Jaarverslag2020-2021.pdf

2020 - 2021

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten

Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten is onderdeel van de Dienst Gezondheid & Jeugd

VO O RWO O RD

‘Oprecht waardering voor al die betrokken mensen die net dat stapje extra hebben gezet’ Verder op de weg van ondersteuning voor

Zoals in het vorige jaarverslag al werd verwacht, had

leerlingen

corona ook dit schooljaar weer veel invloed op scholen, leerlingen en verzuim. Daarbij haalde LVS de contacten

‘LVS helpt, nu en in de toekomst’. Het is de titel van

met scholen, kinderen, ouders, Jong JGZ, jeugdteams en

hoofdstuk 1 van dit jaarverslag over het schooljaar

andere partners aan om iedereen ook in deze bijzondere

2020-2021 van Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten

omstandigheden zoveel mogelijk ‘aan boord te houden’.

(LVS), onderdeel van de Dienst Gezondheid & Jeugd

Ik heb oprecht veel waardering voor al die betrokken

Zuid-Holland Zuid en partner van de gemeenten in

mensen die in deze moeilijke tijd net dat stapje extra

Zuid-Holland Zuid. Een titel die de essentie van het werk

hebben gezet. Naast deze toch al intensieve taak, zag LVS

van LVS in een notendop weerspiegelt. Maar de hulp die

ook nog kans om zich op verschillende vlakken verder te

LVS biedt is breed. Van terugdringen van schoolverzuim

ontwikkelen en nog meer preventief te werken. Onder

en vroegtijdige signalering van jeugdproblematiek tot

meer met de Methodische Aanpak Schoolverzuim en de

begeleiding van jongeren naar de arbeidsmarkt.

campagne ‘LVS helpt jongeren, kinderen en hun ouders als naar school gaan even niet lukt’.

Hier en daar wordt bij het woord leerplicht wellicht nog gedacht aan maatregelen om leerlingen letterlijk bij de les

Op welke wijze de medewerkers van LVS, leerlingen,

te houden. In de praktijk is het accent in het werk van LVS

ouders en partnerorganisaties dat vormgaven en

al langere tijd verschoven naar zorg en ondersteuning.

daarmee bijdroegen aan een gezonde samenleving en

Naar allerlei manieren om in beeld te brengen waar

beperking van kosten voor jeugdzorg en uitkeringen,

leerlingen tegenaan lopen en op welke manier zij

leest u in dit jaarverslag. Natuurlijk zijn - gebaseerd op

geholpen kunnen worden om hun schooltijd zo succesvol

de wettelijk voorgeschreven leerplichttellingen voor de

mogelijk af te ronden.

regio – ook de cijfers op dit gebied weer opgenomen. Als voorschot op de inhoud vraag ik alvast uw aandacht

LVS heeft in dat proces de rol van verbinder, verwijzer,

voor enkele opvallende cijfers: spijbelen en voortijdig

regiehouder, vasthoudende pitbull en zonodig handhaver

schoolverlaten zijn in onze regio het afgelopen schooljaar

zolang de schoolgang niet is hersteld. De organisatie

afgenomen. Dat is goed nieuws! Helaas is ook sprake

wil problemen zoveel mogelijk klein houden, zodat

van een opmerkelijke stijging van het aantal vrijstellingen

handhaving zoveel mogelijk kan worden voorkomen.

en thuiszitters. Dat is geen goed nieuws. Deze cijfers

Tegelijkertijd zet LVS als enige partij met handhavende

onderstrepen het belang van de inspanningen die alle

bevoegdheden deze in als dit in het belang is van de

partners in onze regio leveren voor ontwikkeling en

schoolgang en de ontwikkeling van kinderen. Want vaak

onderwijs. We zijn er nog niet!

zit in het brede palet van organisaties die werken met kinderen en gezinnen de meerwaarde van LVS juist daar:

Eelke Kraaijeveld

in de wettelijke rol als handhaver van de leerplichtwet.

Lid dagelijks bestuur Dienst Gezondheid & Jeugd, portefeuillehouder onderwijs

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

HO O F DSTUK 1

LVS helpt, nu en in de toekomst Dat LVS helpt, nu en in de toekomst is hiervoor al enkele keren aangestipt, maar hoe doen we dat precies? LVS houdt toezicht op naleving van de Leerplichtwet.

LVS werkt hierbij intensief samen met ouders, leerlingen

We beschermen het recht op onderwijs voor alle

en partnerorganisaties op het gebied van zorg,

kinderen in de regio Zuid-Holland Zuid. We zorgen

veiligheid, onderwijs en arbeid. Gezamenlijk vormen we

ervoor dat zoveel mogelijk jongeren een startkwalificatie

een vangnet dat (school)uitval zoveel mogelijk voorkomt.

behalen, ofwel het minimale onderwijsniveau dat de

Wanneer dit niet lukt, ondersteunt en begeleidt LVS

wetgever nodig vindt om serieus kans te maken op

voortijdige schoolverlaters naar ander onderwijs,

duurzaam geschoold werk in Nederland, zoals een

naar een baan of naar de meest passende plek in de

diploma Havo, VWO, MBO niveau 2 of hoger.

samenleving.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

LVS en de wet

alle leer-en kwalificatieplichtigen die wonen in de

LVS voert de Leerplichtwet (en de bijbehorende

tien gemeenten in de regio. Scholen geven hiervoor

Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdig

op grond van de Leerplichtwet in- en uitschrijvingen

Schoolverlaten) uit voor tien gemeenten in de regio

en aan- en afwezigheid van leerlingen door aan het

ZHZ.

basisregister onderwijs (BRON) van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Deze gegevens verstrekt DUO

Daarbij richten we ons op kinderen vanaf 5 jaar die naar

vervolgens aan LVS. Op deze manier hebben we in

school gaan. Vanaf de eerste dag van de maand na hun

beeld of kinderen en jongeren zijn ingeschreven bij een

vijfde verjaardag hebben kinderen de plicht om naar

school, of ze verzuimen en of ze een startkwalificatie

school te gaan. Deze plicht duurt tot de dag dat ze een

hebben behaald.

startkwalificatie hebben gehaald, of tot de dag waarop ze 18 jaar worden. Vanaf dit moment tot de leeftijd van

Het aantal kinderen dat niet op een school staat

23 jaar richt LVS zich op ondersteuning bij het behalen

ingeschreven is het afgelopen schooljaar gedaald ten

van een startkwalificatie.

opzichte van het schooljaar daarvoor. In het schooljaar 2020-2021 waren 53 leerlingen niet ingeschreven bij

Volgens de Leerplichtwet houdt LVS een

een school. Een jaar eerder waren dat er 64.

leerplichtadministratie bij met basisgegevens over

Bescherming van leerrecht en ontwikkeling LVS zet zich in voor het recht van kinderen op onderwijs

lessen van professionele docenten en met maatwerk,

en ontwikkeling. Want ieder kind verdient de kans

extra aandacht en begeleiding voor leerlingen die dat

om zich naar eigen vermogen voor te bereiden op

nodig hebben. Door schoolverzuim en schooluitval zo

een maatschappelijk onafhankelijke positie. Jongeren

vroeg mogelijk te signaleren, proberen we kinderen en

die met plezier naar school gaan en diploma’s halen

jongeren zo snel mogelijk te motiveren om terug naar

vergroten hun kansen om deze positie te bereiken.

school te gaan. We blijven in de gesprekken met het

Een belangrijke voorwaarde voor vergroting van deze

onderwijs daarom het belang benadrukken van tijdige

kansen is het pedagogische schoolklimaat. Een klimaat

melding van schoolverzuim of uitval.

met aandacht voor leerlingen, met kwalitatief goede

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Campagne voor meer bekendheid LVS Uit een kleinschalig onderzoek naar de bekendheid van Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten (LVS) kwam naar voren dat een deel van de inwoners in Zuid-Holland Zuid ons niet kent en niet weet wat wij doen en kunnen betekenen. Als we bekend zijn dan is dat meestal als handhaver van de Leerplichtwet, maar zoals in dit jaarverslag is te lezen doen we meer dan dat. Handhaving van de leerplichtwet is voor ons slechts

1

een middel om uitval en verzuim te stoppen. Veel liever voorkomen we dit. In mei zijn we daarom gestart met

school te gaan. Wij beschermen dat recht 2

een communicatiecampagne om meer bekendheid te geven aan LVS. Onder ouders, jongeren en kinderen. Zo

3

De situatie en mogelijkheden van een kind of jongere staan bij ons altijd centraal

4

hebben we onze brieven en website aangepast aan taalniveau B1.

Wij zoeken naar oplossingen bij problemen die het volgen van onderwijs in de weg staan

hebben we onder meer nieuwe en vernieuwde social media met meer en overzichtelijkere informatie. Ook

Kinderen hebben het recht om te leren en naar

Als speciale hulp nodig is, begeleiden wij naar een geschikte instantie

5

Bij betrokkenheid van meerdere instanties zorgen wij voor een goede samenwerking

In de campagne besteden we onder meer aandacht aan de top 6 van LVS:

6

Wij zijn er voor informatie en advies over leerrecht, extra verlof, vrijstelling, schoolverzuim en kwalificatieplicht.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

HO O F DSTUK 2

Leerplicht en corona: negatieve invloed op verzuim valt mee en zelfs positieve puntjes Zoals verwacht was corona ook dit schooljaar van invloed op scholen, leerlingen en verzuim. LVS-medewerkers Hans van Schaik en Mike Wendels en stafverpleegkundige bij Jong JGZ (de jeugdgezondheidszorg) Sandra van Gemert vertellen wat ze daarvan merkten in de praktijk. Daarbij valt op dat de negatieve gevolgen vooralsnog lijken mee te vallen en er zelfs kleine positieve puntjes te noteren zijn. ‘Opvallend, maar er werd als reden voor verzuim slechts

‘Als bijna alles online gaat, is het natuurlijk lastig

een enkele keer verwezen naar corona’, stellen LVS

controleren of alle leerlingen meedoen. Maar we

consulenten Hans van Schaik en Mike Wendels. ‘Terwijl

hebben tijdens de coronamaatregelen niet gemerkt

we ons best voor kunnen stellen dat lessen volgen in

dat extra veel kinderen zich aan de leerplicht

een klein, druk huis niet altijd makkelijk is en weinig

onttrokken. Ondanks dat het voor velen lastig werd

motiverend werkt. Anderzijds merkten we dat sommige

om hele dagen achter het beeldscherm te zitten,

leerlingen juist goed gedijen bij online onderwijs,

waren er vrijwel geen extra probleemgevallen. Voor

bijvoorbeeld kinderen die op school in een drukke klas

sommige MBO-opleidingen, bijvoorbeeld gericht op de

veel last hebben van alle prikkels en thuis lekker rustig

evenementenbranche, was het wel lastig dat er geen

kunnen werken. Scholen waren hier in het verleden

stages mogelijk waren. Maar scholen hebben over het

over het algemeen geen voorstander van en zeker bij

algemeen heel goed ingespeeld op de omstandigheden,

verzuim ligt het wettelijk gevoelig, maar nu blijkt dat

mede door effectieve samenwerking en communicatie

sommige leerlingen er baat bij hebben, kan het geen

tussen LVS, scholen, jeugdhulpverlening en Jong

kwaad te bekijken of hier wellicht kansen liggen om

JGZ. We hebben regelmatig gecheckt of zij extra

onder meer thuiszitters verder te helpen.’

ondersteuning van ons nodig hadden op dit gebied, maar dat was niet aan de orde.’

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Sandra van Gemert, stafverpleegkundige bij Jong JGZ

‘Mede door intensieve samenwerking met partners als LVS zo goed mogelijk ondersteunen’ ‘We kunnen wel stellen dat ons schooljaar volledig

Schoolambassadeurs

werd overschaduwd door corona. Maar met het nodige

‘Het afgelopen schooljaar hebben we

kunst- en vliegwerk en intensieve samenwerking met

schoolambassadeurs geïntroduceerd, ofwel

partners als LVS hebben we alles uit de kast gehaald om

contactpersonen van het JGZ-team voor de school.

ook dit schooljaar alle betrokkenen zo goed mogelijk

De schoolambassadeurs verzorgen en verstevigen

te ondersteunen. Onder meer bij uiteenlopende

de contacten en samenwerking tussen JGZ en school.

vraagstukken waar scholen mee te maken kregen en

Daarnaast proberen ze alle betrokken zorgpartijen op

bij ouders die kinderen vanwege angst voor corona

school in beeld te krijgen en de onderlinge contacten

thuis wilden houden.’ Stafverpleegkundige van Jong JGZ

en samenwerking te verstevigen. Onder meer met

Sandra van Gemert belicht schooljaar 2020-2021 uit het

LVS, schoolmaatschappelijk werk, de gezonde school

perspectief van de jeugdgezondheidszorg.

adviseur van de GGD ZHZ, sociale wijkteams en jeugdteams. Met elkaar houden zij de ontwikkelingen

'Wat het thuishouden van kinderen vanwege corona

in de gaten: wat speelt er op deze school, waar heeft

betreft hebben we de scholen bijvoorbeeld gevraagd

de school behoefte aan en hoe kunnen we daarin

beslisbomen te gebruiken om te bepalen of kinderen

ondersteunen? Corona was niet zozeer de aanleiding

naar school moesten komen of thuis mochten blijven.

maar heeft het nut van deze manier van preventief

Waar sprake was van angst voor corona op school

optreden wel onderstreept. We verwachten halverwege

gingen jeugdartsen in gesprek met leerlingen en hun

het huidige schooljaar de eerste resultaten hiervan in

ouders om die angst zoveel mogelijk weg te nemen.'

beeld te hebben.’

Op één lijn

‘Hoewel het nog te vroeg is om te zeggen welke effecten

‘Dat lukte gelukkig vaak, maar niet in alle gevallen. Vooral

de coronamaatregelen precies hebben gehad, zagen

niet wanneer er sprake was van onderliggend lijden

we zeker wel jongeren die met zichzelf in de knoop

bij één van de gezinsleden. In zulke situaties keken we samen met de scholen welke mogelijkheden er wel waren, zoals tijdelijke één op één online lessen. Wanneer we het vermoeden hadden dat er sprake was van ongeoorloofd verzuim schakelden we ook dit schooljaar zoals gebruikelijk LVS in, maar de cijfers laten zien dat het meevalt. Dat komt mede door te investeren in persoonlijke gesprekken met de ouders waarin we behoorlijk op één lijn wisten te komen en te blijven.’

raakten, zich anders gingen gedragen en bijvoorbeeld depressieve gevoelens en zelfs suïcidale gedachten kregen. Vaak gaan dan ook de schoolprestaties achteruit en is het voor ons zaak zo snel mogelijk in gesprek te gaan met de leerlingen, hun gezin en school. Soms kunnen we zelf met kleine tips behulpzaam zijn en hen bijvoorbeeld geruststellen met de gedachte dat het normaal is dat je je een tijdje minder lekker of somber voelt. In andere gevallen zoeken we naar de meest adequate hulp. Het is fijn dat we elkaar aanvullen met partners als LVS en gezamenlijk gerichte ondersteuning kunnen bieden.’

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Uitkomsten onderzoek Onderwijsinspectie naar gevolgen corona

Versmald onderwijsaanbod heeft negatief effect op maatschappelijke en emotionele vaardigheden van leerlingen De Onderwijsinspectie deed onderzoek naar de

bieden, zoals contact houden met de leerlingen en

gevolgen van 16 maanden corona in alle sectoren van

studenten.

het onderwijs. Het onderzoek is gepubliceerd in oktober

•

De maatregelen boden de kans om anders te

2021 onder de titel ‘Gevolgen van 16 maanden corona

werken in het onderwijs. Dat heeft inzichten

voor het onderwijs’. Enkele opvallende bevindingen uit

opgeleverd over de aanpassingen die het onderwijs

het onderzoek:

in de toekomst wil behouden. Zo wordt er gepleit voor het behoud van kleinere klassen en voor

•

het aanbod van het onderwijs tijdens de

intensievere persoonlijke begeleiding.

pandemie is versmald, wat merkbaar is in de

•

•

sociaal-maatschappelijke en sociaal-emotionele

Het verbeterde contact met ouders is ook een positieve

vaardigheden van leerlingen

uitkomst van de afgelopen periode. In sommige

de algemene lijn is dat de gevolgen voor oudere

gevallen leveren de digitale middelen tijdswinst op, zoals

leerlingen en voor studenten groter zijn dan voor

teamvergaderingen en stagegesprekken op afstand.

jonge leerlingen, door negatief welbevinden,

Een deel van de besturen ziet de coronaperiode als

problemen met motivatie en concentratie en gebrek

een springplank naar meer flexibiliteit en maatwerk

aan binding en contact

in het onderwijs, bijvoorbeeld qua onderwijstijd en

de scholen zijn trots op het maatwerk dat ze konden

opleidingsvorm.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

HO O F DSTUK 3

Verzuim: aandacht voor achterliggende problemen en de Methodische Aanpak Schoolverzuim Schoolverzuim heeft vaak te maken met achterliggende problemen. De consulenten van LVS spelen hier samen met de scholen zo adequaat mogelijk op in om erger te voorkomen. Alle scholen in de regio ZHZ hebben een vast aanspreekpunt bij LVS. De consulenten ondersteunen en adviseren bij multidisciplinaire overlegvormen op onder meer de scholen en in het regionale Zorg– en Veiligheidshuis voor multidisciplinair overleg. Hierin staan de kinderen waarover zorgen zijn centraal. Daarnaast geven de consulenten van LVS regelmatig

Op verschillende VO-scholen voeren de consulenten

informatie en advies bij problemen waarbij niet direct

van LVS preventieve gesprekken met leerlingen met

sprake is van schoolverzuim dat gemeld moet worden.

problemen op school of thuis, en met leerlingen die

Bijvoorbeeld bij conflicten tussen de school en de

beginnen te verzuimen. In de gesprekken worden

leerling of ouders, of als hulp nodig is bij het vinden van een andere school. Verder geven de consulenten van LVS voorlichting aan docenten, zorg- en ondersteunend personeel, ouders, leerlingen en professionals op sociaal gebied.

jongeren en ouders gewezen op de gevolgen van aanhoudend verzuim. Gezamenlijk kijken de betrokkenen naar de behoefte aan extra ondersteuning of hulp. Hieronder belichten enkele van onze consulenten en de ondersteuningscoördinator van de Hans Petrischool wat dat in de praktijk van het schooljaar 2020/2021 betekende.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Aanpak van verzuim in de praktijk van 2020-2021 ‘Op welke manier kunnen wij jou helpen?’

‘Met zo’n 95% van de kinderen gaat het gelukkig goed, wij zien vooral de 5% waar het minder goed mee gaat’, vertellen consulenten Hans van Schaik en Mike Wendels van LVS. ‘Oorzaken zijn bijvoorbeeld het ontbreken van een goede stageplek of een verkeerde keuze van school of opleiding. Ook een gebrek aan betrokkenheid van ouders bij hun kinderen is van enorme invloed. Wat is er aan de hand, op welke manier en met welke hulp kunnen we jou daarbij helpen zijn dan de vragen die wij ook het afgelopen schooljaar direct centraal stellen in onze aanpak.’ Hoewel hier en daar misschien nog het beeld bestaat

‘Hoe sneller we aan de voorkant kunnen inschatten wat

van een organisatie die voornamelijk werkt aan

er aan de hand is, hoe beter we hierop kunnen inspelen

handhaving van leerplicht aan de hand van sancties,

en hoe groter de kans is dat we uitval en andere

is de praktijk dat we vooral de weg van zorg voor en

problemen zoveel mogelijk kunnen voorkomen. Aan

ondersteuning van leerlingen bewandelen. Dat begint

het einde van zulke processen evalueren we, vooral bij

voor ons op het moment dat we verzuimmeldingen

zware casussen. Dat doen we aan de hand van de vraag

ontvangen. Dan pakken we eigenlijk direct de telefoon

of we met de kennis van nu voor dezelfde of een andere

of we sturen een appje. Daarna staat alles in het teken

aanpak zouden kiezen.

van de vraag waar het verzuim door wordt veroorzaakt en wat we er aan kunnen doen.’

Achterliggende problemen ‘Achterliggende problemen die regelmatig de oorzaak

Wat is er aan de hand?

zijn van verzuim zijn bijvoorbeeld problemen met

‘Wat is de situatie precies? Hebben de school, leerling

drugs, en games, een verstoord dag-nachtritme of een

en ouders bijvoorbeeld al eens eerder afspraken

verkeerde studiekeuze. De opleiding is bijvoorbeeld

gemaakt? Is er misschien al een jeugdteam of een

te zwaar of minder interessant dan gedacht. Niet

andere samenwerkingspartner bij betrokken? Waar

vreemd, want het is op die leeftijd niet makkelijk je

gaan we met de betrokkenen in gesprek, op school of

sterke punten en interesses in te schatten. In zulke

juist op kantoor? Soms blijken oorzaken en oplossingen

gevallen kan bijvoorbeeld een beroepskeuzetest

vrij eenvoudig. Verslaapt een leerling zich bijvoorbeeld

helpen om mogelijkheden en valkuilen in beeld te

regelmatig, dan is een klein beetje meer discipline

brengen. Vervolgens kun je bekijken of wellicht samen

vaak al voldoende. In andere gevallen is het minder

met werkgevers specifieke trajecten voor bijvoorbeeld

eenvoudig en betrekken we er partners bij, zoals een

monteur of heftruckchauffeur kunnen leiden tot

jeugdarts die kan adviseren over wat een leerling wel

een certificaat of diploma. In het algemeen geldt dat

kan en wat school, leerling en ouders daarover kunnen

leerlingen nadat het al zo lang misgaat succes moeten

afspreken. Die kan adviseren over wat er nodig is om de

ervaren om verder te kunnen.

leerling weer (deels) te kunnen laten deelnemen aan het onderwijs. Dat kan een plan zijn voor een geleidelijke terugkeer naar school of een advies voor extra opvoedingsondersteuning of psychiatrische hulp.’

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Een voorbeeld van een lastige situatie in het afgelopen

kunnen we er niet altijd onderuit om sancties op te

schooljaar, was bijvoorbeeld de leerlinge waarbij het

leggen. Denk bij sancties bij ongeoorloofd verzuim

maar niet lukte om voor haar en haar familie een

vooral aan verwijzingen naar Bureau Halt of het

woning te regelen, waardoor ze al langere tijd waren

jeugdpreventieteam. Levert dit geen resultaat op, dan

aangewezen op overnachtingen in een hotel. Gelukkig

kan er tegen jongeren vanaf 12 jaar en ouders proces-

is het uiteindelijk wel gelukt om er voor te zorgen dat

verbaal worden opgemaakt. Dat kan uiteindelijk leiden

ze naar school kon. Daarbij hebben we ook voor een

tot een voorwaardelijke of onvoorwaardelijke taakstraf

plek kunnen zorgen waar ze rustig haar huiswerk kon

of begeleiding van de jeugdreclassering tot maximaal

maken.’

twee jaar. Wanneer leerlingen bijvoorbeeld een dag eerder op vakantie gaan, spreken we van luxe-verzuim.

Sancties

Dat kan een boete opleveren voor de ouders van de

‘Hoewel we dus kiezen voor zorg en ondersteuning

leerling.

AA NT A L P R OC E S S E N - V E R B A A L V E R D E E LD NA A R O NDERW I J SSO O RT.

AA NT A L HA L T V E R W IJZIN G E N

Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) ‘Om dat allemaal zoveel mogelijk te voorkomen, hebben we het afgelopen schooljaar nieuwe stappen gezet in het toepassen van de Methodische Aanpak Schoolverzuim. We werkten al via deze methode, maar inmiddels zijn al onze consulenten ook gecertificeerd. Dat geeft ons bij ongeoorloofd verzuim aan de hand van een stappenplan vier duidelijke routes (vrijwillige jeugdhulp, Halt-straf, dwang in civielrechtelijk kader en dwang in strafrechtelijk kader) om zo snel mogelijk resultaat te boeken en uitval te voorkomen.’

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Ondersteuningscoördinator Hans Petrischool

‘Menselijke maat en het belang van leerlingen staan centraal’ De Hans Petrischool beschikt over een ondersteuningscoördinator die zich vier dagen per week inzet voor de ongeveer 250 leerlingen. Renate Cirkel vervulde deze functie enkele jaren, zij kijkt terug op die periode en op het afgelopen schooljaar in het bijzonder. Als Hans Petrischool zijn we gespecialiseerd in

toekomstperspectief en hoe kunnen we helpen om

leerachterstand en begeleiding van leerlingen

dat vorm te geven? Leerplicht kan in bepaalde situaties

naar werk. Daarbij ligt de nadruk op praktijklessen,

bijvoorbeeld intensieve ondersteuning door het Jeugd

bijvoorbeeld op het gebied van koken en

Preventie Team inschakelen. Het is fijn dat zij altijd

techniek. De ondersteuning van onze leerlingen

paraat staan en toegerust zijn om mee te helpen.’

bestaat vooral uit samenwerking tussen de ondersteuningscoördinator, de schoolcoaches in onze

Aandacht

klassen, een gedragswetenschapper, een schoolarts,

‘Tijdens de periode waarin het afgelopen schooljaar

ouder-kind coach, jeugdteam, Jeugdhulp op school,

door de coronamaatregelen vooral online werd

Samenwerkingsverband Dordrecht en LVS.’

lesgegeven, waren één op één mentorgesprekken gelukkig wel mogelijk. Die wekelijkse gesprekken hielpen

Samenwerking met het LVS

ons om voeling te houden met de leerlingen. We

‘Onze leerlingen hebben het niet altijd makkelijk thuis

hebben ook leerlingen opgevangen op school. Maar

en worstelen soms met hun motivatie. Als daardoor

eigenlijk wordt in het nieuwe schooljaar pas duidelijk

aandachtspunten ontstaan op het gebied van de

wat die periode met de kinderen heeft gedaan. Want

leerplicht en ongeoorloofd verzuim waar wij zelf

beperkingen in groepsprocessen en andere contacten

niet voldoende vat op krijgen, kunnen we altijd een

zijn niet bevorderlijk voor je emotionele ontwikkeling en

beroep doen op LVS. We betrekken hen er zo vroeg

verdere ontwikkeling van sociale vaardigheden.’

mogelijk bij en stellen samen altijd de ‘menselijke maat’ en het belang van de leerlingen centraal: wat is hun

Wat was het resultaat van al die inspanningen

(≥ 16 uur in 4 weken) dat LVS werd ingeschakeld. Een

voor verzuim in het schooljaar 2020-2021?

jaar eerder waren dat er 485. De daling van 'relatief

Verzuim is het afgelopen schooljaar gedaald ten

verzuim' lijkt niet alleen te worden veroorzaakt door de

opzichte van het schooljaar daarvoor. In het schooljaar

gevolgen van de corona-pandemie en een consequente

2020-2021 zijn 437 ‘relatief verzuimers’ afgehandeld.

toepassing van de MAS. LVS zal onderzoek laten doen

Dit zijn leerlingen die zodanig frequent verzuimden

naar deze daling van de verzuimcijfers.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

AANTAL VERZUIME N D E LE E R LI N G E N V E R D E EL D NA A R A B S O L U U T V ER Z U IM EN R EL A T IEF V ER Z U IM

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

HO O F DSTUK 4

Thuiszitten, vrijstellingen en voortijdig schoolverlaten: ondanks inspanningen toch toename van thuiszitters en vrijstellingen Thuiszitten

professionals van samenwerkingsverbanden passend

Onderwijs is essentieel voor de ontwikkeling van

onderwijs, LVS, jeugdgezondheidszorg en stichting

kinderen. Daarom willen we voorkomen dat leerlingen

jeugdteams.

thuiszitten. De meeste leerlingen waarbij dit wel het geval is, hebben meerdere problemen tegelijk. Denk aan

De ‘doe-agenda’ voor onze regio bevat maatregelen

een lichamelijke handicap of psychiatrische problemen,

die gericht zijn op verbeteringen in de samenwerking

zoals angsten of gedragsproblemen, bij voorbeeld als

of in de werkwijze en maatregelen die het lerend

gevolg van autisme. Daarnaast hebben deze leerlingen

vermogen stimuleren. Twee maatregelen behoren tot

vaak problemen thuis, zoals het ontbreken van

de verantwoordelijkheid van LVS. Deze maatregelen

structuur, armoede, schulden, gebroken gezinnen en

zijn aanpassing van de procedure vrijstellingen

vechtscheidingen. Ook blijkt de overgang van de ene

op lichamelijke en psychologische gronden en de

naar de andere ‘schoolsoort’ het risico op thuiszitten te

ontwikkeling van een dashboard langdurig verzuim.

vergroten. Wat was het resultaat van al die inspanningen Om het aantal thuiszitters omlaag te brengen, was van

voor thuiszitten in het schooljaar 2020-2021?

2017 tot 2020 het Thuiszitterspact ZHZ van kracht.

Het aantal kinderen dat als thuiszitter staat

Hiermee zijn goede stappen gezet om thuiszitten te

geregistreerd is het afgelopen schooljaar sterk gestegen

verminderen. Zo zijn als onderdeel van het pact (ziekte)

ten opzichte van het schooljaar daarvoor. Op 31 juli

verzuimprotocollen geactualiseerd, is de samenwerking

2021 waren in de regio 44 kinderen niet ingeschreven

tussen onderwijs en jeugdzorg verbeterd en is de

bij een school. Een jaar eerder waren dat er 22.

noodzaak van een gezamenlijke aanpak benadrukt. Niet de kennis en deskundigheid van ieder voor zich, maar

Alle inspanningen vanuit LVS en onze partners ten

juist de bundeling van inzichten en ideeën biedt extra

spijt is dit een opmerkelijke toename. Corona, beter

kansen voor snel herstel van de schoolgang.

meldgedrag door scholen en een betere registratie vormen geen sluitende verklaring voor een dergelijke

Aanpak Thuiszitters: de doe-agenda tot 2023

stijging. LVS zal onderzoek laten doen naar de oorzaken

Desondanks gaan nog steeds te veel kinderen niet

van deze toename. Maar belangrijker nog: samen

naar school en is als vervolg op het Thuiszitterspact

met de samenwerkingsverbanden passend onderwijs

de ‘doe-agenda’ opgesteld. Met deze agenda werken

zullen we onze schouders blijven zetten onder het

we eraan dat in 2023 voor iedere ‘thuiszitter’ binnen

terugdringen van thuiszitten. De maatregelen die

drie maanden passend onderwijs of zorgaanbod is

we regionaal hebben vastgesteld in de Doe-agenda

gevonden. De ‘doe-agenda’s’ is tot stand gekomen in

thuiszitten, verdienen het om met extra energie te

samenwerking met ouders, onderwijs, bestuurders en

worden uitgevoerd.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

AANTAL THUISZI TTE R S 2020- 2021

Vrijstellingen van inschrijving

•

Ondanks alle inspanningen is een passende onderwijsplek soms moeilijk te vinden. Dan zijn

onderwijs (artikel 5 onder b) •

samenwerkingsverbanden passend onderwijs en eventueel zorgpartners aan zet om in samenspraak met ouders en, vanaf 12 jaar, kinderen een onderwijsplek

ouders bezwaar hebben tegen de richting van het een leerling onderwijs volgt op een school buiten Nederland (artikel 5 onder c)

•

een kwalificatieplichtige jongere op een andere manier voldoende onderwijs volgt (artikel 15)

te vinden. LVS heeft in die gevallen vaak een functie als verbinder, regisseur en soms als bewaker van resultaat.

Het totaal aantal vrijstellingen is in het afgelopen

Soms is onderwijs (tijdelijk) echt niet mogelijk. LVS kan

schooljaar sterk gestegen ten opzichte van het jaar

dan na sociaal-medisch advies te hebben ingewonnen

ervoor. De totale toename wordt veroorzaakt door

een vrijstelling verlenen voor de duur van een jaar. De Leerplichtwet kent een aantal gronden voor vrijstelling van de verplichting tot schoolinschrijving, bijvoorbeeld als: •

een leerling vanwege lichamelijke of psychische oorzaken niet geschikt is om op een school te worden toegelaten (artikel 5 onder a)

de stijging van de vrijstellingen 5 onder a (+ 16%) en 5 onder b (+47%). Een opmerkelijke toename. LVS zal nader onderzoek laten doen naar de oorzaken van deze toename. De toename benadrukt voor ons hoe dan ook dat we in de regio anders moeten omgaan met vrijstellingen. Voor de vrijstellingen 5 onder b heeft het Dagelijks Bestuur inmiddels nieuw beleid vastgesteld. Voor de vrijstellingen 5 onder a bereidt LVS nieuw beleid voor dat moet leiden tot minder vrijstellingen.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

VRIJ STEL LI NGEN E N V E R V AN G E N D E LE E R P LI C H T 2 0 2 0 -2 0 2 1

45

Voortijdig schoolverlaten Onder voortijdig schoolverlaten (VSV) verstaan we het

(Regionale Meld- en Coördinatiefunctie) regio's, waarin

verlaten van school zonder een startkwalificatie (een

onderwijs en gemeenten samenwerken. Binnen de

diploma Havo, VWO, MBO niveau 2 of hoger). Bijna 98%

RMC-regio’s maken scholen en gemeenten elke vier

van de jongeren verlaat het onderwijs met een diploma.

jaar afspraken over maatregelen om uitval van vooral

Bij de jongeren die uitvallen is veelal sprake van onder

jongeren van 18 tot 23 jaar te voorkomen.

meer multiproblematiek en onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal. Het is de taak van LVS om bij voortijdig schoolverlaten Daarnaast blijkt uit onderzoek van het CBS dat:

jongeren tot 23 jaar te volgen op hun weg naar een startkwalificatie. Wanneer uitval dreigt, bieden we hen

• jongeren zonder startkwalificatie twee keer zo vaak

een passend aanbod om tot een startkwalificatie te

werkloos zijn dan jongeren mét een startkwalificatie

komen. Als dit niet kan, begeleiden onze consulenten

• voortijdig schoolverlaters ruim zes keer zo veel kans

in samenwerking met andere partners de jongere

hebben om in aanraking te komen met de politie dan

naar werk, een combinatie van leren en werken of

jongeren met een startkwalificatie

hulpverlening.

• jongeren met een startkwalificatie gezonder leven en daardoor minder vaak een beroep doen op de zorg. • N.B. Het betreft hier statistische relaties en geen

Dat betekent in de praktijk dat we optreden wanneer verzuim wordt gemeld, omdat dit een belangrijke

oorzakelijke verbanden. Toch mag het belang van

voorbode kan zijn voor uitval later. In onze regio is met

het behalen van een startkwalificatie niet worden

het onderwijs afgesproken dat verzuim van jongeren

onderschat.

boven de 18 jaar volgens dezelfde richtlijnen wordt gemeld als bij jongeren onder de 18 jaar.

Om voortijdig schoolverlaten te voorkomen, is Nederland verdeeld in veertig zogenaamde RMC

Onze consulenten leggen contact met de jongeren

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

die zijn uitgevallen, onder meer via WhatsApp, school

in beeld zijn en waar nodig ondersteund worden. We

of netwerkpartners, schriftelijk of door middel van

stimuleren dat jongeren zich op tijd aanmelden bij een

huis(deur)bezoek en zorgen voor maatwerk. Zo

vervolgopleiding. Voor sommige jongeren is doorstroming

informeren zij de jongeren over het aanbod van

naar MBO niet mogelijk. We zorgen dan voor een goede

de regionale en lokale partners en stimuleren ze

aansluiting naar werk of dagbesteding.

hen om deel te nemen. Enkele voorbeelden van de mogelijkheden zijn Project Kansrijk Alblasserdam,

De basis voor een goed overstapproces is ons

Banenmarkt van Leerwerk Loket Drechtsteden en

gezamenlijke digitale monitoringssysteem Intergrip

Trajecten via Maatschappelijke Diensttijd.

en de samenwerking tussen het VO-MBO en LVS. Het digitale monitoringssysteem Intergrip realiseert

Overstap VO naar MBO

verbinding voor VO-scholen, MBO-instellingen en LVS

Binnen de regio maken jaarlijks ruim 3.100 leerlingen

en maakt optimale samenwerking mogelijk. Hierdoor

de overstap van het Voortgezet Onderwijs (VO) naar

hebben we alle aanmeldingen in beeld en kunnen we

het Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO). Om deze

direct handelen als zich problemen voordoen tijdens de

overstap succesvol te maken en hiermee voortijdig

overstap.

schoolverlaten in deze fase te voorkomen, werken VOscholen , MBO-instellingen en LVS samen in het project

In het schooljaar 2020-2021 was vanwege het

'De Overstap".

coronavirus de aanmelddatum voor het MBO verzet van 1 april naar 1 mei. In de regio hebben in totaal

Met De Overstap verbeteren we de doorstroom van voortgezet onderwijs naar MBO. Deze overstap is een risicovol moment in de schoolloopbaan van jongeren, waarbij een deel niet goed doorstroomt. Gezamenlijk

3.094 jongeren de overstap gemaakt naar een MBO of andere onderwijs- instelling. Hierbij waren 40 ‘risicooverstappers’ die door de consulenten van LVS zijn begeleid.

zorgen we er daarom voor dat leerlingen bij deze overstap

OV ERSTAP VA N V MBO N AAR HE T MBO

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Zomeractie: jongeren nog eens extra aansporen Eén van de extra middelen om voortijdig schoolverlaten te voorkomen is de zomeractie. Ook in 2021 is van juni tot en met september door LVS-consulenten en de Matchmakers (zie ook hieronder, bij het kopje ‘Aanpak MatchMakers') contact gezocht met jongeren om hen aan te sporen zich alsnog in te schrijven voor een opleiding. Dit gaat om jongeren die van het MBO zijn uitgeschreven en nog niet beschikten over een vervolginschrijving. We zochten eerst telefonisch (of WhatsApp) contact met de jongeren en hun ouders. Wanneer dit niet lukte, zijn we langs gegaan aan de deur. In deze aanpak staan de jongeren centraal. Samen met

opleidingen zijn echt gericht op de praktijk en zitten

hun ouders bekijken we wat er nodig is om weer naar

dus vol met praktijkvakken. Die vakken zijn moeilijk met

school te gaan. We zoeken naar passende mogelijkheden.

thuisonderwijs te vervangen. Vele leerlingen raakten hun

Wanneer terugkeer naar onderwijs echt geen optie meer

motivatie kwijt doordat ze niet ‘bezig’ konden zijn.’ Het

is, proberen we samen met netwerkpartners de jongeren

stoppen is overigens niet altijd een eigen keuze, het kan

op een andere manier een goede start te geven op de

ook dat de opleiding zegt dat het niet werkt door gebrek

arbeidsmarkt. Hierbij wordt ook samengewerkt met de

aan inzet, slechte cijfers of andere problemen. Soms zijn

partners in de domeinen onderwijs, arbeid en zorg. De

de leerlingen die stoppen vaak al wat kwetsbaarder door

begeleiding houdt pas op wanneer de jongeren op hun

achterliggende problematiek. Een matchmaker van LVS

(onderwijs of werk) bestemming zijn aangekomen.

kan ze dan aan de hand nemen in een vervolgtraject naar school, werk, sociale dienst of misschien passende hulp.

LVS Consulent Marloes Scheek vertelde in het online

Ook medewerking en betrokkenheid van ouders helpt

magazine ‘Samen Voor Gezond’ in oktober over haar

jongeren sneller weer op de rit te krijgen en te houden.

ervaringen tijdens de Zomeractie in Gorinchem.

We hebben tijdens de Zomeractie veel gesprekken kunnen voeren. Ieder contactmoment kan van waarde

‘De meeste leerlingen willen gelukkig in ieder geval wel

zijn voor een succesvolle toekomst van een jongere. Wij

even praten’, aldus Marloes. ‘Toch blijft het jammer dat er

leggen de basis en hopelijk pakt de jongere die kans met

altijd een deel is dat we helemaal niet bereiken. MBO-

beide handen aan. Nu, of op een later moment.’

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Aanpak voortijdig schoolverlaten: het regionaal

multiproblematiek. Twee projecten worden door LVS

programma tot 2024

ZHZ uitgevoerd: Project Overstap (zie hiervoor) en een

De voornaamste afspraken voor de periode 2020-2024

bijdrage voor de regionale aanpak Matchmakers voor

in onze regio richten zich op de overstap van VO (VMBO,

kwetsbare jongeren, waarbij de capaciteit van het team

PRO, VSO) naar MBO, begeleiding van (kwetsbare)

matchmakers is uitgebreid met een Matchmakers van

leerlingen in het onderwijs, begeleiding van kwetsbare

MeePlus en jongerenwerk.

jongeren naar werk en maatwerk voor jongeren met

Aanpak MatchMakers In de ‘Aanpak MatchMakers’ voert LVS de regie in

Op basis van deze evaluatie is het de bedoeling de

een samenwerkingsverband van organisaties. De

'Aanpak MatchMakers' te verlengen voor een periode

matchmakers zijn afkomstig van LVS, de Sociale

van vier jaar. Voorheen werd steeds verlengd met een

Diensten, MeePlus en jongerenwerk. Zij ondersteunen

jaar, de periode van vier jaar draagt bij aan meer rust

jongeren van 18 tot 27 jaar bij het vinden van werk, school, zorg of een combinatie hiervan. Dat doen zij samen met verschillende partners.

in het team en schept mogelijkheden om te groeien, de aanpak te verfijnen en de samenwerking met de andere organisaties te versterken.

Deze jongeren vielen al eerder uit en hebben geen startkwalificatie. Of zij hebben een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Zij gaan op zoek naar jongeren in hun eigen woonomgeving, proberen door huisbezoek met hen in contact te komen en hun vertrouwen te winnen. Samen met de jongeren wordt vervolgens een plan gemaakt om hun doelen op het gebied van werk, leerwerk of school te bereiken. Soms is een steuntje in de rug voldoende. Soms is de begeleiding intensief. Hoe dan ook, de matchmakers dragen op deze manier samen met de deelnemende jongeren bij aan een gezonde samenleving en voorkoming van zorg- en uitkeringslasten. In 2021 evalueerde Kennisinstituut Movisie de aanpak MatchMakers. De resultaten hiervan zijn verwoord in de evaluatie MatchMakers 'Ik durf weer te dromen'. Mede op basis van de ontwikkeling van de aanpak en uitbreidingen van de doelgroep sinds 2016 en de plaatsing van ruim 400 jongeren in onderwijs, werk of zorg sinds 2017 leidde de evaluatie van Movisie tot het oordeel ‘bewezen effectief’.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Wat was het resultaat van al die inspanningen voor voortijdig schoolverlaten in het schooljaar 2020-2021? Dankzij de voortdurende inzet van docenten, consulenten LVS, loopbaanbegeleiders, verzuimcoördinatoren en andere betrokkenen binnen scholen en gemeenten zien we een daling van het aantal voortijdig schoolverlaters in de regio Zuid-Holland Zuid van 781 naar 625, een afname van 22%. Hiermee doen we het met 1,68% VSV net iets beter dan het landelijk gemiddelde van 1,72%. Alle trendlijnen van de verschillende onderwijsniveaus

uitvielen en leerlingen die gezakt zouden zijn, nu wel

in onze regio zijn dalend, alleen MBO1 stijgt, wat ook

een diploma kregen.

op landelijk niveau stijgt. De invloed van corona op de

Daarnaast wijzen we op de overstapondersteuning en

cijfers is dat de maatregelen het moeilijker maakten om

huiswerkbegeleiding die in schooljaar 2020-2021 als

een stageplaats of baan te vinden of een leerbaan te

extra ondersteuning tijdens de periode van beperkende

behouden, waardoor leerlingen wellicht gemotiveerder

coronamaatregelen werden verzorgd. Wat gebeurt

bleven om onderwijs te blijven volgen. Met name in

er als deze aandacht, waarmee alles bij wijze van

entreeopleiding en MBO2, in sectoren die zijn getroffen

spreken groeit en bloeit, wegvalt? Mogelijk zijn daardoor

door ‘lockdown’ (bijvoorbeeld horeca en travel), maar

de gunstige resultaten in het afgelopen schooljaar

ook in de zorg (als gevolg van hoge werkdruk) is er

eenmalig.

weinig capaciteit voor stagebegeleiding. In het verlengde hiervan bestaat tot slot de Mogelijk worden de gunstige cijfers ook verklaard door

mogelijkheid dat andere, minder positieve gevolgen van

coulanceregelingen in schooljaar 19/20, waarbij er geen

afstandsonderwijs de komende tijd zichtbaar worden,

bindend studieadvies was in het MBO en examens

bijvoorbeeld doordat zich mogelijk meer psychische

in het VMBO vervielen, waardoor minder leerlingen

problemen en depressieve gevoelens voordeden.

OV ERSTAP VA N V MBO N AAR HE T MBO

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021

Onderzoekcentrum Drechtsteden: maatwerk en betrokkenheid als middel tegen schoolverlaten Onderzoekcentrum Drechtsteden deed in 2021

Aanbevelingen zijn vooral maatwerk in de manier

onderzoek naar voortijdig schoolverlaten in Zuid-

waarop leerlingen een opleiding kunnen volgen,

Holland Zuid. Met name naar de vraag waarom

maatwerk in de begeleiding van leerlingen, het creëren

jongeren uitvallen en wat dit had kunnen voorkomen.

van een betrokken en veeleisend schoolklimaat en

Algemene, landelijke oorzaken zijn onder meer een

informeren en begeleiden van leerlingen bij hun

verkeerde opleidingskeuze, onprettig schoolklimaat,

studiekeuze.

gebrek aan een stageplek en de kwaliteit van het onderwijs. Daarnaast tekende het OCD voor deze regio

(Bron: Voortijdig schoolverlaters. Onderzoek naar oorzaken van

op: persoonlijke problemen, gebrek aan betrokkenheid

uitval – Onderzoekcentrum Drechtsteden, mei 2021.)

en begeleiding door de school, gebrek aan een stageplek en een verkeerde opleidingskeuze.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021