Voorstel Vergroenen van Alblasserdam - Voorstel.pdf

Raadsvoorstel Datum vergadering: 10 maart 2026 Datum B&W: 10 februari 2026 zaaknummer: 2025-0124860

Portefeuillehouder: Marten Japenga Auteur: Lex Koelewijn

Onderwerp: Vergroenen van Alblasserdam Voorgesteld besluit: 1. Een krediet van € 300.000,-- beschikbaar te stellen en dit te dekken uit de resterende Bkredieten vanuit Impuls reconstructies/onderhoud 2023 en Impuls reconstructies/onderhoud 2024 om de uit het vergroeningsplan meest urgente maatregelen met voorrang uit te voeren.

Inleiding Het collegeprogramma heeft als titel: "Een fit dorp en groen dorp in de polder". Als eerste ambitie in het collegeprogramma staat vermeld: "Doel van het college is dan ook het verbeteren van de sociale en fysieke leefomgeving van onze inwoners. Onder de noemer van een fit en groen dorp in de polder werken we actief aan het vergroenen en verduurzamen van ons dorp opdat we beter in staat zijn mee te bewegen met de klimaatverandering, maar ook omdat een groene leefomgeving een positieve uitwerking heeft op de gezondheid van onze inwoners". Alblasserdam onderkent hiermee het belang van groen. Meer en gezond groen kan een lokaal antwoord zijn op de klimaatveranderingen, die, zo zijn de voorspellingen in de toekomst een steeds grotere impact gaan krijgen, ook op ons dorp en onze inwoners. Periodes van hitte, droogte en neerslag zullen langduriger en extremer worden. Groen zorgt voor schaduw en verkoeling en kan in tegenstelling tot verharding water opnemen en vasthouden. Daarnaast vangt groen fijn stof af en legt het CO2 vast. Studies tonen aan dat mensen zich in een groene omgeving prettiger voelen en gezonder zijn, meer naar buiten gaan en meer bewegen. Kinderen spelen meer buiten in een aantrekkelijke groene omgeving.

Fit en groen! Het is daarom zaak in te zetten op behoud van groen en bomen, het verbeteren van de kwaliteit van het groen maar ook te inventariseren waar extra groen en bomen kunnen worden aangeplant. Juist ook bij reconstructies en ontwikkelingen moet het uitgangspunt zijn hoe bestaand groen en bomen duurzaam kunnen worden behouden door bijv. verbetering van de ondergrondse en bovengrondse groeiruimte en dat nieuw aan te planten groen uit kan groeien tot een volwaardige beplanting In de nieuwe bomenverordening (2023) is beleid gemaakt om groen en bomen zo veel mogelijk te beschermen. Uitgangspunt is dat het groen en de hoeveelheid bomen er niet op achteruit mogen gaan en zo mogelijk moeten worden uitgebreid. In het Groenstructuurplan (2018) is eerder al een basis gelegd om groen in de verschillende structuren te versterken. De beleidsnota klimaatadaptatie (2025) onderkent eveneens het belang van groen, dat o.a. in de puntentelling bij nieuwe ontwikkelingen tot uitdrukking komt. Door menselijke activiteit staat daarnaast de biodiversiteit enorm onder druk. Meer en gevarieerder groen, andere inrichting van groen (bijv. de aanleg van natuurvriendelijke oevers) en ander beheer (bijv. minder maaien en het maaisel afvoeren) dragen allemaal bij aan het vergroten van de biodiversiteit.

Stichting de Groene Long heeft twee jaar terug een rapport aangeboden om de biodiversiteit te vergroten op diverse locaties in Alblasserdam. Aan de hand van deze voorstellen

zijn plannen uitgewerkt voor de aanleg van natuurvriendelijke oevers, de aanplant van inheemse bomen en knotwilgen en de aanplant van bollen. Deze plannen zijn deels gerealiseerd, deels in uitvoer en deels komen ze nog in uitvoer. Door middel van bijgaande rapportage worden de achtergronden van het vergroenen van Alblasserdam belicht en wordt richting gegeven aan het toekomstig groenbeleid. Daarnaast zijn de hoofd-verkeersroutes door Alblasserdam (Groene Loper (Zwarte Paard tot aan de A15), Helling/Haven/Dijk, Edisonweg, Rembrandtlaan/Vondellaan, Blokweerweg/Anjerstraat en Dam/Plantagweg) bekeken op de kwaliteit van het groen en de mogelijkheden deze te verbeteren dan wel het groen uit te breiden. Het is een praktisch handboek geworden in beeld en tekst, dat als onderlegger kan dienen voor vergroening in het algemeen en langs de hoofdroutes in het bijzonder. Soms is het nodig hier op korte termijn actief mee aan de slag te gaan om te voorkomen dat we met name bomen gaan verliezen, maar situaties kunnen ook aangepakt worden tijdens toekomstige reconstructies. Ook op wijk, buurt en straatniveau kunnen de voorbeelden als inspiratie dienen want de vergroening stopt natuurlijk niet bij de hoofdroutes.

De afgelopen periode zijn bij kwaliteitsverbeteringen aan de bestrating gelijktijdig al verbeteringen gerealiseerd aan het groen en de bomen, door verharding te vervangen door groen en de ondergrondse groeiruimte voor de bomen in kwestie te verbeteren. Hiervan zijn voorbeelden in de rapportage opgenomen. Om alle voorgestelde verbeteringen aan het groen actief te realiseren is veel geld nodig Het college had er aanvankelijk ook middelen voor gereserveerd (klimaatadaptatie en kwaliteitsimpuls voor de buitenruimte). Inmiddels zijn we ingehaald door de bezuinigingen en is dit door de penibele financiële situatie van Alblasserdam helaas niet langer beschikbaar. Wel staat er momenteel nog een bedrag van drie ton in de begroting vanuit de kwaliteitsimpuls, dat ingezet kan worden om in ieder geval op korte termijn een aantal van de voorgestelde maatregelen, die hoge prioriteit hebben, aan met name bomen, op te pakken. Beoogd effect Alblasserdam waar mogelijk groener en daarmee klimaatadaptiever en biodiverser te maken. Dit kan op verschillende manieren. Er kunnen levensverlengende maatregelen voor bestaand groen en met name bomen worden genomen. Dit moet vooral gezocht worden in het verbeteren van de kwaliteit en de kwantiteit van de ondergrondse groeiruimte.

Hiermee kunnen we er voor zorgen dat de bomen die nu al het meest bijdragen aan klimaat en andere ecosysteemdiensten vanwege hun omvangrijke kroonvolume, minimaal duurzaam in stand blijven, maar hopelijk nog in omvang zullen toenemen. Daarnaast kan op veel plaatsen de beplanting en het bomenbestand worden uitgebreid, met bij voorkeur een variëteit aan (boom)soorten en waar mogelijk streekeigen soorten. Met het vervangen van verharding door beplanting en bomen zal de impact op het klimaat verbeteren, door verkoeling bij hitte vanwege schaduwvorming (en daardoor ook minder warmte uitstraling) en verdamping en bij het opnemen en vasthouden van (overtollig) water bij piekbuien. Met de aanleg van natuurvriendelijke oevers, neemt het watervolume toe en biedt een diversiteit aan water- en oeverplanten ook meer plaats aan insecten, vogels en kleine zoogdieren. Hetzelfde geldt voor de inzet van een ander beheer, zoals de omvorming van gazon naar kruidenrijk gras (twee maal per jaar maaien en afvoeren van het maaisel), eventueel geholpen middels het doorzaaien van streekeigen bloemenmengsels en de aanplant van bollen. Argumenten Het college heeft "Alblasserdam als fit en groen dorp in de polder" prominent in zijn collegeprogramma opgenomen.

Het vergroeningsplan geeft hiervoor enerzijds richting in toekomstig groenbeleid, maar daarnaast ook een praktische invulling waar en op welke wijzen Alblasserdam groener kan worden gemaakt. Alblasserdam is één van de minst groene gemeenten van Nederland. Alleen daarom al is het zaak de kwaliteit van het groen en de hoeveelheid groen resp. te verbeteren en te verhogen. Groen en bomen dragen bij aan de noodzakelijke klimaatadaptatie en biodiversiteit, het verbeteren van de leefomstandigheden en het welbevinden van onze inwoners. Duurzaamheid Iedereen zal begrijpen dat groen en duurzaamheid niet los van elkaar kunnen worden gezien. Meer groen en bomen en het terugdringen van verharding dragen bij aan het verzachten van de gevolgen

van klimaatverandering. Uitbreiding van- en investeren in de kwaliteit en de diversiteit van groen en bomen en het natuurlijk inrichten van oevers en aanpassingen in beheer, vergroten de biodiversiteit. Investeren in groen is investeren in de toekomst van groen en bomen en daarmee in het behoud van groen en bomen zelf, maar daarmee ook in de gezondheid van de inwoners van Alblasserdam. Mensen voelen zich prettiger in een groene omgeving, gaan vaker naar buiten en bewegen meer, kinderen spelen er vaker buiten. Mensen zijn gezonder en herstellen sneller bij ziekte. Alternatieven Het verminderen van wateroverlast kan eveneens worden bereikt met waterpasserende bestrating of halfverharding. Verharding blijft natuurlijk altijd nodig in een stedelijke omgeving, maar deze alternatieven zijn vaak kostbaar en geven weinig verlichting bij hittestress. Per saldo zijn groen en bomen qua verkoeling eigenlijk onvervangbaar alleen al vanwege de schaduwvorming en verdamping. Daarnaast vangt groen fijn stof af en legt het CO2 vast, biedt het ruimte voor flora en fauna en draagt het bij aan een omgeving die voor mensen als prettig wordt ervaren. Kanttekeningen Meer groen betekent ook meer kosten aan onderhoud voor groen, terwijl hier de komende jaren juist op moet worden bezuinigd ( van beeldkwaliteit B naar C).

Echter, het vergroten van het areaal groen kan ook leiden tot lagere onderhoudskosten. Daar waar bestrating voortdurend hersteld moet worden, vanwege de opdruk door boomwortels, kan dit in beplanting achterwege blijven. Bomen die vitaal blijven door verbeterde groeiomstandigheden, gaan langer mee, hebben minder onderhoud nodig en hoeven niet, of pas veel later, vervangen te worden. Daarbij moet niet worden vergeten dat (grote oude) bomen naast hun eerder genoemde klimaat adaptieve- en ecologische waarden ook financieel grote waarde vertegenwoordigen. Versnelde afschrijving betekent kapitaalvernietiging. Dit geldt natuurlijk ook voor beplanting. Investeren aan de voorkant, betaalt zich terug in lagere onderhoudskosten. Door te kiezen voor de juiste bomen op de juiste plaats, kan de impact groot zijn, maar kunnen de kosten beperkt blijven. Voor areaal uitbreiding (kwantiteit) blijft sowieso geld beschikbaar, alleen het niveau van onderhoud (frequentie en intensiteit) neemt af. Slimme keuzes in beplantingssoorten die sneller dichtgroeien en met minder onderhoud toe kunnen is daarbij noodzakelijk. De aanplant van verwilderingsbollen leidt niet tot hogere onderhoudskosten. Een ander beheer, minder frequent maaien bijv., hoeft niet te leiden tot hogere uitgaven.

Het is lastig er een financiële formule aan te hangen, maar groen draagt aantoonbaar bij aan gezondheidswinst voor de inwoners van Alblasserdam en daarmee tot lagere ziektekosten en verzuim. Huizen in een groene omgeving zijn meer waard. Om alle voorgestelde vergroeningsmaatregelen in het plan uit te voeren is veel geld nodig. Helaas zijn de vele miljoenen, die aan het begin van de huidige coalitieperiode waren gereserveerd voor klimaatadaptatie en kwaliteitsverbetering van de buitenruimte, door de bezuinigingen te niet gedaan. Met de drie ton die nu nog wel beschikbaar zijn, kunnen beperkt een aantal verbeteringen aan het groen worden gerealiseerd. Het is in ieder geval zaak deze in te zetten daar waar de nood het hoogst - en de impact op korte termijn het grootst is - te weten het behoud van bomen die door slechte groeiomstandigheden dreigen uit te vallen. Zo lang er geen extra geld beschikbaar is, moeten veel van de voorstellen uit het vergroeningsplan wachten en kunnen deze pas worden meegenomen bij komende renovaties en ontwikkelingen. Ondanks dat onze inwoners voor een fit en groen dorp hebben gekozen, blijkt in de praktijk vaak dat bewoners bomen belangrijk vinden behalve voor hun eigen voordeur. Elke verandering in de eigen leefomgeving, dus ook vergroenen levert bijna per definitie weerstand op.

Als bomen schaduw geven op zonnepanelen of tot plakkende auto's leiden, zijn de Alblasserdammers vaak minder enthousiast. Veel inwoners denken nog steeds, gevoed door sociale media en politici met een andere agenda, dat klimaatverandering niet bestaat. Dit maakt dat investeren in groen voor hen absoluut geen prioriteit heeft. Het is daarbij belangrijk het juiste verhaal te blijven vertellen. Natuurlijk gaat dat extra groen en gaan die extra bomen in Alblasserdam geen impact hebben op de wereldwijde klimaatproblematiek, maar lokaal kan groen zeker bijdragen aan het terugdringen van hittestress en wateroverlast en in het vergroten van de biodiversiteit. Daarnaast hebben wij als Europa en Nederland het bijzonder, zeker ook een voorbeeldfunctie als het gaat om verduurzaming en klimaatadaptatie. Afwachten en wijzen

naar andere landen die (ook) niets doen, draagt sowieso niets bij. Kortom alle beetjes helpen, niets doen is geen optie. Financiële informatie Er wordt voorgesteld een krediet beschikbaar te stellen van € 300.000. De dekking hiervan bestaat uit de nog resterende B-kredieten vanuit Impuls reconstructies/onderhoud 2023 (€ 200.000) en Impuls reconstructies/onderhoud 2024 (€ 100.000). De structurele jaarlijkse kapitaallasten zijn opgenomen in de begroting en hebben geen financiële gevolgen. Vervolg Het vergroeningsplan kan op korte termijn ingezet worden om een aantal van de meest prangende groenproblemen op te lossen, zoals het uitvallen van bomen die er met verbeterde groeiomstandigheden doorheen geholpen kunnen worden. Ook kan het vergroeningsplan al worden gebruikt bij aanpassingen van het beheer. Daarnaast kan het iedere keer opnieuw worden toegepast bij het afwegen van de verschillende belangen in de buitenruimte en bij het realiseren van reconstructies en ontwikkelingen. Communicatie De raad, het college, ambtenaren, maar vooral de inwoners van Alblasserdam vinden iets van vergroenen. Het is zaak het belang van groen o.a. middels dit vergroeningsplan onder de aandacht te brengen en de vergroening als randvoorwaarde te blijven hanteren in reconstructies en ontwikkelingen.

Mogelijk komt het voor dat het individuele belang ondergeschikt blijkt te zijn aan het algemene groene belang. Het is daarom belangrijk te delen dat het vergroeningsplan vooral een richting aangeeft die Alblasserdam op zou moeten, maar dat de voorstellen niet in beton gegoten zijn. Daarnaast is het ook gewenst om als gemeente uit te dragen wat we allemaal doen op het gebied van vergroenen, klimaatadaptatie en biodiversiteit en waarom, zodat mensen tijdig op de hoogte zijn en begrip krijgen voor de gepleegde groene ingrepen en het daarbij behorende beheer. Ook moeten de verwachtingen die worden gewekt realistisch en in de praktijk haalbaar zijn. Eerdere besluitvorming Groenstructuurplan 2018: In het groenstructuurplan zijn ook al voorstellen gedaan om het groen op verschillende plaatsen anders in te richten of het groen herkenbaarder te maken en uit te breiden. Ofschoon dit vooral gaat over beleving en het verbeteren van structuren kan het elkaar versterken. Het groen opplussen van de Groene Loper en andere hoofd (groen) structuren zijn daar een voorbeeld van. Evenals de aanleg van kruidenrijke bermen en natuurvriendelijke oevers. Bomenverordening 2023: De bomenverordening en het daaraan gelieerde beleid op het gebied van de Groene Kaart, het overlast protocol, de herplantplicht enz.

zijn er op gericht bestaand groen en bomen minimaal te behouden, indien het niet anders kan één op één te vervangen en bij voorkeur uit te breiden. De vergroeningsopgave sluit daar naadloos bij aan. Speelruimtebeleidsplan 2021-2036: Spelen is belangrijk voor de fysieke en sociale ontwikkeling van kinderen. Speeltoestellen kunnen daarbij van nut zijn, maar in basis is een natuurlijke groene ruimte van voldoende omvang van meer waarde. In het speelruimteplan wordt daarom ingezet op grote centrale groene wijkspeelplekken en het omzetten van de weinig uitdagende "versteende" speelreservaatjes met wipkip en glijbaan naar informele groene speel/ontmoetingsplekken. Beleidsnota klimaatadaptatie gemeente Alblasserdam 2025: Het klimaat veranderd. Wateroverlast en hittestress kunnen de gevolgen zijn. Alblasserdam wil hierop voorbereid zijn door het stimuleren van maatregelen die de overlast beperken in de zowel de openbare als private buitenruimte, maar ook bij toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Groen speelt daarin een cruciale rol. Inrichtingsconvenant Albasserwaard-Vijfheerenlanden Groen Blauwe dooradering:

Dit speelt vooral in het buitengebied en de overgangen van stad-land aan de randen van het dorp, zoals bij de ontwikkeling van 12,5 ha. plas-drasnatuur in polder Blokweer. Echter zijn de inrichtingsen beheermaatregelen gerelateerd aan het vergroeningsplan ook binnen het stedelijk gebied toepasbaar, zoals bij de omvorming en het beheer van bermen en watergangen.

Bijlagen 1. Vergroening Alblasserdam - Algemene omschrijving.pdf 2. Bijlage 1; Toelichting 3-30-300 methodiek.pdf 3. Bijlage 2; Landelijke bomennorm van Norminstituut Bomen.pdf 4. Bijlage 3; Handboek Inrichtingsconvenant Groenblauwe dooradering A5H.pdf 5. Bijlage 4; Lijst 75 toekomstbomen WUR.pdf 6. Bijlage 5; Rapport Biodiversiteit (Groene Long).pdf 7. 20260102 DEEL 1 Vergroening Alblasserdam - Groene loper.pdf 8. 20260102 DEEL 2 Vergroening Alblasserdam - Entree & Dijk.pdf 9. 20260102 DEEL 3 Vergroening Alblasserdam - Plantageweg & Dam.pdf 10. 20260102 DEEL 4 Vergroening Alblasserdam - Blokweerweg & Sportlaan.pdf 11. 20260102 DEEL 5 Vergroening Alblasserdam - Edisonweg.pdf 12. 20260201 DEEL 6 Vergroening Alblasserdam - Rembrandtlaan & Vondellaan.pdf 13. Schriftelijk inspraakreactie Stichting Groene Long, Vergroenen van Alblasserdam

Niet-digitale bijlagen

CONCEPT RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Alblasserdam;

gelet op: artikel 192, lid 1 van de Gemeentewet gelet op: De EU-Natuurherstelwet verplicht alle lidstaten om het herstel van stedelijke ecosystemen actief aan te pakken. Artikel 8 van deze wet zegt concreet: geen verlies van boomkroonbedekking en groene ruimte binnen de bebouwingscontouren. Vanaf 2030 moet er zelfs sprake zijn van groei. Gemeenten hebben een sleutelrol in deze vergroeningsopgave. Zij moeten ervoor zorgen dat het groen in dorpen en steden niet afneemt, maar juist toeneemt. Het jaar 2024 geldt als nulmeting: het ijkpunt waarop de uitgangssituatie wordt vastgelegd.

B E S L U I T:

1. Een krediet van € 300.000,-- beschikbaar te stellen en dit te dekken uit de resterende B-kredieten vanuit Impuls reconstructies/onderhoud 2023 en Impuls reconstructies/onderhoud 2024 om de uit het vergroeningsplan meest urgente maatregelen met voorrang uit te voeren.