Raadsinformatiebrief brede ondersteuning Kinderopvangtoeslag en hersteloperatie.pdf

Raadsinformatiebrief Onderwerp

: Stand van zaken brede ondersteuning Kinderopvangtoeslag

Aanleiding : Informeren over de stand van zaken m.b.t. de afhandeling en ondersteuning door en van de GR Sociaal inzake de Hersteloperatie Kinderopvangtoeslag in de Drechtsteden. Datum

: 24 februari 2026

Portefeuillehouder

: Margreet de Deugd

Schrijver

: K.M. Wiersma

Geachte leden van de gemeenteraad, U ontvangt deze raadsinformatiebrief om u te informeren over de stand van zaken m.b.t. de afhandeling en ondersteuning door en van de GR Sociaal inzake de Hersteloperatie Kinderopvangtoeslag in de Drechtsteden. Aanleiding en doel raadsinformatiebrief Sinds september 2020 ondersteunen gemeenten, op verzoek van het kabinet, de tienduizenden ouders die zijn getroffen door de problemen met kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst/Toeslagen compenseert gemeenten daar financieel voor1. De Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) biedt geen aanvullende hulp of ondersteuning derhalve wordt dit door de gemeenten geboden. Gemeenten hebben de taak brede ondersteuning te bieden op de vijf leefgebieden (huisvesting, schulden, inkomen, zorg en gezin) aan alle (mogelijk) gedupeerden die zich aanmelden. Het is de bedoeling dat gemeenten de helpende hand bieden en naast hun inwoners staan voor de brede ondersteuning, waarin de menselijke maat leidend is. Deze brede ondersteuning is vrijblijvend. De gemeente stelt, op het moment dat de (mogelijk) gedupeerde zich meldt, de hulpvraag vast en doet wat op dat moment nodig is om een nieuwe start te faciliteren. De Sociale Dienst Drechtsteden (SDD) voert voor de gemeente Alblasserdam en de Drechtsteden de brede ondersteuning uit aan de gedupeerde ouders.

Hiervoor is het Hulpteam Toeslagen Drechtsteden opgericht. Het hulpteam bestaat uit 17 regisseurs en een projectmanager. De brede ondersteuning wordt uitgevoerd in opdracht van de Drechtstedengemeenten op basis van een dienstverleningsovereenkomst. De kosten voor de brede ondersteuning worden volledig doorbelast aan het Rijk door middel van een SPUK. De uitvoering voor de GR Sociaal én de gemeenten is daarom kostenneutraal. In de raadsinformatiebrief die in het najaar van 2023 is gestuurd is uitgebreid ingegaan op de manier waarop de brede ondersteuning verloopt. Sindsdien zijn er zowel landelijk als lokaal wijzigingen geweest in de dienstverlening. In deze raadsinformatiebrief wordt de actuele stand van zaken weergegeven van Brede Ondersteuning binnen de Drechtsteden en Alblasserdam. Ook worden de landelijke ontwikkelingen inzake de voortgang van de Hersteloperatie Kinderopvangtoeslag beschreven.

1

Voor een uitgebreidere toelichting op de brede ondersteuning, zie bijlage 1.

Inzicht in de Drechtsteden en Alblasserdam Hieronder staat een overzicht van het aantal gedupeerde ouders per gemeente in de caseload van het hulpteam en het totaal aantal erkend gedupeerden volgens de Belastingdienst. In de caseload van de GR Sociaal zijn ongeveer 1200 inwoners bekend. Dit betekent echter niet dat alle inwoners actieve ondersteuning ontvangen. Dit omdat een deel van de mensen al ondersteuning heeft ontvangen of men geen behoefte heeft aan ondersteuning. Hieronder volgt de onderverdeling per gemeente tot en met 5 januari 2026.

Voor Alblasserdam is dus bekend dat er 52 gedupeerde ouders zijn en 58 kindregelingen. Deze gedupeerden kunnen vrijblijvend aanspraak maken op mogelijke ondersteuning door de SDD. Momenteel hebben 43 gedupeerden de SDD benaderd voor ondersteuning, waarvan nog 14 trajecten lopend zijn. De gemeente Alblasserdam heeft de voortgang van deze lokale casussen nadrukkelijk onder de aandacht gebracht bij de SDD. De SDD werkt aan het nader duiden van de actuele stand van zaken. Zodra hierover meer helderheid is, wordt dit betrokken in de verdere bestuurlijke en ambtelijke afstemming. Landelijk ontwikkelingen In januari 2025 verschenen de uitkomsten van de Commissie-Van Dam in het rapport Minder beloven, meer doen. In dit rapport zijn diverse knelpunten gesignaleerd die spelen in de hersteloperatie van de toeslagenaffaire. Met betrekking tot de brede ondersteuning die de gemeenten uitvoeren is gesignaleerd dat er tussen de gemeenten (te) veel verschillen zijn in aanpak. Daarom wordt gestuurd op harmonisering van de brede ondersteuning, waardoor er minder verschillen zijn tussen gemeenten. Daarnaast is landelijk een bestuurlijk regisseur aangesteld die o.a. gaat werken aan verdere harmonisatie van de brede ondersteuning. Twee concrete aandachtspunten die de Commissie noemt zijn de duur van de brede ondersteuning en het opstellen van een beleidskader.

Inmiddels hebben beide aandachtspunten een uitwerking gekregen. Wet aanpassing termijnen hersteloperatie toeslagen Per 1 januari 2025 is de Wet aanpassing termijnen hersteloperatie toeslagen (Wht) in werking getreden. Dit betekent dat er vaste termijnen gelden voor de brede ondersteuning door gemeenten aan gedupeerden.

Pagina 2 van 8

Voor inwoners betekent dit: - binnen acht weken na het eerste gesprek is een plan van aanpak opgesteld en vastgelegd - binnen zes maanden na het eerste gesprek volgt een besluit over het verstrekken van noodzakelijke materiële voorzieningen en hulpverlening - binnen twee jaar na het eerste gesprek is het plan van aanpak uitgevoerd eventueel vindt er, indien er nog een hulpvraag is, overdracht plaats naar reguliere hulp- en dienstverlening Beleidsregels Een van de maatregelen om de brede ondersteuning door gemeenten te harmoniseren is het instellen van beleidsregels. Die zijn bedoeld om mensen duidelijkheid te bieden over welke ondersteuning zij mogen verwachten en hoe. De VNG heeft hiertoe model beleidsregels opgesteld in samenwerking met vertegenwoordigers van de gemeenten. In de GR Sociaal hebben we deze beleidsregels (grotendeels) overgenomen. Deze beleidsregels leggen uit wat het doel is van de brede ondersteuning, wat geen onderdeel is van de brede ondersteuning, wie tot de doelgroep behoort, hoe het proces van aanvraag tot toekenning verloopt en welke vormen van voorzieningen kunnen worden toegekend. Met deze beleidsregels zet de GR Sociaal zich in op transparantie over het proces en inhoud richting inwoners en de uitvoering.

Belangrijk om hierbij op te merken is dat de brede ondersteuning altijd maatwerk blijft, waarbij oog is voor de individuele omstandigheden van de inwoner. De aanpassingen die zijn doorgevoerd ten opzichte van de modelbeleidsregels van de VNG zijn gedaan om de uitvoering in het samenwerkingsverband van de GR Sociaal passend te maken. Het vaststellen van beleidsregels is, gelet op de mandatering van de uitvoering van de brede ondersteuning, de bevoegdheid van het college. De beleidsregels zijn vastgesteld op het moment dat u als raad deze brief ontvangt. Verder harmoniseren brede ondersteuning Een andere stap die is gezet vanuit de rijksoverheid om de brede ondersteuning te harmoniseren is zoals eerder aangegeven het instellen van een bestuurlijk regisseur integrale ondersteuning binnen de hersteloperatie. Hiertoe is Paul Blokhuis per 1 september 2025 aangesteld. De opdracht voor de bestuurlijk regisseur, die samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is opgesteld, is het bevorderen van tijdige, samenhangende en mensgerichte hulp voor gedupeerde ouders en getroffen kinderen en jongeren. Blokhuis gaat hiervoor aan de slag samen met gemeenten, ministeries en betroken organisaties.

Concrete elementen waaraan de regisseur zal werken is verdere harmonisering van de brede ondersteuning, de aansluiting van de brede ondersteuning op de bestaande sociale voorzieningen en het opstellen van een integrale aanpak voor gezinnen en jongeren die al vóór of als gevolg van de toeslagenaffaire de regie over hun leven zijn kwijtgeraakt. Zoals gezegd worden ook gemeenten hier nauw bij betrokken. De GR Sociaal neemt namens de Drechtstedengemeenten deel aan de werkgroepen en overige overleggremia die er zijn voor de brede ondersteuning, net zoals zij in het verleden hebben gedaan. Voortgang hersteloperatie Het streven van het kabinet is om de financiële compensatie in 2027 afgerond te hebben. Het is echter wel de vraag of dit gerealiseerd kan worden gezien de hoeveelheid lopende bezwaarschriften en compensatieverzoeken voor aanvullende schade. De verwachting is dat de brede ondersteuning in 2027 sowieso nog niet is afgerond. Voor veel gedupeerden ontstaat er namelijk pas ruimte voor deze brede ondersteuning nadat het financiële herstel van het Rijk is afgerond. Dat betekent een wettelijk recht op brede ondersteuning van twee jaar na aanmelding bij GR Sociaal. Daarbij is er nu juist veel instroom van zowel ouders als jongeren met complexe problematiek. De verwachting is daarom dat de brede ondersteuning nog minimaal drie jaar volop geboden moet worden.

De VNG voert hierover gesprekken met de het Rijk.

Pagina 3 van 8

Werkbezoek Recentelijk is de bestuurlijk regisseur Paul Blokhuis, samen met de staatsecretaris Toeslagen en Herstel Sandra Palmen op werkbezoek geweest bij de GR Sociaal. Tijdens het werkbezoek hebben zij gesproken met ouders die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire en medewerkers van het Hulpteam Toeslagen. Er is gesproken over ervaringen met de gemeentelijke brede ondersteuning in de Drechtsteden en over hoe die ondersteuning voor de toekomst samen met de gedupeerde ouders en jongeren het beste vormgegeven kan worden. De insteek is om de brede ondersteuning samen met gedupeerden en organisaties in de stad verder vorm te geven en uit te gaan voeren. Brede ondersteuning in de Drechtsteden De GR Sociaal voert de brede ondersteuning uit namens de zeven Drechtstedengemeenten. Hulpteam toeslagen Drechtsteden Inmiddels bestaat het hulpteam uit een projectmanager, 17 regisseurs en is daarnaast aanvullende ondersteuning vanuit de bedrijfsvoeringsteams van beleid, implementatie, financiën en ict. Op dit moment wordt gewerkt aan betere inbedding in de reguliere organisatie, zodat er meer cliëntgericht kan worden gewerkt en er naar verwachting ook effectiever kan worden gewerkt. Noodzakelijk hiervoor is bijvoorbeeld ook dat de mandatering voor deze dienstverlening onderdeel wordt van de Gemeenschappelijke Regeling. Dit wordt voorbereid en zal later in besluitvorming worden gebracht.

Daarnaast zorgen de beleidsregels (zie verderop voor meer informatie over de beleidsregels) ervoor dat de duurzaamheid en kwaliteit van de dienstverlening en de gelijke behandeling richting inwoners wordt gewaarborgd. Lokale Verankering van werkwijze De GR Sociaal ziet dat er winst behaald kan worden in de lokale verankering van de brede ondersteuning. Het rapport van de Commissie Van Dam vraagt aandacht voor een tijdige en zorgvuldige overdracht van de brede ondersteuning naar de reguliere dienstverlening. De GR Sociaal brengt daarom in kaart waar er kansen zijn om verbinding te maken met het lokale veld tijdens de looptijd van de brede ondersteuning én werken zij aan de overdracht naar reguliere dienstverlening bij het aflopen van de brede ondersteuning. De samenwerking met de lokale sociale teams is daarbij cruciaal. Herstelacties Op dit moment bestaat de caseload van het hulpteam uit zowel nieuwe dossiers als dossiers uit het verleden. Zij ondernemen in de volgende acties: - In de periode van najaar 2024 tot mei 2025 zijn beloften gedaan aan inwoners en door het uitvallen van personeel zijn deze zaken niet nagekomen. Er wordt momenteel aan gewerkt om dit zo snel mogelijk recht te zetten en vastgelegde beloften alsnog na te komen.

- Voor de periode najaar 2023 tot najaar 2024 kijken zij de dossiers in hun systemen na om te bepalen of in deze dossiers herstelacties nodig zijn. Wanneer toezeggingen zijn gedaan die nog niet zijn nagekomen, komen zij die alsnog na. - Voor de periode 2020 tot 2023 kijken zij steekproefsgewijs hoeveel herstelacties nodig zijn, hoe zij deze dossiers het beste kunnen benaderen en waar nodig ook kunnen ondersteunen. Er zijn naar verwachting ongeveer 160 dossiers uit voorgaande jaren die voortgezet dienen te worden. Het overgrote deel (85%) betreft dossiers die zijn opgestart in 2024; de overige dossiers komen uit de jaren daarvoor. Omdat nog in kaart wordt gebracht om hoeveel dossiers het precies gaat en wat de omvang en complexiteit hiervan is, wordt verwacht dat er nog 1 tot 2 jaar nodig is om de herstelacties uit te voeren. De duur hiervan wordt met name bepaald door de doorlopende nieuwe instroom. Betrokken gedupeerden worden proactief benaderd met een aanbod voor een gesprek en brede ondersteuning. Hierbij wordt intensief samengewerkt met oudernetwerken en initiatieven binnen de gemeenten. De gemeenten worden jaarlijks geïnformeerd over het aantal en de voortgang van deze specifieke dossiers.

Pagina 4 van 8

Toename aanmeldingen In het jaar 2025 zijn er tot en met augustus 198 nieuwe aanmeldingen geweest. Dit is een fors verhoogde instroom ten opzichte van vorige jaar. Er zijn diverse redenen voor deze verhoogde instroom: - We constateren dat er meer jongeren aankloppen van wie de ouders aangemerkt zijn als gedupeerd, maar die nu meerderjarig zijn en aanspraak maken op de brede ondersteuning. Dit betreft ongeveer 60% van de aanmeldingen. - Er zijn inwoners die inmiddels gecompenseerd zijn door het Rijk voor schade uit het verleden en nu de mentale ruimte hebben om een nieuwe start te maken. - Er zijn inwoners die in het verleden negatieve ervaringen hebben gehad met de dienstverlening van de GR Sociaal en die nu via positieve ervaringen van mede gedupeerden alsnog aankloppen voor brede ondersteuning. Deze groepen inwoners behoeven ieder een eigen aanpak. Hierover zijn zij met o.a. oudervertegenwoordigingen in gesprek, zodat zij de dienstverlening ook zo effectief mogelijk inzetten voor deze inwoners. Vertaling van aanbevelingen commissie van Dam naar de Drechtsteden Naast de herstelacties die de GR Sociaal over het verleden momenteel uitvoeren, richten zij zich ook op de toekomst. Daarbij nemen zij de bevindingen van de Commissie Van Dam (zie verderop) mee. Dit heeft ertoe geleid dat de uitgangspunten voor de brede ondersteuning opnieuw zijn gewogen.

De brede ondersteuning richt zich op hulp naar een zelfstandige toekomst van inwoners. Daarbij is ‘doen wat nodig is’ (noodzaak) het uitgangspunt. Bij het inrichten van de brede ondersteuning in de Drechtsteden hebben zij vier pijlers die in de uitvoering worden gehanteerd: - Ruimhartigheid - Redelijkheid - Uitlegbaarheid (aan zowel inwoners als gemeenteraad) - Uitvoerbaarheid Daarnaast zien zij dat inwoners die zich voor brede ondersteuning melden over het algemeen weinig vertrouwen hebben in de overheid en ook aantoonbaar geschaad zijn in het verleden door de overheid. Het herstel van vertrouwen bij deze inwoners is daarom het allerbelangrijkste. Dit kost tijd en soms zijn er dan ook meerdere gesprekken nodig voordat er gewerkt kan worden aan een plan van aanpak. Geduld en trauma-sensitiviteit zijn dan ook kernbegrippen van de brede ondersteuning. Verbeteren proces In de komende periode zullen zij diverse onderdelen van het proces opnieuw inrichten. - Uit klachten uit het verleden is gebleken dat het voor inwoners niet altijd duidelijk is geweest wat men van de brede ondersteuning in de Drechtsteden kon verwachten. Brede ondersteuning is altijd maatwerk, waarbij uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met de omstandigheden van het geval. Tegelijkertijd moet het voor inwoners wel altijd uitlegbaar zijn waarom zaken al dan niet worden toegekend.

Met het vaststellen van de beleidsregels en het uitwerken hiervan in een uitvoeringskader hebben zij stappen gezet om dit te verhelderen2. - Per gemeente kijken zij naar de samenwerking met de lokale sociale infrastructuur en of zij hierin nog mogelijkheden tot verbetering zien. Hierbij gaat het om de samenwerking met bijvoorbeeld sociale teams, maar ook met welzijnsorganisaties en de talloze (maatschappelijke) initiatieven die er al zijn in de gemeenten. Daarbij hebben zij ook oog voor de overgang van de brede ondersteuning naar reguliere ondersteuning voor diegene die na de brede ondersteuning nog een hulpvraag hebben. - Om dienstverlening te verbeteren spreken zij actief met gedupeerde ouders. Zij benutten hun input bij het inrichten van dienstverlening via ouderpanels. Daarnaast zijn er in de 2

Voor de vaststelling van de huidige beleidsregels waren er in de Drechtsteden geen beleidsregels voor de brede ondersteuning. Voordien berustte uitvoering op de regels zoals die worden omschreven in de Wet hersteloperatie toeslagen (o.a. Artikel 2.21) en de geldende werkinstructies. In de praktijk is gebleken dat de beschrijvingen in de Wht zorgde voor te veel interpretatieverschillen tussen gemeenten. Daarom zijn bijgaande beleidsregels opgesteld. Deze beleidsregels zullen ook in een uitvoeringskader worden gevat die verdergaande handvatten biedt voor de uitvoering.

Pagina 5 van 8

-

Drechtsteden ook ouders actief die zich willen inzetten om andere ouders te ondersteunen als intermediair. We zetten extra in op het ontwikkelen van passende ondersteuning voor jongeren, vooral omdat die de weg naar ondersteuning vaak niet makkelijk vinden. Ook hiervoor zullen zij aansluiting zoeken bij het lokale veld in onze gemeente, denk aan jongerenwerkers etc.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

De secretaris M. van Hall

De burgemeester J.W. Boersma

Pagina 6 van 8

Bijlage 1: Brede ondersteuning in het kort Voor wie is de brede ondersteuning bedoeld? De brede ondersteuning is verankerd in artikel 2.21 van de Wet hersteloperatie toeslagen. De brede ondersteuning kan worden geboden aan: - Aangemelde aanvragers van de kinderopvangtoeslag die nog geen eindbeoordeling hebben ontvangen en hun gezin; - Erkend gedupeerde ouders en hun gezin; - Erkend gedupeerde ex-partners en hun gezin; - Kinderen van gedupeerde ouders die de kindregeling hebben ontvangen en hun gezin; - Nabestaanden van overleden aanvragers en hun gezin. - Wat is de taak van gemeenten Wanneer start de brede ondersteuning? Het eerste gesprek is de officiële start van de brede ondersteuning. Dit is het gesprek waarin de situatie van de rechthebbende wordt besproken en de hulpvra(a)gen door de gemeente wordt vastgesteld. Een (telefonisch) gesprek waarin de rechthebbende zich aanmeldt voor brede ondersteuning of een (telefonisch) gesprek waarin de afspraak wordt gemaakt om langs te komen bij de gemeente om de situatie te bespreken, gelden niet als het eerste gesprek en de officiële start van de ondersteuning. Na het eerste gesprek, wordt binnen 8 weken een plan van aanpak opgesteld door de gemeente. Dit kan een plan van aanpak op hoofdlijnen zijn. De gemeente heeft vervolgens twee jaar lang de tijd om samen met de ouder tot een volledig plan van aanpak te komen.

Hoelang duurt de brede ondersteuning? De brede ondersteuning wordt geboden totdat de rechthebbende de doelen van het plan van aanpak heeft behaald – en dus een nieuwe start heeft kunnen maken -, maar hoogstens twee jaar. Dit betekent dat de gemeente twee jaar lang de tijd heeft om samen met de ouder/het kind te werken aan een nieuwe start en zo tot een volledig plan van aanpak te komen. De ondersteuning zelf kan langer doorlopen als de hulp binnen de twee jaar is opgenomen in het plan van aanpak. De termijn van twee jaar gaat in vanaf het moment dat de hulpvraag wordt vastgesteld in een gesprek tussen rechthebbende en de (gemandateerde namens) de gemeente. De Brede ondersteuning kan op drie momenten eindigen: - De aangemelde ouder wordt na de integrale beoordeling niet als gedupeerde erkend door UHT. De brede ondersteuning wordt binnen 30 dagen afgebouwd. - De doelen uit het plan van aanpak zijn behaald – daarmee heeft de ouder een nieuwe start kunnen maken en de gemeente de mogelijkheden hiertoe gefaciliteerd. - Er is twee jaar verstreken na de vastgelegde datum van het eerste gesprek. Hulpverlening die onderdeel is van het plan van aanpak kan langer doorlopen – indien daarin opgenomen binnen de termijn van twee jaar. - In alle gevallen vindt een warme overdracht naar de reguliere dienstverlening van gemeenten plaats als dit nodig en wenselijk is.

Welke voorzieningen kunnen via de brede ondersteuning en het plan van aanpak worden verstrekt? In het eerste half jaar van de geboden brede ondersteuning wordt bepaald of, en zo ja welke materiële voorzieningen (middelen) onderdeel zijn van het plan van aanpak en nodig zijn om een nieuwe start te kunnen maken. Het plan van aanpak dient in maximaal twee jaar vervolmaakt te worden (het plan van aanpak is compleet en alle voorzieningen die nodig zijn om de in het plan van aanpak gestelde doelen te behalen zijn toegewezen). Een toegekende voorziening kan een langere doorlooptijd kennen dan twee jaar, bijvoorbeeld bij het toekennen van een opleiding. Voor elke voorziening die wordt toegekend, wordt in het plan van aanpak toegelicht (gemotiveerd) op welke wijze de voorziening bijdraagt aan het te behalen doel/de doelen op de vijf leefdomeinen. De verstrekking kan een voorziening uit de reguliere dienstverlening van de gemeente zijn (bijvoorbeeld ondersteuning om de

Pagina 7 van 8

inkomsten en uitgaven in balans te krijgen/te houden vanuit schuldhulpverlening of ondersteuning bij het vinden van werk).

Pagina 8 van 8