepast. De ingang van deze verplichWngen hing samen met inwerkingtreding van de Tijdelijke Wet opvang ontheemden uit Oekraïne op 1 juli. Deze wet voorziet in een wekelijke grondslag voor gemeenten om de polisadministraWe van het UWV (Suwinet) in te zien en daarmee inzage te krijgen in de inkomensposiWe van deze groep. Op die manier kan leefgeld gerichter worden uitgekeerd en kunnen gemeenten een eigen bijdrage voor opvang en eetgeld vragen. Eind van het jaar zal het kabinet de norm-vergoeding voor 2025 verhogen voor de implementaWekosten en uitvoeringskosten die gemeenten voor deze acWviteiten maken.

Financiering regionale coördina>e en regie Ook de provinciale en regionale coördinaWetaken, zoals beschreven in de Spreidingswet is nog niet geregeld. Daarom wordt de regionale coördinaWe t.a.v. de asielopgave en de ondersteuning van de Regionale Regietafel gedeeltelijk gefinancierd met provinciale voorfinanciering (€100.000,-). Dit betre/ een co-financiering waarbij de provincie € 90.000 bijdraagt en de deelnemende gemeenten in totaal € 10.000. Daarnaast is er op dit moment jaarlijks een subsidie van de provincie beschikbaar ter waarde van 50.000 euro voor ambtelijke ondersteuning.

Knelpunten De financiering van asielopvangplekken kent vele knelpunten. Dit komt met name omdat de gemeenten door de Spreidingswet een nieuwe wekelijke taak hebben gekregen en uitvoeren, terwijl de financiering door Ministerie Asiel en MigraWe, BZK en OCW hierop (nog) niet is aangepast. Het beleggen van de taak van het vinden van opvangplekken bij de gemeenten brengt in brede zin werk met zich mee en daarmee kosten. Ook t.a.v. de opvang van Oekraïense ontheemden zijn er diverse financiële knelpunten. 27

Belangrijkste knelpunt: .jdelijke financiering versus duurzame opvang De RRT Haaglanden maakt zich, samen met G4 en VNG, richWng het Rijk hard voor het punt van meerjarige financiering, in ieder geval voor de huisvesWng van asielzoekers maar ook om vast personeel aan te kunnen stellen. Bijna alle financiële regelingen zijn gericht op de ondersteuning van gemeenten op korte termijn (lopende opvang in het huidige jaar) en voorzien (nog) niet in financiering in duurzame (meerjarige) opvanglocaWes of andere voorzieningen, die kunnen mee-ademen met een wisselende instroom waardoor de asielcrisis duurzaam kan worden opgelost (doel Spreidingswet). De totale financiering is op dit moment Wjdelijk én gekoppeld aan het werkelijk aantal opgevangen asielzoekers (of Oekraïners). Gemeenten mogen, wekelijk gezien, geen panden aankopen of langdurige huurcontracten afsluiten of personeel aannemen zonder dat ze gelijkWjdig zekerheid hebben over de meerjarige financiële dekking, waarmee het niet mogelijk is duurzame eigen huisvesWng te verwerven en te beheren. Daarmee blijven we hangen in de huidige asielopvangcrisis, met een conWnu tekort aan opvangplekken, waarbij asielzoekers verhuizen van de ene Wjdelijke locaWe naar de andere. Dit zorgt voor onnodige stress bij vluchtelingen, onnodig hoge werkdruk bij de gemeenten en onnodig hoge kosten voor opvang.

Tijdelijke locaWes zijn immers 2 a 3 keer zo duur als vaste locaWes11 en ook inhuur van Wjdelijk personeel is duurder dan vast personeel. Andere knelpunten financiering • Naast locaWes speelt dit ook voor vergoeding voor andere voorzieningen. Hoewel de Spreidingswet stree/ naar een duurzame meerjarige opvang, is ook de huidige vergoeding voor onderwijs en andere voorzieningen incidenteel. Daarmee kunnen structurele oplossingen zoals onderwijshuisvesWng en vast personeel niet worden gefinancierd. • Ook zijn de diverse financiële regelingen voor onderwijs, opvang, regio, bemiddeling naar werk, gezondheidzorg per groep (asielzoekers, Oekraïense ontheemden, statushouders) verschillend en sluiten qua hoogte en voorwaarden niet aan. Hierdoor ontstaan er bij verandering van het aantal of de status van de asielzoeker/statushouder/Oekraïner, knelpunten in het totaal van voorzieningen die zij nodig hebben. Plaatsing van alleenstaanden, gezinnen, jeugdigen vraagt immers om andere voorzieningen ook al zijn de aantallen gelijk. • Gemeenten krijgen op dit moment geen geld voor de zoektocht naar plekken en de kosten die ze maken om locaWes 'sleutelklaar’ op te leveren; ze krijgen immers pas vergoedingen nadat de asielzoekers of Oekraïense ontheemden zijn gevesWgd.