Regionaal Risicoprofiel 2025-2028.pdf

8. Polarisatie en excessief geweld Door toenemende polarisatie, verharding van gedrag in de maatschappij en een dalend vertrouwen in de overheid zien we steeds vaker incidenten waarbij sprake is van toenemende maatschappelijke onrust en waarbij de openbare orde wordt verstoord. Ook social media helpt mee aan polarisatie in de samenleving. Dit heeft ook invloed op de beleving van incidenten en het zoeken naar en het aanwijzen van een schuldige. Daarnaast vinden er recent ook meer afrekeningen plaats door georganiseerde internationale drugsbendes waarbij excessief geweld wordt gebruikt. Denk hierbij aan afrekeningen in het criminele circuit maar ook bomaanslagen met zwaar vuurwerk. In dit regionaal risicoprofiel heeft grof en extreem geweld en ordeverstoring een plaats gekregen.

9. Psychosociale impact Door sociale media kan de impact van incidenten groter zijn. Een incident stroomt in al zijn verdrietige en heftige facetten huiskamers en huishoudens binnen, met beelden die weinig aan verbeelding overlaten. Mensen leven hierdoor ook meer mee met slachtoffers. Dit leidt tot meer collectieve rouwverwerking. In het nieuwe regionaal risicoprofiel is het incidenttype psychosociale impact komen te vervallen. De reden is dat het geen incidenttype is, maar een effect is dat uit andere incidenttypen volgt. Bij alle incidenttypen wordt psychosociale impact volgens de methodiek meegewogen bij de impactbeoordeling.

10. PFAS Poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt en zijn geclassificeerd als zeer zorgwekkende stoffen (ZZS). PFAS kunnen, net als alle andere ZZS, schadelijk zijn voor mens en milieu. PFAS komt in de lucht of bodem terecht door uitstoot van fabrieken. Rondom Chemours is in de afgelopen jaren in de regio (en in de verdere samenleving) grote onrust ontstaan. Deze onrust heeft o.a. te maken met onzekerheden over de aard en omvang van effecten van PFAS op gezondheid en milieu. De mate waarin PFAS invloed heeft op risico’s in de regio is nu nog lastig te kwantificeren. Het is daarom nog niet duidelijk terug te zien in de risicobeoordeling en is alleen als ontwikkeling meegenomen.

17) Vertrouwen in vaccinaties daalt wereldwijd - UNICEF

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

30

11. Geopolitieke dreigingen De wereldpolitiek is de laatste jaren veranderd, met de Russische oorlog tegen Oekraïne en de oorlog in het Midden-Oosten als belangrijkste voorbeelden. Overheidsinstanties gebruiken cyberaanvallen als middel om hun geopolitieke doel te bereiken. Cybercriminaliteit vormt een aantrekkelijk verdienmodel met veel schade voor mensen en organisaties als gevolg18. Daarnaast is Nederland door de strategische ligging van Nederland aan de westkust van Europa een perfect doorvoerland voor troepenverplaatsing (host nation). De verplaatsingen kunnen zijn voor oefeningen, wisselingen van eenheden of daadwerkelijke inzet. Het transport kan binnenkomen via havens, over de weg, het spoor of door de lucht. Vaak gaat het om eenheden die Europa in- of uittrekken19. Indien host nation aan de orde is, zal dit zeker impact hebben voor de regio vanwege het gebruik van de infrastructuur (A15 en spoor).

18) Cybersecuritybeeld 2023: verwacht het onverwachte | Nieuwsbericht | Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (nctv.nl) 19) Host nation support voor troepenverplaatsingen | Internationale samenwerking | Defensie.nl

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

31

3.3 Het risicoprofiel: wat is nieuw en wat is anders? Op 8 november 2023 is een gezamenlijke kick-off bijeenkomst georganiseerd met diverse crisis- en vitale partners. Tijdens deze bijeenkomst is gekeken naar: Welke risico’s moeten opnieuw worden beoordeeld? En Welke trends en ontwikkelingen worden verwachten voor de komende vier jaar verwacht? Vanwege het grote aantal veranderingen is tijdens de kick-off bijeenkomst besloten voor alle categorieën expertsessies te organiseren. Voor sommige categorieën was dit al voorzien, voor andere leverde de gezamenlijke gesprekken tijdens de kickoff toch weer nieuwe inzichten op die aanleiding gaven een expertsessie te organiseren. Bepaalde trends en ontwikkelingen hebben geleid tot aanvulling van het regionaal risicoprofiel. Zo zijn er nieuwe scenario’s toegevoegd of scenario’s gewijzigd en zijn er risico’s komen te vervallen. Ten opzichte van het vorige risicoprofiel is er een aantal veranderingen in impact en waarschijnlijkheid. Nieuwe risico’s • De mazelenepidemie is als nieuw risico toegevoegd. De lage vaccinatiegraad in bepaalde gebieden van onze regio leveren risico’s op voor infectieziekten als mazelen, rodehond en polio; • Ook verstoring openbare orde (boerenprotesten, rellen oud & nieuw) is als nieuw risico toegevoegd vanwege de grotere polarisatie in de samenleving.

Gewijzigde scenario’s • Door de woningnood worden bijvoorbeeld kantoorpanden, bibliotheken enzovoorts omgebouwd naar woningen voor bijvoorbeeld de opvang van vluchtelingen of de huisvesting van seizoenarbeiders en studenten. Naast fysieke, mentale of verstandelijke barrières kan er ook sprake zijn van een taal- en cultuurbarrière. Ook dit kan dit leiden tot verminderde zelfredzaamheid. Daarom is het risico ‘brand in gebouw voor verminderd zelfredzame personen” verbreed naar “brand in gebouw met kwetsbare doelgroep(en)”. • Het scenario milde en ernstige grieppandemie is vervangen door hogere seizoensfluctuatie. Ieder jaar is er een griepepidemie, maar het verschilt per jaar welke vormen dit aanneemt. Indien vaccins niet matchen met het circulerende type influenza kunnen er problemen ontstaan. • Zoönose is vervangen door introductie nieuwe ziekteverwekker. Een nieuwe ziekteverwekker kan van dierlijke oorsprong zijn, maar dat hoeft niet. Gewijzigde impact en/of waarschijnlijkheid De verschuivingen in risico’s ten opzichte van de vorige versie van het regionaal risicoprofiel; • De waarschijnlijkheid van overstromingen (dijkring 17 en 22) is toegenomen • De impact van klimaatverandering (extreme neerslag, hitte en extreme droogte) is toegenomen. • De waarschijnlijkheid van extreme droogte is toegenomen.

• De waarschijnlijkheid van het risico van instorting van een gebouw is iets toegenomen. • De impact en waarschijnlijkheid van een incident met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en op de weg, water en spoor (inclusief spoorzone) is toegenomen. • De waarschijnlijkheid van een incident met een aardgasleiding is toegenomen. • De impact en waarschijnlijkheid van incidenttype digitale verstoring is toegenomen. • De impact van incidenttype verstoring drinkwatervoorziening is toegenomen. • De waarschijnlijkheid van een ongeval op de weg en de impact bij een ongeval op het water is toegenomen. • De impact van een pandemie is flink toegenomen. Vervallen scenario’s De volgende scenario’s zijn niet langer relevant of actueel voor het risicoprofiel van Zuid-Holland Zuid; • Het scenario incidenten met psychosociale impact was een beschrijving van het proces. Bij ieder incident kan sprake zijn van psychosociale impact, waardoor dit scenario is vervallen en bij trends en ontwikkelingen is beschreven. Een volledig overzicht van alle risico’s die opgenomen zijn in het Regionaal Risicoprofiel is te vinden in bijlage 1.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

32

3.4 Risicoanalyse per omgeving 3.4.1 Natuurlijke omgeving Overstroming Iedere twaalf jaar brengen de keringbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Water over de algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkering. De eerste beoordelingsronde, van 2017 t/m 2022 is afgerond en alle dijktrajecten zijn beoordeeld. De beoordelingen zijn beschikbaar in het landelijke Waterveiligheidsportaal20. Niet alle dijktrajecten in de regio voldoen aan de normeringen. Dit houdt in dat de kans op een overstroming is toegenomen in bepaalde scenario’s, zoals in Dijkring 17, Zwijndrechtse Waard en Dijkring 22, eiland van Dordrecht. Extreem weer Door klimaatverandering neemt op de langere termijn de kans op hieraan gerelateerde incidenten toe. Weersextremen zullen vaker voorkomen. Dat levert risico’s op voor onze economie, gezondheid en veiligheid. De laatste jaren is het klimaat geleidelijk veranderd. Er zijn meer warme dagen en minder strenge winterdagen. De zomers worden droger en de winters natter, er zijn vaker extreme regenbuien en windhozen. Stortbuien en langdurige neerslag veroorzaken wateroverlast, terwijl op andere momenten juist schade door droogte ontstaat. Hitte veroorzaakt uitzettingsproblemen bij spoorwegen, bruggen en andere infrastructuur. En het zorgt voor hittestress in stedelijke gebieden.

Daarnaast raakt hitte de gezondheid van kwetsbare mensen, zoals ouderen en jonge kinderen. Door de toename van warme dagen gaan deze kwetsbare groepen steeds meer last krijgen van de hitte. De verwachting is dat het hitteprotocol21 steeds vaker ingezet gaat worden. De gevolgen van extreem weer kunnen variëren van een toenemend aantal sterfgevallen bij extreme hitte of kou tot het stilliggen van het dagelijkse leven bij langdurige mist of ijzel. Storm kan de gehele regio treffen, terwijl een windhoos vrij plaatselijk kan zijn. Bij zowel extreme kou als bij storm kunnen de gevolgen op de weg, water en spoor een verstoring van het dagelijks leven tot gevolg hebben. Een hittegolf kan ook effect hebben op de watervoorziening en mogelijk ook op de landbouw (beperking sproeiwater). Uit de risicoanalyse is gebleken dat de impact van klimaatverandering (extreme neerslag, hitte en extreme droogte) is toegenomen en dat de waarschijnlijkheid van extreme droogte is toegenomen. Binnen het thema natuurlijke omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

Natuurlijke omgeving

• Overstromingen • Overstroming Alblasserwaard, IJsselmonde, Hoeksche Waard, Eiland van Dordrecht en Gorinchem Oost. • Overstroming buitendijkse gebieden. • Doorbraak regionale keringen • Extreem weer • Extreem veel neerslag • Extreme hitteperiode, • Extreme droogte • Extreme sneeuwval en ijzel • Storm en windhozen

20) Waterveiligheidsportaal 21) Nationaal Hitteplan | RIVM

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

33

3.4.2 Gebouwde omgeving Brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen kan door diverse oorzaken ontstaan. Naast kortsluiting en defecte apparatuur blijken risicovol gedrag en brandstichting oorzaken van het ontstaan van brand. In het bijzonder zijn ook ondeugdelijke opladers en onwetendheid een oorzaak. Een extra risico wordt gecreëerd doordat mensen niet weten wat ze moeten doen bij brand. De taalbarrière speelt een belemmerende rol bij ontruiming en instructie. Door de woningnood worden bijvoorbeeld kantoorpanden, bibliotheken enzovoorts omgebouwd naar woningen voor bijvoorbeeld de opvang van vluchtelingen of de huisvesting van seizoenarbeiders en studenten. Naast fysieke, mentale of verstandelijke barrières kan er ook sprake zijn van een taal- en cultuurbarrière. Ook dit kan dit leiden tot verminderde zelfredzaamheid. Daarom is het risico ‘brand in gebouw voor verminderd zelfredzame personen” verbreed naar “brand in gebouw met kwetsbare doelgroep(en)”. Uit de risicoanalyse blijkt dat dit risico ook behoort tot één van de hoogst scorende risico’s op impact en waarschijnlijkheid. Door de toenemende woondruk worden bestaande gebouwen verhoogd met een bouwlaag, daardoor wordt de constructie zwaarder belast dan waar deze oorspronkelijk op is ontworpen. De invoering van de Wet Kwaliteitsborging in 2024 kan hierop zowel een positief als een negatief effect gaan hebben.

Door de stijgende lijn in het aantal instortingen binnen Nederland en Europa in de afgelopen beleidsperiode, is de waarschijnlijkheid van dit risico iets toegenomen. Binnen het thema gebouwde omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

Gebouwde omgeving

• Grote brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen • Brand in oude binnenstad • Instorting

3.4.3 Technologische omgeving Ongevallen met gevaarlijke stoffen zijn binnen de regio Zuid-Holland Zuid denkbaar bij bedrijven en als gevolg van vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg, het spoor, het water en per buisleiding (separaat uitgewerkt). De impact en waarschijnlijkheid van een incident met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en op de weg, water en spoor (inclusief spoorzone) is toegenomen. Onder meer door het aantrekken van de economie is het vervoer van (gevaarlijke) goederen de afgelopen beleidsperiode toegenomen. Het aandeel alternatieve brandstoffen wordt hierin steeds groter. Weg In de regio Zuid-Holland Zuid is een aantal externe veiligheidsknelpunten aanwezig. Langs de A15: ter hoogte van Hardinxveld-Giessendam, langs de A16: ter hoogte van Dordrecht en langs de A27: ter hoogte van Gorinchem. Door de aantrekkende economie en daarmee gepaard gaande groei van vervoer en het gebruik en vervoer van alternatieve brandstoffen, zal het aantal knelpunten in de toekomst eerder toenemen dan afnemen. Daarnaast zullen de onderhoudsopgaves aan de A15, A16, A27 en A29 de komende beleidsperiode een dusdanige impact hebben op de bestaande knelpunten en tijdelijke extra knelpunten op omleidings- of sluiproutes veroorzaken.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

34

Door de aantrekkende economie is de intensiteit van het goederenvervoer de afgelopen periode toegenomen. Behalve het vervoer van gevaarlijke stoffen spelen ook de alternatieve brandstoffen een rol in het risicobeeld. Denk hierbij aan vrachtwagens rijdend op LNG, busvervoer in de Hoeksche Waard op waterstof en vuilniswagens in de Drechtsteden op CNG. Waterstof kan worden getankt bij multifuel tankstations, waarbij naast de conventionele brandstoffen ook alternatieve brandstoffen getankt kunnen worden. Spoor In de spoorzone Dordrecht/Zwijndrecht is de afgelopen beleidsperiode een aantal maatregelen op en rond het spoor gerealiseerd en verbeterd. Daarmee is de waarschijnlijkheid op een incident met gevaarlijke stoffen enigszins afgenomen. Ook zijn er maatregelen getroffen om de hulpdiensten te faciliteren tijdens de bestrijding van incidenten op de Spoorzone. Hierbij kan worden gedacht aan extra waterwinningspunten en verbetering van de bereikbaarheid. De Rijksdoelen voor spoorvervoer, zoals een sterke groei van goederen- en personenvervoer, en de verwachte verdichting van de spoorzone, zullen het positieve effect van maatregelen op de risico’s gedeeltelijk verminderen. De komende beleidsperiode zijn de gevolgen van de aanleg van het derde spoor langs de Betuweroute van Zevenaar/Emmerich tot Oberhausen in Duitsland nog steeds merkbaar.

De werkzaamheden zijn nog in volle gang, wat ook effect heeft op de andere tracés, vanwege omleidingsroutes. Water Vervoer van gevaarlijke stoffen over het water vindt voornamelijk plaats over de (Oude) Maas, de Kil, de Merwede de Noord en het Hollandsch Diep en heeft de afgelopen periode een groei doorgemaakt. Deze groei gaat zich, naar verwachting, ook doorzetten in de komende periode. Daarnaast wordt het steeds drukker op de vaarwegen en worden alternatieve brandstoffen ook steeds vaker toegepast bij (vracht)schepen. Buisleidingen Mogelijk worden in de nabije toekomst nog meer buisleidingen aangelegd in nieuwe tracé’s met brandbare en giftige stoffen. Ook zullen bestaande tracés in de komende beleidsperiode mogelijk wordt vergroot, waarbij meer en andere gevaarlijke stoffen kunnen worden getransporteerd. Aardgasleidingen bevinden zich meestal in of dichtbij bewoond gebied. Door de toegenomen grondwerkzaamheden (leggen van kabels, vernieuwen van leidingen) is de verwachting dat het aantal incidenten met aardgasleidingen zal toenemen. Kijfhoek Sinds 2020 loopt er een verbetertraject voor Kijfhoek, waarbij de bereikbaarheid en bestrijdbaarheid van incidenten wordt gewijzigd. Doelstelling is een veiligere en snellere bestrijding van incidenten op het terrein te borgen. Hiervoor worden aanvullende calamiteitenwegen en gewijzigde bedrijfsbrandweer ingericht.

De verwachting is dat de implementatie in de komende beleidsperiode helemaal wordt afgerond. Een andere verandering die we de komende beleidsperiode kunnen verwachten, is verandering van wetgeving. Er is wetgeving in de maak, waarin algemene regels worden gesteld voor alle spooremplacementen (als MBA) in Nederland. De uitwerkingen en vertalingen van de algemene regels zijn nog niet bekend, dus we weten niet wat ze betekenen voor de veiligheid rond Kijfhoek. Ook hier is behoud van het huidige veiligheidsniveau een uitgangspunt.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

35

Binnen het thema technologische omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

Technologische omgeving

• • • • • •

Ongeval met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en transport Ongeval met gevaarlijke stoffen op spooremplacement Kijfhoek Buisleidingincident Ongeval met alternatieve brandstoffen Li-ion, LNG, CNG en H2 Nucleair ongeval (buiten de regio) Ongeval bij transport of opslag van radioactief materiaal

3.4.4 Vitale infrastructuur en voorzieningen Uit de landelijke registratie van verstoringen komt naar voren dat een grootschalige langdurige stroomuitval regelmatig (om de paar jaar) voorkomt. Door het terugleveren van energie komt het tegenwoordig voor dat het netwerk overbelast raakt. Oorzaken van netcongestie zijn divers, en hebben te maken met grotere pieken in opwekking en gebruik van energie, en een andere verdeling daarvan op de verschillende netvlakken. De digitale dreiging voor Nederland is onverminderd groot en verandert voortdurend. Opvallend is ook een toename in cyberaanvallen door hacktivisten, waarbij organisaties om symbolische redenen doelwit worden, bijvoorbeeld omdat het land waarin ze opereren Oekraïne steunt. Het risico op een digitale verstoring is – door een technische oorzaak of als gevolg van een moedwillige verstoring, ‘cybercrime’ -toegenomen. Indien er sprake is van kortstondige uitval van verstoring drinkwatervoorziening zijn de gevolgen beperkt. Wanneer de voorzieningen enige dagen zouden uitvallen, kan dit leiden tot ernstigere gevolgen in de vorm van maatschappelijke onrust, gevaar voor de volksgezondheid en economische schade.

Een ernstige verstoring kan leiden tot een gebrek aan primaire levensbehoeften, bij bijvoorbeeld hoogbouw, kan door gebrek aan voldoende voordruk vanuit het drinkwaternet, uitval van de centrale verwarmingsinstallaties voorkomen. De tijdsduur is hierbij medebepalend voor de impact. Uit de risicoanalyse komt naar voren dat de impact van het risico verstoring drinkwatervoorziening is toegenomen. Binnen het thema vitale infrastructuur en voorzieningen zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

Vitale infrastructuur en voorzieningen

• Langdurige stroomuitval • Digitale verstoring • Verstoring drinkwatervoorziening

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

36

3.4.5 Verkeer en vervoer Zowel op de wegen als op het water is de verkeersintensiteit de afgelopen jaren toegenomen. Sinds 2018 is er een enorme toename in het aantal geregistreerde scheepsvaartbewegingen, zowel beroeps- als pleziervaart. Waar dit in 2018 het Hollandsch Diep nog de drukst bevaren rivier was, is dit nu de Boven-Merwede geworden. De komende jaren zullen er meer files zijn door de vele geplande aanleg- onderhouds- en renovatiewerkzaamheden aan bruggen, tunnels, sluizen en wegen. Dit zorgt voor bereikbaarheidsproblemen in onze regio’s en daarbuiten. Het risicoprofiel van deze categorie is hetzelfde gebleven, behalve dat er meer kans is op een ongeval op de weg en meer impact bij ongeval op het water. Binnen het thema verkeer en vervoer zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

Verkeer en vervoer

• • • • •

Ongeval op de weg Ongeval in een wegtunnel Incident met personenvervoer op het spoor Incident in een treintunnel (HSL) Ongeval op het water

3.4.6 Gezondheid Exotische infectieziekten Vanwege klimaatverandering in combinatie met internationale handel kunnen ‘exotische infectieziekten’, zoals zikakoorts, sneller hun intrede doen. Ook een groot en verbonden netwerk aan natuur in Europa vergroot de kans op verspreiding van infectieziekten via muggen en teken. Zoönose, infectieziekten van dier op mens Zoönosen zijn infectieziekten die van dier op mens kunnen worden overgedragen, zoals Q-koorts en influenza van dierlijke oorsprong. Deze regio heeft een groot aantal wilde watervogels, onder meer in de Biesbosch, waardoor de verspreiding van vogelgriep een reëel risico is. Bescherming tegen microbiële infectie Antimicrobiële resistentie is een andere ontwikkeling om alert op te zijn; antibiotica worden steeds vaker gebruikt om infecties te behandelen die moeilijker of helemaal niet meer behandeld kunnen worden. Dit is een groot risico voor mensen met een zwakke gezondheid. Door reizen en migratie is er steeds meer kans dat er resistente bacteriën uit andere landen komen. (griep)pandemie Een (griep)pandemie is de meest waarschijnlijke vorm van een grootschalige infectieziekte uitbraak die ons land- en de regio Zuid-Holland Zuid- kan treffen. Dit scenario is van toepassing op alle infectieziekten die de nationale veiligheid bedreigen.

Met name de kans op een uitbraak van vaccinatieziekten zoals mazelen, rodehond en polio is in de regio Zuid-Holland Zuid aanwezig, mede door een in bepaalde gebieden beperkte vaccinatiegraad. Een dergelijke uitbraak is geschaard onder het scenario grieppandemie, aangezien de voorbereiding hierop niet verschilt van een andere infectieziekte. De impact van een (griep)pandemie is flink toegenomen.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

37

Lage vaccinatiegraad in de regio In aanvulling op het algemene dreigingsbeeld zijn er in Zuid-Holland Zuid specifieke risico’s voor het uitbreken van infectieziekten vanwege de lage vaccinatiegraad in bepaalde gebieden van onze regio21. Dit levert risico’s op voor ziekten als mazelen, rodehond en polio. Tijdens de laatste uitbraak van mazelen (2013/2014) zijn 399 patiënten gemeld in de regio, waarvan 29 opgenomen moesten worden in het ziekenhuis. In dit risicoprofiel werken we onder scenario Pandemie/epidemie de “seizoensgriep” en “nieuwe ziekteverwekker” uit, aangevuld met het scenario “mazelenepidemie”, aangezien dit in onze regio door de lage vaccinatiegraad een reëel risico is. Deze scenario’s zijn representatief voor het hele spectrum aan infectieziekten die bedreigend kunnen zijn voor de nationale veiligheid als het gaat om oorzaken, factoren, mechanismen, gevolgen en capaciteiten. Binnen het thema gezondheid zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

Gezondheid

• Epidemie seizoensgriep • Pandemie/epidemie nieuwe ziekteverwekker • Mazelenepidemie

3.4.7 Sociaal-maatschappelijke omgeving Landelijk dreigingsniveau Per 12 december 2023 is het dreigingsniveau in Nederland verhoogd naar niveau 4 (substantieel). Dit betekent dat de kans op een aanslag in Nederland reëel is te noemen. Dit is het gevolg van een aantal ontwikkelingen; het gewelddadige conflict in Israël en de Palestijnse gebieden (7 oktober 2023 gestart), koranschendingen in verschillende Europese landen en de oproepen van terroristische organisaties tot het plegen van aanslagen. Recentelijke aanslagen in andere Europese landen en een aantal arrestaties van verdachten die de intentie hadden om een aanslag te plegen zijn hier voorbeelden van. Tegelijkertijd is de voorstelbare dreiging vanuit het rechtsextremisme en anti-institutioneel extremisme onverminderd aanwezig. De maatschappij krijgt in toenemende mate te maken met “boze burgers” die zich om verschillende redenen afzetten tegen de overheid. Dat ook in de regio Zuid-Holland Zuid een reële dreiging bestaat, kan opgemaakt worden uit het feit in mei 2022 er een schietpartij heeft plaatsgevonden op een zorgboerderij in Alblasserdam. Hierbij wordt meteen duidelijk dat grof en extreem geweld niet altijd een jihadistisch perspectief hoeft te hebben. Daarnaast vinden er ook meer afrekeningen plaats door georganiseerde internationale drugsbendes waarbij excessief geweld wordt gebruikt.

Denk hierbij aan afrekeningen in het criminele circuit maar ook bomaanslagen met zwaar vuurwerk. Uit de risicoanalyse blijkt dat het risico grof en extreem geweld hetzelfde scoort als voorgaande regionaal risicoprofiel.

22) De vaccinatiegraad, oftewel het aandeel zuigelingen, kleuters en schoolkinderen dat de vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) krijgt is nog steeds hoog. Toch is de laatste jaren een daling te zien in de vaccinatiegraad. Zo daalde bijvoorbeeld de vaccinatiegraad van BMR (bof, mazelen en rodehond) bij 2-jarigen van 96% in 2015 (provincie Zuid-Holland) naar 86% in 2023 (GGD-regio Zuid-Holland Zuid). Een hoge vaccinatiegraad is belangrijk om groepsimmuniteit te behouden. Wanneer veel mensen zijn ingeënt tegen een infectieziekte, komt deze ziekte minder vaak voor (groepsbescherming). Ook kwetsbare mensen en mensen die (nog) niet zijn ingeënt, lopen dan minder risico de ziekte te krijgen.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

38

Maatschappelijke onrust De maatschappij krijgt in toenemende mate te maken met “boze burgers” en groepen met tegengestelde belangen die zich om verschillende redenen afzetten tegen de o.a. overheid. Steeds vaker en heftiger zien we uitingen van maatschappelijk ongenoegen en onrust uitmonden in radicaal gedrag en escaleren naar situaties die de (lokale) democratie of de openbare orde bedreigen en ondermijnen. Steeds vaker worden besluiten van de overheid niet door iedereen geaccepteerd en de bedoeling van de besluiten in twijfel getrokken. Denk hierbij aan de avondklokrellen 23-26 januari 2021, de boerenprotesten, maar ook de oud&nieuw rellen in ’s-Gravendeel (2022/2023) en Nieuw-Beijerland (2023/2024). Polarisatie en radicalisering Net als in andere regio’s zal men in de regio Zuid-Holland Zuid rekening moeten houden met maatschappelijke trends als polarisatie en radicalisering. Daarnaast heeft de regio te maken met incidenten als zinloos- en huiselijk geweld, gezinsdrama’s e.d. die qua veiligheidsimpact niet hoog scoren, maar tot een aanzienlijke mate van maatschappelijke onrust kunnen leiden. Vandaar dat verstoring openbare orde (boerenprotesten, rellen oud & nieuw) als nieuw risico toegevoegd is vanwege de grotere polarisatie in de samenleving. Uit de risicoanalyse blijkt dat dit risico ook behoort tot één van de hoogst scorende risico’s op impact en waarschijnlijkheid.

Binnen het thema sociaal-maatschappelijke omgeving zijn de volgende scenario’s gedefinieerd: Categorie

Scenario’s in Zuid-Holland Zuid

Sociaalmaatschappelijke omgeving

• Grof en extreem geweld • Verstoring openbare orde

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

39

3.5 De regionale risico’s in één overzicht Het risicodiagram geeft een overzicht weer van de uitgewerkte scenario’s gekoppeld aan de gemeenten waarbinnen de scenario’s zich kunnen voordoen. De kleuren van de cellen corresponderen met de plaats in het risicodiagram en duiden daarmee de combinatie van de mate van impact en waarschijnlijkheid van het betreffende scenario aan.

Rood: een catastrofale impact in combinatie met een onwaarschijnlijk tot zeer waarschijnlijke beoordeling van optreden van een incident.

Groen: aanzienlijke tot ernstige impact in combinatie met een lage tot gemiddelde beoordeling van waarschijnlijkheid van optreden van een incident.

Geel: zeer ernstige tot catastrofale impact in combinatie met een onwaarschijnlijke beoordeling van het optreden van een incident, óf een zeer ernstige impact in combinatie met een gemiddelde beoordeling van waarschijnlijkheid van optreden van een incident, óf een aanzienlijke tot ernstige impact in combinatie met een waarschijnlijke beoordeling van optreden van een incident.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

40

1.

Natuurlijke omgeving

1.1

Overstroming dijktrajecten 16-1 t/m 16-5 Alblasserwaard

1.2

Overstroming dijktrajecten 17-1 t/m 17-3 IJsselmonde

1.3

Overstroming dijktrajecten 21-1 en 21-2 Hoeksche Waard

1.4

Overstroming dijktrajecten 22-1 en 22-2 Eiland van Dordrecht

1.5

Overstroming dijktrajecten 43-1 t/m 43-6 (grondgebied Zuid-Holland Zuid)

1.6

Overstroming buitendijkse gebieden

1.7

Doorbraak regionale keringen (boezemkades)

1.8

Extreem veel neerslag

1.9

Extreme hitteperiode

1.10

Extreme droogte

1.11

Extreme sneeuwval en ijzel

1.12

Storm en windhozen

2.

Gebouwde omgeving

2.1

Grote brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen

2.2

Brand in oude binnenstad

2.3

Instorting gebouw

3.

Technologische omgeving

3.1

Ongeval met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en transport

3.2

Ongeval met gevaarlijke stoffen op spooremplacement Kijfhoek

3.3

Buisleidingincident

3.4

Ongeval met alternatieve brandstoffen

3.5

Nucleair ongeval (buiten de regio)

3.6

Ongeval bij transport of opslag van radioactief materiaal

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

41

Zwijndrecht

Sliedrecht

Papendrecht

Molenlanden

Hoeksche Waard

Hendrik-Ido-Ambacht

Hardinxveld-Giessendam

Gorinchem

Dordrecht

Alblasserdam

Scenario

Icoon

Nr.

Risicobeoordeling Regionaal Risicoprofiel ZHZ

Vitale infrastructuur en voorzieningen

4.1

Langdurige stroomuitval

4.2

Digitale verstoring

4.3

Verstoring drinkwatervoorziening

5.

Verkeer en vervoer

5.1

Ongeval op de weg

5.2

Ongeval in een wegtunnel

5.3

Incident met personenvervoer op het spoor

5.4

Incident in een treintunnel (HSL)

5.5

Ongeval op het water

6.

Gezondheid

6.1

Nieuwe ziekteverwekker / seizoensgriep

6.2

Mazelenepidemie

7.

Sociaal maatschappelijke omgeving

7.1

Grof en extreem geweld

7.2

Verstoring openbare orde

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

42

Zwijndrecht

Sliedrecht

Papendrecht

Molenlanden

Hoeksche Waard

Hendrik-Ido-Ambacht

Hardinxveld-Giessendam

Gorinchem

Dordrecht

Alblasserdam

Scenario

Icoon

Nr.

4.

4. Risicocommunicatie

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

43

Voor de belangrijkste regionale risico’s uit dit risicoprofiel, waar met communicatie het verschil gemaakt kan worden, gaan we inzetten met risicocommunicatie. Goed voorbereid zijn werkt Effectieve risicocommunicatie versterkt de zelfredzaamheid van inwoners tijdens een ramp of crisis. Door mensen te bewegen zich goed voor te bereiden en handelingsperspectieven mee te geven kunnen schade en slachtoffers verminderd worden of beter nog voorkomen. Onderzoek23 wijst uit dat mensen, die goed op de hoogte zijn van risico’s in hun omgeving zich veiliger voelen, beter in staat zijn een gevaarlijke situatie te herkennen, deze te duiden en adequaat te handelen als een ramp of crisis zich daadwerkelijk voordoet. Risicocommunicatie vergroot ook de effectiviteit van crisiscommunicatie. Doordat mensen al eerder informatie hebben gehad herkennen zij tijdens een daadwerkelijke ramp of crisis eerder de risico’s en gevaren en zullen zij sneller de adviezen in de crisiscommunicatie opvolgen. Ervaringen tot nu toe De afgelopen periode is door de veiligheidsregio en partners ingezet op risicocommunicatie over onder meer brandveiligheid, hoog water en overstromingen en de infrastructuur onderhoudsopgave. Daarbij is veelal een brede benadering aangehouden, zowel in doelgroep, boodschap en ingezette communicatiemiddelen. Er valt echter meer effect te behalen als we gerichter gaan communiceren.

Over het algemeen zijn risico’s niet top-ofmind bij de gemiddelde inwoner of bezoeker. Met de huidige maatschappelijke vraagstukken ligt de focus vooral op de korte termijn problematiek. Als men zich al bewust is van het risico, dan is de stap naar voorbereiding en handelen niet automatisch gezet. Uitgangspunten voor risicocommunicatie We maken mensen bewust van wat ze kunnen en moeten doen in eerste kwartier voor zichzelf en hun naaste omgeving. En hoe ze zich kunnen voorbereiden. We doen dat gericht en op basis van behoefte. Met eenvoudige en begrijpelijke communicatie die impact heeft (emotioneert) en aanzet tot actie op de momenten dat het actueel is. Dat doen we samen met gemeenten en partners met kennis en die toegang hebben tot inwoners en ondernemers. Hoe denken de inwoners van Zuid-Holland Zuid over de risico’s? Bij het bepalen van de focus voor risicocommunicatie letten we vooral op die onderwerpen waar echt het verschil gemaakt kan worden met communicatie. Het gaat dan om de onderwerpen die het grootste risico vormen of de meeste impact hebben, waar de grootste informatiebehoefte ligt en waarover mensen zich het meeste zorgen maken of moeten maken. Twee maal per jaar onderzoekt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wat Nederlanders als bedreigend ervaren voor de veiligheid.

Er is ook een vergelijking gemaakt hoe de inwoners van Zuid-Holland Zuid hierover denken. In onze regio maken mensen zich het meest zorgen over cyberdreiging, infectieziekten, extreem weer, terrorisme en geo-politieke dreiging. Zij achten de kans van infectieziekten, cyberdreigingen, spanningen tussen bevolkingsgroepen, het stoppen van vitale processen en extreem weer het grootst. Opvallend is dat overstromingen niet in de top-5 voorkomt, terwijl dit wel bij de grootste risico’s in Zuid-Holland Zuid staat.

23) O.a Bakker, Kerstholt & Giebels, 2018; Kievik & Gutteling, 2011; Witte & Allen, 2000

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

44

Bijna de helft van de Nederlanders heeft (helemaal) geen vertrouwen in de overheid. Datzelfde geldt voor de mensen in Zuid-Holland Zuid. Vanuit de gedachte dat mensen pas iets aannemen als zijn de afzender vertrouwen, willen we daarom inzetten op betrouwbare informatie via bekende afzenders. Opvallend is dat de mensen in Zuid-Holland Zuid minder actief informatie opzoeken. Alleen wel over transportongevallen, overstromingen en een milieuramp of chemisch incident. Risicocommunicatiestrategie We nemen de bevindingen uit onderzoek en onze eerdere ervaringen mee in de risicocommunicatiestrategie die vanaf 2025 verder uitgerold wordt.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

45

5. Zienswijzen en wensen voor beleidsplan van gemeenten en partners Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

46

Samenvatting en behandeling zienswijzen en wensen nieuw beleidsplan De gemeenteraden van de 10 gemeenten in Zuid-Holland Zuid is gevraagd een zienswijze op het eindconcept van het Regionaal Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid. Ook de besturen van de waterschappen Hollandse Delta en Rivierenland, de Hoofdingenieur-directeur van Rijkswaterstaat, ministerie van Justitie & Veiligheid, Politie, Regionaal Militair Commandant Zuid, de Commissaris van de Koning van Zuid-Holland (mede in zijn rol als coördinerend Rijksheer), Havenbedrijf Rotterdam (Rijkshavenmeester), Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, Dienst Jeugd en Gezondheid en de Veiligheidsregio’s Midden- en West Brabant, Rotterdam-Rijnmond, Hollands Midden, Gelderland Zuid, Utrecht, Zeeland en Haaglanden is gevraagd een zienswijze te geven. Daarnaast is gevraagd wensen mee te geven voor het nieuwe Beleidsplan 2026-2029 dat volgend jaar wordt ontwikkeld. De onderstaande organisaties hebben een zienswijze en/of wensen meegegeven voor het beleidsplan: • • • • • • • • • • • • • •

Gemeenteraad van Alblasserdam; Gemeenteraad van Dordrecht; Gemeenteraad van Gorinchem; Gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam; Gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht; Gemeenteraad van Hoeksche Waard; Gemeenteraad van Molenlanden; Gemeenteraad van Papendrecht; Gemeenteraad van Sliedrecht; Gemeenteraad van Zwijndrecht; De dijkgraaf van waterschap Hollandse Delta, Directeur Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J) Directie Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) Directeur Risico-en Crisisbeheersing Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond (VRR)

1. Samenvatting en behandeling zienswijzen De ingebrachte zienswijzen zijn als volgt samengevat en voorzien van een reactie (cursief weergegeven):

1.1 Natuurlijke omgeving 1.1.1 Als gevolg van de uitbreiding van huizen en industrieterreinen in de veiligheidsregio, en de uitbreiding van wegen, transportinfrastructuren en nutsvoorzieningen die daarvoor nodig zijn, zal de impact van overstromingen in de veiligheidsregio toenemen. Ad 1.1.1: Ook wij zien dat de impact van een overstroming toeneemt naarmate er meer mensen in de regio wonen en werken en het verkeer en vervoer toeneemt. Deze ontwikkeling is ook meegenomen in de impact beoordeling in dit risicoprofiel. Op basis van de methodiek is de impact voor de dijkringen 16, 17 en 22 beoordeeld als catastrofaal. Dit is de maximale waarde. De veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid volgt genoemde ontwikkelingen en past de betreffende scenario’s in het regionaal risicoprofiel aan als daar aanleiding voor is.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

47

1.1.2 De waterschappen willen graag voor en tijdens realisatie van ontwikkelopgaven (in het kader van de Omgevingswet), samen met de veiligheidsregio en gemeenten de nodige maatregelen voor waterveiligheid en waterbestendigheid toetsen. Ad 1.1.2: Wij waarderen de betrokkenheid en input van de waterschappen en zullen de samenwerking meenemen in het kader van het beleidsplan. 1.1.3 Momenteel actualiseren de waterschappen in afstemming met de provincie Zuid-Holland het overstromingsgevaar- en de overstromingsrisicokaarten voor hun beheergebieden. Het waterschap geeft de veiligheidsregio in overweging op basis van de geactualiseerde overstromingsgevaar- en overstromingsrisicokaarten in 2025 de impactanalyses voor overstroming van de veiligheidsregio ZuidHolland Zuid te actualiseren en de beoordeling van het overstromingsrisico in het regionaal risicoprofiel dan hierop aan te passen. Ad 1.1.3: De veiligheidsregio volgt de genoemde ontwikkelingen en zal over gaan tot (tussentijdse) actualisatie van de scenario’s vallend onder de natuurlijke omgeving in het regionaal risicoprofiel als daar aanleiding voor is.

1.1.4 Gelet op de in 2023 door het KNMI uitgebrachte actuele klimaatscenario’s en de door de waterschappen gesignaleerde toename van extreme piekbuien in Nederland en de landen om ons heen, is volgens het waterschap ook de waarschijnlijkheid van extreme neerslag in de veiligheidsregio toegenomen. 1.1.5 Het waterschap geeft in overweging het risico op extreme regenval en wateroverlast in de veiligheidsregio nader te onderzoeken en in 2025 aan de hand van door gemeenten en waterschappen uitgevoerde stress testen te actualiseren. Ad 1.1.4 en 1.1.5: Bij de beoordeling van de impact en waarschijnlijkheid van het scenario extreme neerslag is een expert van het KNMI betrokken geweest. Deze expert heeft bijgedragen aan een grondige analyse van de weersontwikkelingen, waarbij ook de KNMI klimaatscenario’s uit 2023 in het scenario extreme neerslag zijn meegenomen. Deze scenario’s kijken naar de effecten in 2050, 2100 en 2150. De analyse van de risico’s in het risicoprofiel is echter beperkt tot een periode van 4 jaar. De waarschijnlijkheids- en impactbeoordeling zal bij een langere tijdsperiode afwijken. Dit zal voor meerdere risico’s gelden. Op basis hiervan gaan wij ervan uit dat de waarschijnlijkheid goed is geanalyseerd en zien geen aanleiding de waarschijnlijkheid hierop aan te passen.

De veiligheidsregio volgt de ontwikkelingen op dit thema en zal over gaan tot (tussentijdse) actualisatie van het scenario extreme neerslag in het regionaal risicoprofiel als daar aanleiding voor is. 1.1.6 De waterschappen zijn bereid in 2025 met de veiligheidsregio een test van de onlangs door het NIPV uitgebrachte nieuwe landelijke handreiking regionaal risicoprofiel voor de scenario’s extreme neerslag en overstroming uit te voeren. Ad 1.1.6: Wij waarderen de betrokkenheid en input van de waterschappen en zullen de samenwerking in het kader van de nieuwe landelijke methodiek voortzetten.

1.2 Technologische omgeving 1.2.1 Op pagina 18 staat in de eerste zin per abuis “Sevoso” ipv “Seveso” Ad 1.2.1: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

48

1.2.2 De tekst op pagina 18 wekt de suggestie dat voormalige Bevi inrichtingen nu altijd onder de categorie “Seveso inrichtingen” vallen. Dat is niet correct. De Omgevingswet vervangt het Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO), waarbij Brzo-bedrijven nu worden aangeduid als ‘Seveso-inrichtingen’. Het per 1/1/2024 vervallen Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) had een bredere werking dan de BRZO. Het Bevi legde veiligheidsnormen op aan bedrijven die een risico vormen voor personen buiten het bedrijfsterrein. Het ging daarbij onder meer om LPG-tankstations, opslagplaatsen (PGS), ammoniakkoelinstallaties, spoorwegemplacementen en de eerder genoemde BRZO-inrichtingen. Deze groep inrichtingen (90 in de regio ZHZ) is dus breder dan de BRZO/Seveso inrichtingen (14 in de regio ZHZ) en valt zeker in de categorie “risicovormende” bedrijven. Ad 1.2.2: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd. 1.2.3 In de tekst op pagina 19 onder de tabel met Seveso-inrichtingen in Zuid-Holland Zuid wordt een onderscheid gemaakt tussen VR- en PBZO-inrichtingen. De juiste actuele terminologie is “hoge drempel” inrichtingen en “lage drempel” inrichtingen. Bij de hoge drempel inrichtingen is een preventiebeleid zware ongevallen (PBZO) en een veiligheidsrapportage (VR) verplicht. Bij de lage drempelinrichtingen volstaat een PBZO.

De tabel wekt nu de indruk dat bij hoge drempel inrichtingen alleen de VR verplicht is. Ad 1.2.3: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd. 1.2.4 Op pagina 19 wordt beschreven dat de wegen in het Basisnet aangewezen zijn als internationale verbindingen, kennen een veiligheidszone en zijn een zogenoemd ‘brand aandachtsgebied”. Feitelijk hebben deze wegen een brand aandachtsgebied. Ad 1.2.4: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd.

1.3 Sociaal maatschappelijke omgeving 1.3.1 In het nieuwe RRP is echter ook een risico toegevoegd te weten verstoring openbare orde. Alhoewel dit een reële ontwikkeling is waar de gemeenten ook rekening mee houden, zijn er al diverse andere partijen waar gemeenten en politie mee samenwerken op dit onderwerp. Zeker in het licht van de opgave die er ligt om te bezuinigen, is het wenselijk dat ook een GR zich focust op diens kerntaken en terughoudend is bij het oppakken van andere taken. Ad 1.3.1: Het klopt dat verstoring van de openbare orde een groeiend risico is en dat hier daarom in het nieuwe regionaal risicoprofiel aandacht aan wordt besteed. Het risicoprofiel heeft als primaire taak om alle risicovolle situaties binnen de veiligheidsregio die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden te inventariseren en te analyseren. Bij een verstoring van de openbare orde kan de veiligheidsregio een rol hebben als multidisciplinair platform voor de afstemming tussen hulpdiensten, gemeenten en andere betrokken partijen. Hoe we omgaan met de risico’s genoemd in het risicoprofiel wordt bestuurlijk bepaald in het beleidsplan. 1.3.2 Het is wenselijk om bij het thema “Sociaal Maatschappelijke Omgeving” en het risico openbare ordeverstoringen op te nemen dat vele verstoringen in de openbare orde tegenwoordig online aangejaagd worden.

Ad 1.3.2: Deze aanvulling is in het eindrapport doorgevoerd.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

49

1.4 Trends en ontwikkelingen 1.4.1 De OZHZ wil graag op pagina 30 toevoegen onder PFAS dat de risico’s breder zijn dan PFAS. Het kan ook gaan om andere ZZS’n (Zeer Zorgwekkende Stoffen) die in de lucht, bodem, grondwater of oppervlaktewater terechtkomen. Naast Chemours kan het bijvoorbeeld gaan om tankreinigingbedrijven, stortplaatsen, afvalverwerkers of binnenvaartschepen. De effecten op milieu en gezondheid gelden vaak voor de langere termijn. Ad 1.4.1: Er is een aanpassing in het eindrapport doorgevoerd dat PFAS valt binnen de groep Zeer Zorgwekkende Stoffen. 1.4.2 Juist in de regio ZHZ ziet en ervaart de DG&J ZHZ toenemende zorgen over de gezondheid en veiligheid van inwoners rond industrie. Het gaat daarbij niet alleen om de fysieke gezondheid, zoals zorgen over de luchtkwaliteit, de stoffen die er in hun omgeving aanwezig zijn en wat dat voor hun gezondheid betekent, maar ook over (de effecten ervan op) de mentale gezondheid. Ad 1.4.2: We onderschrijven uw opmerking en deze is meegenomen en besproken tijdens de expertsessie en de risicoweging. We nemen uw bezorgdheid mee bij het opstellen van het beleidsplan.

1.5 Overige onderwerpen 1.5.1 In het definitief concept zien wij graag voor de gemeente (Zwijndrecht) opgenomen de Avondvierdaagse en de Binnenvaartdagen als evenementen met meer dan 5.000 bezoekers. Ad 1.5.1: Deze redactionele aanpassing is in het eindrapport doorgevoerd. 1.5.2 Het Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid biedt significante inzichten in scenario’s die de regio voor zichzelf ziet. Voor de VRR zijn hierbij twee aspecten van belang: enerzijds de scenario’s met naar verwachting regio-overstijgende effecten, anderzijds de scenario’s binnen de regio Zuid-Holland Zuid waarbij voor effectieve rampenbestrijding en of crisisbeheersing burenhulp, respectievelijk bijstand nodig is. Het zou hierbij helpend zijn om in gezamenlijkheid het inzicht te verkrijgen in de benodigde capaciteiten bij de in het risicoprofiel uitgewerkte scenario’s. Ad 1.5.2: Wij waarderen de aanvulling van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond en gaan de komende beleidsperiode samen hiermee aan de slag. 1.5.3 De VRR wil het advies meegeven om rekening te houden met vaker voorkomende gelijktijdigheid van incidenten en de wijze waarop risico’s elkaar hierbij over en weer kunnen beïnvloeden. De kans bestaat dat het risicoprofiel anders een (te) rooskleurige weergave van de realiteit schetst. Ad 1.5.3: We onderschrijven het inzicht en het belang om nauw samen te werken.

We zien deze trend ook en gaan ermee aan de slag in het beleidsplan. Ook hebben we het Regionaal Risicoprofiel hierop aangepast.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

50

2. Wensen voor het nieuwe beleidsplan Naast het uitbrengen van een zienswijze op het regionaal risicoprofiel is de gemeenteraden en wettelijke adviseurs gevraagd hun wensen mee te geven voor het op te nemen beleid in het nieuwe Beleidsplan 2026-2029. Deze wensen zijn hieronder samengevat. We nemen de wensen mee naar het voorbereiding voor het nieuwe beleidsplan en zullen deze in samenhang met uitvoeringsmogelijkheden (capaciteit, middelen en expertise) wegen.

2.1 Wateroverlast en overstromingen De wens tot samenwerking met de waterschappen en betreffende veiligheidsregio’s, vanwege de te nemen maatregelen die bovenlokaal zijn en zelfs de invloedssfeer van de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid kunnen overstijgen. Er wordt gepleit voor het opnemen van concrete acties op het gebied van bewustwording en zelfredzaamheid in relatie tot hoog water in het beleidsplan. De wens is de inzichten uit trainingen en oefeningen in najaar 2024 in het beleidsplan te verwerken. Voorgesteld wordt om multidisciplinaire voorbereiding op extreme regenval en wateroverlast als beleidsdoel op te nemen, met een voorbeeld van de veiligheidsregio’s Haaglanden en Utrecht, in samenwerking met de waterschappen.

2.2 Thema zelfredzaamheid en weerbaarheid Het is belangrijk het onderwerp “zelfredzaamheid” te blijven borgen in het nieuwe beleidsplan. Hierbij wordt aandacht gevraagd voor het continueren van de regie vanuit de Veiligheidsregio vanwege de betrokkenheid van veel partijen. Daarnaast wil de gemeente graag geïnformeerd worden over hoe zij kunnen bijdragen aan het weerbaarder maken van de kwetsbare doelgroepen in hun gemeenten. Dienst Gezondheid & Jeugd Zuid-Holland Zuid heeft de wens om in het beleidsplan aandacht te besteden aan de veerkracht en weerbaarheid van mensen in de samenleving als het gaat om toename van spanningen en polarisatie, klimaatverandering en risico’s voor infectieziekten in onze regio. Bij de vertaling van het risicoprofiel naar het beleidsplan is het de wens om te onderzoeken/zichtbaar te maken in welke mate de investeringen op weerbaarheid compensatie bieden voor de inzet op repressie (zowel financieel als inhoudelijk).

2.3 Kwetsbare doelgroepen Gemeenten wordt steeds vaker geconfronteerd met extreem weer, digitale verstoringen en stroomuitvallen. We hebben speciale zorg voor onze inwoners, waaronder senioren en kwetsbare groepen. Deze groepen lopen een groter risico in genoemde scenario’s en zijn vaak minder bekend met alarmeringssystemen zoals NL-Alert. Bovendien is hun zelfredzaamheid verminderd, wat kan leiden tot hoge risico’s. De veiligheidsregio is gevraagd om bij de uitwerking van risico- en crisiscommunicatie rekening te houden met deze doelgroepen en gebruik te maken van analoge communicatiemiddelen om hen goed te informeren.

2.4 Thema sociaal maatschappelijke omgeving We zien dat de wensen voor de rol van de veiligheidsregio bij verstoring openbare orde uiteenlopen. We gaan samen met onze ketenpartners op zoek naar consensus over de manier waarop we in de komende beleidsperiode samen met dit risico om moeten gaan.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

51

2.5 Vervoer en transport Door de verwachte toename van vervoer, het gebruik van alternatieve (gevaarlijke) (brand)stoffen en de geplande onderhoudsopgaves in Zuid-Holland Zuid en daarbuiten, wordt de komende beleidsperiode aandacht gevraagd voor externe veiligheidsknelpunten langs infrastructuur. Dit heeft ook effect op de lokale infrastructuur, specifiek de route Peulenlaan-Wieling in Neder-Hardinxveld en de Rivierdijk in Boven-Hardinxveld.

2.6 Samenwerking Gevraagd is om bij het opstellen van het beleidsplan aandacht te hebben voor een (nog) intensievere samenwerking met netwerkpartners. En specifiek de samenwerking tussen de Veiligheidsregio RotterdamRijnmond en Zuid-Holland Zuid voor bovenregionale incidenten en risico’s. Ook is de wens meegegeven om de samenwerking tussen de Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J) en de GGD ZHZ in het bijzonder met de GHOR, bij de gezamenlijke opschaling bij een crisis, voort te zetten en door te ontwikkelen.

2.7 Risicocommunicatie Gevraagd is om gemeenten, partners en bedrijven nog intensiever te betrekken bij de uitvoering van risico­ communicatie en dit onderwerp prominent in het beleidsplan en risicocommunicatiestrategie terug te laten komen. Voor risicocommunicatie is het wenselijk dat de veiligheidsregio bij PFAS-gerelateerde incidenten korte lijnen onderhoudt met het PFAS-loket, zoals dat momenteel bij de DG&J in oprichting is.

2.8 Bevolkingszorg Gevraagd is de huidige samenwerking met bevolkingszorg de komende beleidsperiode te continueren. Daarbij wordt vanuit de gemeenten aandacht gevraagd voor de omvang van het door de gemeente uit te voeren werk en de beschikbare capaciteit.

2.9 Trends en ontwikkelingen Er wordt aandacht gevraagd voor de genoemde trends en ontwikkelingen, zodat we hier samen met gemeenten en andere partners, tijdig op kunnen acteren en communiceren naar onze inwoners en ondernemers.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

52

Bijlage 1 Uitwerking scenario’s

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

53

Inhoud Toelichting uitwerking scenario’s

56

Natuurlijke omgeving

59

Overstromingsscenario’s in het Benedenrivierengebied

60

1.1

Overstroming dijktrajecten 16-1 t/m 16-5 (Alblasserwaard)

66

1.2

Overstroming dijktrajecten 17-1, 17-2 en 17-3 (IJsselmonde)

71

1.3

Overstroming dijktrajecten 21-1 en 21-2 (Hoeksche Waard)

73

1.4

Overstroming dijktrajecten 22-1 en 22-2 (Eiland van Dordrecht)

76

1.5

Overstroming dijktrajecten 43-1 t/m 43-6 (grondgebied Zuid-Holland Zuid)

79

1.6

Overstroming buitendijkse gebieden

83

1.7

Doorbraak regionale keringen (boezemkades)

86

1.8

Extreem veel neerslag

93

1.9

Extreme hitteperiode

96

1.10

Extreme droogte

100

1.11

Extreme sneeuwval en ijzel

102

1.12

Storm en windhozen

105

Risicodiagram natuurlijke omgeving

107

2.

Gebouwde omgeving

108

2.1

Grote brand in gebouwen met kwetsbare doelgroepen

109

2.2

Brand in oude binnenstad

111

2.3

Instorting van een gebouw

113

Risicodiagram gebouwde omgeving

117

3.

Technologische omgeving

118

3.1

Ongeval met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en transport

119

3.2

Ongeval met gevaarlijke stoffen op spooremplacement Kijfhoek

125

3.3

Buisleidingincident

129

3.4

Ongeval met alternatieve brandstoffen: Li-ion, LNG, CNG en H2

133

3.5

Nucleair ongeval

138

3.6

Ongeval bij transport of opslag van radioactief materiaal

140

Risicodiagram technologische omgeving

143

1.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

54

4.

Vitale infrastructuur en voorzieningen

144

4.1

Langdurige stroomuitval

145

4.2

Digitale verstoring

149

4.3

Verstoring drinkwatervoorziening

151

Risicodiagram vitale infrastructuur en voorzieningen

153

5.

Verkeer en vervoer

154

5.1

Ongeval op de weg

155

5.2

Ongeval in een wegtunnel

158

5.3

Incident met personenvervoer op het spoor

161

5.4

Incident in treintunnel (HSL)

163

5.5

Ongeval op het water

166

Risicodiagram verkeer en vervoer

169

6.

Gezondheid

170

6.1

Pandemie/epidemie

173

6.2

Mazelenepidemie

177

Risicodiagram gezondheid

179

7.

Sociaal maatschappelijke omgeving

180

7.1

Grof en extreem geweld

181

7.2

Verstoring openbare orde

185

Risicodiagram sociaal maatschappelijke omgeving

187

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

55

Toelichting uitwerking scenario’s Algemeen Een scenario biedt een manier om te communiceren over en een (gezamenlijk) beeld te krijgen van toekomstige onzekerheden en factoren die van invloed zijn op beslissingen van nu. Een scenario geeft een beschrijving van: • (de aard en omvang van) één of meer met elkaar verband houdende gebeurtenissen (incidenten) die consequenties hebben voor de (nationale) veiligheid; • de aanloop tot het incident, bestaande uit de (achterliggende) oorzaak en de “trigger” die het incident feitelijk doet ontstaan; • de context van de gebeurtenissen, met een aanduiding van algemene omstandigheden en de mate van kwetsbaarheid en weerstand van mens, object en maatschappij, voor zover relevant voor het beschreven incident; • de consequenties van het incident, met aanduiding van aard en omvang; • de effecten van het incident op de continuïteit van de vitale infrastructuur. De elementen van een incidentscenario Gevolgen (impact) Mens, maatschappij, milieu

Incident/ gebeurtenissen Gevaar, dreiging

Oorzaak

Context

Aanloop en verklaring activering

Klimaat, natuur, maatschappij, locatie

De in hoofdstuk 3 ‘Risicoanalyse en scenario’s’ benoemde scenario’s zijn zoveel mogelijk aan de hand van deze elementen uitgewerkt voor de regio Zuid-Holland Zuid. Daar waar mogelijk is gekozen voor de toevoeging van een uitgewerkt representatief voorbeeld op een denkbaar geachte locatie binnen de regio Zuid-Holland Zuid. Bij de meer generieke scenario’s is soms een voorbeeld achterwege gelaten. De scenario’s en voorbeelduitwerkingen zijn opgesteld door experts in diverse multidisciplinaire bijeenkomsten. Zij hebben zich daarbij gebaseerd op bestaande planvorming, werkelijk gebeurde incidenten, literatuurstudie en eigen ervaringen. Een overzicht van geraadpleegde experts is te vinden in bijlage 3.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

56

Beoordeling van impact en waarschijnlijkheid Per incidentscenario is een impactanalyse uitgevoerd om inzicht te krijgen in de aard en omvang van de gevolgen. Deze impactanalyse is uitgevoerd conform de ‘Handreiking regionaal risicoprofiel’. De impactcriteria waarop een beoordeling per uitgewerkt scenario heeft plaatsgevonden worden in de volgende tabel weergegeven. Impactcriteria Vitaal belang

Impact criterium

1. Territoriale veiligheid

1.1 Aantasting van de integriteit (bruikbaarheid) van het grondgebied

2. Fysieke veiligheid

2.1 Doden 2.2 Ernstig gewonden en chronisch zieken 2.3 Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)

3. Economische veiligheid

3.1 Kosten

4. Ecologische veiligheid

4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)

5. Sociale en politieke stabiliteit

5.1 Verstoring van het dagelijks leven 5.2 Aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur 5.3 Sociaal psychologische impact

6. Veiligheid van cultureel erfgoed

6.1 Aantasting van cultureel erfgoed

Voor elk van deze 10 impactcriteria is een uniforme, kwantitatieve maatlat voorgeschreven (in de landelijke handreiking). De impact wordt meetbaar gemaakt op basis van een indeling naar vijf klassen. Klasse indeling impactcriteria Klasse

Impact

A

Beperkt gevolg

B

Aanzienlijk gevolg

C

Ernstig gevolg

D

Zeer ernstig gevolg

E

Catastrofaal gevolg

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

57

Voor een toelichting op en de kwantificering van de maatlat van de 10 impactcriteria wordt verwezen naar bijlage 2. Als een criterium op een scenario niet van toepassing is, wordt dit buiten beschouwing gelaten en de waarde 0 toegekend. De 10 afzonderlijke impactscores worden in een rekenmodel samengevoegd tot één totale impactscore per incidentscenario. Om de scenario’s onderling te kunnen rangschikken, is naast het bepalen van de impact, ook de waarschijnlijkheid van elk scenario beoordeeld. De rangschikking van de waarschijnlijkheidsklassen kent de volgende indeling: Klasse indeling waarschijnlijkheid Klasse

% waarschijnlijkheid

Kwalitatieve omschrijving

A

< 0,05

zeer onwaarschijnlijk

B

0,05 – 0,5

onwaarschijnlijk

C

0,5 - 5

mogelijk

D

5 - 50

waarschijnlijk

E

50 - 100

zeer waarschijnlijk

De scenariobeschrijvingen, impactbeoordelingen en waarschijnlijkheidsanalyses zijn voor alle geselecteerde incidenttypen op dezelfde wijze opgesteld en tot stand gekomen. De uitgewerkte scenariobeschrijvingen worden afgesloten met een samenvattende tabel met impactscores en de inschatting van de waarschijnlijkheidsklasse.

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

58

1. Natuurlijke omgeving

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

59

Overstromingsscenario’s in het Benedenrivierengebied Door de ligging van de regio Zuid-Holland Zuid, tussen de grote rivieren, bestaat de kans dat hoogwater tot overlast of overstromingen leidt. Zowel de delen die niet door dijken worden beschermd, het buitendijks gebied, als de delen die wel door dijken worden beschermd, het binnendijks gebied, kunnen bedreigd worden door het water. De regio Zuid-Holland Zuid ligt in het benedenrivierengebied. De waterstanden in dit gebied worden bepaald door stormvloed vanuit zee en door (hoge) rivierafvoeren, waarbij de rivieren veel water afvoeren vanuit de hoger gelegen gebieden richting zee. Hoge waterstanden kunnen worden beperkt door het sluiten of openen van stormvloedkeringen: de Maeslantkering, de Hartelkering, de Hollandse IJsselkering en de Haringvlietsluizen. Daarnaast kan het Volkerak-Zoommeer ingezet worden om extra water vanuit het Hollands Diep te bergen en daarmee de waterstand op de Oude Maas bij Dordrecht en de Noord te verlagen. Figuur 1: Ligging van waterkeringen in het Benedenrivierengebied

Aan de hand van de dominante bedreiging kan het Benedenrivieren worden opgesplitst in vijf deelgebieden (zie figuur 2). Figuur 2: Deelgebieden: zee-, faalkans-, afvoer-, bergings- en overgangsgebied 1

Het gebied van de veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid ligt, van west naar oost gezien, in het bergingsgebied, het overgangsgebied en het afvoergebied. 1) bron: Hydraulische Belastingen Benedenrivieren, 1230087-004-HYE-0001, Deltares 2017

Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Vastgesteld op 5-12-2024

60

De deelgebieden zijn: Afvoergebied: Hier is hoofdzakelijk de invloed van de rivierafvoer van belang. De hoogwatergolf kan meerdere dagen aanhouden. Hierdoor kunnen overstromingen in het rivierengebied omvangrijk zijn. Zeegebied: Hier is de invloed van getij en stormvloed dominant. De stormvloeden gaan samen met veel wind, waardoor golven (lokaal opgewekt en doordringing van golven op zee) een belangrijke rol spelen. Bij hoge stormvloeden zijn de Europoortkeringen gesloten wat nog enige opstuwing in het Europoortgebied veroorzaakt. Faalkansgebied: De overheersende bedreigingen worden in dit gebied gevormd door middelbare stormvloeden, in combinatie met het falen van de sluiting van de Europoortkeringen waardoor een stormvloed het benedenrivierengebied kan bereiken. Omdat de Europoortkeringen pas kort voor het hoogwater worden gesloten is er bij een eventueel mislukken van de sluiting vrijwel geen reactietijd meer. Bergingsgebied: De overheersende bedreigingen worden in dit gebied gevormd door hoge (maar niet extreme) rivierafvoeren die samenvallen met middelbare stormvloeden, die de afvoer vanuit de Rijn- en Maasmonding naar zee enige tijd stremmen. De Europoortkeringen zijn meestal gesloten. Door de relatief hoge afvoer zijn de hoge waterstanden in dit gebied gevoelig voor de stormduur, al dan niet in combinatie met het faseverschil tussen opzet en getij.