Raadsinformatiebrief n.a.v. vragen over aantal inwoners met bijstandsuitkering.pdf

Raadsinformatiebrief Onderwerp

: Duiding van het aantal Alblasserdammers met een bijstandsuitkering

Aanleiding

: Vragen ingediend door de PvdA-fractie op 25 november 2024

Datum

: 7 januari 2025

Portefeuillehouder

: Margreet de Deugd

Schrijver

: Wilfred Boele

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 25 november 2024 zijn er door de fractie van de PvdA verschillende vragen ingediend die betrekking hebben op het aantal mensen met een bijstandsuitkering in Alblasserdam. In deze brief geven wij u antwoord op de gestelde vragen. Voor het beantwoorden van de vragen is onder andere gebruik gemaakt van input van de Sociale Dienst. Hieronder vindt u eerst de inleiding op de vragen zoals aangeleverd door de fractie van de PvdA. In de begrotingsstukken noteerden wij onlangs dat er volgens het CBS in Alblasserdam per 10.000 inwoners een percentage van 278.1 bekend is met een bijstandsuitkering. Ten opzichte van het normeringspercentage van 173,7 voor gemeenten < 25.000 is dit een significant verschil. We willen graag meer inzicht verkrijgen in dit verschil. Vandaar de inzet van de volgende vragen. Vragen en antwoorden Vraag 1 Kunt u verklaren waarom het bijstandspercentage in Alblasserdam significant hoger ligt dan het landelijke normeringspercentage onder vergelijkbare gemeenten? Antwoord In vergelijking met andere gemeenten met minder dan 25.000 inwoners is het aantal bijstandsgerechtigden inderdaad relatief hoog. We merken ook op dat Alblasserdam in vergelijking met het landelijk gemiddelde in positieve zin afwijkt.

Alblasserdam telt namelijk bijna 280 uitkeringen per 10.000 inwoners en het landelijk gemiddelde is 340 uitkeringen per 10.000 inwoners. Dat het percentage ten opzichte van andere kleine gemeenten hoger ligt heeft te maken met feit dat Alblasserdam zich in een hoog stedelijk gebied bevindt. Stedelijke gemeenten hebben namelijk, met uitzondering van de noordelijke provincies, naar verhouding veel meer mensen in de bijstand dan plattelandsgemeenten. De gemiddelde sociaaleconomische status van Alblasserdammers speelt ook een rol. Dit gemiddelde kan worden afgeleid uit de zogenaamde sociaaleconomische statusscore (SES-score). Deze wordt bepaald op basis van arbeidsmarktdeelname en daarnaast op basis van welvaart en opleidingsniveau. Bij een hogere score zijn inwoners langduriger aan het werk en/of welvarender en/of hoger opgeleid. De statusscore van Alblasserdam is lager dan die van de Drechtstedengemeenten Hendrik-Ido Ambacht, Papendrecht en Hardinxveld-Giessendam.

1

Ten slotte merken we op dat de inzet van de Sociale Dienst ten aanzien van Alblasserdamse bijstandsgerechtigden ook een verklarende factor is. Deze inzet is naar onze overtuiging lange tijd niet voldoende geweest. De precieze invloed daarin is lastig te duiden, want het toeleiden naar werk van bijstandsgerechtigden is maar beperkt maakbaar, maar het speelt wel een rol. Dat de inzet voor verbetering vatbaar is heeft u indringend laten weten aan de Sociale Dienst in uw zienswijze op de Voorjaarsbrief en op de begroting 2025 van de GR Sociaal. Ook ambtelijk en op andere bestuurlijke manieren is dit naar voren gebracht. We zijn blij dat er verbetering is ingetreden. Zo is de inzet vanuit het Brughuis voor toeleiden naar werk door de Sociale Dienst in de loop van 2024 flink vooruit gegaan. Verder zien we verbetering ten aanzien van de inspanningen gericht op het aan de slag krijgen van statushouders. Vraag 2 Welke factoren spelen volgens u een rol in deze situatie (refererend naar demografische, economische of beleidsmatige oorzaken)? Antwoord Zie het antwoord op vraag 1. Vraag 3 Hoe verhoudt Alblasserdam zich op dit vlak tot andere vergelijkbare gemeenten in de regio? Antwoord Alblasserdam is vergelijkbaar met de andere Drechtsteden gemeenten en bevindt zich in de middenmoot.

Dordrecht, Zwijndrecht en Sliedrecht hebben naar verhouding van hun inwoneraantal meer bijstandsgerechtigden en Hardinxveld-Giessendam, Papendrecht, Hendrik-Ido-Ambacht minder. Vraag 4 Zijn er trends of specifieke kenmerken van Alblasserdam die bijdragen aan deze cijfers? Zo ja, welke zijn dit dan? Antwoord Voor het antwoord op de vraag over de specifieke kenmerken van Alblasserdam: zie het antwoord op vraag 1. Er zijn betekenisvolle trends gaande in het bijstandsbestand. Daar hebben alle gemeenten echter min of meer mee te maken. Ze zijn daarmee geen verklaring voor de vraag waarom het aantal bijstandsgerechtigden in onze gemeente ten opzichte van andere kleine gemeenten relatief hoog is. Vraag 5 Welke maatregelen zijn de afgelopen jaren genomen om het aantal bijstandsuitkeringen in onze gemeente te verminderen? Antwoord a. Er wordt extra inzet gepleegd op de begeleiding van de statushouders. Voor deze doelgroep is binnen de Sociale Dienst een aparte afdeling ingericht. Er is nu, in aanvulling op specifiek het inburgeren, veel meer aandacht voor participatie. b. Er is een nieuw ontwikkelprogramma opgezet in de werksetting bij Drechtwerk. Dit programma beoogt het potentieel van betreffende inwoners te stimuleren en door te ontwikkelen. c. Lokaal hebben we ingezet op het laten toenemen van een variëteit aan zogenaamde participatieplekken.

Hier kunnen mensen die (nog) niet toe zijn aan regulier werk, participeren. Die plekken zijn er bij o.a. bij Helpende Handen en atelier Miekas (beide gevestigd in de Participand) en daarnaast onder meer bij Smile en de Kinderboerderij. d. Alblasserdam is samen met Dordrecht de eerste Drechtstedengemeente die een eigen locatie van het Werkcentrum heeft. Deze opereert vanuit het Brughuis. Dat we de eerste zijn hangt 2

samen met de kwaliteiten van het Brughuis en met lokale inspanningen in het kader van Kansrijk (zie hieronder). Het Werkcentrum is een plek voor iedereen met een vraag over werk of scholing. Zie voor meer informatie de betreffende Raadsinformatiebrief van 23 juli 2024. e. Onder de vlag van Kansrijk Alblasserdam wordt er door een daarvoor aangestelde projectleider aanvullende inzet gepleegd. Kansrijk richt zich niet alleen op bijstandsgerechtigden, maar op mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt in het algemeen. Via Kansrijk worden mensen bemiddeld naar aan een passende opleiding, een stage of een baan bij een werkgever die in Alblasserdam is gevestigd. Het eigene van de aanpak is dat er niet top-down en vanuit een overheidsbril wordt geopereerd, maar dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij daar waar er energie is. Zo wordt aangesloten bij initiatieven van De Voedselbank en het lokale jongerenwerk. Vraag 6 Wat is de effectiviteit van deze maatregelen geweest? Antwoord Het is ter inleiding goed op te merken dat veel inzet gericht op participatie van bijstandsgerechtigden weliswaar bijdraagt aan de ontwikkeling en het welbevinden van de betreffende inwoners, maar zich slechts beperkt vertaalt in vermindering van het aantal mensen in de bijstand.

Dit heeft te maken met het feit dat een groot aandeel bijstandsgerechtigden kampt met complexe problemen en dat een deel van hen kampt met problematiek op diverse leefgebieden. Dan een indicatie van de effectiviteit per onderdeel van het antwoord bij vraag 5. Waar het gaat om activiteiten die primair worden uitgevoerd door de Sociale Dienst (a en b), merken ze op dat u aanvullende informatie kan vinden in de jaarlijks terugkerende verantwoordingsstukken (denk aan de Voorjaarsbrief en de Najaarsbrief). a. Extra inzet op begeleiding statushouders. In het eerste half jaar van 2024 is de omvang van de groep statushouders in de Drechtsteden die onder de oude inburgeringswet is ingeburgerd gedaald met 95 personen. b. Nieuw ontwikkelprogramma bij Drechtwerk In het eerste half jaar van 2024 hebben 51 inwoners uit de Drechtsteden het nieuwe ontwikkelprogramma gevolgd en hebben 63 inwoners individuele modules gevolgd. c. Lokale participatieplekken De lokale inzet heeft ertoe geleid dat Alblasserdam t.o.v. het gemiddelde van de Drechtstedengemeenten een relatief veelzijdig en groot aanbod heeft. Verder is in 2024 het aantal mensen op een participatieplek met plus minus 10 personen toegenomen: van rond de 30 naar rond de 40. d. Eigen locatie Werkcentrum Deze is nog te kort in Alblasserdam gevestigd om uitspraken over de effectiviteit te kunnen doen.

Duidelijk is dat er uitstekende samenwerking is met Kansrijk. Verder zetten we in op een goede borging in het Brughuis. e. Kansrijk Alblasserdam Vanuit Kansrijk Alblasserdam is er al aan zo'n 80 mensen ondersteuning geboden. Het gros daarvan is gebeurd in 2024. Dat laatste komt omdat er ondertussen een uitgebreid netwerk is opgebouwd, en ook vanwege het succesvolle element in de methode: aansluiten bij waar de energie is. Vraag 7 Zijn er specifieke plannen of beleidsinitiatieven ingezet voor de toekomst? 3

Antwoord Er spelen vele ontwikkelingen in het domein van het ondersteunen van de participatie van bijstandsgerechtigden. Niet alles kan daarbij als specifiek plan of beleidsinitiatief worden gezien, maar met het oog op volledigheid informeren we u over die ontwikkelingen. Er is een herijkingstraject gaande van de Drechtstedelijke uitvoering van de Participatiewet. In een Raadsinformatiebrief (datum 23 juli 2024) bent u geïnformeerd over het feit dat het betreffende proces is gewijzigd. Het herijkingstraject houdt verband met de verandering van het bijstandsbestand: vooral door de langdurige krapte op de arbeidsmarkt heeft een telkens groter percentage van het bestand relatief veel afstand tot die arbeidsmarkt. Dit leidt tot de vraag hoe daar mee om te gaan. Verder is op nationaal niveau sprake van een verandering van inzichten over hoe mensen in de bijstand te stimuleren tot werk. Deze verandering betreft in het kort een beweging van een meer prikkelgerichte benadering (het opleggen van allerlei verplichtingen aan bijstandsgerechtigden met daarbij dreiging tot sancties in de zin van het verminderen van het verlagen van de uitkering), naar een meer zachte benadering, waarbij wordt erkend dat regulier werk niet voor iedereen mogelijk is. Deze verandering gaat zich vertalen in aanpassingen van de Participatiewet.

Dat zal vervolgens weer gaan leiden tot wijzigingen in de lokale verordening. Verder gaan we in 2025 lokaal verder met het faciliteren van de ontwikkeling van het Werkcentrum en met het investeren in lokale participatieplekken. Het project Kansrijk zal vermoedelijk in 2025 tot een einde komen, waarbij we oog hebben voor de borging. Ten slotte willen we in 2025 werken aan een nieuwe balans tussen lokale en regionale inzet. Dit omdat onze lokale expertise en voorzieningen toenemen en we potentie zien voor veelbelovende vervolgontwikkelingen, maar we die lokale inspanningen wel terug willen zien in onze regionale financiële afdracht. Daarvoor gaan we kritisch kijken naar wat we vanuit de regio wel en niet nodig hebben. Vraag 8 Welke doelen heeft de gemeente gesteld om deze cijfers op de middellange en lange termijn terug te dringen? Antwoord Zie het antwoord op vraag 7. We vertrouwen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

de secretaris M. van Hall

de burgemeester J.W. Boersma

4