18. 2025-084261 Burger Brief aan de gemeenteraad - Windturbines Beneluxplein (geanonimiseerd).pdf

Wanneer woningeigenaren vermoeden dat de komst van windturbines tot een lagere woningwaarde leidt kunnen zij bij de gemeente een procedure voor zogenoemde planschade starten. Deze planschaderegeling is geregeld in de Wet Ruimtelijke Ordening (artikel 6) die opgaat in de Omgevingswet zodra die in werking treedt (naar verwachting per 1 oktober 2022 of 1 januari 2023). Daarbij wordt de planschaderegeling vervangen door het hoofdstuk ‘nadeelcompensatie’ in de Omgevingswet (Hoofdstuk 15). In de planschaderegeling gold een eigen risico (standaardforfait) van 2% hoewel in de jurisprudentie geregeld hogere percentages werden toegepast; in de nieuwe Omgevingswet geldt een eigen risico (‘normaal maatschappelijk risico’) van 4%. 32 ,

,

,

Om in aanmerking te komen voor een schaderegeling dient men ‘gevolgen van enige betekenis’ te ondervinden oftewel belanghebbende te zijn; in 2018 heeft de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State bepaalt dat in het geval van windparken hiervan alleen sprake is binnen een afstand van tien keer de tiphoogte ,

31 32

Doorgaans wordt voor de omgevingsfondsen minimaal het richtbedrag van de gedragscode Windenergie op land toegepast (050 , cent per MWh). Bron: RVO (2021). Zie ook https://www. rvo. nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzame-energieopwekken/windenergie-op-land/subsidies-en-financiering-windprojecten en Planschade onder de Omgevingswet - Omgevingsweb

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

46 / 56

de voor ‘appellanten’ dichtstbijzijnde windturbine gemeten vanaf de voet van de windturbine. 33 De Raad van State gaat er van uit dat de gevolgen van het zicht op het windpark voor het woon- en leefklimaat op een afstand van meer dan tien keer de tiphoogte in beginsel te beperkt zijn om nog te kunnen spreken van gevolgen van enige betekenis. Bij nieuwe windturbines met een gangbare tiphoogte van 150 meter zijn belanghebbenden volgens deze richtlijn dus alleen bewoners van huizen binnen een straal van 1500 meter van de dichtstbijzijnde turbine. van

,

De door ons gebruikte kengetallen uit de studie van Dröes en Koster (2021) laten zien dat bij de tegenwoordig gangbare grote turbines (150 > meter tiphoogte) meer dan 4% waardedaling grosso modo optreedt bij woningen binnen een straal van 2000 meter van een turbine (zie Figuur 1). Dat wijkt dus slechts beperkt af van de 1500 meter die de Raad van State aanhoudt. Uit ons onderzoek blijkt ook dat de relatieve woningwaardedaling in de nabijheid van windturbines gemiddeld 3. 8% is voor de situatie in 2030 waarbij bijna 70% van de totale waardevermindering woningen betreft die tussen 1. 5 km en 2. 5 km van een turbine liggen terwijl minder dan 1% van het totale waardeverlies optreedt binnen een straal van 500 meter van een turbine. Dat betekent dat in de huidige praktijk en jurisprudentie het door ons geïdentificeerde woningwaardeverlies – ondanks de gunstige businesscase berekening voor de gemiddelde grote turbine – maar in beperkte mate wordt gecompenseerd. ,

,

,

33

Uitspraak van 21 februari 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:616).

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

6

47 / 56

Conclusies In deze studie schatten we voor het eerst de impact van toekomstige windturbines op huizenprijzen in Nederland voor de periode tot 2030. Het plaatsen van meer windturbines op land is een belangrijk onderdeel van de strategie om de klimaatdoelstellingen in Nederland te halen. Maar windturbines geven overlast door geluid en slagschaduw en hebben impact op het landschapsbeeld. We weten dat deze ‘externe effecten’ van windturbines op hun directe omgeving ‘kapitaliseren’ in de waarde van woningen. In een studie voor het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) hebben Dröes en Koster (2021) op basis van een eerder door hen ontwikkelde ‘hedonische prijsanalyse’ (Dröes en Koster 2016) aangetoond dat de waardeontwikkeling van woningen in de nabijheid van de turbines aantoonbaar achter blijft ten opzichte van vergelijkbare woningen elders. In onze studie trekken we de resultaten van dit onderzoek door naar de toekomst: hoe ontwikkelt de relatieve waardedaling zich over de tijd en ruimte in de periode tot 2030 gegeven de plannen voor meer turbines op land? ,

,

,

,

Om die vraag te kunnen beantwoorden hebben we de eerste integrale windturbine kaart van Nederland tot 2030 geconstrueerd. De kaart geeft een overzicht van de locatie van alle bestaande turbines (eind 2020) plus de nieuwe turbines. Informatie over de geplande turbines hebben we verzameld uit de 30 Regionale Energiestrategieën (RES) die halverwege afgelopen jaar zijn gepubliceerd. De windturbine kaart laat goed zien dat de meeste huidige windturbines op land tot nu toe in de kustprovincies plus Flevoland staan maar dat de nieuwe windturbines zich de komende jaren steeds verder landinwaarts gaan verspreiden – met name in Noord-Brabant Zuid Holland Gelderland Overijsel en (Noord) Limburg. Hierdoor neemt de ruimtelijke ongelijkheid van de impact van windturbines op woningen aanzienlijk af richting 2030 wanneer ruim 70% van de gemeenten huizen bevat in de directe nabijheid; in 2020 gold dit voor ruim 50% van de gemeenten. ,

,

,

,

,

Bij volledige realisatie van de RES-plannen komen er tussen 2020 en 2030 naar onze inschatting ruim 1. 400 windturbines op land bij. Dit is een groei van 75%. Hierdoor komen circa 774. 000 extra woningen in de directe nabijheid van windturbines te staan een groei van 87%. Deze informatie hebben we gekoppeld aan CBS data over locatie en waarde van woningen en de kengetallen van Dröes en Koster (2021) over de impact van windturbines op huizenprijzen. Daaruit volgt dat woningwaardedaling als gevolg van windturbines voor de situatie in 2030 (ceteris paribus) gemiddeld 38% per woning bedraagt tegenover 26% in 2020. Voor alle woningen samen telt dit op tot circa €155 miljard waardeverlies per 2030 tegen €57 miljard in 2020. De sterke toename van het totale woningwaardeverlies wordt veroorzaakt door twee ontwikkelingen: i) doordat er meer turbines komen staan ze onvermijdelijk vaker dichter op huizen en ii) nieuwe turbines zijn gemiddeld hoger dan bestaande turbines. Zowel een grotere turbinehoogte als een kortere afstand tot de turbine leidt tot een groter huizenprijseffect. ,

,

,

,

,

,

,

,

,

Het huizenprijseffect verschilt enorm tussen turbines: de tien procent windturbines met de meeste impact op de woningmarkt in 2030 veroorzaken samen twee derde van het totale relatieve woningwaardeverlies. Deze ‘top-10%’ windturbines liggen voornamelijk in de Randstad waar het door de relatief hoge bevolkingsdichtheid moeilijker is om turbines op afstand van woningen te plaatsen. Het gemiddelde ,

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

48 / 56

woningwaardeverlies per turbine bedraagt voor de 2030 situatie €52 miljoen. Echter dit bedrag is vertekend door de enorm scheve verdeling van de totale waardedaling over de turbines en verschilt bovendien aanzienlijk tussen turbines van verschillende omvang. We hebben daarom ook het mediane woningwaardeverlies per turbine en MWh berekend uitgesplitst naar type turbine. ,

,

,

Uit die berekening volgt een mediaan woningwaardeverlies van €583. 000 per turbine hetgeen overeenkomt met ruim 17% van de eenmalige investeringskosten van een turbine. Indien de eigenaren van turbines de gehele kosten van het woningwaardeverlies zouden dragen en doorberekenen aan de consument komt dit overeen met een kostenstijging van 031 cent/kWh – minder dan tien procent. 34 Bij de nu gangbare grote turbines (150 > meter tiphoogte) vallen deze berekeningen voor de gemiddelde turbine nog iets gunstiger uit (een kostenstijging van 025 cent/kWh) omdat de kosten kunnen worden omgeslagen over meer vermogen; voor kleinere turbines geldt het omgekeerde. Oftewel grote turbines zijn het meest efficiënt vanwege een schaaleffect – elektriciteit productie van een turbine neemt kwadratisch toe met de grootte. ,

,

,

,

,

Tegenover de kosten van windenergie staan baten in termen van een kale marktprijs van elektriciteit van circa 6 cent/kWh en gemiddeld 052 kg vermeden CO-emissie per kWh grijze stroom. 35 Als een turbine op land per 2030 gemiddeld 2 75 miljoen kWh/jaar opwekt 36 levert dit dus per turbine een jaarlijkse omzet op van ongeveer €450. 000 en een besparing van ongeveer 3. 900 ton CO2 Gemeten over een 25-jarige levensduur telt dit op tot circa 113 miljoen euro omzet (private baten) en 97. 500 ton CO2 -besparing (maatschappelijke baten) – bij een CO-emissie prijs 2 van €60/ton komt dat laatste neer op ruim €58 miljoen. Dit is respectievelijk negentien en tien keer meer dan het mediane woningwaardeverlies van €583. 000 per turbine. Deze ruwe kosten-baten berekeningen laten zien dat de business case van veruit de meeste windturbines op land volledige compensatie van woningwaardeverlies voor omwonenden ruimschoots toe laat. Dit geldt niet voor een zeer geringe groep kleinste turbines ( < 50 meter tiphoogte) vanwege hun beperkte productiecapaciteit en voor de eerder genoemde ‘top-10%’ turbines die op onze kaart verantwoordelijk zijn voor een disproportioneel aantal getroffen woningen. ,

,

,

.

,

,

,

Het huizenprijseffect treedt op binnen een straal van 25 km rond een windturbine (zie Dröes en Koster 2021) waarbij sprake is van een afruil: dichter bij de turbine is het effect per woning groter maar staan doorgaans ook minder huizen. Uit onze analyse blijkt dat bijna 70% van de totale waardevermindering woningen betreft die tussen 15 km en 25 km van een turbine liggen terwijl ongeveer acht procent van het totale waardeverlies optreedt binnen een straal van 1 kilometer van een turbine. ,

,

,

,

,

Onze analyse laat ook zien dat de groei van het totale relatieve woningwaardeverlies door toename van het aantal windturbines op land aanzienlijk wordt gedempt door deze gelijkmatiger ruimtelijke verdeling van turbines per 2030. ,

34

Een mediane woningwaarde verlies van 583. 000 euro per turbine komt neer op 121 euro per MWh , dan wel op toename van productiekosten van windenergie met 031 , cent/kWh – gemeten over de levensduur van een turbine. Bij gemiddelde productiekosten van 322 , cent/kWh komt dit overeen met een kostenstijging van 97, procent per kWh. 35 Zie www. co2emissiefactoren. nl 36 Dat is meer dan nu gemiddeld , omdat de turbines groter worden.

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

49 / 56

Voor zover die gelijkmatiger ruimtelijke verdeling het gevolg is van het decentrale RES-proces kan van een succesvol traject worden gesproken. De meeste (toekomstige) windturbines staan logischerwijs in gemeenten met een relatief lage bevolkingsdichtheid en (dus) relatief lage huizenprijzen. Desondanks zien we in de data geen patroon dat windturbines onevenredig vaak geplaatst worden in gemeenten met de laagste gemiddelde woningwaarden; integendeel de spreiding in termen van gemiddelde woningwaarde per gemeente is opvallend gelijkmatig met name in 2030. ,

,

,

In de Omgevingswet die naar verwachting per 1 oktober 2022 of 1 januari 2023 in werking treedt is de mogelijkheid tot ‘nadeelcompensatie’ geregeld – ter vervanging van de planschaderegeling in de huidige Wet Ruimtelijke Ordening – daarbij wordt een eigen risico van vier procent gehanteerd (RVO (2020)). 37 De door ons gebruikte kengetallen uit de studie van Dröes en Koster (2021) laten zien dat bij grote turbines (150 > meter tiphoogte) meer dan vier procent waardedaling grosso modo optreedt bij woningen binnen een straal van twee kilometer van een turbine. Daarbij is het van belang op te merken dat deze kengetallen zijn gebaseerd op de ‘revealed preferences’ van kopers van woningen in het verleden waarvan niet gezegd is dat die constant zijn over de tijd: ze kunnen veranderen onder invloed van nieuwe informatie bijvoorbeeld als er in de toekomst eventueel toch wetenschappelijk bewijs komt voor het bestaan van schadelijke gezondheidseffecten bij wonen in de nabijheid van windturbines. ,

,

,

,

,

Inzicht in ruimtelijke verdelingseffecten kan helpen bij het maken van inclusief energietransitiebeleid waarbij adoptie van duurzame energietechnologieën kan rekenen op maatschappelijk draagvlak en de lasten worden verdeeld op een manier die als rechtvaardig wordt beschouwd. In dit kader schetsen we op basis van de resultaten van onze analyse vijf handelingsperspectieven. ,

,

,

1.

De zoektocht naar de economisch optimale ruimtelijke verdeling van windturbines op land kenmerkt zich door een afruil tussen het minimaliseren van het totale woningwaardeverlies enerzijds en een gelijke ruimtelijke verdeling van dit verlies anderzijds. Dit vraagt om een combinatie van de RES aanpak vanuit de regio en nationale coördinatie. Immers de politieke afwegingen die hierin meekomen kunnen niet alleen lokaal gemaakt worden. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan afwegingen inzake het plaatsen van meer turbines op industriële locaties (bv. de havengebieden) of het IJsselmeer (soort van near-shore). ,

2.

,

Bij het identificeren van de meest geschikte locaties voor windturbines dient niet alleen rekening gehouden te worden met woningen zeer dicht bij een turbine maar ook met woningen verder weg (tussen 1. 5 en 2. 5 km afstand). Dit wordt uiteraard niet eenvoudiger als het aantal turbines toeneemt hetgeen het belang onderstreept van een gecoördineerde locatiekeuze om eventuele ruimtelijke afwenteling van overlast tussen gemeenten zoveel mogelijk te voorkomen; in dit opzicht speelt de RES-aanpak evident een belangrijke rol. ,

,

37

Zie ook https://www. rvo. nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzame-energieopwekken/windenergie-op-land/subsidies-en-financiering-windprojecten en Planschade onder de Omgevingswet - Omgevingsweb

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

3.

50 / 56

Als we het totale relatieve woningwaardeverlies willen minimaliseren is een beperkt aantal grote turbines te verkiezen boven een groter aantal kleine turbines. De relatieve woningwaardedaling per MWh is namelijk aanzienlijk lager voor grote turbines dan voor kleine turbines omdat grote turbines efficiënter zijn vanwege een schaaleffect (de productie van een turbine neemt kwadratisch toe met de grootte). De keerzijde daarvan is natuurlijk dat de relatief beperkte groep huizen in de nabijheid van grote turbines te maken krijgt met relatief veel waardedaling. ,

4.

De locatie van de 10% turbines met de meeste impact op huizenprijzen verdient heroverweging. Een relatief klein aantal turbines is verantwoordelijk voor de meerderheid van de totale woningwaardedaling en zijn daarmee vanuit economisch perspectief onevenredig duur. Daarbij lijkt het raadzaam om te kijken naar mogelijkheden om turbines zoveel mogelijk te clusteren. Immers uit het onderzoek van Dröes en Koster (2016 2021) blijkt dat met name de eerste turbine in de nabijheid van een woning een effect heeft op woningwaarde. ,

,

5.

Of en zo ja in welke mate en door wie woningeigenaren in de nabijheid van turbines moeten worden gecompenseerd voor hun relatieve woningwaardedaling is een politieke keuze. Uit onze berekeningen blijkt dat de business case van (grote) windturbines gemiddeld genomen compensatie ruimschoots toe laat. Huidige compensatieregelingen (zoals planschade en omwonendenregelingen) zijn niet eenduidig qua omvang en vormgeving en veelal afhankelijk van projectontwikkelaars of juridische procedures op initiatief van omwonenden. ,

,

,

,

Deze studie biedt voor zover ons bekend het eerste en meest volledige ruimtelijk gespecificeerde overzicht van alle geplande nieuwe windturbines tot 2030. Maar onze kaarten moeten met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd omdat de informatie op de kaarten onvermijdelijk imperfect is en onzekerheden bevat. Niet alle nieuwe turbines op onze kaarten zullen worden gerealiseerd op de exacte locatie zoals door ons geïdentificeerd. De reden daarvoor is drieërlei: i) niet alle RES-plannen zullen uiteindelijk worden gerealiseerd ii) onze analyse houdt nog niet met alle locatie-specifieke kenmerken (zoals bestemmingsplannen of restricties vanwege luchtvaart of radarverstoring) rekening en iii) onze inventarisatie berust deels op aannames omdat nog niet alle RES-plannen voldoende specifiek zijn. Een aantal van deze aannames – in de studie lichten we ze uitgebreid toe – zal de komende jaren ongetwijfeld door de werkelijkheid worden ingehaald. Bijvoorbeeld indien een RES-regio in haar plan meerdere zoekgebieden voor het plaatsen van windturbines identificeert zonder daarbij het aantal turbines per zoekgebied te specificeren verdelen wij het totale aantal benodigde turbines evenredig over de zoekgebieden; als de RES-regio op termijn toch kiest voor een bepaald zoekgebied ontstaat er verschil met onze analyse. ,

,

,

,

,

,

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

51 / 56

Naarmate de RES-plannen nader worden uitgewerkt kan onze analyse worden bijgewerkt en ook op lokaal niveau meer accuraat worden. Daarnaast kan onze analyse op andere manieren worden uitgebreid en verbeterd. In de eerste plaats kan er in meer detail worden gerekend aan de business case van individuele windturbines met het oog op eventuele compensatie van woningwaardeverlies bij omwonenden. In onze berekeningen hebben we alleen onderscheid gemaakt naar drie categorieën windturbines in termen van omvang (capaciteit). Voor individuele turbines ziet deze berekening er gunstiger of minder gunstig uit afhankelijk van het aantal huizen in de directe nabijheid van de turbine. In de tweede plaats kan onze studie worden uitgebreid met een analyse van de kenmerken van de bewoners van de woningen in de nabijheid van windturbines. ,

De methode die wij gebruiken biedt veel mogelijkheden om de komende jaren juist ook bij nieuwe informatie over energie infrastructuur en capaciteit of waarde van woningen de impact van ons energiesysteem op de woonomgeving ruimtelijk expliciet te kwantificeren. Daarmee kan deze aanpak behulpzaam zijn bij de keuzes die op verschillende bestuurlijke niveaus moeten worden gemaakt in de zoektocht naar een economisch optimale ruimtelijke verdeling van locaties voor hernieuwbare energie op land. ,

,

Dankwoord De auteurs bedanken graag de volgende personen voor hun suggesties en constructieve feedback op eerdere versies van dit rapport: Thijmen van Bree Ruud van de Brink André Faaij Sanne Huveneers Hans Koster (VU) Martin Scheepers Peter Werkhoven en deelnemers aan diverse TNO seminars. Alleen de auteurs zijn verantwoordelijk voor de inhoud van dit rapport en mogelijke onjuistheden. ,

,

,

,

,

,

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

52 / 56

Referenties Dröes

,

M.I. Koster H. R. A. (2016). Renewable energy and negative externalities: The effect of wind turbines on house prices Journal of Urban Economics Volume 96 pp. 121-141. https://doi. org/10. 1016/j. jue. 2016. 09. 001 ,

,

,

,

,

Dröes

,

Dröes

,

M.I. Koster H. R. A. (2019). Windturbines zonneparken en woningprijzen. Studie in opdracht van EZK. https://www. urbaneconomics. nl ,

,

,

M.I. Koster H. R. A. (2021). Wind turbines solar farms and house prices Energy Policy Volume 15512327. https://doi. org/10. 1016/j. enpol. 2021. 112327 ,

,

,

,

,

,

,

PBL (2021a). Klimaat en Energie Verkenning. https://www. pbl. nl/publicaties/klimaaten-energieverkenning-2021 PBL (2021b). Monitor RES 1. 0. Een analyse van de Regionale Energie Strategieën 1. 0. https://www. pbl. nl/publicaties/monitor-res-1. 0 PBL (2021c). Eindadvies basisbedragen SDE++ 2021. PBL-publicatienummer: 4032. https://www. pbl. nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-eindadviesbasisbedragen-sde-plus-plus-2021_4032. pdf RVO (2021). Monitor 2021: Participatiemonitor Hernieuwbare Energie op Land; Resultaten tot en met 2020. https://www. rijksoverheid. nl/documenten/rapporten/2021/10/28/participatiemonitor-2021-hernieuwbare-energie-op-land-resultaten-tm-2020

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

A

Bijlage A | 1/1

Over de hedonistische prijsmethode We maken in onze analyse gebruik van recent gepubliceerde kengetallen voor het effect van windturbines op huizenprijzen (zie Figuur 1). Deze kengetallen zijn afkomstig uit een studie van Dröes en Koster (2019 2021). De kengetallen zijn door middel van een econometrische (regressie) analyse afgeleid uit data over locatie en vermogen van bestaande windturbines en gedetailleerde informatie over woningprijzen en woningkenmerken van meer dan 3 miljoen huizentransacties van in totaal 27 miljoen unieke woningen in Nederland zoals gemeld door makelaars aangesloten bij de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) in de periode 1985-2019. In de analyse wordt de waarde van woningen in de nabijheid van turbines vergeleken met vergelijkbare woningen elders. ,

,

De gevolgde aanpak staat bekend als een ‘difference-in-difference’ hedonische prijzenmethode en is er op gericht om het effect van windturbines op huizenprijzen te isoleren van allerlei andere effecten die ook invloed hebben op huizenprijzen zoals woning- en locatiekenmerken. We lichten de methode hieronder toe gebaseerd op Hoofdstuk 4 in Dröes en Koster (2021). ,

,

,

Het effect van windturbines op huizenprijzen wordt geschat volgende regressievergelijking: Log P=it βw-1 + γX+ it it λ+ j λ+ t ε it

basis van de

op

,

waarin P it de transactieprijs is van woning i verkocht in jaar t w it - 1 is een indicator die 1 is als een woning is verkocht binnen 2 km in alle jaren na plaatsing van een windturbine (er wordt gerekend met de dichtstbijzijnde windturbine) X it zijn woningkenmerken λj zijn locatie ‘fixed effects’ op postcode-6 niveau (hetgeen overeenkomt met ongeveer een halve straat en gemiddeld iets meer dan 20 huishoudens maar minder in landelijke gebieden) λt zijn jaarlijkse (en maandelijkse) tijdsdummies eit bevat karakteristieken van woningen of locaties die niet door ons worden geobserveerd. Deze worden verondersteld ongecorreleerd te zijn met de plaatsing van een turbine. ,

,

,

,

,

,

De analyse richt zich op het identificeren van een huizenprijseffect in het gebied van 2 km rond turbines aangezien het meeste geluid (500m) flikkering (1000m) < < en landschapsbeeld (2000m) < typisch binnen dit gebied valt (Dröes en Koster 2016). Er is ter controle ook expliciet onderzocht of het effect verder reikt dan 2 km. ,

,

,

In de regressievergelijking is met name de geschatte waarde van β van belang: dit meet de procentuele verandering in woningwaarde in de nabijheid van turbines ten opzichte van een controlegroep. In het onderzoek van Dröes en Koster (2021) wordt gerekend met verschillende controlegroepen: allereerst de woningen in de rest van Nederland en vervolgens de woningen op 3-5 km en 2-3 km afstand van turbines.

TNO-rapport | TNO 2022 P10374

B

Bijlage B | 1/1

Berekening externe kosten turbine Tabel B 1

Achtergronddata Tabel 5

2030

< 50m

> = 50 , < 150

> = 150

Gemiddelde MW per turbine

28,

01,

24,

42,

Gemiddelde MWh/jaar per turbine

7. 503

362

6. 318

11. 219

Investeringskosten per turbine (m€)

33,

02,

28,

49,

Constructiekosten per kWh (c/kWh)

176 ,

176 ,

176 ,

176 ,

Vaste O&M-kosten per kWh (c/kWh)

043 ,

043 ,

043 ,

043 ,

Variabele O&M-kosten per kWh (c/kWh)

103 ,

103 ,

103 ,

103 ,

Totaal (c/kWh)

322 ,

322 ,

322 ,

322 ,

Capacity factor (%)

304% ,

304% ,

304% ,

304% ,

Constructiekosten (m€/MW) Constructiekosten (€/kWe) 38

117 ,

117 ,

117 ,

117 ,

1170

1170

1170

1170

114,

114,

114,

114,

00103 ,

00103 ,

00103 ,

00103 ,

Vaste O&M-kosten (€/kWe/jaar) 39 Variabele O&M-kosten (€/kWh) 40

38 39 40

Totaal

Zie PBL (2021c). Zie PBL (2021c). Zie PBL (2021c).

Bijlage C | 1/2

C

Verwijzingen gebruikte RES documenten

1 2 3 4 5 6 7

RES-regio

Versie (+ datum)

Groningen

RES 1. 0 RES 1. 0 April 2021 RES 1. 0 April 2021 RES 1. 0 Concept RES April 2021 RES 1. 0 Maart 2021

Friesland Drenthe West-Overijssel Twente

Cleantech Regio Flevoland

8 Noord-Veluwe 9 Achterhoek 10 Arnhem-Nijmegen 11 Rivierenland 12 Foodvalley 13 Alblasserwaard 14 Amersfoort 15 Utrecht - U16 16 Noord-Holland Noord 17 18 19 20 21 22

Noord-Holland Zuid Goeree-Overflakkee Rotterdam-Den Haag Hoeksche Waard Midden-Holland Holland Rijnland

Online link

https://resgroningen. nl/over+de+res/achtergrondinformatie/handlerdownloadfiles. ashx?idnv=1990181 https://www. resfryslan. frl/wp-content/uploads/2021/04/RES-1. 0_RES-FRYSL%C3%82N_NL_DEF_digitaal. pdf https://www. energievoordrenthe. nl/res+10+regio+drenthe/handlerdownloadfiles. ashx?idnv=1937645 https://overijssel. maps. arcgis. com/apps/webappviewer/index. html?id=b0a1809ad333470f922ca8dfc04ca252 https://energiestrategietwente. nl/assets/media/210504_werkkaart. pdf https://cleantechregio. nl/res/images/Cleantech_Regio_Ontwerp_RES_1. 0. pdf Bron 1: https://www. flevoland. nl/wat-doen-we/energie/wind Bron 2: https://www. flevoland. nl/getmedia/720306d8-6fa8-45eb-86a4-490be4c65ddb/Regioplan-Windenergiedv. pdf RES 1. 0 https://prvgelderland. maps. arcgis. com/apps/MapSeries/index. html?appid=994c29ac60444cfa9a56b8f8e6883135 RES 1. 0 Juli 2021 https://www. resachterhoek. nl/verzamelpagina+gepubliceerde+publiekelijke+documen/HandlerDownloadFiles. ash x?idnv=2004362 RES 1. 0 https://prvgelderland. maps. arcgis. com/apps/MapSeries/index. html?appid=e0b3c4dc3dac443db3a300e0094c5447 RES 1. 0 April 2021 https://www. resrivierenland. nl/wp-content/uploads/RES-1. 0-Rivierenland-6-april-2021. pdf RES 1. 0 April 2021 https://www. regiofoodvalley. nl/fileadmin/energietransitie/Jul_2021/Formele_versie_rapport_RES_1. 0_2021_volle dig-print. pdf RES 1. 0 Maart 2021 https://www. molenlanden.

nl/sites/default/files/2021-04/RES%201. 0%20Alblasserwaard. pdf RES 1. 0 Mei 2021 https://www. resregioamersfoort. nl/over+de+res/documenten-resalgemeen/handlerdownloadfiles. ashx?idnv=1967882 Concept RES Maart 2020 https://www. energieregioutrecht. nl/publicaties/HandlerDownloadFiles. ashx?idnv=1612365 RES 1. 0 April 2021 Bron 1: https://energieregionhn. nl/res-viewer Bron 2: https://energieregionhn. nl/res RES 1. 0 April 2021 https://energieregionhz. nl/app/uploads/2021/05/nhz-res-1-20210503. pdf RES 1. 0 April 2021 Bron 1: https://klimaatkrachtiggo. nl/wp-content/uploads/202124-A4-klein. pdf RES 1. 0 Maart 2021 https://www. resrotterdamdenhaag. nl/wp-content/uploads/2021/04/RES-1. 0-Regio-Rotterdam-Den-Haag. pdf RES 1. 0 Maart 2021 https://issuu. com/gemeente-hw/docs/res_1. 0_regio_hoeksche_waard_hr_30_maart_2021 RES 1. 0 April 2021 https://resmiddenholland. nl/wp-content/uploads/2021/04/210416-RES-1. 0-Midden-Holland-1. pdf RES 1. 0 April 2021 Bron 1: https://wijzijnon. nl/media/uploads/blocks/RES 10_april 2021_def. pdf Bron 2: https://wijzijnon. nl/media/uploads/blocks/Bijlage 6. 6 RES 1. 0 kaart (finaal 31 maart). jpg

Bijlage C | 2/2

RES-regio

Versie (+ datum)

Online link

https://drechtstedenenergie. nl/downloads/res-drechtsteden. pdf https://www. zeeuwsenergieakkoord. nl/res-10/bibliotheek https://energiewerkplaatsbrabant. nl/res/res+noordoost+brabant/publicaties+en+rapporten+overzicht/regionale+e nergiestrategie+10/default. aspx#folder=1929443 26 Metropoolregio Eindhoven Concept RES Maart 2021 https://energieregiomre. nl/waar+staan+we+nu/documenten+concept+res/handlerdownloadfiles. ashx?idnv=19183 23 Drechtsteden 24 Zeeland 25 Noordoost Brabant

RES 1. 0 Mei 2021 RES 1. 0 Februari 2020 RES 1. 0 Maart 2021

27 Hart van Brabant 28 West-Brabant

REKS 1. 0 Maart 2021 RES 1. 0 Januari 2021

09

29 Noord- en Midden-Limburg RES 1. 0 30 Zuid-Limburg Concept RES Juli 2020

https://www. regio-hartvanbrabant. nl/images/Nieuws/REKS/bijlagen-bod-1. 0/reks-1_0-regio-hart-van-brabant. pdf https://energieregiowb. nl/app/uploads/sites/3/2021/02/RES-West-Brabant-Achtergrondrapport-Bijlagenverkleind-gecomprimeerd_compressed. pdf https://www. resnml. nl/media/2021-04/RES-Noord--en-midden---1. 0-Def. pdf https://www. regionale-energiestrategie. nl/documenten/handlerdownloadfiles. ashx?idnv=1714358 .

gn iz oR idv aD

Informatieavond Windenergie Beneluxplein Zoals u eerder kon lezen liet de gemeente Rotterdam onderzoeken waar en hoeveel windmolens er geplaatst kunnen worden bij het Beneluxplein. Er blijken drie opties mogelijk te zijn. Nu begint een nieuwe fase: het maken van de plannen. Daarom organiseren wij op 9 december een informatieavond in Hoogvliet. U bent van harte welkom. Tijdens de avond vertellen we waar we nu staan , wat de volgende stappen zijn en beantwoorden we uw vragen. Informatieavond Windenergie Beneluxplein Datum: Dinsdag 9 december 2025 Tijd: 19:00-21:00 uur (inloop vanaf 18:45 uur) Locatie: Villa Vonk , Othelloweg 8 , Hoogvliet

Waarom windmolens? Om de opwarming van de aarde tegen te gaan moeten we meer schone energie opwekken. Windmolens spelen daarbij een belangrijke rol. Ze leveren stroom zonder dat er olie , gas of steenkool nodig is. Dat is beter voor het klimaat en helpt om energie betaalbaar en veilig te houden. De windmolens kunnen bovendien helpen om de druk op het stroomnet in de omgeving te verminderen.

De gemeenteraad besloot afgelopen juli dat er , als dit binnen de regels en voorwaarden past , windmolens mogen komen bij het verkeersknooppunt Beneluxplein. Om deze te kunnen plaatsen moet het omgevingsplan worden aangepast. Begin november heeft de gemeente laten weten dat ze dit van plan is.

Nieuwe fase: plannen maken Het afgelopen jaar hebben twee onafhankelijke bureaus onderzocht: ■Wat de effecten van windmolens zijn op de omgeving en het milieu (plan-MER) ■Welke opties financieel haalbaar zijn Uit de onderzoeken kwamen drie mogelijke opties naar voren. Nu start de volgende fase: het concreet maken van de plannen. Het komende jaar onderzoekt de gemeente deze drie opties en bespreekt ze graag met u. Uiteindelijk kiest de gemeente één optie of een combinatie daarvan. De windmolens zullen rond 2031 gaan draaien.

Wat kunt u verwachten van de avond? Tijdens het eerste deel van de avond vertellen wethouder Chantal Zeegers (Klimaat , Bouwen en Wonen) en projectleider Duco van Dijk meer over: ■De resultaten van de onderzoeken

■De drie mogelijke opties voor de windmolens ■De volgende stappen in het proces ■Wanneer , hoe en waarover u kunt meedenken Daarna is er een informatiemarkt. Daar kunt u vragen stellen aan het projectteam en de deskundigen van de onderzoeksbureaus , en een eerste reactie geven.

Let op: deze avond is vooral bedoeld om u te informeren en uw vragen te beantwoorden. Het echte meedenken volgt op een later moment. Meedenken Wij vinden het belangrijk wat u en andere bewoners vinden. Begin 2026 organiseren we daarom meedenksessies. Het gaat daarbij niet om de vraag of de windmolens er komen , maar hoe ze er komen. U kunt dan meedenken over bijvoorbeeld: ■De beste plekken voor de windmolens ■De manieren om mogelijke overlast zo klein mogelijk te houden ■Hoe bewoners kunnen meeprofiteren van de opbrengst ■Hoe u op de hoogte wilt worden gehouden en kunt meedenken Vanaf begin januari kunt u ook online reageren op stellingen via: mijn. rotterdam. nl/link/project/windenergiebeneluxplein Wat bewoners belangrijk vinden telt mee in de uiteindelijke keuze. De gemeente kijkt ook naar andere zaken , zoals veiligheid , milieu , en natuur. Al deze punten samen helpen de gemeenteraad om een besluit te nemen.

Plangebied windmolens Beneluxplein.

Meer informatie of aanmelden Wilt u meer weten? Kijk op: www. duurzaam010. nl/windenergie-beneluxplein. De drie mogelijke opties kunt u hier vanaf 15 december ook bekijken. Heeft u vragen , wilt u op de hoogte blijven , of wilt u zich aanmelden voor de meedenksessies? Mail dan naar: windparkbeneluxpleinso @rotterdam.nl. Wij hopen u te zien op dinsdag 9 december!

Scan de QR-code voor meer informatie.