Raadsinformatiebrief Algemene uitkering 2022.pdf

Raadsinformatiebrief Onderwerp

: Circulaires algemene uitkering 2022

Aanleiding

: Bijstelling financieel perspectief

Datum

: 7 maart 2023

Portefeuillehouder

: J. R. Pardo Kruidenier

Schrijver

: N.A. de Leeuw-Brouwer

Geachte leden van de gemeenteraad, U ontvangt deze raadsinformatiebrief om u te informeren over het financiële effect van de uitkomsten van de in 2022, na opstelling van de P&C documenten, verschenen circulaires voor de algemene uitkering. Tot nu toe was het niet gebruikelijk dat wij u tussentijds informeerden over nieuw verschenen circulaires. Dit deden we via de bestuursrapportages. Omdat circulaires actuele informatie bevatten over taken die op ons af komen en impact hebben op het financiële perspectief van de (meerjaren)begroting zullen wij vanaf heden een extra moment in de P&C cyclus inbouwen door u in de maand februari te informeren over de circulaires die verschenen zijn na vaststelling van de begroting. INLEIDING In 2022 zijn, zoals gebruikelijk, drie circulaires verschenen voor de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De meicirculaire met de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, de septembercirculaire met de vertaling van de Miljoenennota en de decembercirculaire met de, zoveel mogelijk, afronding van het uitkeringsjaar 2022. Zowel in de begroting 2022 als de (meerjaren)begroting 2023-2026 is uitgegaan van de meicirculaire en naar aanleiding daarvan van een inschatting voor het meerjarenperspectief.

Uitwerking van de septembercirculaire en decembercirculaire leidt tot een positief effect voor de jaarrekening 2022 en nadere bijstelling van de (meerjaren)begroting 2023-2026. Onderstaand overzicht laat dit zien. Financieel effect tot en met decembercirculaire 2022: Bedragen x € 1.000

2022

2023

2024

2025

2026

Eindstand t/m decembercirculaire 2022

V 38.993

V 38.372

V 38.732

V 38.511

V 36.180

Opgenomen in de begroting

V 37.675

V 37.300

V 36.402

V 36.555

V 34.587

Mutatie t/m decembercirculaire 2022

V 1.318

V 1.072

V 2.330

V 1.956

V 1.593

Oormerken Taakmutaties

N

375

N

N

N

N

Nettoverschil t/m decembercirculaire 2022

V

943

V 1.011

61

50

V 2.280

12

V 1.944

12

V 1.581

Deze bijstelling van baten zullen we verwerken in de 1e burap 2023 en in de Perspectiefnota 2024. In aanloop naar deze P&C documenten werken we nu verder aan het in beeld brengen van ontwikkelingen van lasten en risico's. Dit om de stijging van de inkomsten in perspectief te zien. Bijstellingen van uitgaven zijn bijvoorbeeld nodig door al genomen besluiten met structurele consequenties, maar ook zien we ontwikkelingen op ons afkomen zoals: Structurele mutaties als gevolg van bijstellingen in de 3e burap 2022

-

Herijking minimabeleid door vaststelling Verordening persoonlijk Minimabudget Alblasserdam Structurele verhoging subsidies Een (forse) negatieve bijstelling van de uitkering op grond van de Participatiewet (BUIGbudget) Consequenties nog vast te stellen nieuwe CAO (ook m.b.t. bijdrage GR-en) Het actualiseren van beheerplannen kan inzicht geven in een noodzakelijke bijstelling van de begroting Effecten van inflatie- en prijsontwikkeling zijn mogelijk niet volledig in beeld en kunnen het perspectief veranderen Er is veel onzekerheid over de financiële positie van de gemeente vanaf 2026, het ravijnjaar De huidige arbeidsmarkt maakt dat het steeds meer vraagt om de personele bezetting en de kennis op peil te houden Ontwikkelingen in het sociaal domein blijven vooralsnog vanwege het open einde karakter en discussie tussen Rijk en gemeenten over benodigde middelen onzeker De invoering van de omgevingswet en de daarmee gepaard gaande Wet kwaliteitsborging van de bouw brengt financiële risico's met zich mee Komende periode werken wij dit nader uit. In aanloop naar de begroting 2024 kunnen vervolgens ontwikkelingen en wensen worden afgewogen tegen de financiële positie.

TOELICHTING Het verdeelstelstel van het gemeentefonds is gebaseerd op uitkeringsmaatstaven met een uitkeringsfactor (rekenfactor) en uitkeringen buiten de uitkeringsfactor om, bijvoorbeeld omdat deze nog niet zijn opgenomen in het verdeelstelstel of een tijdelijk karakter hebben. Ook deze uitkeringen/mutaties zijn vrij besteedbare middelen. Binnen al deze onderdelen hebben in de circulaires bijstellingen plaatsgevonden. Zowel nog voor het dienstjaar 2022 als de komende jaren. Voor het meerjarenperspectief zijn mede aan de hand van de informatie in deze circulaires doorrekeningen en inschattingen gemaakt. Op hoofdlijnen volgt hier een toelichting van de uitkomsten van de doorrekeningen van de circulaires. Septembercirculaire De diverse mutaties in de septembercirculaire kunnen samengevat worden als volgt. Accressen (indexering) Via de normeringsystematiek ‘samen trap op en samen de trap af’ wordt de algemene uitkering van het gemeentefonds geïndexeerd, ook wel het accres genoemd. In de septembercirculaire 2022 zijn de accressen vanaf 2023 bijgewerkt. Voor alle jaren vanaf 2023 is op basis van lopende prijzen sprake van een bijstelling van het accres. Gecorrigeerd voor inflatie (constante prijzen) is het accres vanaf 2025 negatief. BTW-Compensatie Fonds (BCF) Gemeenten kunnen de BTW die drukt op een groot aantal taken terugvragen bij het BTWcompensatiefonds.

Dit fonds wordt gevoed door een korting op de algemene uitkering. Het zogenaamde BCF-plafond bedraagt € 3,7 miljard voor gemeenten in 2022. Als de gezamenlijke declaraties onder het plafond blijven wordt het verschil in het gemeentefonds teruggestort. Bij overschrijding van het plafond volgt een uitname. In het systeem is opgenomen dat jaarlijks bij de septembercirculaire een voorschot wordt verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire volgend op het kalenderjaar volgt dan de afrekening. In deze circulaire bedraagt het ontvangen voorschot, waarvan de afrekening in de meicirculaire 2023 plaatsvindt, voor Alblasserdam een bedrag van € 334.938. De tendens is dat er al jaren voordelige afrekeningen plaatsvinden. De provinciaal toezichthouder staat toe een meerjarige stelpost op te nemen als inschatting op de jaarlijkse onder- of overschrijding van het plafond. Dit ter hoogte van de laatst bekende afrekening. Het gemeentelijk aandeel hierin mag structureel geraamd worden vanaf 2023. Voor Alblasserdam betekent dit een voordelige raming van € 345.000. Daarmee is in deze bijstelling nu rekening gehouden. Eenmalige rijksbijdrage Het Rijk werkt met gemeenten aan een nieuwe financieringssytematiek vanaf 2026. In aanloop daarnaartoe stelt het kabinet eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar.

Voor Alblasserdam is dat een eenmalig bedrag van € 932.618 in 2026.

Decentralisatie-uitkeringen In de septembercirculaire is een aantal nieuwe zogenaamde decentralisatie-uitkeringen opgenomen die vooral betrekking hebben op het dienstjaar 2022. Dit omdat ervan uitgegaan wordt dat de gemeente voor bepaalde taken kosten heeft moeten maken. Dit betreft transitiekosten invoering Omgevingswet, Wet kwaliteitsborgen bouw en leerlingenvervoer Oekraïne. Verder is de uitkering voor Maatschappelijke begeleiding statushouders verhoogd. Taakmutaties Voor een aantal taken van de gemeente hebben er mutaties plaatsgevonden, met zowel voordelige als nadelige bijstellingen. Zo is er een toevoeging voor de energietoeslag in 2022 gedaan van € 409.940 waarmee de compensatie aan huishoudens is verhoogd van € 800 naar € 1.300. Als gevolg van een (verwachte) hogere instroom van inburgeraars zijn naast 2022 ook voor 2023 en 2024 extra middelen toegekend voor integratie zodat gemeenten in staat worden gesteld alle inburgeraars passende ondersteuning te bieden. Voorgesteld zal worden om deze middelen te 'oormerken' om voor deze taak, waarvan de uitvoering grotendeels bij de GRS ligt, het uitgaafbudget in 2023 en 2024 met respectievelijk € 48.710 en € 37.939 te verhogen. Decembercirculaire De decembercirculaire betreft met name de afronding van het uitkeringsjaar 2022. Een samenvatting van de mutaties in de decembercirculaire zijn hier opgenomen.

Hoeveelheidsverschillen Een deel van de mutaties in de algemene uitkering wordt veroorzaakt door mutaties in de basisgegevens (hoeveelheden). Voor 2022 betreft dit een voordeel als gevolg van het beschikbaar komen van actuelere gegevens van onder andere het CBS voor deze uitkeringsmaatstaven. Met deze positieve bijstelling is meerjarig rekening gehouden. Decentralisatie-uitkeringen In de decembercirculaire zijn (vrij besteedbare) decentralisatie-uitkeringen (DU) enkel voor 2022 bijgesteld o.a. Leerlingenvervoer Oekraïne en geachte meerkosten Oekraïne sociaal domein. Taakmutaties In de decembercirculaire zijn voor het jaar 2022 nog wat (bijstellingen van) taakmutaties opgenomen omdat ervan wordt uitgegaan dat gemeenten voor die taak in 2022 uitgaven hebben gedaan. Naast wat marginale bijstellingen betreft dit een toevoeging voor energietoeslag van € 375.000. Het kabinet heeft besloten om in 2023 nogmaals € 1.300 uit te keren aan mensen die leven van 120% van het sociaal minimum of minder. Hiervoor ontvangen gemeenten in 2022 € 500 miljoen, zodat gemeenten de mogelijkheid hebben om hiervan al € 500 uit te keren. Vanaf 2023 is structureel een bedrag van € 12.000 toegevoegd in verband met de Wet Goed Verhuurderschap. Gemeenten krijgen meer mogelijkheden om malafide verhuurderschap en discriminatie op de huurmarkt gerichter aan te pakken.

Deze afspraken worden uitgevoerd in de vorm van het wetsvoorstel Goed Verhuurderschap, dat naar verwachting in juli 2023 in werking zal treden. Voor de structurele kosten worden met ingang van 2023 middelen aan de algemene uitkering toegevoegd. De gemeente (GRS) heeft geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om al in 2022 een (voorschot) van € 500 uit te keren voor de Energietoeslag. Daarom zal u worden voorgesteld om te zijner tijd bij de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2022 de in 2022 ontvangen Energietoeslag van € 375.000 te oormerken en over te hevelen naar 2023 ter dekking van de uitgaven in 2023. Om uitvoering te kunnen geven aan de toekomstige Wet Goed Verhuurderschap wordt voorgesteld om ook deze mutatie te 'oormerken' en (vooralsnog) voor de € 12.000 een budgetmutatie te doen. Dit totdat duidelijk of de gemeente hier kosten voor gaat krijgen en tot welk bedrag. Op dat moment kan nadere bijstelling van het budget plaats vinden. Overig Bij opstelling van de begroting 2023 is een voorzichtige inschatting gemaakt voor het meerjarige verloop van de algemene uitkering. Mede met de inzichten van de septembercirculaire en de decembercirculaire is opnieuw een meerjarige berekening gemaakt waardoor er een positieve aanpassing kan plaatsvinden. Zo zijn basisgegevens (hoeveelheden) geactualiseerd en is er voor de

meerjarige doorrekening aangesloten bij landelijke trends. Ook heeft er een aanpassing plaatsgevonden voor extra middelen jeugdzorg. In 2021 is afgesproken dat gemeenten meerjarig rekening mochten houden met een stelpost van 75% voor deze extra middelen. Nu is voor Jeugd een nieuwe reeks opgenomen, op basis van het akkoord tussen VNG en IPO. Tot en met 2026 mag 100% geraamd worden. TOT SLOT Deze uitkomsten van de circulaires bieden wij u ter kennisgeving aan. Tegenover deze positieve bijstelling van de inkomsten staan ook noodzakelijke bijstellingen van uitgaven. De (meerjarige) impact daarvan is in deze fase nog niet bekend. Via de komende P&C documenten, de 1e bestuursrapportage 2023 en de Perspectiefnota 2024, zullen wij u hierover nader informeren. De bijstellingen zijn vooralsnog tijdelijk van aard. Zo wordt er in 2026 eenmalig een bedrag ontvangen waardoor het 'ravijn' kleiner wordt. Onzekerheid over de structurele middelen blijft onverminderd groot.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

de secretaris S. van Heeren

de burgemeester J. Heijkoop