Raadsinformatiebrief proceswijziging herijking Participatiewet.pdf

Raadsinformatiebrief Onderwerp

: Inhoud aangepast proces herijking Drechtstedelijke uitvoering Participatiewet

Aanleiding

: Wijziging van het proces herijking Drechtstedelijke uitvoering Participatiewet

Datum

: 23 juli 2024

Portefeuillehouder

: Margreet de Deugd

Schrijver

: Wilfred Boele

Geachte leden van de gemeenteraad, Eerder bent u geïnformeerd over het proces van herijking van de Drechtstedelijke uitvoering van de Participatiewet. In deze brief beschrijven we op basis van input van de GR Sociaal waarom en hoe dit proces wordt aangepast. Aan het einde van de brief maken we als college nog enkele aanvullende opmerkingen. Het proces tot nu toe In het herijkingproces wordt een onderscheid gemaakt tussen de beeldvormde fase, de oordeelsvormende fase en de besluitvormende fase. De beeldvormende fase is ingeleid met de startnotitie herijking kaders Participatiewet. In de startnotitie gaat veel aandacht uit naar de inhoud en gevolgen van de voorgenomen wijziging van de landelijke Participatiewet. Ook wordt informatie geboden over de uitvoering van de Participatiewet in de Drechtsteden. Verder is er tijdens een regionale bijeenkomst op 30 januari 2024 aandacht besteed aan de startnotitie. Dit gebeurde op een bijeenkomst die in het teken stond van de pijler Menselijk Kapitaal van de Groeiagenda Smart Delta Drechtsteden. Tijdens deze bijeenkomst zijn de gemeenteraden beter geïnformeerd over de noodzakelijke verbinding tussen het herijkingsproces en het economisch en sociaal arbeidsmarktbeleid.

Wetsvoorstellen Participatiewet in Balans en Handhaving sociale zekerheid Aanvankelijk was het plan om de tweede fase van het herijkingsproces (de oordeelsvormende fase) te starten aan de hand van een vervolgnotitie met daarin mogelijkheden tot het maken van beleidskeuzes. Er is uiteindelijk besloten daar vanaf te zien. Dit hangt samen met vertraging in het realiseren en invoeren van relevante landelijke wetten. Op landelijk niveau wordt er gewerkt aan de wetsvoorstellen Participatiewet in Balans en Handhaving sociale zekerheid. De wetswijzigingen zetten in op het verminderen van eisen die de Participatiewet aan inwoners stelt. De beoogde wijzigingen zorgen ervoor dat individuele omstandigheden van de inwoners meer centraal worden gesteld bij de keuzes voor het ontwikkelen naar regulier betaald werk of een andere vorm van participatie en activering. Zo lijkt het erop dat de handelingsruimte van de uitvoerende professional vergroot gaat worden. Verder is het voornemen bijstandsgerechtigden meer ruimte te geven tot het verlenen van mantelzorg. Een ander voornemen is het mogelijk maken een bufferbudget te verstrekken om zo te voorkomen dat mensen die parttime werken onder de bijstandsnorm uitkomen. Het proces van het komen tot de wetsvoorstellen Participatiewet in Balans en Handhaving sociale zekerheid is echter vertraagd.

Een belangrijke oorzaak zijn de verandering in politieke verhoudingen die na de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen zijn opgetreden. De verwachting is dat de 1

implementatie van een deel van de wetgeving pas in 2026 zal plaatsvinden. Omdat de wetten wel belangrijke input bieden voor een vervolgnotitie met daarin beleidskeuzes, is besloten de herijking van de Drechtstedelijke uitvoering van de Participatiewet te temporiseren. Waarover informeren en input ophalen Het temporiseren betekent niet dat de herijking nu in de pauzestand wordt gezet. In het domein van toeleiden naar werk zijn er ontwikkelingen die het verdienen om het gesprek met elkaar te voeren. Het gaat daarbij vooral om veranderingen in het bijstandsbestand . Vooral vanwege de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt zijn er nog maar weinig bijstandsgerechtigden met relatief weinig afstand tot de arbeidsmarkt. De inspanningen in de praktijk zijn echter vooral op deze groep gericht geweest. Nu kan dat niet meer; er gaan nu meer inspanningen naar bijstandsgerechtigden met relatief veel afstand tot de arbeidsmarkt. Het gesprek met de raden kan gaan over de vragen en uitdagingen die dit oproept. Denk hierbij aan de verwachtingen die we mogen hebben van deze groep (mag van iedereen verwacht worden dat ze een reguliere baan vinden, of is het beter in te zetten op alternatieven?), aan de verplichtingen die we kunnen stellen, en aan het beleidsinstrumentarium dat we kunnen inzetten. Er zijn nog tenminste twee thema's die ook aandacht verdienen.

De eerste betreft de vorming van zogeheten werkcentra, waarop de landelijke overheid inzet. In werkcentra wordt ondersteuning geboden aan mensen die loopbaanadvies willen en aan werkgevers, en worden de krachten van meerdere organisaties gebundeld. Een volgend thema is Drechtwerk. Bij de Sociale Dienst leeft de wens Drechtwerk om te vormen naar een bedrijf dat niet alleen is gericht op het aan het werk houden van mensen met een SW-indicatie en het aan de slag zetten van beschut werkers, maar tot een bedrijf dat is gericht op ontwikkeling van mensen. Daarbij kan het gaan om een bredere doelgroep dan SW'ers en beschut werkers. Relevant in dit verband is dat gemeenten met het oog op het omvormen van sociale werkbedrijven naar ontwikkelbedrijven enige aanvullende middelen ontvangen van het Rijk. De nieuwe landelijke wetgeving zal te zijner tijd in principe tot aanpassingen van de lokale verordening werk en inkomen leiden. In dit stadium valt nog niet te overzien of de wijzigingen tegelijk doorgevoerd zullen worden met de wijzigingen naar aanleiding van het lokale gesprek over de hierboven beschreven thema's, of dat er tweemaal wijzigingen doorgevoerd zullen gaan worden. Duidelijk is wel dat het lokale sowieso belangrijke input oplevert voor hoe invulling gegeven gaat worden aan de Drechtstedelijke uitvoering van de Participatiewet.

Aanvullende opmerkingen van het college Het college meent dat het belangrijk is om in gesprek te gaan over de hierboven beschreven thema's: ondersteuning aan bijstandsgerechtigden met relatief veel afstand tot de arbeidsmarkt, het werkcentrum en de doorontwikkeling van Drechtwerk. We maken over elk van de drie thema's een enkele aanvullende opmerking. Ondersteuning aan bijstandsgerechtigden met relatief veel afstand Het is van belang dat het beleid tot het aan de slag helpen van bijstandsgerechtigden verandert. In het kielzog van de economische crises in de jaren '70 is landelijke wetgeving ontwikkeld die ervan uit gaat dat bijstandsgerechtigden door middel van financiële prikkels en dwang en drang gestimuleerd kunnen worden om een baan te vinden. Het is al een tijd duidelijk dat deze aanpak niet altijd passend is. We vinden het dan ook belangrijk dat professionals in staat worden gesteld op basis van individuele kenmerken te beoordelen wat het beste is, en dat het beschikbare beleidsinstrumentarium dat kan worden ingezet voor cliënten hierop wordt aangepast. We benadrukken dat deze omslag het belang van het lokaal aanbieden van dienstverlening doet toenemen. Onder andere omdat meer aandacht voor de individuele situatie van de cliënt betekent dat er ook meer besef is van dienst beperkte mobiliteit. Die beperktheid maken het extra belangrijk lokale 2

dienstverlening en mogelijkheden om aan de slag te gaan aan te bieden. Ook wijzen we op het belang van de rol die lokale werkgevers kunnen spelen voor de doelgroep. In Alblasserdam zijn er sociale werkgevers die echt wat kunnen betekenen voor deze doelgroep. Het werkcentrum Over het werkcentrum merken we op dat er binnenkort dienstverlening aangeboden gaat worden vanuit het Alblasserdamse Brughuis. We zijn er trots op dat we na Dordrecht de eerste Drechtstendengemeente zijn waar de dienstverlening aangeboden gaat worden. Meer informatie over het werkcentrum in het Brughuis vindt u in een aparte RIB. Drechtwerk Over Drechtwerk merken we op dat het voor ons duidelijk is dat het gesprek gevoerd moet worden over de toekomst van het bedrijf. Dit alleen al omdat, vanwege het afsluiten van instroom voor nieuwe SW'ers sinds 2015, het aantal mensen dat actief is flink is gekrompen en alleen maar verder zal afnemen. Dit heeft onder meer als gevolg dat de relatieve kosten oplopen. Bij het beoordelen van voorstellen over een nieuwe koers is voor ons een bepalend criterium dat het bedrijf een noodzakelijke meerwaarde vervult in het landschap van voorzieningen en organisaties ten aanzien van het toeleiden naar werk.

Het feit dat het Rijk aan ons enige middelen beschikbaar stelt voor de ontwikkeling van Drechtwerk is dus voor ons op zichzelf nog geen reden om die middelen daadwerkelijk in Drechtwerk te investeren. Ten slotte: we hebben het voornemen om het gesprek met de raad aan het einde van dit jaar of in het begin van volgend jaar te laten plaatsvinden. Over de precieze datum overleggen we nog met de Sociale Dienst. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

de waarnemend secretaris H. Schnitker

de burgemeester J.W. Boersma

3