Rapport bevindingen informatieronde 9 april 2026.pdf

Aan: Gemeenteraad Alblasserdam Van: Informateur Onderwerp: Rapport van bevindingen Geachte gemeenteraad, Donderdag 19 maart 2026 heeft de SGP-fractie, met instemming van de andere partijen, mij benaderd om als verkenner gesprekken te gaan voeren met de diverse raadsfracties. De opdracht die meegegeven is om de mogelijkheden te verkennen die partijen geschikt achten voor het vormen van een stabiele meerderheidscoalitie; Welke:  Recht doet aan de uitslag van de verkiezingen;  Een programma oplevert dat richting geeft aan de opgaven voor Alblasserdam in de bestuursperiode 2026-2030;  Een stabiel college kan vormen voor de komende vier jaren. Werkwijze: Voor deze verkenning gelden wat betreft de werkwijze de volgende uitgangspunten:  De verkenner spreekt tenminste eenmaal vertrouwelijk en in beslotenheid met twee vertegenwoordigers van iedere partij.  De verkenner inventariseert in elk geval bij de fracties de punten die men van belang acht voor het op te stellen akkoord, de beoogde personele samenstelling van het college en de positie van de verschillende fracties op deze punten.  Tussentijds wordt de burgemeester door de informateur geïnformeerd over de voortgang van de gesprekken.  Van elk gesprek wordt een verslag op hoofdlijnen gemaakt door de griffier dat na verificatie door de gesprekspartners als bijlage in het eindverslag van de verkenner terechtkomt.

 De verkenner brengt een openbaar, schriftelijk verslag uit van zijn bevindingen. Eerst worden alle fracties geïnformeerd en vervolgens wordt het verslag openbaar gemaakt.  Daarna volgt een bijzondere raadsvergadering waarin de verkenner verslag doet van zijn bevindingen. Het proces: In het proces ben ik actief ondersteund door de griffier, Ingrid de Gruijter. Op vrijdag 27 en zaterdag 28 maart heb ik alle partijen gesproken. Daaraan voorafgaand heb ik de burgemeester en de gemeentesecretaris gesproken. Naast kennismaking, hebben we de verkiezingsuitslag geëvalueerd, en teruggeblikt op de afgelopen raadsperiode. In de gesprekken met de fracties hebben we gesproken over: - de verkiezingsuitslag - de afgelopen raadsperiode Inhoud: - wat vanuit de partij belangrijke speerpunten zijn voor de komende raadsperiode - welke belangrijke politieke keuzes voorliggen in de komende raadsperiode - wat zijn de politiek gevoelige onderwerpen - zijn er belemmeringen of zelfs breekpunten voor samenwerking met andere fracties Coalitievorming: - bereidheid tot deelname aan een coalitie - wat zijn kansrijke collegevarianten - wat is de voorkeurscoalitie, die perspectief biedt op een vruchtbare samenwerking - beschikbaarheid van potentiële wethouders kandidaten 1

In alle openheid en transparantie hebben we deze gesprekken gevoerd. Wat mij opviel is de grote betrokkenheid die alle partijen hebben op (de toekomst van) Alblasserdam. En de wil die er is om de komende periode samen te werken aan de relevante thema’s. De urgentie daarvan wordt breed gedeeld. En, om met behoud van eigen accenten, oog te hebben voor de breedte van de samenleving. De oproep die de fractievoorzitter van de SGP daartoe deed tijdens het duidingsdebat werd breed onderschreven, en gewaardeerd. Een zorg die bij alle fracties speelt is het zoeken van de juiste verhouding tussen ambities – bestuurskracht – financiën – ambtelijke capaciteit. Ook het behoud van het dorpse karakter wordt door iedereen gedeeld, waarbij er wel spanning kan ontstaan hoe zich dat verhoudt t.o.v. de ambities. Vrijdag 3 april heb ik nog een tweede gesprek gevoerd met de fracties van VVD en CDA. Gezamenlijk hebben we teruggeblikt op de afgelopen periode, en de fricties tussen de beide fracties besproken. Gezamenlijk hebben we de conclusie getrokken dat dit o.a. ontstaan is door onvoldoende heldere afspraken tussen de coalitiepartners, onduidelijkheid in de rolneming, hoe om te gaan met dualisme en het ontbreken van het tussentijds gesprek over de samenwerking. Het lijkt mij verstandig om tijdens het formatieproces dit gesprek met de beoogde coalitiepartners verder voort te zetten.

Terugblik: Alle partijen zijn toch wel verrast door de uitslag. De winst van de VVD en het verlies van D66 was onverwacht. Breed was de waardering voor de inzet van D66 binnen de raad en het college. Terugkijkend op de afgelopen periode is er veel waardering voor de wijze waarop het traject rond de bezuinigingen is verlopen. Echter, alle partijen zijn van mening dat de coalitie onvoldoende als eenheid heeft gefunctioneerd, en dat dit ook ten koste is gegaan van de bestuurskracht. Inhoud: Uit de gesprekken bleek unanieme overeenstemming over de onderwerpen die de komende periode veel aandacht zullen vragen: 1) 2) 3) 4) 5) 6)

betrouwbare overheid bestuurskracht financiën wonen en ruimtelijke ontwikkelingen accommodatiebeleid sociaal domein

Over hoe deze opgaven moeten worden aangepakt en welke prioriteit daaraan moet worden gegeven, worden door de partijen wel andere accenten gelegd. De meeste partijen geven aan de huidige afspraken rond de zondagsrust en het LHBTI-beleid te willen handhaven. Deze thema’s werden door alle partijen als politiek gevoelig benoemd, maar niet als breekpunten gezien. Ook de discussie over Vinkenwaard-Noord, al dan niet in relatie met Souburgh, het accommodatiebeleid en asielbeleid zijn genoemd als politiek gevoelige dossiers. Daarnaast is ook het daadwerkelijk uitvoeren van de genomen besluiten een aandachtspunt. Enerzijds heeft dat te maken met bestuurskracht, maar ook met de zorg die er is om door de gemeenteraad genomen besluiten weer ter discussie te stellen.

2

Coalitievorming: Alle partijen zijn van mening dat het logisch is als de SGP deelneemt aan de coalitie. Niet alleen omdat deze partij de grootste is, maar ook vanwege de constructieve wijze van oppositievoeren de afgelopen periode. De meeste partijen geven aan een combinatie van SGP en VVD de meest logische te vinden. Waarbij als derde partij het CDA en de ChristenUnie (al dan niet als alternatief) zijn genoemd. De eerste keuze van GroenLinks-PvdA is een combinatie van SGP, GroenLinks-PvdA en ChristenUnie of CDA. D66 heeft aangegeven zich bescheiden op te stellen vanwege de verkiezingsuitslag. En heeft als enige partij aangegeven voor zichzelf geen rol te zien in een mogelijke coalitie. Zowel SGP, VVD, CDA als GroenLinks-PvdA geven aan een wethouders kandidaat te hebben. ChristenUnie is bereid op zoek te gaan naar een geschikte kandidaat, mocht dit relevant worden. Op D66 na hebben de andere partijen de voorkeur om te werken met een coalitieakkoord, D66 is voorstander van een raadsakkoord. Advies: Als uitkomst van de gevoerde besprekingen is mijn advies om de formatiebesprekingen op te starten gericht op een coalitie van SGP-VVD-CDA. Dit doet recht aan de winnaars van de verkiezingen, de breedte van de samenleving, en de onderlinge verhoudingen.

Hoewel er op onderdelen andere accenten gelegd worden, zijn er naar mijn mening voldoende overeenkomsten om een stabiele coalitie te vormen. Op inhoud liggen de genoemde partijen dichter bij elkaar dan met GroenLinks-PvdA en ChristenUnie. Tijdens de bezuinigingsronde is de keuze gemaakt voor 3 wethouders (2,4 fte). Gezien de ambities van de gemeente lijkt me dit wel een aandachtspunt tijdens de formatie. En wellicht een bespreekpunt. Formatieproces: Mijn advies is om bij het opstellen van het coalitieakkoord in ieder geval aandacht te besteden aan de onderstaande thema´s: 1) Bestuurskracht en betrouwbare overheid Het is een opdracht om een herkenbaar, daadkrachtig bestuur te zijn, dat naast de inwoners staat, met inbegrip van een goede dienstverlening, participatie en tijdige communicatie. Een herkenbaar, daadkrachtig bestuur weet ook wat het is om een collegiaal bestuur te zijn: hoe werken we in het college met elkaar samen en hoe geven we vorm aan de samenwerking met de raad? In de verkenningsfase hebben alle partijen aandacht gevraagd voor thema’s als de kloof tussen de burger en de politiek, het wantrouwen richting de overheid etc. Dit uit zich ook in de steeds lager wordende opkomst bij verkiezingen en het aantal blanco stemmers.

Gezamenlijk deze handschoen oppakken, als raad, college en ambtelijke organisatie, om de cohesie binnen de samenleving te vergroten lijkt me noodzakelijk. De gemeenteraad heeft veel ambities, de vraag is wel of de ambtelijke organisatie voldoende bestuurskracht heeft om dit waar te maken. De kwetsbaarheid van de organisatie, het invullen van vacatures, het binden van personeel aan de organisatie is een opdracht voor de komende periode. In het verlengde hiervan: is er voldoende capaciteit beschikbaar om de ambities waar te maken, of moeten ambities geprioriteerd worden. 3

Daarmee verwant is ook de regionale samenwerking. Hoe verhoudt de gemeente zich ten opzichte van de verbonden partijen? In toenemende mate kunnen ambities alleen gerealiseerd worden door regionale samenwerking en/of afstemming. Dit vereist bestuurlijk en ambtelijk de nodige aandacht. 2) Financiële situatie De afgelopen periode is er een intensief traject gelopen m.b.t. de noodzakelijke bezuinigingsopgave. Een aantal van de genomen beslissingen moet de komende periode nog geïmplementeerd worden, dat vereist de nodige aandacht en sturing. Daarnaast vraagt ook de onzekere financiële situatie van de gemeente (ravijnjaar 2028?) blijvend aandacht. Dit wordt o.a. versterkt door de ontwikkelingen bij de jeugdzorg, de vele ambities van de gemeente die ook financiële consequenties hebben. En, last but not least, de onzekere internationale omstandigheden. Een gesprek over de (ontwikkeling van de) lokale lasten ligt voor de hand. Van andere orde is het maken van een kwaliteitsslag m.b.t. de planning- en controlproducten door realistischer te begroten, daardoor wint ook de financiële meerjarenplanning aan kwaliteit. Het is zinvol om vanuit de organisatie en het college samen met de auditcommissie hier gezamenlijk in op te trekken. 3) Ruimtelijke ontwikkelingen Het realiseren van de bouwopgave (700 woningen). Voor een gemeente met de omvang van Alblasserdam een forse opgave.

Maar voor het in stand houden van de voorzieningen noodzakelijk. Nieuwbouw biedt ook kansen voor starters, senioren en bevordert de doorstroming. Het is belangrijk is om lopende projecten, die de afgelopen periode om wat voor reden vertraging hebben opgelopen, vlot te trekken. Daarnaast ook keuzes maken voor toekomstige woningbouwlocaties. Zowel uitbreidings- als inbreidingslocaties bieden mogelijkheden, met aandacht voor leefbaarheid. De discussie over Vinkenwaard-Noord/Souburgh moet beslecht worden. Dit biedt tevens ook duidelijkheid voor ondernemers, met mogelijkheden voor bedrijfsverplaatsingen. Ook initiatieven van inwoners als creatief bouwen, of initiatieven als mantelzorgwoningen en optoppen actief ondersteunen. Maak daarnaast ook afspraken binnen de coalitie (en zo mogelijk met de raad als collectief) over de huisvesting van Oekraïners, statushouders en asielzoekers. 4) Leefbaarheid en veiligheid Alblasserdam heeft grote veiligheidsincidenten gehad de afgelopen periode. De capaciteit van de handhaving is nadrukkelijk een aandachtspunt. Aanpak van drugscriminaliteit en andere ondermijnende criminaliteit vereist de nodige aandacht. Jeugdcriminaliteit aanpakken en d.m.v. preventie voorkomen. Samen met inwoners, politie en instanties werken aan verbetering van de veiligheid.

Aandacht voor de leefbaarheid van de wijken, het in stand houden van voorzieningen, het vergroten van de sociale cohesie, de sociale infrastructuur zijn thema’s die ook aandacht behoeven. In het verlengde hiervan spelen uiteraard ook onderwerpen als armoedebeleid en minimabeleid. Kortom, de vertaling van de visie op het sociaal domein naar de samenleving. Maak een keuze voor de rolneming door de gemeente versus de markt.

4

Samenwerking: U hebt elkaar als raad en college nodig. Blijf investeren in onderlinge relaties, met als intentie om gezamenlijk de komende periode intensief samen te werken aan een mooier Alblasserdam. Samenwerking slaagt alleen als de coalitie investeert in samenwerking met alle partijen in de raad. Niet alleen het college heeft daarin een verantwoordelijkheid, maar evenzo alle raads- en commissieleden. Het betekent ook iets voor de rol van de oppositie. Goed oppositie voeren gaat niet vanzelf. Met een proactieve en constructieve wijze van oppositievoeren kun je verrassend veel bereiken. Gezien de ervaringen van de afgelopen raadsperiode lijkt het me raadzaam om bij de start van het nieuwe college heldere afspraken te maken over de omgang met elkaar als collegepartijen. De verwachtingen op elkaar af te stemmen en met de coalitie evaluatiemomenten in te bouwen. Dit om verrassingen te voorkomen, en daarnaast actief te (blijven) werken aan de onderlinge relaties. Bespreek ook de verwachting die de raad, c.q. de coalitie, heeft van de burgemeester als voorzitter van de raad en het college, als het gaat over de onderlinge samenwerking, en zijn rolneming t.o.v. het college en/of de individuele collegeleden. Tot slot: Mijn dank voor de fijne en open wijze waarop de gesprekken zijn gevoerd.

De voorgestelde coalitie gaat naar ik verwacht leiden tot een stabiel college voor de komende vier jaren. En dat in het belang van alle inwoners van de gemeente Alblasserdam. Sliedrecht, april 2026 Hans Tanis informateur

NB: Als bijlagen zijn bijgevoegd de door de respectievelijke partijen geaccordeerde gespreksverslagen.

5