Voorbereiding BIO GR Sociaal en DGJ op 3 april 2025 onderdeel GR Sociaal.pdf

Voorbereiding BIO GR Sociaal en DG&J op 3 april 2025 Onderdeel GR Sociaal 3 april 2025 komt een afvaardiging van de Gemeenschappelijke regeling Sociaal (GR Sociaal) en een afvaardiging van de Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J) bij u als gemeenteraad op bezoek. Voor beide diensten is een apart tijdvak gereserveerd. Dit document is ter voorbereiding op het gesprek met de GR Sociaal. Het wordt in aanloop naar de bijeenkomst ook naar de GR Sociaal gestuurd. De bijeenkomst kan in twee delen worden verdeeld: bestuurlijke opdracht en toekomstige beleidsmatige keuzen. Deel 1: bestuurlijke opdracht toekomstbestendig sociaal domein Het eerste deel van de bijeenkomst met specifiek de GR Sociaal gaat over de bestuurlijke opdracht. De aanleiding voor die opdracht is de grote financiële uitdagingen waar gemeenten voor staan. De doelstelling van de bestuurlijke opdracht is het in kaart brengen van mogelijkheden die de GR Sociaal ziet om binnen haar verantwoordelijkheden bij te dragen aan het beheersbaar houden van de kosten in het sociaal domein voor gemeenten. U als raad zou met dit deel van de avond de volgende doelen kunnen nastreven: a. Algemene boodschap afgeven als gemeenteraad dat onze bijdrage aan de GR Sociaal omlaag moet. b. Grip krijgen op de bestuurlijke opdracht. c. (Kritische) vragen stellen en wensen kenbaar maken t.a.v. de bestuurlijke opdracht.

Deel 2: toekomstige beleidsmatige keuzen Om ervoor te zorgen dat onze afdracht aan de GR Sociaal fors wordt verminderd, is het nodig ook te snijden in de dienstverlening die via de GRS aan onze inwoners wordt geboden en/of bepaalde dienstverlening anders te organiseren. De beleidsmatige en organisatorische ideeën die daar in onze gemeente nu over bestaan, en waarover contact is met de GR Sociaal, staan centraal tijdens het tweede deel van de avond. De doelen van dit tweede deel van de bijeenkomst voor u als raad zouden de volgende kunnen zijn: a. Beter beeld krijgen van de beleidsmatige en organisatorische ideeën. b. Uw eerste reactie geven op deze ideeën. c. Beeld krijgen bij wie wanneer aan zet is bij het omzetten van ideeën naar implementatie. Functie en opzet van dit document In dit document wordt de opzet van de bijeenkomst niet in detail uitgewerkt. Dit document beoogt dan ook primair u in de informatiepositie te brengen om de hierboven genoemde doelen van de twee delen van de bijeenkomst te kunnen behalen en er een zinvolle bijeenkomst van te maken. Daartoe wordt in dit document relevante achtergrondinformatie geboden.

1

De aanvullende informatie wordt geboden per deel van de bijeenkomst. De aanvullende informatie bij deel 1 (bestuurlijke opdracht) betreft onder meer de begroting en de laatste stand van zaken van de bestuurlijke opdracht. Bij deel 2 gaat het om de ideeën die nu bij ons spelen ten aanzien van het inperken van dienstverlening en het anders organiseren van taken.

Deel 1. Bestuurlijke opdracht toekomstbestendig sociaal domein Voorstel voor de doelen van dit onderdeel van de bijeenkomst: a. Algemene boodschap afgeven als gemeenteraad dat onze bijdrage aan de GR Sociaal omlaag moet. b. Grip krijgen op de bestuurlijke opdracht. c. (Kritische) vragen stellen en wensen kenbaar maken t.a.v. de bestuurlijke opdracht. NB: de GR Sociaal wordt gevraagd af te trappen met een presentatie over de bestuurlijke opdracht. Om te voorkomen dat u onvoldoende toekomt aan het stellen van vragen en het maken van opmerkingen over de bestuurlijke opdracht, zal ons verzoek aan de GR Sociaal zijn de presentatie niet langer dan 10 minuten te laten duren. In het vervolg van dit hoofdstuk is informatie te vinden die u kan helpen bij het realiseren van de genoemde doelen. Eerst volgt informatie over de begrote bijdrage voor Alblasserdam, en daarna over de bestuurlijke opdracht zelf.

1.1 Begroting bijdrage Alblasserdam 2025 Volgens de meerjarenbegroting 2025 en verder die vorig jaar juni de gemeenteraad heeft gepasseerd is onze bijdrage voor dit jaar begroot op €17.880.000. Dat is ongeveer een kwart van het totaal van onze uitgaven per jaar. De GR Sociaal doet hier veel voor. Ze voeren WMO-maatwerkvoorzieningen uit, dragen zorg voor allerlei bestaanszekerheidsregelingen, waaronder het verstrekken van bijstandsuitkeringen, en ondersteunen mensen in de bijstand bij het toeleiden naar werk. Veel van deze taken, zoals bijvoorbeeld het verstrekken van bijstandsuitkeringen, zijn wettelijk. Meer informatie over de dienstverlening van de GR Sociaal is te vinden in onder meer de laatste meerjarenbegroting (zie stukken gemeenteraadsvergadering 18 juni 2024), de laatste Voorjaarsbrief (zie stukken gemeenteraadsvergadering 18 juni 2024) en de laatste Najaarsbrief (zie stukken gemeenteraadsvergadering 11 februari 2025). Hieronder is een specificatie van de begrote bijdrage voor Alblasserdam voor het jaar 2025 te vinden (bron: meerjarenbegroting die voorlag in de gemeenteraadsvergadering van 18 juni 2024). In het eerste overzicht staan de apparaatskosten apart vermeld (onder de kop 'bedrijfsvoering') en in de tweede staan de apparaatskosten per taakveld – product. In het tweede overzicht is tevens de destijds geprognosticeerde meerjarenbijdrage te zien.

Begroting Alblasserdam 2025 met apparaatskosten apart 2

Begroting Alblasserdam 2025 met apparaatskosten per taakveld

3

4

Zienswijzen en reacties In de bijlagen treft u als nadere informatie  de laatste twee zienswijzen van u als raad en de reactie daarop van de GR Sociaal. De eerste zienswijze heeft betrekking op de Voorjaarsbrief 2024 en de begroting 2025 e.v. en de tweede is de in februari dit jaar verstuurde zienswijze op de Najaarsbrief.  De documenten waarover de zienswijzen zijn gegeven: begroting 2025 e.v., Voorjaarsbrief 2024 en Najaarsbrief 2024.

1.2 Informatie GR Sociaal over de bestuurlijke opdracht toekomstbestendig sociaal domein Vanwege het ravijnjaar waar gemeenten op af stevenen en de druk op de uitvoerbaarheid, voert de GR Sociaal een zogeheten bestuurlijke opdracht uit. De aanleiding voor die opdracht is de grote financiële uitdagingen waar gemeenten voor staan. De doelstelling van de bestuurlijke opdracht is het in kaart brengen van mogelijkheden die de GR Sociaal ziet om binnen haar verantwoordelijkheden bij te dragen aan het beheersbaar houden van de kosten in het sociaal domein voor gemeenten.

Laatste stand van zaken aan u gemeld De laatste keer dat u informatie is geboden over de stand van zaken ten aanzien van de bestuurlijke opdracht is de Najaarsbrief 2024, en daarvan pagina 4 en 5. Er wordt in het betreffende tekstdeel een onderscheid gemaakt tussen drie lijnen: 1. aanpassing van de uitvoering en bedrijfsvoering; 2. aanpassingen in het beleidsprogramma; 3. onderzoeken van kansen voor nadere samenwerking. Hieronder is de betreffende tekst uit de Najaarsbrief integraal weergegeven: Tekst pagina 4 Najaarsbrief 2024 over de bestuurlijke opdracht

5

Tekst pagina 5 Najaarsbrief 2024 over de bestuurlijke opdracht

Verzoek om nader overzicht In de zienswijze op de Najaarsbrief die u als raad recent heeft ingediend, geeft u aan graag een overzicht en verantwoording van de inspanningen van de GR Sociaal tot nu toe per lijn van de bestuurlijke opdracht te ontvangen, en een nadere specificatie van de verwachte besparingen voor 2026 en de jaren daarna. En dat dan specifiek voor onze gemeente. Ook vraagt u dit overzicht al in aanloop naar de bijeenkomst op 3 april toe te sturen. Zoals u kunt lezen in de reactie op de zienswijze op de Najaarsbrief, wordt er aan deze oproep niet direct gehoor gegeven.

6

Deel 2: toekomstige beleidsmatige keuzen Lijn 2 van de bestuurlijke opdracht is 'aanpassingen in het beleidsprogramma'. Dat een deel van de bestuurlijke opdracht betrekking heeft op dienstverlening die door de GR Sociaal wordt geboden, is wel te begrijpen. Een groot deel van de middelen gaat immers om in dienstverlening. Dit betekent ook dat, indien u wilt dat onze afdracht aan de GR Sociaal fors wordt verminderd, het nodig is te snijden in de dienstverlening die via de GRS aan onze inwoners wordt geboden en/of bepaalde dienstverlening anders te organiseren. Zoals u kunt zien op pagina 4 van de Najaarsbrief 2024 verwijst de GR Sociaal in het verband van 'aanpassingen in het beleidsprogramma' naar knoppennoties die zijn gepasseerd in het kader van de herijking van het bestaanszekerheidsbeleid en van de WMO. Voor toeleiden naar werk (waarvan de herijking nog bezig is) bestaat momenteel niet een dergelijke notitie. Waar voor aanpassingen binnen het domein van de knoppennotities geldt dat ze beleidsmatig zijn, hebben we ook ideeën waarbij het gaat om het anders organiseren van taken. Deze laatst veranderingen – die dus organisatorisch van aard zijn – vallen buiten de bestuursopdracht. Zowel de beleidsmatige als organisatorische ideeën die daar in onze gemeente over leven, staan centraal tijdens het tweede deel van de bijeenkomst met de GR Sociaal.

Voorstel doelen voor dit deel van de bijeenkomst: a. Beter beeld krijgen van de beleidsmatige en organisatorische ideeën. b. Uw eerste reactie geven op deze ideeën. c. Beeld krijgen bij wie wanneer aan zet is bij het omzetten van ideeën naar implementatie. Hieronder worden een aantal belangrijke ideeën die nu leven kort uitgewerkt. Over deze ideeën is op ambtelijk niveau al meer of minder contact met de GR Sociaal. Om de bovengenoemde doelen te halen worden op 3 april (enkele van) deze ideeën behandeld. NB: het is op dit moment absoluut nog niet zeker dat het college ál deze ideeën aan u ter besluitvorming gaat voorleggen. En daarnaast staat uiteraard niet bij voorbaat vast dat u de voorstellen die worden voorgelegd zult goedkeuren. Ideeën bestaanszekerheid Een belangrijkste idee ten aanzien van bestaanszekerheid is de volgende. Persoonlijk Minimabudget (PMB) Alblasserdam behoort nu tot de meest royale Drechtstedengemeenten waar het gaat om het zogeheten persoonlijk minimabudget (PMB). Het lijkt mogelijk zo'n €50 tot 75K per jaar te besparen door het versoberen (omvang budget beperken en doelgroep verkleinen) hiervan. Dit is een van de weinige bestaanszekerheidsregelingen waar al variatie tussen Drechtstedengemeenten bestaat. Dat betekent vermoedelijk dat het aanpassen van het budget weinig impact heeft op de uitvoering. Verbeteren preventie schuldhulpverlening 7

We menen dat er lokaal nog verbetermogelijkheden zijn ten aanzien van preventie van schulden. Dit kan ervoor zorgen dat er minder gebruik wordt gemaakt van zogenaamde curatieve schuldhulpverlening die door de Sociale Dienst wordt geboden. We denken dat Schuldhulpmaatje – een partij die lokaal sterk is verankerd – een belangrijke rol kan vervullen in het verbeteren van preventie. Te denken valt aan het gaan aanbieden van laagdrempelige trainingen geldzaken, die worden aangeboden op plekken waar groepen inwoners nu al bij elkaar komen. Ideeën toeleiden naar werk De belangrijkste ideeën ten aanzien van besparingen in het domein van toeleiden naar werk zijn de volgende. Het gaat voor een belangrijk deel om organisatorische aanpassingen. Verankeren Kansrijk-aanpak Onze afdracht voor 'toeleiden naar werk' is jaarlijks meer dan €1,2 miljoen. Meer dan 8 ton hiervan betreffen zogenaamde apparaatskosten (kosten voor personeel en andere organisatorische kosten) (zie '6.5 Arbeidsparticipatie' op pagina 3). Waar dat niet geldt voor het beleidsdomein WMO en bestaanszekerheid, leeft over dit onderdeel in onze gemeente het idee dat de uitgaven niet in balans zijn met de hoeveelheid en kwaliteit van de dienstverlening die wordt geboden.

Verder geldt dat er nog geen volledig antwoord is gekomen op uw verzoek in uw zienswijze tot het inzicht geven in waar deze apparaatskosten precies uit bestaan. Ten aanzien van die apparaatskosten is wel bekend dat de GR Sociaal mensen in dienst heeft die contacten onderhouden met bedrijven, om zo de match tussen vraag en aanbod te kunnen faciliteren. Ook is bekend dat de ondersteuning bij het toeleiden naar werk van bijstandsgerechtigden voor een belangrijk deel invulling krijgt door zogeheten klantmanagers. De functie van klantmanager valt niet los te zien van de logica van de huidige Participatiewet. Deze wet, en ook haar voorganger (de Wet Werk en Bijstand uit 2004) veronderstellen dat mensen in de bijstand zelf verantwoordelijk zijn voor hun situatie, en dat ze door middel van financiële prikkels weer aan het werk kunnen. Denk bij die financiële prikkels aan het korten van de uitkering bij het niet naleven van verplichtingen zoals sollicitatieplicht, taaleis en dergelijke. Deze logica zou, zeker voor de huidige bijstandspopulatie, als niet passend beschouwd kunnen worden. Er is immers sprake van een langdurig hoge vraag naar arbeid, waardoor bijna alle mensen die nu een bijstandsuitkering hebben, veel afstand hebben tot de arbeidsmarkt. Het zijn mensen waar echt wat aan de hand is.

Op landelijk niveau lijkt men hier ook van doordrongen; er staat namelijk een fundamentele wijziging van de Participatiewet op stapel. Het lijkt dat er mogelijkheden zijn om de ondersteuning bij het toeleiden naar werk goedkoper en ook beter te organiseren. Dat zeggen we naar aanleiding van onze ervaringen van Kansrijk Alblasserdam. Met Kansrijk Alblasserdam wordt beoogd een impuls te geven aan het arbeidspad van mensen. Het is een outreachende manier van werken: samen met relevante partnerorganisaties zoals De Voedselbank en het jongerenwerk – partijen waar de doelgroep al vertrouwen in heeft – worden mensen in kaart gebracht die ondersteuning kunnen gebruiken. Vervolgens wordt er een aanbod gedaan die aansluit bij de 8

behoeften en interesse van de personen in kwestie. Er wordt veel werk gemaakt van het realiseren van werk(ervarings)plekken die aansluiten bij de behoeften en mogelijkheden van de inwoner. Daarvoor wordt volop gebruik gemaakt van lokaal aanwezige partijen, waaronder zogenaamde participatieplekken en zeker ook contacten met lokaal aanwezige bedrijven. Met beperkte middelen (het grootste deel betreft kosten voor een deeltijd projectleider) zijn er op deze wijze al veel mensen ondersteund. Verder lijkt deze aanpak mooi aan te sluiten bij de fundamentele herziening van de Participatiewet die eraan gaat komen. Indien u ook toekomst ziet in de Kansrijk-aanpak, zou u aan de GR Sociaal kunnen melden dat wij lokaal overwegen deze aanpak uit te bouwen en te verankeren en daarmee de uitvoering van een deel van de Participatiewet anders uit te voeren. Vanuit de GR Sociaal is hierover op voorhand aan ons het volgende doorgegeven: de uitvoering van de Participatiewet als geheel is nu een overgedragen taak binnen de GR Sociaal. Om een wijziging in overgedragen taken te realiseren geldt dat onze bestuurlijk vertegenwoordiger een voorstel moet inbrengen bij het Algemeen Bestuur van de GR Sociaal, waarin alle deelnemende gemeenten positie hebben. Daar kan overwogen worden of en hoe het integrale pakket van de taken van de GR Sociaal aangepast wordt.

Specifiek Drechtwerk Kritisch kijken naar de toekomstplannen ten aanzien van Drechtwerk. Aansturen op een 'kleine organisatie', tenzij de organisatie evident significante meerwaarde heeft ten opzichte van de al omvangrijke bestaande dienstverlening ten aanzien van toeleiden naar werk. Ideeën WMO De ideeën ten aanzien van besparingen in de WMO zijn onder andere de volgende. Het idee over dagbesteding is zowel organisatorisch als beleidsmatig, en die ten aanzien van vervoer vooral beleidsmatig. Dagbesteding De totale middelen binnen dagbesteding bedragen €912.000 (zie begroting). Verder geldt dat ongeveer 75 Alblasserdammers een indicatie hebben voor WMOdagbesteding. Hierbij is een onderscheid te maken tussen belevingsgerichte dagbesteding (ruim 50) en arbeidsmatige dagbesteding (20 personen). We willen gaan kijken of voor een deel van deze mensen een algemene inloopvoorziening of een participatieplek passend is. Hier gaan per persoon veel minder middelen in om. Vervoer In het domein van vervoer gaat ongeveer een half miljoen euro per jaar om (zie begroting). De reserveringsdeadline voor vervoer zou verhoogd kunnen worden. Hierdoor kan het vervoer namelijk efficiënter worden ingezet, wat drukt op de kosten. Ook leven er ideeën over beperkingen van WMO-vervoer. We kijken daarbij ook het opstellen van een lokale vrijwilligersvervoerdienst de impact van deze keuze kan verzachten.

9