Voorstel Uitvoeringsprogramma en Begroting Smart Delta Drechtsteden 2026 en Samenwerking met Gorinchem - Voorstel.pdf

Datum vergadering: 27 januari 2026 Datum B&W: 6 januari 2026 zaaknummer: 2025-0129982

Portefeuillehouder: Ramon Pardo Kruidenier Auteur: Frans Koemans

Onderwerp: Uitvoeringsprogramma en Begroting Smart Delta Drechtsteden 2026 en Samenwerking met Gorinchem Voorgesteld besluit: 1. Het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden vast te stellen. 2. Kennis te nemen van het voorstel ‘Samenwerking regio Smart Delta Drechtsteden – gemeente Gorinchem 2026’. 3. Kennis te nemen van de Regionale Ruimtelijke Strategie ‘Gezonde Maritieme Delta 2050’. 4. Kennis te nemen van het ‘De Witt Toekomstpact’.

Inleiding Gemeenten staan voor grote opgaven. Hoe zorgen we dat mensen een plek hebben om te wonen? Op welke manier geven we invulling aan de transitie naar duurzame energie? Hoe zorgen we voor toekomstbestendig onderwijs en werk? Wat hebben we te doen om onze regio bereikbaar te houden? En hoe zorgen we voor een gebied dat groen is en gezonde keuzes stimuleert? Deze vragen zijn voorbeelden van uitdagingen waar gemeenten voor staan. En deze vragen zijn allemaal voorbeelden van uitdagingen die niet door een gemeente individueel kunnen worden opgepakt. Deze opgaven overstijgen de grenzen van gemeenten en vragen om een gezamenlijke, regionale aanpak. Ook samenwerking met de provincie, Rijksoverheid en Europa loopt tegenwoordig vrijwel alleen nog via regio’s. Als we iets voor elkaar willen krijgen bij andere overheden, vraagt dit dus om regionale samenwerking met andere gemeenten. Om onze uitdagingen aan te pakken, trekken we dan ook samen op.

In onze regio doen we dat al lange tijd met andere Drechtsteden-gemeenten. Die samenwerking heeft ons veel gebracht. Onder de vlag van Smart Delta Drechtsteden hebben we de afgelopen jaren invulling gegeven aan een nieuwe vorm van samenwerking. Deze ontwikkeling zetten we verder voort. De inhoudelijke opgaven waar onze regio voor staat zijn stevig en vragen om forse inzet en ambitie. Tegelijkertijd staat de financiële situatie van gemeenten onder druk en moeten keuzes gemaakt worden, ook in regionale samenwerking. Met deze uitdaging is de begroting van Smart Delta Drechtsteden voor 2026 opgesteld.

In de raadsvergadering van 30 september 2025 stelde u het uitvoeringsprogramma 2025 Smart Delta Drechtsteden vast. We gaven daarbij aan dat verder is en wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van de samenwerking in Smart Delta Drechtsteden. In de afgelopen periode zijn de adviezen die het bureau Common Eye heeft opgesteld verder opgevolgd en uitgewerkt. Er zijn stappen gezet richting een nieuwe governance en een nieuwe financiële structuur. Tijdens de raadsoploop van 25 november zijn de gemeenteraden hierover bijgepraat. Er is tevens gewerkt aan een nieuwe opbouw van de begroting per thema. Dit heeft geresulteerd in het nu voorliggende Uitvoeringsprogramma en werkbegroting voor 2026.

Met de begroting 2026 zetten we een stap naar meer transparantie van de kosten en baten van samenwerking in de regio. Daarnaast vormt de begroting een eerste opstap naar een nieuw financieringsmodel voor de samenwerking. In de begroting 2026 wordt de inwonersbijdragen van de gemeenten met 20% gereduceerd. In het komende jaar werken we aan een Regionale Investeringsagenda voor onze regio, die ook moet bijdragen aan een nieuwe inrichting van de begroting. Dit wordt verwerkt in een structurele begroting vanaf 2027, die op een vernieuwde wijze wordt opgebouwd. Deze begroting zal in de zomer van 2026 gereed zijn. Zo zetten we met de nu voorliggende begroting een volgende stap in de doorontwikkeling van onze regionale samenwerking.

Samenwerking met Gorinchem In de raadsinformatiebrief van 3 maart 2025 bent u geïnformeerd over de verdere verkenning van de samenwerking tussen de gemeente Gorinchem en Smart Delta Drechtsteden. Ook hierin zijn in de afgelopen periode stappen gezet. U treft daarom tevens een voorstel aan over de samenwerking met Gorinchem voor een periode van één jaar. Beoogd effect Het bieden van helderheid over de opgaven en activiteiten die in 2026 worden opgepakt om de ambities van Smart Delta Drechtsteden te realiseren; helderheid over de samenwerking tussen Smart Delta Drechtsteden en de gemeente Gorinchem. Argumenten Het Uitvoeringsprogramma geeft inzicht in de uit te voeren activiteiten. Zoals afgesproken in de Samenwerkingsovereenkomst Ruimtelijk-Economisch domein, wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin op hoofdlijnen staat aangegeven welke opgaven en activiteiten worden opgepakt om de ambities van de Drechtsteden te realiseren. Het Uitvoeringsprogramma biedt overzicht van de werkzaamheden en activiteiten binnen de programmalijnen Bouwen en Wonen, Ruimtelijke Ordening, Werken en Economie, Bereikbaarheid en Mobiliteit, Energietransitie en Public Affairs, communicatie en evenementen. De opgaven staan niet los van elkaar en vormen een integrale agenda. In het Uitvoeringsprogramma 2026 zijn ook de beide Regio Deals opgenomen.

De thema’s groen en blauw en drie taskforces zijn nieuwe onderdelen in het uitvoeringsprogramma De landelijke en regionale ontwikkelingen staan niet stil. Er zijn urgente opgaven die onze uitdrukkelijke aandacht behoeven. Dit heeft ertoe geleid dat er drie taskforces zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma: de Taskforce Bereikbaarheid, de Taskforce Netcongestie en de Taskforce Bereikbaarheid. Deze taskforces zijn tijdelijk en bedoeld om kracht en kennis te bundelen en de samenwerking te versterken om concreet tot uitvoering en acties te komen. Hier zijn geen nieuwe vergaderstructuren aan gekoppeld.

Een taakstelling van 20% is verwerkt in de begroting Nagenoeg elke gemeente in Nederland heeft te maken met stevige bezuinigingsopgaven. Dit geldt ook voor de gemeenten die samen werken binnen Smart Delta Drechtsteden. Dit heeft ertoe geleid dat elke gemeente uit de Drechtsteden een structurele bezuinigingsopgave in de meerjarenbegroting voor 2026 heeft opgenomen op het gehele systeem van de samenwerking in het ruimtelijkeconomisch domein. De omvang van de bezuinigingen verschilt per gemeente.

In de voorliggende begroting is een taakstelling van 20% op de regionale inwonersbijdrage verwerkt. Dit komt (deels) tegemoet aan de bezuinigingsopgaven die door de individuele gemeenten zijn benoemd. Er zijn verbeteringen aangebracht in de begroting

In de begroting van 2026 zijn verbeteringen doorgevoerd. Deze zijn hieronder beschreven in de financiële paragraaf.

We werken meervoudig lokaal samen Het Uitvoeringsprogramma is tot stand gekomen met zowel ambtelijke als bestuurlijke afstemming. De inhoudelijke doelen en ambities zijn besproken aan de regionale bestuurlijke tafels. We werken in de regio Drechtsteden meervoudig lokaal samen. Daarover hebben we afspraken gemaakt in de samenwerkingsovereenkomst Ruimtelijk-economisch domein. Eén van de afspraken is dat Smart Delta jaarlijks een uitvoeringsprogramma opstelt en dat de raden dit vaststellen. De coördinatie op het geheel van de opgaven gebeurt binnen het team van Smart Delta Drechtsteden. Dit team is ondergebracht bij de gemeente Dordrecht. Deze inzet ondersteunt de lokale uitvoering bij de gemeenten.

Deze begroting is een tussenstap en opmaat naar een meerjarenbegroting In 2025 is gewerkt aan de doorontwikkeling van de bestuurlijke samenwerking in de regio. De adviezen en aanbevelingen die het bureau Common Eye heeft opgesteld, worden opgevolgd en verder uitgewerkt. Gewerkt wordt aan governance, structuur en nieuwe financiële afspraken voor Smart Delta. Dit uitvoeringsprogramma 2026 met de bijbehorende werkbegroting is hiervan één van de resultaten. Het is echter nog niet het eindproduct, maar een tussenstap op weg naar een meerjarenbegroting. Zoals is aangegeven in het stuk, moet deze nieuwe meerjarenbegroting beter aan gaan sluiten bij de lokale behoeften van de gemeenten en meer maatwerk bieden. In 2026 zullen hier flinke stappen in gezet moeten worden. Het is daarbij van belang de gezamenlijke doelen en samenhang tussen de opgaven scherp in beeld te blijven houden, zodat er een goede balans is tussen maatwerk en gezamenlijke ambities.

De verkenning naar deelname van Gorinchem in Smart Delta wordt voortgezet In 2025 is een verkenning naar deelname van de gemeente Gorinchem aan Smart Delta Drechtsteden gestart. De resultaten van het eerste jaar laten zien dat er veel inhoudelijke raakvlakken zijn die vragen om nadere samenwerking. Tegelijkertijd is de verkenning naar de vorm van samenwerking nog niet volledig afgerond. Gorinchem werkt ook samen in andere regio's op een aantal thema's die ook binnen Smart Delta worden opgepakt. Om de vorm van samenwerking verder uit te werken, is een langere verkenningsperiode nodig. Dit wordt met dit voorstel geborgd, waarbij Gorinchem een bijdrage levert voor de begroting 2026. Hierover moet nog besluitvorming plaatsvinden binnen de gemeente Gorinchem. Met de bijdrage van Gorinchem en de deelname van de gemeente Altena rondom maritiem wordt de eerder in de begroting opgenomen verdienopgave van € 120.000 gerealiseerd.

Perspectief op begroting met afronding Common Eye en opmaak Regionale Investeringsagenda De ruimtelijke strategie ‘Gezonde Maritieme Delta 2050’ is het verhaal waarin de diverse lokale en regionale visies en documenten zijn samengebracht als focus voor de toekomstige samenwerking. Deze zal de komende tijd worden uitgewerkt in een Regionale Investerings Agenda (RIA). De voorliggende Smart Delta begroting 2026 zal waarschijnlijk naar aanleiding van de afronding van het Common Eye-traject en de RIA worden bijgesteld (burap- gedachte) in de zomer/Q3 2026. Dan is het duidelijk op basis van de afronding van Common Eye en de dan voorliggende RIA wie aan welk project meedoet en wat daarvan de impact wordt voor de gemeentelijke bijdragen. De gedachte is namelijk dat elke opgave wordt opgebouwd uit een variabel deel (projectkosten) en een vast deel (overleg, afstemming). Daarnaast kent de Smart Delta begroting een basis om de samenwerking te laten draaien (Regio Deal, Public Affairs voor de regio, bijeenkomsten etc). Alle deelnemers betalen de basiskosten en de vaste kosten, maar het variabele deel (maatwerk) is alleen voor de gemeenten die meedoen met het betreffende project.

Duurzaamheid N.v.t. Alternatieven N.v.t. Kanttekeningen Dit programma biedt nog onvoldoende mogelijkheden voor maatwerk Naar aanleiding van de adviezen van Common Eye is en wordt gewerkt aan een nieuwe financieringssystematiek, zoals hierboven omschreven. Het is nog niet gelukt deze stap naar een nieuwe systematiek daadwerkelijk te maken. Daarmee is er nog geen ruimte gekomen om maatwerk per deelnemer toe te passen. Deze stap moet in de meerjarenbegroting 2027 worden gezet.

De samenwerking met de gemeente Gorinchem is verkennend van aard De bijdrage van de gemeente Gorinchem heeft een verkennend karakter. De bijdrage is incidenteel voor het jaar 2026. Gaandeweg het jaar zal duidelijkheid komen of en hoe structureel met de gemeente Gorinchem zal worden samengewerkt. Dan wordt ook duidelijk of en in welke mate deze bijdrage zal worden gecontinueerd.

De lokale inzet en middelen zijn niet opgenomen in het Uitvoeringsprogramma In het programma wordt aangegeven welke activiteiten worden uitgevoerd door het team van Smart Delta Drechtsteden. Ook bij de gemeenten ligt een verantwoordelijkheid voor de uitvoering. Het is van belang dat de gemeenten deze lokale uitvoering op zich nemen en zorgen dat er voldoende capaciteit en middelen daarvoor beschikbaar zijn. De gemeenten zijn daarvoor zelf verantwoordelijk. Onze lokale inzet in capaciteit en de bijdrage aan lokale projecten is geborgd in onze begroting.

Er zijn minder middelen beschikbaar In de begroting 2026 is een taakstelling van 20% op de regionale inwonersbijdrage verwerkt. Dit komt (deels) tegemoet aan de taakstellingen die de deelnemers in hun eigen begrotingen hebben opgelegd, maar is tegelijkertijd een flinke beperking ten opzichte van de middelen die voorgaande jaren beschikbaar waren. Dit betekent dat scherp geprioriteerd moet worden en efficiënt moet worden samengewerkt. We zullen zowel ambtelijk als bestuurlijk vinger aan de pols houden en kritisch zijn op voortgang en het behalen van de gezamenlijke ambities. Financiële informatie Ten opzichte van de begroting 2025 heeft een aantal grote wijzigingen plaats gevonden. Dit heeft erin geresulteerd dat: •

Alle posten van de begroting ter discussie zijn gesteld. Dit heeft ertoe geleid dat ruim € 550.000 ten opzichte van de vorige begroting is komen te vervallen;

•

De begroting is los gemaakt van de begroting van Dordrecht.

1. Hiermee zijn onjuistheden gecorrigeerd, dit leidt tot een toename van de uitgaven met € 365.000; 2. Tevens zijn de geraamde inkomsten gecorrigeerd met ruim € 880.000; •

Er zijn intensiveringen opgenomen van € 160.000 voor de Taskforce Bouwen en van € 82.000 voor de Tasforce Mobiliteit;

•

Er een bijdrage van € 300.000 van de gemeente Gorinchem (incidenteel, voor het jaar 2026) opgenomen.

•

De verdienopgave van € 119.826 uit de begroting van 2025 is tevens ingevuld.

In totaal leidt dit tot een daling van de inwonerbijdrage van de zeven gemeenten van € 4.866.674 in 2025 naar € 3.892.098 in 2026. Dit levert een besparing op van 20,03%. Voor onze gemeente betekent dit voor het jaar 2026 een bijdrage van € 263.854 (bijdrage 2025 € 329.922). Vervolg Voor 2026 wordt regionaal ingezet op het frequenter organiseren van raadsoplopen over de samenwerking in Smart Delta Drechtsteden. Zodra hier qua opzet en planning meer over bekend is, zullen wij u hierover informeren. Communicatie N.v.t.

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Uitvoeringsprogramma en begroting 2026.pdf Samenwerking regio Smart Delta Drechtsteden en Gorinchem.pdf Ruimtelijke Strategie Drechtsteden 2025-2050.pdf De Witt Toekomstpact 2025 DEF.pdf

Niet-digitale bijlagen

CONCEPT RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Alblasserdam;

gelet op: artikel 160, lid 1 onder b van de Gemeentewet

B E S L U I T:

1. Het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden vast te stellen. 2. Kennis te nemen van het voorstel ‘Samenwerking regio Smart Delta Drechtsteden – gemeente Gorinchem 2026’. 3. Kennis te nemen van de Regionale Ruimtelijke Strategie ‘Gezonde Maritieme Delta 2050’. 4. Kennis te nemen van het ‘De Witt Toekomstpact’.