Ontwerp Regionale klimaatadaptatie Strategie.pdf

4.3 Opstellen uitvoeringsagenda Met de vaststelling van de RAS markeren we het startpunt waarin de gezamenlijke overheden gestructureerd en overwogen samen met inwoners, ondernemers en organisaties het gebied gaan voorbereiden op de effecten van klimaatverandering. De volgende stap hierin, met als basis het proces van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), is het opstellen van een uitvoeringsagenda. In de uitvoeringsagenda geven betrokken partijen concreet aan welke acties en projecten ze (in eerste instantie) tot 2027 gaan uitvoeren om stappen te maken in klimaatadaptatie. Als overheden zijn wij zelf aan zet om in visies, beleid, regelgeving en aanbestedingen klimaatadaptatie te reguleren. Wij kunnen zelf actie ondernemen in bijvoorbeeld het GRP (Gemeentelijk RioleringsPlan) en in ruimtelijk beleid. En wij willen initiatieven vanuit de samenleving die een bijdrage leveren aan klimaatbestendige en waterrobuuste regio faciliteren. En wij zoeken nadrukkelijk ook zelf de samenwerking op.

De uitvoeringsagenda is vormvrij en kan zowel regionaal zijn als een samenvoeging van verschillende lokale uitvoeringsagenda’s. In werkregio A5H kiezen we ervoor om één regionale uitvoeringsagenda op te stellen. Input voor deze agenda kan komen uit de lokale strategieën en projecten van zowel overheid als gebiedspartners. Om dit proces goed te organiseren wordt de regionale samenwerking verder vormgegeven in een programmatische aanpak. Hierbij zijn de ambities, doelen en strategielijnen in deze RAS de basis voor deze aanpak. Onderdeel van deze aanpak zal ook een communicatieplan zijn om de samenwerking met de gebiedspartners te borgen in de uitvoering van deze strategie.

Uitvoeringsagenda

Uitvoering projecten

Op naar een klimaat­ robuuste regio

2021 – 2022

2022 – 2027

2027 – 2050

“Je machteloos voelen tegenover mondiaal klimaatgeweld is begrijpelijk, maar we moeten verder kijken. In de G20-landen zien we dat driekwart van alle samen­levingen bezorgd is over het klimaat. Een stevige basis dus om in actie te komen. De bestuurder acteert op beweging vanuit de samenleving, ook op lokaal niveau. Iedereen heeft invloed.” Marcel Beukeboom Klimaatgezant van het Koninkrijk der Nederlanden

“Je moet als gemeente klimaat­initiatieven stimuleren en daarbij een bureaucratische molen zoveel mogelijk voorkomen. Inwoners en gemeenten moeten samenwerken en kunnen elkaar zo versterken.” Maureen Pesman Strategisch adviseur klimaatadaptatie en bodemdaling Gemeente Molenlanden Bron: Het Kontakt, 2 september 2020

4.4 Financiering proces Voor de financiering van het lopende proces in onze werkregio vragen we aan elke overheidspartner (ondertekenaars van deze RAS) jaarlijks een bijdrage te leveren aan procesgeleden, te beginnen met tienduizend euro in 2022. De procesgelden worden besteed aan het inhuren van ondersteuning voor het begeleiden van het proces en inhoudelijke expertise. In de regionale uitvoeringsagenda nemen we een meerjarenbegroting op, waarin de benodigde uitvoeringsgelden inzichtelijk zijn. Deze uitvoerings­ agenda actualiseren we regelmatig op basis van nieuwe ontwikkelingen en vrijkomende (Rijks)financiering.

4.5 Impulsregeling Klimaatadaptatie Van 2021 tot en met 2023 kan onze werkregio gebruik maken van de Impulsregeling Klimaatadaptatie. We kunnen alleen als werkregio aanspraak maken op deze regeling. Via deze regeling is het mogelijk een bijdrage van het Rijk te krijgen voor de doelen, zoals vastgelegd in de RAS en de uitvoeringsagenda. De bijdrage is inzetbaar voor het versnellen van adaptatiemaatregelen, uitvoering van nieuwe of vergroting c.q. versterking van bestaande adaptatiemaatregelen. Het Rijk draagt maximaal 33 procent van de kosten voor maatregelen. De overige 67 procent moeten door de partners in de werkregio worden gefinancierd. De werkregio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden heeft circa 2,5 miljoen euro toegekend gekregen. De werkregio is zelf aan zet om hier onderling afspraken over te maken. Uiteraard heeft het Rijk ook criteria opgesteld waaraan een aanvraag moet voldoen. Bij toekenning van de rijksbijdrage hebben partners tot 2027 de tijd om maatregelen uit te voeren.

Alblasserwaard-Vijfheerenlanden is een prachtig gebied om te wonen, werken, en recreëren.

M

a

n

Alblasserwaard-Vijfheerenlanden vormt een prachtig, karakteristiek en dynamisch gebied met groene landerijen, smalle wegen, markante dorpen en steden, historische molens en monumentale gebouwen. Het is omgeven door rivieren en dijken en dat schept een hechte band tussen land, water en inwoners. De regio is het resultaat van een eeuwenlang proces van bodemontwikkeling, inpoldering en stedelijke ontplooiing. De ons kenmerkende cultuur van nuchterheid, degelijkheid en saamhorigheid is deels gevoed door de gezamenlijke strijd tegen het water. Dat heeft geleid tot het vermaarde watermanagement van de regio, de schier onoverwinnelijke verdedigingslinies en vestingsteden, de wereldberoemde kaasmakers en glasblazers, de grazende koeien op uitgestrekte weiden van innovatieve agrariërs en de high­techindustrieën van scheepsbouwers, baggeraars en andere, veelsoortige bedrijven.

i

f

1. Alblasserwaard-Vijfheerenlanden is een prachtig gebied in Nederland. Wij zijn ons ervan bewust dat stad en land complementair aan elkaar zijn en samen een prachtige omgeving vormen om te wonen, werken en recreëren. 2. Het is onze taak ervoor te zorgen dat volgende generaties eveneens op een gezonde en veilige toekomst kunnen rekenen in onze regio. 3. Klimaatstresstesten laten zien dat ons gebied kwetsbaar is. Klimaatverandering confronteert ons met de gevolgen van hitte, droogte, bodemdaling, watertekort, overstromingen en de verzilting van bodem en water. Zij vormen een toenemende en reële bedreiging voor de veiligheid en de leefbaarheid van ons gebied. 4. Wij zijn ons er daarom van bewust dat klimaatverandering de regio voor nieuwe uitdagingen stelt, die wij alleen gezamenlijk het hoofd kunnen bieden. 5. Wij zien ook dat aanpassing aan klimaatverandering kansen biedt. Wij willen die kansen zoveel mogelijk benutten om de regio mooier, veerkrachtiger en leefbaarder te maken.

e

s

t

6. We willen ons er sterk voor maken om in 2050 een klimaatbestendige en water­ robuuste regio te zijn. Daartoe onderzoeken wij mogelijke oplossingen voor klimaatproblemen en ondersteunen wij innovatieve aanpakken om deze problemen het hoofd te bieden. 7.

Dat vraagt van ons en onze gebieds­ partners in de regio om de s­ chouders eronder te zetten en aan de slag gaan.

8. Wij ondersteunen daarom de in deze RAS (Regionale (klimaat)Adaptatie Strategie) genoemde ambities, strategielijnen en doelen. 9. Wij spannen ons in om vanuit onze eigen mogelijkheden, ambities en verantwoordelijkheden een bijdrage te leveren aan de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen. Dat doen wij samen met anderen. 10. Daarom ondertekenen wij dit manifest.

STUURGROEP KLIMAAT­ADAPTATIE A5H Arjen Kraijo wethouder Gemeente Alblasserdam

Ton Spek wethouder Gemeente Sliedrecht

Eelke Kraaijeveld wethouder Gemeente Gorinchem

Christa Hendriksen-van der Mijden wethouder Gemeente Vijfheerenlanden

Jan Nederveen wethouder Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Mathieu Gremmen heemraad Waterschap Rivierenland

Teunis Jacob Slob wethouder Gemeente Molenlanden

Hanke Bruins Slot gedeputeerde Provincie Utrecht

Arno Janssen wethouder Gemeente Papendrecht

Meindert Stolk gedeputeerde Provincie Zuid-Holland

Samenstelling regionaal klimaatkernteam Het regionale klimaatkernteam Alblasserwaard-Vijfheerenlanden bestaat uit: Martin Bos, gemeente Gorinchem Brenda van Doorn, gemeente Gorinchem Gert-Jan de Goede, gemeente Papendrecht Rowan van Geloven, gemeente Sliedrecht Tjibbe Kerkhof, gemeente Vijfheerenlanden Ageeth Nijkamp, gemeente Hardinxveld-Giessendam Patrick de Groot, stagiair gemeente Hardinxveld-Giessendam, Hogeschool Zeeland Maureen Pesman, gemeente Molenlanden (penvoerder) Erik de Pooter, Waterschap Rivierenland Jannelies Pullen, gemeente Alblasserdam Marion Speksnijder, gemeente Vijfheerenlanden Daan Willems, Waterschap Rivierenland

Kwartiermaker Klimaatadaptatie Lidwien Reyn, Klimaatregio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden

Communicatieadvies Bea van Zoggel, gemeente Molenlanden

Begeleiding werkplaatsen landschap en recreatie en t­ oekomstgerichte landbouw en natuur Rosa Lucassen, Netwerk&Co

Deelnemers RAS Werkplaatsen Aan de gesprekken in de klimaatwerkplaatsen leverden ruim honderd mensen hun bijdrage. Dit zijn ze: Landschap en Recreatie Caroline Ammerlaan, provincie Zuid-Holland Gert Baars, De Ponthoeve Pannenkoekenboerderij en Den Hâneker Jan Boele, Gebiedsplatform Alblasserwaard en Vijfheerenlanden Aad den Boer, DB Holding BV, Landgoed Schoonenburgh Arie den Boer, Overleg Watersport Alblasserwaard Matthijs van den Bos, groenbeheerder bij gemeente Hardinxveld-Giessendam Sandra Bruggeman, gemeente Vijfheerenlanden Alexandra Dietzsch, Vereniging tot Behoud van het Lingelandschap Hahn Foussert, leerling Wellantcollege Cindy Gejas, Waterschap Rivierenland Teus van Gelder, Stichting tot instandhouding van Molens in de Alblasserwaard Debby Gerritsen-Davidse, Stichting Wereld Erfgoed Kinderdijk (SWEK) Cees den Haan, Sportvisserij Zuid-West-Nederland Molenstichting SIMAV, Vijfheerenlanden Robbert Kip, gemeente Molenlanden Peter Paul Klapwijk, Stichting Blauwzaam Joyce Klink, provincie Utrecht Vera van Loon, Vereniging tot Behoud van het Lingelandschap Ton Schüller, Wellantcollege Willy Strube-Peper, Agrarische natuurvereniging Den Hâneker Gert Timmerman, Vereniging tot Behoud van het Lingelandschap Jacques Verhagen, Natuur-en Vogelwacht De Alblasserwaard

Toekomstgerichte Landbouw en Natuur Wilma Abspoel, de Punt Arkel en Prachtlint (natuurorganisaties) Iris van der Arend, gemeente Papendrecht Marcel Benschop, Agrarisch Collectief Alblasserwaard/ Vijfheerenlanden Martijn den Besten, Agrarisch Jongeren Kontakt (AJK) Louise Bokhoven, Zuid-Hollandse milieufederatie Marjan van Capelle, gemeente Vijfheerenlanden Coen van Dijk, Waterschap Rivierenland Peter Heikoop, bioboerderij De Groene Geer Gerrit de Jong, Land- en Tuinbouworganisate (LTO), afdeling Alblasserwaard- en Vijfheerenlanden Johan de Jong, Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO) Renathe Kamstra, provincie Utrecht Gert-Jan Kool, agrarische natuurvereniging Den Hâneker Tanja Kool, agrarische natuurvereniging Den Hâneker Sjaak Kreeft, vmbo De Bossekamp (Wellantcollege) en Stichting Blauwzaam Marinke Kruijt, gemeente Vijfheerenlanden Gert Mostert, gemeente Sliedrecht Rogier Ostendorf, gemeente Molenlanden Rick van Pelt, leerling Wellantcollege Bart van der Sande, student Hogeschool Inholland Delft Johan Sterk, gemeente Gorinchem Merlijn Timmers, gemeente Hardinxveld-Giessendam Marc Trouwborst, gemeente Molenlanden Mattias Verhoef, bioboerderij Korwin van Vliet, Rabobank Zuid-Holland Cees van der Vlist, Stichting Wereld Erfgoed Kinderdijk (SWEK) Lodewijk Vormer, provincie Zuid Holland Roelof Westerhof, projectleider aanvraag Impulsgelden Klimaatakkoord Rolia

Wiggelinkhuijsen, Gebiedscoalitie en Stichting Blauwzaam Roelof Wijma, Royal Bel Leerdammer BV (sales en marketing merkkazen) Glenn de Wolf, student

Verstedelijking en Gezonde leefomgeving

Infrastructuur en Vitale objecten

Christian Alderliesten, gemeente Gorinchem

Milou Arbouw, Veiligheidsregio Zuid-Holland-Zuid

Jeannine van Bree, Natuur- en Milieufederatie Utrecht

Nick van Barneveld, Rijkswaterstaat West-Nederland-Zuid

Arie Diephout, gemeente Gorinchem

Elsbeth Beeke-van der Graaf, VeiligheidsRegio Utrecht

Irene Domburg, woningcorporatie Lek en Waard Wonen

Linda de Boer, Rijkswaterstaat West-Nederland-Zuid

Martijn van Gelderen, BPD (Bouwfonds Gebiedsontwikkeling)

Manfred den Boer, gemeente Papendrecht

Nick Habraken, woningcorporatie Kleurrijk Wonen

Claudia Jeeninga, gemeente Gorinchem

Werncke Husslage, provincie Zuid-Holland

Leen de Jong, gemeente Sliedrecht

Corina de Jong, woningcorporatie Woonkracht10, Papendrecht

Willem Jan Kerkhoven, drinkwaterbedrijf Dunea

Henri de Jong, drinkwaterbedrijf Oasen

Guido Kersten, drinkwaterbedrijf Oasen

Brenda Kooiman, gemeente Molenlanden

Margot Kwee, drinkwaterbedrijf Dunea

Kim Koppelaar, gemeente Hardinxveld-Giesendam

Willem-Jan Leenhouts, gemeente Alblasserdam

Patricia Kramers-Snijders, Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid

Kees Nieuwenhuizen, gemeente Hardinxveld-Giessendam

Maurits de Lange, leerling Wellantcollege

Guido Ritskes, Waterschap Rivierenland

Emile Lindeboom, KleurrijkWonen Tiel

Henk Saak, GGD Zuid-Holland-Zuid

Elisabeth de Nooijer, Waterschap Rivierenland

Lucy Smeets, provincie Zuid-Holland

Ida Philip, provincie Utrecht

Mado Witjes, provincie Utrecht

Henk Saak, GGD Zuid-Holland-Zuid

Mirella Zonderop, Veiligheidsregio Zuid-Holland-Zuid

Kira Schafers, provincie Utrecht Jeannella Scheidelaar, gemeente Sliedrecht Nienke Schuil, Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland Marlies Smit, student Hogeschool InHolland Delft Hidde Teenstra, leerling Wellantcollege Lale Turan, Milieufederatie Zuid-Holland Janine Veenstra, gemeente Sliedrecht Tamara van Vemden-Versprille, Waterschap Rivierenland Jitse de Vries, stagiair provincie Zuid-Holland Peter Vuijck, gemeente Vijfheerenlanden Wietse Visser, provincie Utrecht Danielle Wijnen, gemeente Papendrecht Bart van der Zaan, leerling Wellantcollege

Colofon De Regionale Adaptatie Strategie kwam tot stand in opdracht van: Gemeente Alblasserdam Gemeente Gorinchem Gemeente Hardinxveld-Giessendam Gemeente Molenlanden Gemeente Papendrecht Gemeente Sliedrecht Gemeente Vijfheerenlanden Provincie Utrecht Provincie Zuid-Holland Waterschap Rivierland

Redactieteam

Fotobijschriften

Contact

Maureen Pesman, gemeente Molenlanden

Anne-Marie Hoekstra, Het Kontakt, regio Alblasserwaard

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met

Lidwien Reijn, kwartiermaker

Peter Paul Klapwijk, Stichting Blauwzaam

de leden van het klimaatkernteam (zie pagina 44).

Marion Speksnijder, gemeente Vijfheerenlanden Daan Willems, Waterschap Rivierenland Bea van Zoggel, gemeente Molenlanden

Redactionele bijdragen

Ontwerp Front Creative Experts, Rotterdam

Fotografie

Martin Bos, gemeente Gorinchem

Hanjo van Houwelingen, Groot-Ammers

Brenda van Doorn, gemeente Gorinchem

Peter Paul Klapwijk, Stichting Blauwzaam

Gert-Jan de Goede, gemeente Papendrecht

De Vliegende Filmer, Maarn

Rowan van Geloven, gemeente Sliedrecht

Overig beeldmateriaal is eigendom van de

Tjibbe Kerkhof, gemeente Vijfheerenlanden

­p articiperende RAS-partners

Ageeth Nijkamp, gemeente Hardinxveld-Giessendam Erik de Pooter, Waterschap Rivierenland Jannelies Pullen, gemeente Alblasserdam

Illustraties Studio Ronald van der Heide, Utrecht TwynstraGudde, Amersfoort RAS, Utrecht Zuidwest Nelen & Schuurmans, Utrecht

© Alle foto’s en teksten in deze uitgave zijn eigendom van de samenwerkende partners - gemeenten, provincies en waterschap in de RAS Alblasserwaard-Vijfheerenlanden.

Bijlage 1: Bodemdalingsproblematiek in beeld

Bijlage 2: Bodemdalingsproblematiek in beeld