Historisch onderzoek Defensie.pdf

BIJLAGE Behorende bij:

Rapportage Historisch Onderzoek WOII-vliegtuigwraklocatie, gemeente Alblasserdam

Projectnummer Status Classificatie Aantal pagina’s incl. bijlagen Plaats / datum

: LCW/SOVB/0219 : Definitief : Intern gebruik geadresseerde : 34 : Hoogerheide, 9 juli 2019

Opdrachtgever:

Steller:

Gemeente Alblasserdam Postbus 2 2900 AA Alblasserdam

Majoor B. Aalberts Stafofficier Vliegtuigberging Logistiek Centrum Woensdrecht Commando Luchtstrijdkrachten MPC 91A Postbus 77 4630 AB Hoogerheide

Copyright © 2006 Logistiek Centrum Woensdrecht (hierna LCW). De naam LCW is voor alle publicaties van LCW als merknaam beschermt. Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of enige wijze, hetzij door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de houders van het auteursrecht. De opdrachtgever mag voor intern gebruik duplicaten maken.

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

INHOUDSOPGAVE

VOORWOORD ……………………………………………………………………………………...

3

1.

INLEIDING ………………………………………………………………………………....... 1.1. Voorgeschiedenis 1.2. Probleemstelling 1.3. Doel onderzoek 1.4. Omschrijving onderzoeksgebied

4

2.

INVENTARISATIE ………………………………………………………………………….. 2.1. Verzamelde informatie 2.2. Voorlopige conclusie inventarisatie

4

3.

INFORMATIEVERWERKING ………………………………………………………..……. 3.1. 26 september 1944 3.2. De WOII-archieven 3.2.1. Nederlands Instituut Militaire Historie 3.2.2. Air Historical Branch RAF 3.2.3. RAF Fighter Command Losses of the Second World War 3.2.4. RAF Fighter Command War Diaries of the Second World War 3.3. Brochure De Engelse Hawker Typhoon MN954 PR-G in Kortelandsche polder te Alblasserdam 3.4. Hawker Typhoon 3.4.1. Piloot 3.5. Veldonderzoek 3.5.1. Crashlocatie 3.5.2. Oppervlaktedetectie 3.6. Munitie en bewapening 3.6.1. Afbakening verdacht gebied 3.6.2. KLIC-meldingen 3.7. Milieukundige aspecten 3.7.1. Milieukundig (bodem)onderzoek 3.8. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

5

4.

CONCLUSIES en AANBEVELINGEN ..………………………………………………… 4.1. Conclusies 4.2. Aanbevelingen

BIJLAGEN 1. Gebruikte afkortingen. 2. Brief Gemeente Alblasserdam 3. Locatie crashgebied 4. Informatie Air Historical Branch – Royal Air Force 5. Gevonden wrakdelen tijdens baggerwerkzaamheden 6. SGLO crashregister. 7. Graf F/Lt J.N.C.M.J.Vandaele 8. Detectierapport Saricon 9. Technische gegevens Typhoon Ib 10. Geraadpleegde literatuur en bronnen

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

7

10

11

14

15 16 17 18 20 21 23 22 26 27

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 2 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

VOORWOORD Gedurende de Tweede Wereldoorlog zijn op Nederlands grondgebied circa 5900 vliegtuigen neergestort. Ongeveer 85% van de vliegtuigwrakken is al geborgen. De exacte locatie van vliegtuigwrakken is in veel gevallen niet precies bekend. In een deel van de zich in Nederland en zijn territoriale wateren bevindende wrakken, liggen mogelijk nog de stoffelijke resten van de bemanningsleden. De identiteit van deze bemanningsleden is in sommige gevallen niet bekend en zijn als vermist geregistreerd. Vliegtuigwrakken waarvan de crashlocatie wel bekend is, zijn soms door een gedenksteen dan wel een monument gemarkeerd. Met of zonder gedenksteen worden deze vliegtuigwraklocaties door de Nederlandse overheid als “oorlogsgraf” beschouwd1. In deze vliegtuigwrakken bevinden zich, buiten de eventueel stoffelijke resten en persoonlijke bezittingen van de bemanningsleden, mogelijk nog zware explosieven (afwerpmunitie), boordwapens, hecht gebonden asbest en licht radioactieve deeltjes. Naast deze “vaste” stoffen zijn op een wraklocatie mogelijk ook nog “vluchtige” en vloeibare stoffen aanwezig. Deze bodemvreemde stoffen vormen een bedreiging voor het milieu. Door veel amateurs, WOII-luchtvaartorganisaties en nabestaanden wordt in binnen- en buitenland onderzoek uitgevoerd naar deze vliegtuigwrakken en hun bemanningsleden.

Referte:

1

A.

Circulaire Vliegtuigberging uitgegeven door Ministerie van Defensie (met ingang van 10 oktober 2016 ter vervanging van de circulaire d.d. 01 juni 2009, kenmerk: BS20160211870 - DJZ/NTRH) ‘’Bergen van vliegtuigwrakken en vermiste bemanningsleden uit de Tweede Wereldoorlog; opsporen en ruimen van andere explosieven dan geïmproviseerde’’.

B.

Bijdrage regeling via het gemeentefonds. Zie brief Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, kenmerk 2009-000171884, d.d. 06 juli 2009, betreft: intrekking bijdragebesluit kosten opsporing en ruiming conventionele explosieven WOII 2006.

C.

Erfgoedwet 2016 (Wet met ingang van 01 juli 2016 van kracht)

D.

Beoordelingsrichtlijn Opsporen Conventionele Explosieven (versie 2007-02).

E.

Brief Gemeente Alblasserdam d.d. 5 nov. 2018.

Zie gestelde in referte A.

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 3 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

1.

INLEIDING

1.1.

Voorgeschiedenis

Classificatie: intern gebruik gemeente

Begin september 2017 zijn tijdens baggerwerkzaamheden in een bosperceel van Staatsbosbeheer aan de Kortelandsche Kade wrakdelen van een Hawker Typhoon Jachtbommenwerper gevonden. 1.2.

Probleemstelling De gemeente Alblasserdam is, in de persoon van mevrouw C. Corbeau (hierna te noemen opdrachtgever), door de SOVB van het LCW op 3 september 2018 geïnformeerd over de mogelijke gevarenaspecten van een vliegtuigwrak uit de Tweede Wereldoorlog.

1.3.

Doel onderzoek Deze rapportage is opgemaakt om de opdrachtgever inzage te verschaffen in de beschikbare informatie en de onderzoekswerkzaamheden naar het WOII-vliegtuigwrak. Aan de hand van feitenmateriaal uit archieven, beeldmateriaal en mogelijke vluchtgegevens, zal aan de opdrachtgever - voor het vastgestelde gebied - een rapportage worden verstrekt. In de rapportage zal daar waar mogelijk nader worden ingaan op de aanwezigheid van:  Conventionele explosieven, type, hoeveelheid en verschijningsvorm;  Aanwezigheid van stoffelijke resten van de bemanning;  Milieutechnische en eventuele archeologische aspecten.

1.4.

Omschrijving onderzoeksgebied Het verdachte gebied ligt net buiten de bebouwde kom van Alblasserdam en hier was tijdens de Tweede wereldoorlog nog grasland, maar na de oorlog is hier het Alblasser bos aangepland. Dit perceel is eigendom van Staatsbosbeheer. In bijlage 3. is van het verdachte gebied een globaal overzicht weergegeven.

2.

INVENTARISATIE Algemeen Middels de voorhanden zijnde informatie moet worden vastgesteld of op de verdachte locatie een vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog is neergestort. Daar waar mogelijk zal worden vastgesteld of er sprake is van conventionele explosieven (CE), stoffelijke resten vermist bemanningslid en of een vervolgonderzoek noodzakelijk wordt geacht.

2.1.

Verzamelde informatie In bijlage 11. is een overzicht opgenomen van de geraadpleegde bronnen die relevante informatie over de vliegtuigcrash en de bemanning heeft opgeleverd. Tijdens de vergadering op 3 september 2018 is door de heer A. Wemmers een brochure getiteld “De Engelse Hawker Typhoon MN954 PR-G in de Kortelandsche polder te Alblasserdam” gepresenteerd. Van de informatie uit deze zeer goed gedocumenteerde brochure is gebruik gemaakt voor dit onderzoek.

2.2.

Voorlopige conclusie inventarisatie Uit de verzamelde informatie kan worden vastgesteld dat in het onderzoeksgebied zich de vliegtuigwrakdelen van een Engelse jachtbommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog bevinden. In het hoofdstuk Informatieverwerking zal relevante informatie m.b.t. het toestel nader worden uitgewerkt.

3.

INFORMATIEVERWERKING Algemeen

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 4 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

De verzamelde informatie wordt in dit hoofdstuk verder uitgewerkt. Daar waar mogelijk zullen de volgende aspecten worden bepaald:  Vaststellen van de mogelijke aanwezigheid van WOII-vliegtuigwrakdelen;  Behandeling archiefmateriaal: vluchtgegevens, bemanningsleden en bommenlast van het verdachte toestel;  Bepalen van de locatie specifieke omstandigheden en een afbakening van het verdachte gebied. 3.1.

28 september 1944 Twee dagen eerder, op 26 september 1944, waren de gevechten in de perimeter van Oosterbeek en daarmee de Slag om Arnhem ten einde gekomen. Het 609e squadron van de RAF, dat vanaf de vliegbasis Merville (B53) in Noord-Frankrijk opereerde, vloog die dag verscheidene missies. In de ochtenduren en vroege middag worden doelen in de omgeving van Calais aangevallen. Om 15.20 die middag vertrekken 4 Hawker Typhoons om binnenvaartschepen in de omgeving van Rotterdam aan te vallen. De patrouille staat onder leiding van P/O M. Merrett (Aus) met 3 Belgische vliegers waaronder F/Lt van Daele als derde in de formatie in de Typhoon MN954. Er wordt een concentratie van 20 schepen gespot, die vervolgens met raketten aangevallen wordt. Na deze aanval meldt F/Lt van Daele over de radio dat hij door flak geraakt is en dat hij uit zijn toestel gaat springen. P/O Merrett blijft na dit bericht het toestel van F/Lt van Daele observeren, om het vervolgens te zien neerstorten en exploderen. Hierbij heeft hij geen ontplooiende parachute gezien. F/O J. Fromont die als laatste in de formatie vliegt ziet net voor de oproep van F/Lt van Daele zwarte rook uit diens toestel komen waarna hij het toestel niet meer ziet. F/Lt van Daele heeft zijn toestel kunnen verlaten en komt neer in het Kortland.

Maar omdat zijn parachute niet ontplooid is en dus zijn val niet heeft kunnen afremmen loopt hij hierbij dodelijke verwondingen op waaraan hij ter plekke overlijd. .

3.2.

De WOII-archieven Voor relevante informatie van het toestel dat op 28 september 1944 op het perceel gelegen aan de Kortelandse Kade in Alblasserdam is neergestort, zijn de beschikbare WOII-archieven op deze datum onderzocht. Hiervoor zijn diverse bronnen geraadpleegd.

3.2.1.

Nederlands Instituut Militaire Historie In de archieven van het Nederlands Instituut Militaire Historie 2 (NIMH) zijn alle bekende gecrashte vliegtuigen gedocumenteerd die, ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, op Nederlands grondgebied zijn neergestort. Deze archieven zijn de basis voor de digitale archieflijst van de Studiegroep Luchtoorlog In deze digitale verlieslijsten is elke crash middels een documentnummer geregistreerd. Daar waar bekend is een crashtijd en crashlocatie vermeld. De crash van de Hawker Typhoon Ib MN954 PR-G wordt in deze digitale verlieslijsten vermeld onder nummer T4425. Het dossier is bij het NIMH opgevraagd en de informatie is in het onderzoeksrapport verwerkt. In bijlage 6 is de digitale verliesmelding weergegeven.

3.2.2.

Air Historical Branche - Royal Air Force Bij de Air Historical Branch (AHB) van de Royal Air Force (RAF) is informatie van het verdachte jachtvliegtuig opgevraagd. Hierbij zijn gegevens van de missie en de vlieger bekend gesteld. Daarnaast is er een rapport van de Squadroncommandant van het 609 squadron over het crashen van F/Lt van Daele. Tevens is er een engelse vertaling van een nederlands rapport van de Burgemeester van Alblasserdam gedateerd 5 juli 1945. Hieruit blijkt dat het toestel gedeeltelijk geborgen is. En er is een verslag van 5 M.R.E.S. (de RAF eenheid die na de oorlog onderzoek deed naar crashlocaties) met daarin een ooggetuigenverslag van de laatste momenten van F/Lt van Daele (zie bijlage 4.).

2

Bron: WWW.NIMH.NL

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 5 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

3.2.3.

Classificatie: intern gebruik gemeente

RAF Fighter Command Losses of the Second World War In de naslagwerken van de RAF Fighter Command Losses of the Second World War 3 (BCL) zijn alleen jachtvliegtuigen (jachtbommenwerpers) geregistreerd die tijdens de WOII door Fighter Command, in het Europees theater, zijn ingezet en verloren zijn gegaan. Andere type toestellen dan van het type jachtvliegtuig zijn niet in deze naslagwerken opgenomen. 28 september 1944 zijn er van RAF Fighter Command in totaal 6 toestellen boven het vaste land van Europa verloren gegaan, waaronder een van het 609e Squadron; de Hawker Typhoon Ib met het registratienummer MN954. Dit squadron maakte op dat moment deel uit van de 123e Wing van de 2nd TAF. Het squadron voerde de squadron code PR op de toestellen en de MN954 voerde daarachter de codeletter G.

28 September 1944 Typhoon Ib 609 Sqn F/Lt J.M.C.H.J.van Daele

MN954 “G” +

Armed Recce. Attack on Barges east of Rotterdam. Pilot Belgian. Burried Alblasserdam General Cemetry

Tabel 3.1 3.2.4.

RAF Fighter Command War Diaries In de naslagwerken van de RAF Fighter Command War Diaries4 zijn alleen jachtvliegtuigen (jachtbommenwerpers) geregistreerd die tijdens de WOII door Fighter Command, in het Europees theater, zijn ingezet en verloren zijn gegaan. Andere type toestellen dan van het type jachtvliegtuig zijn niet in deze naslagwerken opgenomen. Hierin wordt aangegeven dat er op 28 september 1944 in totaal 6 Typhoons verloren zijn gegaan, waaronder 1 van het 609 squadron.

3.3.

Brochure De Engelse Hawker Typhoon MN954 PR-G in de Kortelandsche polder te Alblasserdam Hierin wordt door de schrijver een duidelijk beeld geschetst van de achtergronden van F/Lt van Daele, het 609 squadron en de crash. In hoofdstuk 7 wordt ingegaan op de tijdens de baggerwerkzaamheden in 2017 gevonden munitie en wrakdelen (zie bijlage 5).

3.4.

Hawker Typhoon De Hawker Typhoon is een Engelse eenmotorige jachtbommenwerper (zie foto voorblad). Relevante gegevens van dit vliegtuigtype zijn opgenomen in bijlage 10.

3.4.1

Piloot Uit historische gegevens, naslagwerk en rapporten is gebleken dat de piloot F/Lt J. N.C.M.J. van Daele de crash niet heeft overleefd en op 3 oktober 1944 in Alblasserdam begraven is. (zie bijlage 9.).

3.5.

Veldonderzoek Algemeen Middels een veldonderzoek kan worden vastgesteld in hoeverre nog mogelijke vliegtuigwrakdelen op de onderzoekslocatie aanwezig zijn. Dit kan o.a. door het uitvoeren van een oppervlaktedetectie. Met de detectie wordt een digitaal beeld gevormd van de hoeveelheid ijzerhoudend materiaal in de

3

Bron: RAF Fighter Command Losses of the Second World War Volume 3 Operational losses; Aircraft and Crews 1944-1945 (incorporating Air defence Great Britain and 2 nd TAF (ISBN 1-85780-093-1) 4 Bron: RAF Fighter Command War Diaries Part 5 July 1944 – May 1945 Foreman (ISBN 1-871187-45-1)

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 6 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

grond. De ijzerhoudende verstoringen (objecten) worden middels kleurencodes zichtbaar gemaakt. Van de verdachte verstoring(en) wordt tevens de locatie en de eerste contactdiepte vastgesteld. De concentratie en hoeveelheid ijzer kan mogelijk een eerste indicatie geven voor de aanwezigheid van een WOII-vliegtuigwrak locatie. De verdachte ijzerhoudende objecten kunnen pas bij een benadering van het object definitief worden geïdentificeerd. Zij kunnen variëren van vliegtuigmotoren, delen van het landingsgestel, boordwapens of een conventioneel explosief (afwerpmunitie), al dan niet in combinatie met een dumpplaats van bijvoorbeeld autowrakken of (landbouw)werktuigen. Bodemgesteldheid De bodemgesteldheid is voor een groot deel bepalend op welke diepte de - zwaardere - wrakdelen kunnen worden aangetroffen. Afhankelijk van de massa van een voorwerp, zoals een zware vliegtuigmotor of afwerpmunitie, zal het voorwerp bij impact dieper in een klei/veen bodemsamenstelling verdwijnen dan in zandgrond. Een en ander zal mede afhankelijk zijn van de crashomstandigheden van het vliegtuig. 3.5.1

Crashlocatie In bijlage 4. is een overzicht van Google Earth weergegeven met daarin de crash locatie.

3.5.2

Oppervlaktedetectie Op 4 maart 2019 is door Saricon, na voorberijdende werkzaamheden op 26 februari 2019, een detectie uitgevoerd. Tijdens deze voorberijdende werkzaamheden is de nodige 20 mm munitie gevonden en uiteindelijk door de EODD vernietigd. De resultaten van de detectie zijn weergegeven in een detectierapport (zie bijlage 10).

3.6. Munitie en bewapening De Hawker Typhoon was voor zijn missie uitgerust met conventionele explosieven: raketten en 20 mm boordwapens en boordmunitie. Voor een overzicht van de bewapening wordt verwezen naar tabel 3.2.

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 7 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Soort

Afwerpmunitie (raketten)

Boordmunitie 20 mm

Persoonlijk vuistvuurwapen met bijbehorend kleinkaliber munitie

Pyrotechnische middelen

Classificatie: intern gebruik gemeente

Overzicht Conventionele Explosieven Hawker Typhoon Ib MN582 Hoeveelheid

8 x 3 inch 60 Lbs raketten

4x160= 640 rounds plus onbekend aantal in link tussen munitiekist en wapen

met onbekende hoeveelheid munitie.

Signal flares, onbekende hoeveelheid.

Verschijningsvorm Als onderdeel vliegtuigwrak maar wellicht voortijdig afgevuurd.

Als onderdeel vliegtuigwrak. Onbekend deel is tijdens gevechtsactie verschoten. Klein gedeelte tijdens detectie geborgen.

Als onderdeel vliegtuigwrak, niet verschoten (of bij het bergen van de stoffelijke resten meegenomen).

Als onderdeel vliegtuigwrak.

Tabel 3.2. 3.6.1.

Afbakening verdacht gebied. Het kan niet worden uitgesloten dat buiten het gecontroleerde onderzoeksgebied nog vliegtuigwrakdelen en conventionele explosieven, of delen hiervan, kunnen worden aangetroffen.

3.6.2.

KLIC-meldingen Door de steller is geen KLIC-melding ingediend.

3.7. Milieukundige aspecten Ten tijde van de crash had de jachtbommenwerper een hoeveelheid (milieu)gevaarlijke stoffen aan boord. Voorafgaand aan en/of tijdens de crash zal een deel van de vluchtige stoffen al dan niet zijn verbrand of in de loop van de jaren via de natuurlijke weg deels zijn afgebroken en/of afgevoerd. Een en ander zal hoofdzakelijk afhankelijk zijn van de locatie specifieke omstandigheden. In tabel 3.3. zijn de milieugevaarlijke stoffen in een overzicht opgenomen.

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 8 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

Overzicht milieugevaarlijke stoffen·WOII-vliegtuigwraklocatie Soort

Hoeveelheid

Verschijningsvorm

Loodhoudende benzine.

154 Imp. Gallons = 700 liter. (restant onbekend, afhankelijk van de gevlogen tijd en luchtactie).

Een deel is bij de crash verbrand en/of in de dieper gelegen bodem terecht gekomen en kan door grondwaterstroming verspreid zijn.

16 Imp Gallons = 73 liter

Idem als hierboven. De olie kan mogelijk nog opgesloten zitten motorcomponenten.

Onbekend aantal liters.

Idem als hierboven. De olie kan mogelijk nog opgesloten zitten in diverse vliegtuigsystemen en/of componenten.

Beperkt.

Als onderdeel vliegtuigwrak. Verwerkt in remvoeringen, asbest koord, pakkingen en hittebeschermend doek.

Beperkt.

Als onderdeel vliegtuigwrak. Verwerkt op de wijzerplaten van cockpit instrumenten en schakelaars.

Smeerolie voor de motor.

Hydraulische olie.

(Hechtgebonden) asbest.

Licht radioactieve stof, Radium 226.

Tabel 3.3.

3.8.1.

Milieukundig (bodem)onderzoek Door de steller is geen milieukundig (bodem)onderzoek uitgevoerd.

3.8.2.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed De Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) is niet om een zienswijze verzocht door de steller.

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 9 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

4. 4.1.

Classificatie: intern gebruik gemeente

CONCLUSIES en AANBEVELINGEN Conclusies a.

Vliegtuigwrak Uit detectie is gebleken dat er zich in het perceel aan Kortelandsche Kade te Alblasserdam een behoorlijke verstoring bevind die hoogstwaarschijnlijk afkomstig is van het vliegtuigwrak van een eenmotorige eenpersoons Engelse jachtbommenwerper van het type Typhoon Ib (zie foto voorblad). Volgens de informatie van de AHB en uit boekwerken blijkt dat een toestel van dit type op 28 september 1944 in het gebied neergestort (bijlage 4). Aan de hand van historische gegevens, missiegegevens van de jachtbommenwerper, publicaties in boekwerken, rapporten en getuigenverklaringen is het vliegtuigserienummer MN952 - onder voorbehoud - vastgesteld. De bewuste jachtbommenwerper vertrok op 28 september 1944 van zijn thuisbasis Merville (nabij Lille) en stortte dezelfde middag na door flak te zijn getroffen neer op het perceel aan Kortelandsche Kade te Alblasserdam.

b.

Conventionele Explosieven Tevens blijkt uit eerder genoemde bronnen, en op basis van ter plaatse gevonden 20 mm granaten, dat het toestel ten tijde van de crash de nodige CE aan boord had. (zie In tabel 3.2.)

c.

Piloot De piloot van de Hawker Typhoon Ib MH954 PR-G, F/Lt J.N.Ch.H.J. Van Daele heeft vlak voor de crash het toestel weten te verlaten. Helaas is zijn poging om zichzelf per parachute in veiligheid te brengen niet succesvol geweest en is hij in het Kortland te pletter gevallen.

d.

Milieutechnisch Het kan niet worden uitgesloten dat in het onderzoeksgebied nog mogelijk een beperkte, doch onbekende, hoeveelheid (milieu)gevaarlijke stoffen kan worden aangetroffen: resten van olie, asbest en mogelijk een kleine hoeveelheid licht radioactief materiaal. (zie tabel 3.3).

4.2.

Aanbevelingen a. Gezien het feit dat het zeer waarschijnlijk is dat er nog steeds boordwapens inclusief de nodige 20 mm. munitie en andere CE op de locatie aanwezig zijn, wordt geadviseerd de vliegtuigwrakrestanten te laten bergen door de Vliegtuigbergingsdienst van het Ministerie van Defensie. b. De bergingsdiensten van het ministerie van Defensie worden bij de berging van het vliegtuigwrak, door civieltechnische bedrijven ondersteund. De civiele bedrijven die hiervoor gecertificeerd zijn voldoen aan de Beleidsrichtlijnen Opsporing Conventionele Explosieven (BRL-OCE), referte D. Voor meer informatie zie de website van de Vereniging voor Explosieven Opsporing (VEO): http://www.explosievenopsporing.nl/. c.

Wanneer de gemeente besluit over te gaan tot berging van het vliegtuigwrak kan zij wellicht in aanmerking komen voor een bijdrageregeling, referte B. Deze dient voorafgaand aan de werkzaamheden via het gemeentefonds te worden aangevraagd. De criteria voor het al dan niet bergen van een WOII-vliegtuigwrak zijn nader uiteengezet in referte A.

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 10 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 1. Gebruikte afkortingen.

2nd TAF AHB BRL-OCE CE DJZ / IJB EODD F/O Flak GP HQ KIA KLIC KLu LCW NIMH P/O RCE SGLO SOVB T/O VEO

Second Tactical Air Force Air Historical Branch UK – RAF Northold Beoordelingsrichtlijnen Opsporing Conventionele Explosieven Conventionele Explosieven Directie Juridische Zaken / Internationale en Juridische Beleidsaangelegenheden Explosieven Opruimingsdienst Defensie, Soesterberg Flight Officer Flieger Abwehr Kanonen =luchtafweergeschut General Purpose Headquarter Killed in Action Kabels Leidingen Informatie Centrum Koninklijke Luchtmacht Logistiek Centrum Woensdrecht Nederlands Instituut voor Militaire Historie Pilot Officer Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Studiegroep Luchtoorlog Stafofficier Vliegtuigberging van het Logistiek Centrum Woensdrecht Take Off (vertrek) Vereniging voor Explosieven Opsporing

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 11 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 2. Brief Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 12 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 3. Locatie crashgebied Alblasserdam (foto Google Earth)

De crashlocatie van de Hawker Typhoon MN954 rood omcirkeld (bron: Google Earth)

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 13 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 4. Informatie Air Historical Branch - Royal Air Force.

RAF Squadron Operations Record Book van het 609e Squadron van 28 september 1944

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 14 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

Rapport vermissing F/Lt J. van Daele door Squadron Leader T.Y. Wallace

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 15 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 16 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

Rapport RAF No. 5 Section M.R.E.S.

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 17 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

In het Engels vertaald verslag van de Burgemeester van Alblasserdam d.d. 5 Juli 1945

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 18 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 5. Gevonden wrakdelen tijdens bagger werkzaamheden in 2017.

Stuk plaatwerk met roundel (foto A. Wemmers)

Stuk cockpitwand (foto A. Wemmers)

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 19 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 6. SGLO Verliesmelding T4425

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 20 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 7. Graf J.N.C.M.J. Vandaele

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 21 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 8.

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 22 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 23 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 24 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 25 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 26 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 27 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 28 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 29 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 30 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 31 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Classificatie: intern gebruik gemeente

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 32 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 9 Technische gegevens Hawker Typhoon Mk.Ib jachtbommenwerper

Specificaties Hawker Typhoon Ib MN954 jachtbommenwerper Fabrikant Bemanning

Gloster Aircraft Co, Hucclecote een

Type eenmotorige jachtbommenwerper Lengte 9,94 m Hoogte 6,32 m Spanwijdte 12,66 m Gewicht Leeggewicht 4010 kg Max. gewicht 6340 kg Brandstof capaciteit Maximaal inpandig 154 Imperial gallons (700 liter) Krachtbron 1 x Napier Sabre Vloeistof gekoelde 24 cilinder Motor H motor met 2260 PK en 16 Imperial gallons (73 liter) motorolie Prestaties Maximum snelheid 665 km/h Plafond 10380 m Actieradius 820 km Bewapening Kanonnen Vier stuks Hispano Mk II 20mm kanonnen Raketten Acht stuks 3inch 60 Lbs Bron: Typhoon/Tempest in action, Squadron Signal productions en Pilot’s notes for Typhoon Marks IA and IB Sabre II or IIA engine

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 33 van 34

Historisch vooronderzoek WOII-vliegtuigwrak Gemeente Alblasserdam

Classificatie: intern gebruik gemeente

BIJLAGE 10. Geraadpleegde literatuur en bronnen

Literatuur en Bronnen 1. RAF Fighter Command Losses of the Second World War Volume 3 Operational Losses: Aircraft and Crews. 2. Fighter Command War Diaries July 1944 to May 1945 3. Typhoon and Tempest at War 4. Pilot’s Notes for Typhoon Marks IA and IB Sabre II or IIA engine 5. Typhoon/Tempest in action 6. Detectierapport Saricon 7. Nederlands Instituut voor Militaire Historie 8. De Engelse Hawker Typhoon MN954 PRG in Kortelandsche Polder te Alblasserdam, brochure 03-09-2018 9. De Waard in oorlogstijd. De Alblasserwaard tussen '40 en '45. Deel 2 10. Air Historical Branch - Royal Air Force 11. Vereniging voor Explosieven Opsporing (VEO)

Logistiek Centrum Woensdrecht 9 juli 2019

Norman L.R. Franks ISBN 1-85780-093-1 J. Foreman ISBN 1-871187-45-1 Arthur Reed ISBN 0-7110-0542-7 A.P. 1804A-P.N. Jerry Scutts ISBN 0-89747-232-2 19S016-DR-02 www.nimh.nl/nl/collecties/Documentatie/ Arjan Wemmers

A. Korpel ISBN 9070420074 Ministry of Defence, RAF-Northolt, Ruislip, HA4 6NG www.explosievenopsporing.nl/VERENIGING/.

Stafofficier Vliegtuigberging Pagina 34 van 34